# نشج (ن-ش-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ش - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والشين مع النون
ش ج ن، ن ش ج، ج ش ن، ش ن ج، ن ج ش مستعملات
شجن:
الشَّجَنُ: الهمُّ والحزنُ، وأشجَنني فشَجُنتُ منه أشجُن شُجُوناً.
والحمامة تَشجُنُ شُجوناً إذا ناحت وتَحزنت.
ووردت أرضاً ما كانت لي شَجَناً أي وطناً.
والحديث ذو شُجُونٍ أي فُنونٍ وأعراض أي أطراف ونواحٍ.
والأشجانُ: الأحزانُ، جمع شَجَنٍ، والفعل منه شَجِنتُ أي صار الشَّجَنُ فيَّ.
وأما تَشَجنت فكأني تذكرت وتبكَّيت لذلك، وهو كقولك: فَطُنتُ فطناً، وفَطِنتُ للشيء فِطنةً وفَطَنا، وأنشدَ:
هَيَّجنَ أشجاناً لمِن تَشَجَّنا
والشاجنةُ: ضَربٌ من الأوديةِ والمَسايل ذو نبتٍ حسن، والجميعُ السَّواجِنُ.
والشَّجنةُ: شُجنة الرَّجم معلقةٌ بالعرش، ويعني بالشُّجنة قرابةً مُشتبِكةٌ، ويقال: هي كالغُصن من الشَّجَرَةِ، ويقال: هي شِجنَةٌ وشُجنةٌ.
نشج:
نَشَجَ الباكي يَنشِجُ نَشيجاً إذا غَصى البُكاءُ في حَلقه عند الفَزعة.
والطَّعنة تَنشِجُ عند خروج الدَّم: تسمع لها صوتاً في جَوفها، وإذا بدا صوتٌ كالنَّفخة قيل نعرتِ الطَّعنةُ.
والقِدر تَنشِجُ عند الغليان. والناشج الذي ينزع نفسه، قال:
وناشِجٌ عينه مُنَّهلَّةٌ تكفُ
جشن:
الجَوشنُ: ما عَرض من وسط الصدر.
ويقال: الجَوشَنُ اسم الحديد الذي يُلبسُ من السِّلاح.
وجَوشنُ الجَرادة صدرها.
شنج:
الشَّنَجُ: تَشَنُّج الأصابع كلَّها والجلد، وربَّما قالوا: شَنِجٌ أشنَجُ وشَنِجٌ مُشَنَّجٌ، والمُشَنَّجُ أشدُّ تشنيجاً، وإذا شَنِجَ نسا الدّابَّة فهو أقوى لها و أشدُّ لرجليها.
وتقول هذيل: غنجٌ على شَنَجٍ أي رجلٌ على جَمَلٍ، فالغنجُ هو الرجل، والشَّنَجُ: الجمل.
قالوا: والغنج تحريك العُنُقِ والبدن.
نجش:
النَّجشُ: إن يُريد الإنسانُ أن يبيع بياعةً فيُساومُه بثمنٍ كثير ينظر إليه ناظر فيقع فيها.
وفي التزويج أيضاً والأشياء، ومنه الحديث: " لا نَجشَ في الإسلام".
ونَجَشَها نَجشاً، ورجلٌ ناجِشٌ نَجُوشُ الصيد أي يأخذ من حواليها ليصرفها إلى الحِبالة.
قال زائدة: ينجُشُ الطَّير أي يسُوقُه.

##### Türkçe

باب **الجيم** ve**الشين** ile **النون**
**ش ج ن**، **ن ش ج**، **ج ش ن**، **ش ن ج**، **ن ج ش** kullanımdadırlar.

**شجن**:
**الشَّجَنُ**: keder ve hüzün; ve beni **أشجَنني** etti de ondan dolayı **شَجُنتُ** oldum; **أشجُن** (fiilini) **شُجُوناً** (masdarıyla) (yaparım).
Ve güvercin, ötüp hüzünlendiği zaman **تَشجُنُ شُجوناً** eder.
Ve (ben) bir yere vardım; benim için **شَجَناً** (olan) değildi; yani vatan.
Ve hadis **ذو شُجُونٍ**’dur; yani türler ve arazlar; yani uçlar ve taraflar.
Ve **الأشجانُ**: hüzünler; **شَجَنٍ**’in çoğulu; ve ondan fiil: **شَجِنتُ**; yani **الشَّجَنُ** bende oldu.
Ama **تَشَجنت** ise, sanki hatırladım ve bunun için ağlar gibi yaptım; ve bu, senin “**فَطُنتُ** **فطناً** (oldum)” demen gibidir; ve “**فَطِنتُ** şeye **فِطنةً** ve **فَطَنا** (ile) (vakıf oldum)” (demendir); ve (şu beyti) okudu:
هَيَّجنَ أشجاناً لمِن تَشَجَّنا
Ve **الشاجنةُ**: güzel bitkisi olan vadiler ve su yollarından bir tür; hepsi **السَّواجِنُ**’dir.
Ve **الشَّجنةُ**: **شُجنة الرَّجم** arşa asılıdır; ve **الشُّجنة** ile, birbirine dolaşmış bir akrabalık kastediyor; ve denilir ki: o, ağaçtan bir dal gibidir; ve denilir ki: o **شِجنَةٌ** ve **شُجنةٌ**’dir.

**نشج**:
Ağlayan **نَشَجَ** eder; **يَنشِجُ** **نَشيجاً** (eder); korku anında ağlama boğazında tıkandığı zaman.
Ve mızrak darbesi, kanın çıkışı sırasında **تَنشِجُ** eder: onun iç boşluğunda bir ses işitirsin; ve bir ses, üfleme gibi belirdiği zaman “mızrak darbesi **نعرتِ** etti” denilir.
Ve kazan kaynama sırasında **تَنشِجُ** eder. Ve **الناشج**: nefesini çeken (kimsedir); dedi ki:
وناشِجٌ عينه مُنَّهلَّةٌ تكفُ

**جشن**:
**الجَوشنُ**: göğsün ortasından görünen (kısım).
Ve denilir ki: **الجَوشَنُ** silâhtan giyilen demirin adıdır.
Ve çekirgenin **جَوشنُ**’u: onun göğsüdür.

**شنج**:
**الشَّنَجُ**: bütün parmakların ve derinin kasılıp büzülmesi; ve belki dediler ki: **شَنِجٌ** **أشنَجُ** ve **شَنِجٌ مُشَنَّجٌ**; ve **المُشَنَّجُ** kasılma bakımından daha şiddetlidir; ve binek hayvanının siniri **شَنِجَ** ettiği zaman, o, ona daha kuvvetlidir ve onun iki ayağı için daha şiddetlidir.
Ve Hüzeyl (lehçesi) şöyle der: **غنجٌ** على **شَنَجٍ**; yani deve üzerinde bir adam; **الغنجُ** adamdır; ve **الشَّنَجُ**: deve.
Dediler ki: ve **الغنج** boynun ve bedenin hareket ettirilmesidir.

**نجش**:
**النَّجشُ**: insanın bir malı satmak istemesi; ona çok bir fiyatla pazarlık eder; ona bakan bir bakıcı (bunu) görür de ona düşer (kandırılıp alır).
Ve evlendirmede de ve (diğer) şeylerde (de böyledir); ve ondan hadis: “İslâm’da **نَجشَ** yoktur.”
Ve onu **نَجَشَها** **نَجشاً** (etti); ve bir adam **ناجِشٌ** **نَجُوشُ الصيد**’dir; yani onu tuzağa sevk etmek için çevresinden alır.
Zâide dedi ki: **ينجُشُ الطَّير**; yani onu sürer.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَشَجُ، بالتحريك: واحد الأنْشاج، وهي مجاري الماء. ونَشَجَ الباكي يَنْشِج نَشْجاً ونَشيجاً، إذا غَصَّ بالبكاء في حلقه من غير انتحاب. ونَشَجَ الحمارُ بصوته نَشيجاً: ردَّده في صدره. وكذلك نَشَجَ الزِقُّ والحُبُّ والقِدرُ، إذا غلى ما فيه حتَّى يُسمع له صوتٌ.

##### Türkçe

**النَشَجُ**, harekeli olarak: **الأنْشاج**’ın biridir; o da su yollarıdır. Ve ağlayan **نَشَجَ** eder; **يَنْشِج**; **نَشْجاً** ve **نَشيجاً** (eder); boğazında, iniltisiz olarak ağlamayla tıkanırsa. Ve eşek, sesiyle **نَشَجَ** eder; **نَشيجاً**: onu göğsünde tekrarladı. Yine aynı şekilde **نَشَجَ** eder **الزِقُّ** ve **الحُبُّ** ve **القِدرُ**, içindeki kaynayınca, kendisine bir ses işitilinceye kadar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ش ن
جشن ، جنش ، شجن ، شنج ، نجش ، نشج : مستعملة :
جشن : قال الليث : جَوْشَنُ الجَرَادةِ : صدرُها .
والجَوْشَنُ : ما عُرضَ من وَسَط الصَّدر .
والجَوشَنُ : اسمُ الحديد الذي يُلبَسُ من السِّلاح .
وقال ذو الرِّمَّة يصف ثوراً طَعَن كلاباً بروْقَيْه في صدرها :
فكرَّ يمشُقُ طعناً في جَوَاشِنِهَا
كأنهُ الأجرَ في الإقبالِ يَحْتَسِبُ
أي في صدورها .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : المَجْشُونةُ : المرأة الكثيرةُ العمل النشيطةُ .
جنش : ( أبو العباس عن ابن الأعرابي ) قال : الجَنْشُ : نزحُ البئر .
وقال ابن الفَرَج : سمعت السُّلَمِيَّ يقول : جَنَشَ القومُ للقوم وَجَمَشُوا لهم أي أقبَلُوا
إليهم .
وأنشد :
أقُولُ لعبَّاسٍ وقد جَنَشَتْ لنا
حُيَيٌّ وأفْلَتْنَا فُوَيْتَ الأظافِرِ
وفي ( النوادر ) : الجنش : الغلظ ، وقالوا :
يوما مُرَا مِرَاتٍ يَومَا الجَنَشِ
( قلت ) : هو عيِدٌ لهم ، ويقالُ : جَنَشَ فلان إليَّ ، وجاشَ ، وهاشَ ، وتحوَّر ، وأَرَزَ بمعنى واحدٍ .
شجن : قال الليث : الشَّجَنُ : الهمُّ والحُزنُ .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : الشَّجَنُ : الحاجةُ حيث كانت ، وقد شَجَنَتْني الحاجة حيث كانت تَشْجُنُنِي شَجْناً إذا حَبَسَتْكَ .
وقال الكسائي مثله .
وقال الليث : أشْجنَني الأمرُ فَشَجُنْتُ أشجُنُ شُجُوناً .
والحمامة تَشْجُنُ شُجُوناً إذا نَاحَتْ وتحزَّنتْ .
وفي الحديث : ( الرَّحِمُ شِجْنَةٌ من الله ) .
وقال أبو عبيد : قال أبو عبيدة يعني قرابة مُشْتَبِكَة كاشتباكِ العُرُوقِ .
قال أبو عبيد : وكأن قولهم : ( الحديثُ ذو شُجُونٍ ) منه ، إنما هو تَمَسُّكُ بعضهِ ببعضٍ ، قال : وفيها لغتانِ : شِجْنَةٌ وشَجنَةٌ ، وبه سمِّيَ الرجل : شِجْنَة .
( أبو حاتم عن الأصمعي ) : ( الحديث ذو شُجُون ) يراد أنَّ الحديث يتَفَرَّقُ بالإنسانِ شُعَبُهُ ووجُوهُهُ .
وأخبرني المنذري عن أبي طالب أنه قال في قولهم ( الحديثُ ذو شُجُونٍ ) أي ذو فُنُونٍ وتشبُّثٍ بعضه ببعض .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : يُضربُ مثلاً للحديث يُستذكَرُ به حديثٌ غيره .
قال : وكان المُفَضَّلُ الضَّبِّيُّ يُحَدِّثُ بهذا المثل عن ضَبَّةَ بن أُدَ حين رأى مع الحارثِ بن كعبٍ سيفَ ابنِهِ سعيدٍ فعرفه فأخذه وقتل به الحارثَ بنَ كعبٍ ، وقال : ( الحديث ذو شُجُون ) وفيه يقول الفرزدق :
فلا تَأمَنَنَّ الحربَ إن استِعَارَهَا
كَضَبَّة إذ قال : الحديثُ شُجُونُ
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الشجوُنُ : أعالي الوادي ، واحدها : شَجْنٌ ، وهي الشّوَاجِنُ ، واحدها : شَاجِنَةٌ .
( قلت ) : في ديار ضَبَّةَ : وادٍ يقال له : الشَّوَاجِنُ ، في بطنه أطوَاءٌ كثيرةٌ ، منها : لَصَافِ واللِّهَابَةُ ، وثَبْرَةُ ، ومياهها عَذْبَةٌ .
وقال الليث ، يقال : شَجِنْتُ أشجُنُ شَجَناً أي صار الشَّجَنُ فيَّ ، وأما تشجَّنتُ فكأنه بمعنى تذكرتُ ، وهو كقولك : فطُنْتُ فَطَنا ، وفَطِنْتُ للشيء فِطْنةً وفَطَناً ، وأنشد :
هيَّجْنَ أشجاناً لِمَنْ تَشَجَّنا
وقال ابن الأعرابي : يقال شُجَنَةٌ وشُجنٌ للغُصن ، وشُجنةٌ وشُجَنٌ ، وشِجنَةٌ وشِجَنٌ ،
وشِجْنَةٌ وشِجْنٌ ، وشُجْنَةٌ وشُجُناتٌ وشُجناتٌ .
قال : والشجَنُ : الحَزَنُ ، والشجَن : هَوى النفس ، والشجَنُ : الحاجَةُ ، والجمعْ : أشجانٌ .
نشج : قال الليث : يقال : نَشَجَ الباكي يَنْشِجُ نشَيجاً ونَشْجاً وهو إذا غصّ البكاءُ في حَلقِهِ عند الفَزعَةِ .
والطعنة تَنْشِجُ عند خروجِ الدم : تسمُعُ لها صوتاً في جوفها .
والقِدْرُ تَنْشِجُ عند الغَلَيانِ .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : الأنشاجُ : مجارِي الماءِ ، واحدُهَا : نَشَجٌ ، وأنشد شمر :
تأبَّدَ لأيٌ منهُمُ فعُتائِدُه
فذو سَلَمٍ ، أنشاجُهُ فسواعِدُه
وفي حديث عمر ( أنه قرأ سورة يوسف في صلاة الفجر فسُمع نشيجُهُ خلف الصُّفوفِ ) .
قال أبو عبيد : النَّشيجُ : مثلُ بكاء الصبي إذا ضُرب فلم يُخرِجْ بُكاءَه ، وردَّدَهُ في صَدْره ، ولذلك قيل لصوتِ الحمارِ : نَشِيجٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : النَّشِيجُ من الفم ، والخَنِينُ من الأنف ، وكذلك : النَّخِيرُ .
وقال ابن شميل : النشيج : صوت الماء يَنْشجُ ، ونُشُوجُه في الأرض أن يقول : أُش ، يُسمع له صوت ، وقال هِمْيَانُ :
حتى إذا ما قَضَتِ الحَوَائِجَا
وَمَلأَتْ حُلاّبُهَا الخَلانِجَا
منها وثَمُّوا الأوطُبَ النواشِجَا
قال أبو عبيد : النَّوَاشِجُ : المُمْتلئة .
شنج : قال الليث : الشَّنَجُ : تَشَنُّجُ الجِلدِ والأصابعِ كلِّها ، وأنشد :
قام إليها مُشْنِجُ الأنَامل
أغثَى خَبيثُ الرِّيحِ بالأصَائِلِ
قال : وربما قالوا : شَنِجٌ أشْنَجُ ، وَشَنِجٌ مُشَنَّجٌ ، والمشنَّج : أشدُّ تشنُّجاً ، وإذا كانت الدابة شَنِجَ النَّسَا فهو أقوى لها ، وأشدَّ لرجلَيْها .
وقال غيره : من الحيوان : ضروب توصفُ بشنَجِ النَّسَا ، وهي لا تسمحُ بالمشيِ ، منها : الظَّبيُ .
وقال أبو دُوادٍ الإياديُّ :
وقُصْرَى شَنِجِ الأنْسَا
ءِ نبَّاحٍ من الشُّعب
ومنها : الذئب ، وهو أقْزَلُ إذا طُرِدَ فكأنه يتوجَّى .
ومنها : الغُرابُ وهو يَحْجِلُ كأنه مقيَّد .
وقال الطِّرمَّاح يذكر الغراب :
شَنِجُ النَّسَا حَرِقُ الجَنَاح كأنه
في الدار إثر الظَّاعنِين مقيَّد
وَشَنجُ النَّسَا يُستحب في العتاقِ خاصةً ، ولا يُستحبُّ في الهَمَاليجِ .
وقال الليث : تقول هُذيل : غَنَجٌ على شَنَجٍ أي رَجُلٌ على جَمَلٍ ، فالغَنَحُ هو الرجل ، والشنجُ : الجمل ، ونحو ذلك ، قال ابن دريد .
نجش : نهى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) عن النّجشِ ، وقال : ( لا تَنَاجَشُوا ) .
وقال أبو عبيد : هو أن يزيدَ الرجلُ في ثمنِ السِّلعة وهو لا يرُيدُ شِرَاءَهَا ، ولكن لِيَسْمَعَهُ غيرُه فيزيدَ بزيادته ، وهو الذي يُروى فيه عن ابن أوفى أنه قال : ( النَّاجِشُ آكل رباً خَائنٌ ) .
قال : والنّجاشيُّ هو الناجِشُ الذي يَنجُشُ الشيءُ نَجشاً فيَسْتَخرِجَهُ .
والنجْشُ : استثارة الشيء .
وقال شمر : أصل النّجْشِ : البحث وهو استخراج الشيء .
قال رؤبة :
فالخُسُر قول الكَذِبِ المنجُوش
وقال ابن الأعرابي : مَنْجُوشٌ : مُفْتَعَلٌ مكذُوبٌ .
وقال أبو عمرٍ و : النجَّاش : الذي يسوق الدوابّ والرِّكابَ في السُّوق يستخرج ما عندها من السَّيرِ ، وأنشد :
غير السُّرَى وسائِقٍ نَجّاشِ
وقال شمر : قال أبو سعيد : في التّناجُشِ شيء آخر مُبَاحٌ وهو المرأةُ التي تزوّجَتْ وطُلِّقَتْ مرة بعد أخرى ، أو السِّلعةُ التي اشتُريَت مرة بعد مرة ثم بيْعَتْ .
وقال ابن شميل : النجْشُ أن تمدحَ سِلعَةَ غيرك ليبيعها أو تذمَّها لئلا تنفُقَ ، عنه ، رواه ابن أبي الخطاب .
والنَّاجشُ : الذي يثيرُ الصيدَ لِيَمُرَّ على الصّيَّادِ .

##### Türkçe

ج ش ن
**جشن** ، **جنش** ، **شجن** ، **شنج** ، **نجش** ، **نشج** : kullanımdadır:

**جشن** : Leys dedi: **جَوْشَنُ الجَرَادةِ** : onun göğsüdür.
Ve **الجَوْشَنُ** : göğsün ortasından enine olan şeydir.
Ve **الجَوشَنُ** : silahtan giyilen demirin adıdır.
Zü’r-Rimme, boynuzlarıyla köpekleri göğüslerinden vuran bir boğayı vasfederek dedi:
فكرَّ يمشُقُ طعناً في جَوَاشِنِهَا
كأنهُ الأجرَ في الإقبالِ يَحْتَسِبُ
Yani: onların göğüslerinde.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi: **المَجْشُونةُ** : işi çok olan, çevik kadın.

**جنش** : ( Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi: **الجَنْشُ** : kuyunun suyunu çekip boşaltma.
İbnü’l-Ferec dedi: Sülemî’nin şöyle dediğini işittim: **جَنَشَ** kavim, kavme ve onlara **جَمَشُوا**; yani onlara yöneldiler.
Ve şu beyit okundu:
أقُولُ لعبَّاسٍ وقد جَنَشَتْ لنا
حُيَيٌّ وأفْلَتْنَا فُوَيْتَ الأظافِرِ
Ve ( **النوادر** )’de: **الجنش** : kabalık; ve dediler:
يوما مُرَا مِرَاتٍ يَومَا الجَنَشِ
( Dedim ): O, onlar için bir bayramdır; ve denir: falan bana **جَنَشَ** etti, ve **جاشَ** etti, ve **هاشَ** etti, ve **تحوَّر** etti, ve **أَرَزَ** etti; tek bir mânâdadır.

**شجن** : Leys dedi: **الشَّجَنُ** : keder ve hüzündür.
( Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den ): **الشَّجَنُ** : nerede olursa olsun ihtiyaçtır; ve ihtiyaç nerede olursa olsun beni **شَجَنَتْ**; seni alıkoyduğu zaman, seni **تَشْجُنُنِي** ettiği bir **شَجْناً** ile.
Kisâî de bunun benzerini söyledi.
Leys dedi: İş beni **أشْجنَني** etti de ben **شَجُنْتُ**; **أشجُنُ** **شُجُوناً**.
Ve güvercin, ötüp hüzünlendiği zaman **شُجُوناً** **تَشْجُنُ** eder.
Hadiste: ( **الرَّحِمُ شِجْنَةٌ من الله** ).
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi; yani damarların birbirine geçmesi gibi birbirine geçmiş bir akrabalık.
Ebû Ubeyd dedi: Sanki onların ( **الحديثُ ذو شُجُونٍ** ) sözleri ondandır; ancak onun bir kısmının bir kısmına tutunmasıdır. Dedi: Ve onda iki lehçe vardır: **شِجْنَةٌ** ve **شَجنَةٌ**; ve bununla adlandırıldı adam: **شِجْنَة**.
( Ebû Hâtim, Asma‘î’den ): ( **الحديث ذو شُجُون** ) ile murad: sözün, insanla birlikte onun kollarını ve yönlerini dağıtmasıdır.
Münzirî bana Ebû Tâlib’den haber verdi; dedi ki onların ( **الحديثُ ذو شُجُونٍ** ) sözünde: yani türlü türlü olan ve bir kısmı bir kısmına tutunan.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi: Bir söz için mesel olarak vurulur; onunla başka bir söz hatırlanır.
Dedi: Mufaddal ed-Dabbî bu meseli, Dabba b. Üdd’den, Hâris b. Ka‘b ile birlikte oğlunun Sa‘îd’in kılıcını gördüğünde onu tanıyıp alması ve onunla Hâris b. Ka‘b’ı öldürmesi üzerine rivayet ederdi; ve dedi: ( **الحديث ذو شُجُون** ). Ve bunda Ferazdak şöyle der:
فلا تَأمَنَنَّ الحربَ إن استِعَارَهَا
كَضَبَّة إذ قال : الحديثُ شُجُونُ
( Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan ve ): **الشجوُنُ** : vadinin üst taraflarıdır; onun teki: **شَجْنٌ**; ve onlar **الشّوَاجِنُ**’dir; onun teki: **شَاجِنَةٌ**.
( Dedim ): Dabba’nın diyarında **الشَّوَاجِنُ** denilen bir vadi vardır; onun karnında birçok kıvrımlar vardır; onlardan: **لَصَافِ** ve **اللِّهَابَةُ** ve **ثَبْرَةُ**; ve suları tatlıdır.
Leys dedi: Denir: ben **شَجِنْتُ**; **أشجُنُ** **شَجَناً**; yani bende **الشَّجَنُ** oldu. Ama **تشجَّنتُ** ise sanki “hatırladım” mânâsındadır; bu, senin “ben **فطُنْتُ** **فَطَنا**” demen gibidir; ve “şeye **فَطِنْتُ**” **فِطْنةً** ve **فَطَناً**. Ve şu beyit okundu:
هيَّجْنَ أشجاناً لِمَنْ تَشَجَّنا
İbnü’l-A‘râbî dedi: Dal için **شُجَنَةٌ** ve **شُجنٌ** denir; ve **شُجنةٌ** ve **شُجَنٌ**; ve **شِجنَةٌ** ve **شِجَنٌ**;
ve **شِجْنَةٌ** ve **شِجْنٌ**; ve **شُجْنَةٌ** ve **شُجُناتٌ** ve **شُجناتٌ**.
Dedi: Ve **الشجَنُ** : hüzündür; ve **الشجَن** : nefsin hevesidir; ve **الشجَنُ** : ihtiyaçtır; ve çoğulu: **أشجانٌ**.

**نشج** : Leys dedi: Denir: ağlayan **نَشَجَ** eder; **يَنْشِجُ** **نشَيجاً** ve **نَشْجاً**; o, korku anında ağlamanın onun boğazında tıkanıp kalmasıdır.
Ve mızrak darbesi, kanın çıkışı sırasında **تَنْشِجُ** eder: onun iç boşluğunda bir ses işitirsin.
Ve kazan, kaynama sırasında **تَنْشِجُ** eder.
( Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan ve ): **الأنشاجُ** : suyun akış yollarıdır; onun teki: **نَشَجٌ**. Şemmer şu beyiti okudu:
تأبَّدَ لأيٌ منهُمُ فعُتائِدُه
فذو سَلَمٍ ، أنشاجُهُ فسواعِدُه
Ömer’in hadisinde: ( sabah namazında Yusuf sûresini okudu; safların arkasında onun **نشيجُهُ**’i işitildi ).
Ebû Ubeyd dedi: **النَّشيجُ** : dövüldüğünde ağlamasını dışarı çıkarmayan, onu göğsünde tekrar tekrar döndüren çocuğun ağlaması gibidir; bunun için eşeğin sesine **نَشِيجٌ** denildi.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **النَّشِيجُ** ağızdandır; **الخَنِينُ** burundandır; aynı şekilde: **النَّخِيرُ**.
İbn Şümeyl dedi: **النشيج** : suyun sesi; **يَنْشجُ** eder; ve onun yerdeki **نُشُوجُه**’u, “**أُش**” demesidir; ona bir ses işitilir. Hemyân dedi:
حتى إذا ما قَضَتِ الحَوَائِجَا
وَمَلأَتْ حُلاّبُهَا الخَلانِجَا
منها وثَمُّوا الأوطُبَ النواشِجَا
Ebû Ubeyd dedi: **النَّوَاشِجُ** : dolu olanlar.

**شنج** : Leys dedi: **الشَّنَجُ** : derinin ve parmakların hepsinin kasılıp büzülmesidir. Ve şu beyiti okudu:
قام إليها مُشْنِجُ الأنَامل
أغثَى خَبيثُ الرِّيحِ بالأصَائِلِ
Dedi: Bazen derler: **شَنِجٌ** **أشْنَجُ**; ve **شَنِجٌ مُشَنَّجٌ**. Ve **المشنَّج** : kasılıp büzülmesi daha şiddetli olandır. Ve binek hayvanda **شَنِجَ النَّسَا** olursa, bu onun için daha kuvvetlidir ve iki ayağı için daha şiddetlidir.
Başkası dedi: Hayvandan, **شنَجِ النَّسَا** ile vasfedilen türler vardır; onlar yürümeye izin vermez; onlardan: ceylan.
Ebû Duvâd el-İyâdî dedi:
وقُصْرَى شَنِجِ الأنْسَا
ءِ نبَّاحٍ من الشُّعب
Ve onlardan: kurt; kovalandığında o **أقْزَلُ**’dır; sanki acı çekiyor gibidir.
Ve onlardan: karga; o **يَحْجِلُ** eder; sanki bağlanmış gibidir.
Tırimmâh, kargayı anarak dedi:
شَنِجُ النَّسَا حَرِقُ الجَنَاح كأنه
في الدار إثر الظَّاعنِين مقيَّد
Ve **شَنجُ النَّسَا** özellikle soylu atlarda beğenilir; ve **الهَمَاليجِ**’de beğenilmez.
Leys dedi: Hüzeyl şöyle der: **غَنَجٌ على شَنَجٍ**; yani deve üstünde adam. O halde **الغَنَحُ** adamdır; ve **الشنجُ** devedir; ve bunun benzeri. İbn Düreyd dedi.

**نجش** : Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) **النّجشِ**’ten nehyetti ve dedi: ( **لا تَنَاجَشُوا** ).
Ebû Ubeyd dedi: O, adamın bir malın fiyatında artırmasıdır; o, onu satın almayı istemez; fakat başkası onu işitsin de onun artırmasıyla artırsın diyedir. Ve bu, İbn Evfâ’dan rivayet olunan şeydir; o dedi ki: ( **النَّاجِشُ آكل رباً خَائنٌ** ).
Dedi: Ve **النّجاشيُّ** o **الناجِشُ**’tir; o, şeyi **نَجشاً** ile **يَنجُشُ** eder de onu çıkarır.
Ve **النجْشُ** : bir şeyi kışkırtıp harekete geçirmedir.
Şemmer dedi: **النّجْشِ**’in aslı: aramadır; o, bir şeyi çıkarmaktır.
Rü’be dedi:
فالخُسُر قول الكَذِبِ المنجُوش
İbnü’l-A‘râbî dedi: **مَنْجُوشٌ** : uydurulmuş, yalan söylenmiş **مُفْتَعَلٌ**’dır.
Ebû Amr’dan ve: **النجَّاش** : pazarda binekleri ve hayvanları süren; onların yürüyüşten yanındaki şeyi çıkarıp ortaya koyan kimsedir. Ve şu beyiti okudu:
غير السُّرَى وسائِقٍ نَجّاشِ
Şemmer dedi: Ebû Sa‘îd dedi: **التّناجُشِ**’te başka bir şey daha vardır, mubahtır; o da, bir defadan sonra bir defa daha evlenip boşanan kadın; yahut bir defadan sonra bir defa daha satın alınıp sonra satılan maldır.
İbn Şümeyl dedi: **النجْشُ** senin, başkasının malını satması için övmendir; yahut onun elinden, satılmasın diye yermendir. Ondan; İbn Ebî’l-Hattâb rivayet etti.
Ve **النَّاجشُ** : avı kışkırtıp avcının üzerine geçmesi için harekete geçiren kimsedir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والشين وما يثلثهما)
(نشص)  النون والشين والصاد: أصلٌ يدلُّ على ارتفاعٍ في شيء وسموّ. ونَشَصَ السحابُ: ارتفَع. والسَّحابة المرتفِعة البيضاء: النَّشَاصَة([1])، وجمعها نَشَاص([2]). قال امرؤ القيس:
أصَدَّ نَشَاصَ ذي القرنين حَتَّى *** تَوَلّى عَارِضُ الملِكِ الهمامِ([3])ونَشَص الوبرُ: ارتفَع. ونَشَصْنا من بلدٍ إلى بلدٍ: ارتفَعْنا. ونَشَصت المرأةُ مثل نَشَزَت. ونَشَصت ثَنِيَّتُه: تحرَّكت وارتفعتْ من موضعها.
(نشط)  النون والشين والطاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على اهتزازٍ وحركة. منه النّشاط معروفٌ وهو لما فيه من الحركة والاهتزاز والتَّفتُّح. يقال نَشِطَ ينشَط. وأنْشَطَ القومُ: كانت دوابُّهُم نَشِيطة. والثَّور ناشط، لأنَّهُ يَنْشِطُ من بلدٍ إلى بلد. قال ذو الرُّمَّة:
أذاكَ أم نَمِشٌ بالوَشْي أكرُعُه *** مسفَّعُ الخَدِّ هادٍ ناشِطٌ شَبَبُ([4])ونَشَطْتُ الشَّيءَ: قشرتُه، كأنَّهُ لما قُشِرَ أُخرِجَ من جِلده. وطريقٌ ناشط: يَنْشِطُ في الطَّريق الأعظم يَمنةً [ويَسْرَة([5])]. ونَشَطت([6]) النّاقةُ في سيرها، إذا شَدَّت. والأُنْشُوطة: العُقدة مثل عُقدة السَّراويل ونَشَطْتُه بأُنشوطة. وأنْشَطتُ العِقال: مَدَدْت أُنشوطتَه فانحلَّت. وقال قوم: الإنشاط: الحَلُّ، والتَّنشيط: العَقْد. وبئر أنشاط: قَريبة القَعر يَخرج دلوُها بجَذْبَةٍ. ونَشَطْتُ الدَّلْوَ من البئرِ بغير قامة. والنَّشيطة من الإبل: أن تُوجَد فتُسَاقَ([7]) من غير أنْ يُعْمَدَ لها. وقال قوم: هو الذي يصيبه القومُ قبل أن يَصِلوا إلى الحيِّ الذي يريدون الإغارة عليه، فيَنْشِطُه الرّئيسُ من بين أيديهم. قال:
لك المِرباعُ منها والصَّفايا *** وحُكمُك والنَّشِيطةُ والفُضُولُ([8]) (نشع)  النون والشين والعين كلمةٌ واحدة. نشَعتُ الصبيَّ الوَجُورَ نشعاً فانتشَعَه، أي جَرَِعه. والمصدر النُّشوع. قال:
* نُشِعْتُ المجد في أنفي نُشُوعَا([9]) *
(نشغ)  النون والشين والغين ثلاثُ كلماتٍ متباينةٍ، ليس قياسها واحداً.
الأولى النَّشْغ: كالشَّهيق عند الشَّوق.
الثانية الناشغ: الذي يَحيا بعد جَهْد.
الثالثة النَّواشِغ: أعالي الوادي، الواحدة ناشغة.
(نشف)  النون والشين والفاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على ولوج ندىً في شيء يأخذه. منه النَّشْف: دخولُ الماءِ في الثّوب والأرضِ حتى ينتَشِفاهُ. والنَِّشْفة: حجرٌ، سمِّيت لانتشافها الوسَخ عن مواضعه([10]). والجمع النِّشَف. [ويقال: إنَّ النَّشْف([11])] في الحياض كالنَّزْح في الرّكايا. والنّاقةُ تُدِرُّ قبل نِتاجها ثم تذهب دِرّتُها: مِنْشَافٌ ونَشُوف.
(نشق)  النون والشين والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على نُشوب شيء. ونَشِقَ الظَّبْيُ في الحِبالةِ: عَلِق فيها والنَّشقة: حبلٌ يُجعَل في أعناق البَهْم، ويقال هي النُّشْقة([12]). ورجل نَشِقٌ، إذا وقَعَ في أمرٍ لا يكاد يخلُص منه.
ومن الباب: أنشَقْتُ الصبِيَّ الدَّوَاءَ: صببتُه في أنْفِه. والنَّشُوق: اسمٌ لكلِّ دواءٍ يُنْشَق. ومنه استنشقت الرِّيح: تشمَّمتُها. وهذه ريحٌ مكروهة النَّشَق، أي الشَّمّ. والمتوضِّئ يستنشق الماء، عند استنثاره.
(نشل)  النون والشين واللام كلمةٌ تدلُّ على رفْعِ بَِضْعةٍ من قدْرٍ. ونَشَلَ اللَّحْمَ من القِدْرِ بالمِنْشَل، وهو النَّشِيل([13]). وفخذٌ ناشلة: قليلةُ اللَّحم؛ والمِنْشَل والمِنْشال: ما يُنْشَلُ به*. ويقولون: وما أدري كيف صحّته: المَنْشَلة: موضع الخاتَم من الخِنصَر.
(نشم)  النون والشين والميم يدلُّ على نُشُوبِ شيءٍ. ونَشَّمُوا في الأمر: أخَذُوا فيه. ويقال لا يكون ذلك إلاَّ في الشَّرّ. وفي الحديث: "لما نَشَّمَ النّاسُ في أمر عثمان"، أي أخَذُوا فيه ونالوا منه. ونَشَّمَ اللَّحمُ([14]) تنشيماً، أي ابتدأت فيه رائحة.
وشذَّ عنه النَّشَم: شجرٌ يُتَّخَذ منه القِسِيّ.
(نشأ)  النون والشين والهمزة أصلٌ صحيح يدلُّ على ارتفاعٍ في شيء وسموّ. ونَشَأَ السَّحابُ: ارتفع. وأنْشَأَه الله: رفَعه. ومنه: ﴿إنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ﴾ [المزمل 6]، يراد بها والله أعلمُ القيامُ والانتصابُ للصَّلاة.
ومن الباب: النَّشْءُ والنَّشَأ([15]): أحداث النّاس. ونشأَ فلانٌ في بني فلانٍ. والنَّاشئ: الشَّابُّ الذي نشأ وارتفَعَ وعلا. وأنشأ فلانٌ حديثاً، وأنشأَ ينشِد ويقول، كلُّ هذا قياسُه واحد.
ومن الباب: استنشأْت الريح: تشمَّمتها، وذلك لأنَّكَ كأنَّك ترفعُها إلى أنفِك.
(نشج)  النون والشين والجيم كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوتٍ. ونَشَج الباكي: غَصَّ بالبُكاءِ في حَلْقهِ من غير انتحاب. ونَشَجَ الحمار بصَوته نَشْجاً. ويقال للطَّعنة إذا خرج منها الدَّمُ فسُمِع له حِسٌّ: قد نشَجَت. وكذا القِدر تَنْشِجُ عند الغَلَيَان. ويحتمل أن يكون الأَنْشَاجُ من هذا، وهي مَجَاري الماء، الواحد نَشَج، كأنها سمِّيَت بها لقَسِيب الماء.
(نشح)  النون والشين والحاء: أصلٌ صحيحٌ، إلاَّ أنَّه مختلَفٌ في تفسيره على التَّضادّ، فقال قوم: نَشَحَ الشَّاربُ، إذا شرِب حتَّى امتلأ. وسِقَاءٌ نَشَّاحٌ: ممتلِئ. وقال آخرون: النُّشوحُ: شربٌ دون الرِّيّ.
(نشد)  النون والشين والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ذِكر شيء وتنويهٍ. ونَشَدَ فلانٌ فلاناً قال: نَشَدْتُك اللهَ، أي سألتك بالله. وتلخيصه: ذكَّرتك الله تعالى. ومنه إنشاد الشَّاعر وهو ذِكرهُ والتَّنويه به. فأمَّا أنشَدْتُ الضَّالَّة فمعناه عرَّفتها؛ وهو ذلك القياس. وفي الحديث: "لا تَحِلُّ لُقْطَتُها إلاّ لِمُنْشِدٍ"، أي معرِّف. وأما نَشَدْتُ الضَّالَّة، يعني طلبتها، فلرَفْع صوتهِ.
(نشر)  النون والشين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على فَتْحِ شيء وتشعُّبِه. ونَشَرت الخشبةَ بالمنشار نَشْراً. والنَّشْر: الرِّيح الطيِّبة. واكتَسَى البازِي ريشاً نَشَراً. أي منتشِراً واسعاً طويلاً. ومنه نَشَرتُ الكِتاب. خِلاف طويتُهُ. ونَشَر الله الموتَى فَنَشَروا. وأنْشَرَ الله الموتَى أيضاً. قال تعالى: ﴿ثُمَّ إذا شَاءَ أَنْشَرَه﴾ [عبس 22]، ثم قال الأعشَى:
حَتَّى يقولُ الناسُ لمَّا رأوا *** يا عَجَباً للميِّت الناشرِ([16])ونَشَرت الأرضُ: أصابها الرَّبيعُ فأنبتت، وهي ناشرة، وذلك النَّباتُ النَّشْر، ويقال إنَّه للرَّاعيةِ رديّ ويقال: بل النَّشْر: الكلأَ يَيْبَس ثم يصيبُه المطرُ فيخرجُ منه شيءٌ كهيئة الحَلَم، وهو داءٌ. وعروقُ باطنِ الذِّراع: النَّواشر، سمِّيت لانتشارها. والانتشار: انتفاخ عَصَب الدّابّةِ من تَعَب. والنّشَر: أنْ تنتشر الغنمُ باللّيل فتَرعَى، ولذلك يقال لمن جمع أمرَه: "قد ضَّمَ نَشَرَه".
(نشز)  النون والشين والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ارتفاعٍ وعُلوّ. والنّشَز: المكان العالي المرتفِع. والنّشْز والنُّشُوز: الارتفاع، ثم استعير فقيل نَشَزَت المرأةُ: استَصعَبتْ على بَعلِها، وكذلك نَشَزَ بعلُها: جفاها وضرَبَهَا.
(نشس)  النون والشين والسين كلمةٌ من الإبدال، يقال نَشَسَت، مثل نَشَزَت.
--------------ـــ
([1]) وكذا في المجمل. وذكر في اللسان: "النشاص" فقط بفتح النون، فهو اسم جنس جمعي للنشاصة. وذكر في القاموس "النشاص" فقط أيضاً، ولكن ضبطه بفتح النون وكسرها.
([2]) في الأصل: "أنشاص"، والوجه ما أثبت. وفي التنبيه السابق أنه يقال بفتح النون وكسرها. ويجمع النشاصي على "نشص" بضمتين، كما في اللسان.
([3]) ديوان امرئ القيس 168. ونبه الوزير أبو بكر إلى أنه يروى أيضاً "أشذ".
([4]) ديوان ذي الرمة 17 واللسان (نمش، نشط). وقد سبق في (شب).
([5]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس.
([6]) في المجمل: "تنشطت"، وكلاهما يقال.
([7]) في المجمل: "الإبل يجدها الجيش فتساق".
([8]) لعبد الله بن عنمة الضبي، كما في اللسان (ربع، صفا، نشط، فضل). ومقطوعته في الحماسة (1: 420). وقد سبق في (ربع، صفو).
([9]) البيت للمرار، كما في إصلاح المنطق 368 واللسان (نشع). وصدره:
* إليكم يا لئام الناس إني *
([10]) في اللسان: "والنشفة، والنشفة: الحجر الذي يتدلك به، سمي بذلك لانتشافه الوسخ في الحمامات".
([11]) التكملة من المجمل.
([12]) ذكر في المجمل لغة فتح النون. وفي اللسان والقاموس لغة الضم.
([13]) وهو النشيل، وردت في الأصل بعد كلمة "اللحم" التالية، ورددتها إلى موضعها الطبيعي.
([14]) في الأصل: "ومن اللحم".
([15]) في الأصل: "والنشوء"، تحريف.
([16])  ديوان الأعشى 105 واللسان (نشر). والرواية: "مما رأوا".

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والشين وما يثلثهما**)

(**نشص**)  **النون والشين والصاد**: Bir asıl; bir şeyde yükselme ve yüceliğe delâlet eder. Ve **نَشَصَ السحابُ**: yükseldi. Ve yükselmiş beyaz bulut: **النَّشَاصَة**([1]); onun çoğulu **نَشَاص**([2]). İmru’ul-Kays dedi:
أصَدَّ نَشَاصَ ذي القرنين حَتَّى *** تَوَلّى عَارِضُ الملِكِ الهمامِ([3])
Ve **نَشَص الوبرُ**: yükseldi. Ve **نَشَصْنا من بلدٍ إلى بلدٍ**: yükseldik. Ve **نَشَصت المرأةُ** tıpkı **نَشَزَت** gibi. Ve **نَشَصت ثَنِيَّتُه**: yerinden hareket etti ve yükseldi.

(**نشط**)  **النون والشين والطاء**: Sahih bir asıl; sallanma ve harekete delâlet eder. Ondan **النّشاط** bilinir; onda bulunan hareket, sallanma ve açılma sebebiyledir. Denir: **نَشِطَ ينشَط**. Ve **أنْشَطَ القومُ**: onların binekleri çevik idi. Ve öküz **ناشط**tır; çünkü bir beldeden bir beldeye **يَنْشِطُ**. Zü’r-Rumme dedi:
أذاكَ أم نَمِشٌ بالوَشْي أكرُعُه *** مسفَّعُ الخَدِّ هادٍ ناشِطٌ شَبَبُ([4])
Ve **نَشَطْتُ الشَّيءَ**: onu soydum; sanki soyulunca derisinden çıkarılmış gibidir. Ve **طريقٌ ناشط**: büyük yolda sağa [ve sola([5])] **يَنْشِطُ**. Ve **نَشَطت**([6]) deve yürüyüşünde, eğer hızlandıysa. Ve **الأُنْشُوطة**: düğüm; şalvar düğümü gibi. Ve **نَشَطْتُه بأُنشوطة**. Ve **أنْشَطتُ العِقال**: onun **أُنشوطتَه**sini uzattım da çözüldü. Ve bir kavim dedi: **الإنشاط**: çözmedir; **التَّنشيط**: bağlamadır. Ve **بئر أنشاط**: dibi yakın; kovası bir çekişle çıkar. Ve **نَشَطْتُ الدَّلْوَ من البئرِ بغير قامة**. Ve develerden **النَّشيطة**: bulunup da([7]) ona kasıt olmaksızın sevk edilmesidir. Ve bir kavim dedi: O, kavmin, baskın yapmak istedikleri mahalleye varmadan önce isabet ettikleri şeydir; reis onu onların önlerinden **يَنْشِطُ**. Dedi:
لك المِرباعُ منها والصَّفايا *** وحُكمُك والنَّشِيطةُ والفُضُولُ([8])

(**نشع**)  **النون والشين والعين** tek bir kelimedir. **نشَعتُ الصبيَّ الوَجُورَ نشعاً فانتشَعَه**: yani onu içirdi. Masdar **النُّشوع**dur. Dedi:
* نُشِعْتُ المجد في أنفي نُشُوعَا([9]) *

(**نشغ**)  **النون والشين والغين** birbirinden ayrı üç kelimedir; kıyasları bir değildir.
Birincisi **النَّشْغ**: özlem anında iç çekiş gibi.
İkincisi **الناشغ**: zorluktan sonra yaşayan.
Üçüncüsü **النَّواشِغ**: vadinin üst tarafları; teki **ناشغة**.

(**نشف**)  **النون والشين والفاء**: Sahih bir asıl; bir şeyin, onu alan bir çiğin içine girmesine delâlet eder. Ondan **النَّشْف**: suyun elbiseye ve toprağa girmesi; ta ki ikisi onu emsin. Ve **النَِّشْفة**: bir taş; pisliği yerlerinden emmesi sebebiyle böyle adlandırıldı([10]). Çoğulu **النِّشَف**. [Ve denir: **إنَّ النَّشْف**([11])] havuzlarda, kuyularda su çekme gibi **النَّزْح** gibidir. Ve deve, doğurmadan önce süt verir, sonra sütü gider: **مِنْشَافٌ** ve **نَشُوف**.

(**نشق**)  **النون والشين والقاف** sahih bir asıldır; bir şeyin tutunmasına delâlet eder. Ve **نَشِقَ الظَّبْيُ في الحِبالةِ**: ona takıldı. Ve **النَّشقة**: küçükbaşların boyunlarına yapılan bir ip; ve denir ki o **النُّشْقة**dır([12]). Ve **رجل نَشِقٌ**: neredeyse kurtulamadığı bir işe düştüğünde.

Ve babdan: **أنشَقْتُ الصبِيَّ الدَّوَاءَ**: onu burnuna döktüm. Ve **النَّشُوق**: her **يُـنْشَق** edilen ilacın adıdır. Ondan **استنشقت الرِّيح**: onu kokladım. Ve bu, kokusu kötü bir rüzgârdır: **مكروهة النَّشَق**; yani koku. Ve abdest alan, sümkürmesi sırasında suyu **يستنشق** eder.

(**نشل**)  **النون والشين واللام** bir kelimedir; bir tencereden bir parça kaldırmaya delâlet eder. Ve **نَشَلَ اللَّحْمَ من القِدْرِ بالمِنْشَل**; o da **النَّشِيل**dir([13]). Ve **فخذٌ ناشلة**: eti az. Ve **المِنْشَل** ve **المِنْشال**: onunla **يُنْشَل** edilen şeydir*. Ve derler: ve ben onun sıhhatini bilmem: **المَنْشَلة**: yüzük parmağının serçe yanındaki yüzük yeri.

(**نشم**)  **النون والشين والميم** bir şeyin tutunmasına delâlet eder. Ve **نَشَّمُوا في الأمر**: ona giriştiler. Ve denir: bu ancak şerde olur. Hadiste: "**لما نَشَّمَ النّاسُ في أمر عثمان**", yani ona giriştiler ve ondan pay aldılar. Ve **نَشَّمَ اللَّحمُ**([14]) **تنشيماً**: yani onda koku başladı.

Ve ondan şâz olan **النَّشَم**: yayların yapıldığı bir ağaçtır.

(**نشأ**)  **النون والشين والهمزة** sahih bir asıldır; bir şeyde yükselme ve yüceliğe delâlet eder. Ve **نَشَأَ السَّحابُ**: yükseldi. Ve Allah onu **أنْشَأَه**: yükseltti. Ondan: ﴿**إنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ**﴾ [المزمل 6]; bununla—Allah daha iyi bilir—namaza kalkma ve doğrulma kastedilir.

Ve babdan: **النَّشْءُ** ve **النَّشَأ**([15]): insanların gençleri. Ve falan, falan oğulları içinde **نشأَ** etti. Ve **النَّاشئ**: yetişen, yükselen ve yücelen gençtir. Ve falan bir söz **أنشأ** etti; ve **أنشأَ** şiir okur ve söyler; bütün bunların kıyası birdir.

Ve babdan: **استنشأْت الريح**: onu kokladım; bu, sanki onu burnuna yükseltiyormuşsun gibidir.

(**نشج**)  **النون والشين والجيم** bir kelimedir; bir sesin taklidine delâlet eder. Ve **نَشَج الباكي**: inleme olmaksızın boğazında ağlamayla tıkandı. Ve **نَشَجَ الحمار بصَوته نَشْجاً**. Ve denir: yaradan kan çıkıp da ona bir ses işitilirse: **قد نشَجَت**. Ve aynı şekilde tencere kaynama sırasında **تَنْشِجُ**. Ve muhtemeldir ki **الأَنْشَاجُ** da bundandır; o, su yollarıdır; teki **نَشَج**; sanki suyun akışına benzerliği sebebiyle onunla adlandırılmıştır.

(**نشح**)  **النون والشين والحاء**: sahih bir asıl; ancak tezat üzere tefsirinde ihtilaf edilmiştir. Bir kavim dedi: **نَشَحَ الشَّاربُ**: içti de doluncaya kadar içtiğinde. Ve **سِقَاءٌ نَشَّاحٌ**: dolu. Ve başkaları dedi: **النُّشوحُ**: kandırmadan aşağı bir içiştir.

(**نشد**)  **النون والشين والدال** sahih bir asıldır; bir şeyi anmaya ve duyurmaya delâlet eder. Ve falan, falana **نَشَدَ** dedi: **نَشَدْتُك اللهَ**; yani seni Allah ile sordum. Onun özeti: sana Allah Teâlâ’yı hatırlattım. Ondan şairin **إنشاد**ı; o, onu anması ve onunla duyurmasıdır. Ama **أنشَدْتُ الضَّالَّة** ise manası onu tanıttım; o da bu kıyastır. Hadiste: "**لا تَحِلُّ لُقْطَتُها إلاّ لِمُنْشِدٍ**"; yani tanıtıcı. Ama **نَشَدْتُ الضَّالَّة**—yani onu aradım—sesini yükseltmesindendir.

(**نشر**)  **النون والشين والراء** sahih bir asıldır; bir şeyi açmaya ve dallanıp yayılmasına delâlet eder. Ve **نَشَرت الخشبةَ بالمنشار نَشْراً**. Ve **النَّشْر**: güzel kokulu rüzgâr. Ve doğan kuşu, yayılmış, geniş ve uzun tüy giyindi: **ريشاً نَشَراً**. Ondan **نَشَرتُ الكِتاب**; **طويتُهُ**nun zıddı. Ve Allah ölüleri **نَشَر** etti de dirildiler. Ve Allah ölüleri ayrıca **أنْشَرَ** da eder. Yüce Allah dedi: ﴿**ثُمَّ إذا شَاءَ أَنْشَرَه**﴾ [عبس 22]. Sonra A‘şâ dedi:
حَتَّى يقولُ الناسُ لمَّا رأوا *** يا عَجَباً للميِّت الناشرِ([16])
Ve **نَشَرت الأرضُ**: ona bahar isabet etti de bitirdi; o **ناشرة**dır. Ve o bitki **النَّشْر**dür. Ve denir: o, otlatana göre kötüdür; ve denir: bilakis **النَّشْر**: otun kuruyup sonra yağmurun ona isabet etmesiyle ondan meme ucu gibi bir şey çıkmasıdır; o bir hastalıktır. Ve önkolun iç tarafının damarları: **النَّواشر**; yayılmaları sebebiyle böyle adlandırıldı. Ve **الانتشار**: hayvanın sinirinin yorgunluktan şişmesidir. Ve **النّشَر**: koyunların geceleyin yayılıp otlamasıdır; bu yüzden işini toplayana: "**قد ضَّمَ نَشَرَه**" denir.

(**نشز**)  **النون والشين والزاء** sahih bir asıldır; yükselme ve yüceliğe delâlet eder. Ve **النّشَز**: yüksek, yükselmiş yer. Ve **النّشْز** ve **النُّشُوز**: yükselmedir; sonra mecaz yapıldı da **نَشَزَت المرأةُ** denildi: kocasına karşı zorlaştı; ve aynı şekilde kocası **نَشَزَ**: ona kaba davrandı ve onu dövdü.

(**نشس**)  **النون والشين والسين** ibdâlden bir kelimedir; denir: **نَشَسَت**; **نَشَزَت** gibi.

--------------ـــ
([1]) Ve **المجمل**’de de böyledir. Ve **اللسان**’da: “**النشاص**” yalnız, **النون**’un fethasıyla; o, **النشاصة** için cem‘î bir cins ismidir. Ve **القاموس**’ta da “**النشاص**” yalnız zikredildi; fakat **النون**’un fethası ve kesresiyle ضبط etti.
([2]) Asılda: “**أنشاص**”; vech, ispat ettiğimdir. Ve önceki tenbihte, **النون**’un fethası ve kesresiyle söylendiği vardır. Ve **النشاصي** “**نشص**” üzerine iki damme ile cem‘ edilir; **اللسان**’da olduğu gibi.
([3]) **ديوان امرئ القيس** 168. Vezir Ebû Bekr, ayrıca “**أشذ**” diye de rivayet edildiğine dikkat çekti.
([4]) **ديوان ذي الرمة** 17 ve **اللسان** (**نمش**، **نشط**). Daha önce (**شب**)’de geçti.
([5]) **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’tan tekmile.
([6]) **المجمل**’de: “**تنشطت**”; ikisi de söylenir.
([7]) **المجمل**’de: “Ordu onu bulur da sevk edilir.”
([8]) **عبد الله بن عنمة الضبي**’nindir; **اللسان** (**ربع**، **صفا**، **نشط**، **فضل**)’de olduğu gibi. Parçası **الحماسة** (1: 420)’dedir. Daha önce (**ربع**، **صفو**)’da geçti.
([9]) Beyit **المرار**’ındır; **إصلاح المنطق** 368 ve **اللسان** (**نشع**)’da olduğu gibi. İlk mısraı:
* إليكم يا لئام الناس إني *
([10]) **اللسان**’da: “**والنشفة، والنشفة**: onunla ovunulan taş; hamamlarda pisliği emmesi sebebiyle böyle adlandırıldı.”
([11]) **المجمل**’den tekmile.
([12]) **المجمل**’de **النون**’un fethası dili zikredildi. **اللسان** ve **القاموس**’ta damme dili.
([13]) Ve o **النشيل**dir; asılda sonraki “**اللحم**” kelimesinden sonra geldi; onu tabii yerine geri döndürdüm.
([14]) Asılda: “**ومن اللحم**”.
([15]) Asılda: “**والنشوء**”; tahrif.
([16]) **ديوان الأعشى** 105 ve **اللسان** (**نشر**). Rivayet: “**مما رأوا**”.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّشِيج: الصَّوت. والنَّشِيج: أَشدُّ البُكاء، وقيل: هي مَأَقَةٌ يرتفع لها النفَسُ كالفُؤَاق. وقال أَبو عبيد: النَّشِيجُ مِثْلُ البُكاء للصبيِّ إِذا رَدَّدَ صوتَه في صدرِه ولم يُخْرجه. وفي حديث عمر، رحمه الله: أَنه صلى الفجرَ بالناس فقَرأَ سورة يوسف، حتى إِذا جاء ذِكرُ يوسف بَكى حتى سُمِعَ نَشِيجُه خَلْفَ الصُّفوف؛ والفعْلُ من ذلك كلِّه نَشَجَ يَنْشِجُ. وفي حديثه الآخرِ: فنَشَجَ حتى اختَلَفَتْ أَضلاعُه. وفي حديث عائشة تَصِفُ أَباها، رضي الله عنهما: شَجِيّ النَّشِيجِ؛ أَرادت أَنه كان يُحْزِنُ مَن يسمعه يَقرأُ. أَبو عبيد: النَّشِيجُ مِثْلُ بُكاءِ الصبيِّ إِذا ضُرِبَ فلم يُخْرِجْ بكاءَه وردَّدَه في صدرِه، ولذلك قيل لِصَوت الحمار: نَشِيج. ابن الأَعرابي: النَّشِيجُ من الفَمِ، والخَنِينُ والنَّخِيرُ من الأَنْفِ. ونَشَجَ الباكي يَنْشِجُ نَشْجاً ونَشِيجاً إِذا غُصَّ بالبُكاءِ في حَلقِه من غير انْتِحابٍ؛ وفي التهذيب: وهو إِذا غَصَّ البُكاءَ في حَلْقِه عند الفَزْعة. وفي حديث وَفاةِ النبي، صلى الله عليه وسلم: فَنَشَجَ الناسُ يبكون؛ النَّشِيجُ: صوتٌ معه تَوَجُّعٌ وبُكاءٌ كما يُرَدِّدُ الصبيُّ بُكاءَه ونَحيبَه في صدرِه. والطَّعْنَة تَنْشِجُ عند خروج الدَّمِ: تَسْمَعُ لها صَوتاً في جَوفِها، والقِدْرُ تَنْشِجُ عند الغَلَيانِ. وعَبْرةٌ نُشُجٌ: لها نَشِيجٌ. والحِمار يَنْشِجُ نَشِيجاً عند الفَزَعِ؛ وقال أَبو عبيد: هو صَوتُ الحِمارِ، مِن غير أَن يَذكُرَ فزَعاً. ونَشَجَ الحمارُ بصوتِه نَشِيجاً: ردَّدَه في صَدرِه؛ وكذلك نَشَجَ الزِّقُّ والحُبُّ والقِدرُ إِذا غَلى ما فيه حتى يُسْمَع له صوتٌ. والضِّفْدَعُ يَنْشِجُ إِذا رَدَّد نَقْنَقَتَه؛ قال أَبو ذؤيب يَصِفُ ماءَ مَطَر:
ضَفادِعُه غُرْقَى، رِواءٌ كأَنها
قِيانُ شُروبٍ، رَجْعُهنَّ نَشِيج
أَي رَجْعُ الضَّفادِع، وقد يَجوز أَن يكونَ رَجْعَ القِيانِ. ونَشَجَ المُطَرِِّبُ يَنْشِجُ نَشِيجاً: جاشَتْ به
(* قوله: جاشت به: هكذا في
الأصل. وفي سائر المعاجم: نشج المُطرِبُ فصَلَ بين الصوتين ومدّ؛ وقد يكون سقط شيء من كلام المؤلف.) ؛ قال أَبو ذؤيب يصف قُدوراً:
لَهُنَّ نَشِيجٌ بالنَّشِيلِ، كأَنها
ضَرائِرُ حِرْمِيٍّ، تَفاحَش غارُها
والنَّشِيجُ: مَسِيلُ الماء
(* قوله «والنشيج مسيل الماء» كذا بالأصل.)
والجمع أَنْشاج. أَبو عمرو: الأَنْشاجُ مَجاري الماءِ، واحدها نَشَجٌ، بالتحريك؛ وأَنشد شمر:
تَأَبَّدَ لأْيٌ مِنهمُ فَعُتائِدُهْ،
فذو سَلَمٍ أَنْشاجُه، فسَواعِدُهْ
والنَّشِيجُ: صَوتُ الماء يَنْشِجُ، ونُشُوجُه في الأَرض أَن يُسْمَعَ له صوتٌ؛ قال هميان:
حتى إِذا ما قَضَتِ الحَوائِجا،
ومَلأَتْ حُلاَّبُها الخَلانِجا
منها، وثَمُّوا الأَوْطُبَ النَّواشِجا
ثَمُّوا: أَصْلَحوا.
والنُّوشَجانُ: قبيلة أَو بلدٌ؛ قال ابن سيده: وأُراه فارسيّاً.

##### Türkçe

**النَّشِيج**: ses. Ve **النَّشِيج**: ağlamanın daha şiddetlisi; ve denildi ki: o, nefesin **الفُؤَاق** gibi yükseldiği bir **مَأَقَةٌ**’dır. Ve Ebû Ubeyd dedi: **النَّشِيجُ** çocuğun ağlaması gibidir; sesi göğsünde tekrar edip onu dışarı çıkarmadığı zaman. Ve Ömer’in hadîsinde, Allah ona rahmet etsin: insanların önünde sabah namazını kıldığı, sonra Yûsuf sûresini okuduğu; nihayet Yûsuf’un zikri gelince ağladı, ta ki saf(lar)ın arkasından **نَشِيجُه** işitildi; bunun hepsinden fiil: **نَشَجَ يَنْشِجُ**. Ve onun diğer hadîsinde: derken **نَشَجَ** etti, ta ki kaburgaları ihtilâf etti (oynadı). Ve Âişe’nin, Allah ikisinden de razı olsun, babasını vasfettiği hadîste: **شَجِيّ النَّشِيجِ**; onunla, onu okurken işiten kimseyi hüzünlendirdiğini kastetti. Ebû Ubeyd: **النَّشِيجُ** çocuğun ağlaması gibidir; dövüldüğü zaman ağlamasını dışarı çıkarmayıp onu göğsünde tekrar ettiği vakit; bu yüzden eşeğin sesine **نَشِيج** denildi. İbnü’l-A‘râbî: **النَّشِيجُ** ağızdandır; **الخَنِينُ** ve **النَّخِيرُ** burundandır. Ve ağlayan kimse **نَشَجَ** eder, **يَنْشِجُ نَشْجاً** ve **نَشِيجاً**; boğazında, **انْتِحابٍ** olmaksızın, ağlamayla tıkandığı zaman; ve Tehzîb’de: o, korku anında ağlamayı boğazında tıkadığı zamandır. Ve Peygamber’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, vefatı hadîsinde: derken insanlar ağlayarak **نَشَجَ** ettiler; **النَّشِيجُ**: beraberinde sızı ve ağlama bulunan bir sestir; tıpkı çocuğun ağlamasını ve **نَحيبَه**’ini göğsünde tekrar etmesi gibi. Ve **الطَّعْنَة** kanın çıkışı sırasında **تَنْشِجُ**: onun iç boşluğunda bir ses işitirsin; ve **القِدْرُ** kaynama sırasında **تَنْشِجُ**. Ve **عَبْرةٌ نُشُجٌ**: onun **نَشِيجٌ**’i vardır. Ve eşek korku sırasında **يَنْشِجُ نَشِيجاً**; Ebû Ubeyd dedi: o, korku zikretmeksizin, eşeğin sesidir. Ve eşek sesiyle **نَشَجَ** etti, **نَشِيجاً**: onu göğsünde tekrar etti; aynı şekilde **الزِّقُّ** ve **الحُبُّ** ve **القِدرُ** içindekiler kaynadığı zaman **نَشَجَ** eder; ta ki onun için bir ses işitilir. Ve kurbağa, **نَقْنَقَتَه**’ini tekrar ettiği zaman **يَنْشِجُ** eder; Ebû Züeyb, yağmur suyunu vasfederek dedi:
ضَفادِعُه غُرْقَى، رِواءٌ كأَنها
قِيانُ شُروبٍ، رَجْعُهنَّ نَشِيج
Yani kurbağaların dönüşü; ve **القِيانِ**’ın dönüşü olması da câiz olabilir. Ve **المُطَرِِّبُ** **نَشَجَ** eder, **يَنْشِجُ نَشِيجاً**: onunla coştu
(* Sözü: **جاشت به**: asılda böyledir. Diğer sözlüklerin tamamında: **نشج المُطرِبُ**; iki sesin arasını ayırdı ve uzattı; müellifin sözünden bir şey düşmüş olabilir.) ; Ebû Züeyb, kazanları vasfederek dedi:
لَهُنَّ نَشِيجٌ بالنَّشِيلِ، كأَنها
ضَرائِرُ حِرْمِيٍّ، تَفاحَش غارُها
Ve **النَّشِيجُ**: suyun akıntı yatağı
(* Sözü «**والنشيج مسيل الماء**» asılda böyledir.)
Çoğulu **أَنْشاج**. Ebû Amr: **الأَنْشاجُ** su mecralarıdır; tekili **نَشَجٌ**, harekeli (tahrîk ile); ve Şemmer inşâd etti:
تَأَبَّدَ لأْيٌ مِنهمُ فَعُتائِدُهْ،
فذو سَلَمٍ أَنْشاجُه، فسَواعِدُهْ
Ve **النَّشِيجُ**: suyun sesi; **يَنْشِجُ**; ve onun yerdeki **نُشُوجُه**: onun için bir ses işitilmesidir; Humeyyân dedi:
حتى إِذا ما قَضَتِ الحَوائِجا،
ومَلأَتْ حُلاَّبُها الخَلانِجا
منها، وثَمُّوا الأَوْطُبَ النَّواشِجا
**ثَمُّوا**: ıslah ettiler.
Ve **النُّوشَجانُ**: bir kabile yahut bir beldedir; İbn Sîde dedi: ve onu Farsça görüyorum.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النشج، محركة: مجرى الماء، ج أنشاج  ، قاله أبو عمرو، وأنشد شمر:
  تأبد لأي منهم فعـتـائده                      فذو سلم أنشاجه فسواعده

  والنشيج: صوت الماء ينشج، ونشوجه في الأرض: أن يسمع له صوت.  ونشج الباكي ينشج  ، بالكسر، نشجا و  نشيجا  ، إذا  غص بالبكاء في حلقه من غير انتحاب  . وقال أبو عبيد: النشيج: مثل بكاء الصبي إذا ضرب فلم يخرج بكاؤه وردده في صدره. وعن ابن الأعرابي: النشيج من الفم، والنخير من الأنف. وفي التهذيب: وهو إذا غص البكاء في حلقه عند الفزعة. من المجاز:  الحمار  ينشج نشيجا عند الفزع. وقال أبو عبيد: هو صوت الحمار. من غير أن يذكر فزعا. ونشج الحمار نشيجا:  ردد صوته في صدره. و  كذلك نشج  القدر والزق  والحب: إذا  غلى ما فيه حتى سمع له صوت  وهو مجاز. نشج  المطرب  ينشج نشيجا: إذا  فصل بين الصوتين ومد. و  نشج  الضفدع  ينشج، إذا  ردد نقيقه  ، قال أبو ذؤيب يصف ماء مطر:
  ضفادعه غرقى رواء كأنها                      قيان شروب رجعهن نشيج  والنوشجان  بضم النون وفتح الشين:  قبيلة، أو: د  ، أي بلد. قال ابن سيده: وأراه فارسيا؛ حكذا في اللسان. وقرأت في المعجم لياقوت: نوشجان مدينة بفارس، عن السمعاني. وقال ابن الفقيه: وهما العليا والسفلى ومن نوشجان الأعلى إلى مدينة خاقان التغزغز مسيرة ثلاثة أشهر في قرى كبار  ذات  خصب ظاهر، وأهلها أتراك، منهم مجوس، ومنهم زنادقة مانوية. ومما يستدرك عليه: النشيج: الصوت. والنشيج: مسيل الماء. وعبرة نشج: لها نشيج. ومن المجاز: الطعنة تنشج عند خروج الدم: تسمع لها صوتا في جوفها.

##### Türkçe

**النشج**، harekeli: suyun mecrası; çoğulu **أنشاج**. Bunu Ebû Amr söylemiştir. Şemmer şu beyti rivayet etti:
  “Onlardan hangisi için ebedîleşti de onun âdetleri;                      işte Selm’in sahibi: onun **أنشاج**’ı ve onun kolları.”

**النشيج**: suyun sesi; su **ينشج**. Onun toprağın içinde **نشوجه**’u: ona bir ses işitilmesidir. Ağlayanın **نشج**’i: kesre ile, **نشجا** ve **نشيجا** (olur); eğer hıçkırma olmaksızın ağlamadan dolayı boğazında tıkanırsa. Ebû Ubeyd dedi ki: **النشيج**: dövülünce ağlaması çıkmayan, onu göğsünde geri çeviren çocuğun ağlaması gibidir. İbnü’l-A‘râbî’den: **النشيج** ağızdandır, **النخير** burundandır. **التهذيب**’de: o, korku anında ağlamanın boğazında tıkanmasıdır. Mecazdan: eşek korku anında **نشيجا** ile **ينشج**. Ebû Ubeyd dedi ki: o, eşeğin sesidir; korkudan söz etmeksizin. Eşeğin **نشج**’i **نشيجا**: sesini göğsünde geri çevirmesidir. Yine böyle: **نشج** tencere, tulum ve küp; eğer içindekiler kaynar da ona bir ses işitilirse; bu mecazdır. Şarkıcının **نشج**’i **نشيجا** ile: iki sesin arasını ayırıp uzattığı zaman. Kurbağanın **نشج**’i: eğer vıraklamasını geri çevirirse. Ebû Züeyb, yağmur suyunu vasfederek dedi:
  “Onun kurbağaları boğulmuş, kanmış; sanki onlar                      içkici şarkıcı cariyeler; onların dönüşleri **نشيج**’dir.”

**النوشجان**, **النون**’un dammesi ve **الشين**’in fethasıyla: bir kabile; yahut: **د**; yani bir belde. İbn Sîde dedi ki: onu Farsça görüyorum; **اللسان**’da böyledir. Yâkût’un **المعجم**’inde okudum: Sema‘ânî’den, **نوشجان** Fars’ta bir şehirdir. İbnü’l-Fakîh dedi ki: ikisi, yukarı ve aşağıdır; ve **نوشجان**’ın yukarısından **خاقان التغزغز** şehrine kadar yolculuk üç aydır; büyük köyler içinde, açık bir bereket sahibi; halkı Türklerdir; onlardan Mecûsîler vardır, onlardan Mânîvî zındıklar vardır.

Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **النشيج**: ses. **النشيج**: suyun akıntı yeri. **عبرة نشج**: onun **نشيج**’i vardır. Mecazdan: kanın çıkışı sırasında mızrak darbesi **تنشج**: onun iç boşluğunda bir ses işitilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَشَجَ
1 نَشَجَ ذ , aor. نَشِجَ , inf. n. نَشِيجٌ and نُشُوجٌ, It (water) made a sound [in running] upon the ground. (L.) ― -b2- نَشَجَ, aor. نَشِجَ , inf. n. نَشِيجٌ (S, K) and نَشْجٌ, (S,) He sobbed: (L:) he became choked with weeping, without raising, or prolonging, his voice therein: (S, K:) he wept like a child when he is beaten, when his weeping does not find egress, but is reciprocated in his chest: (A'Obeyd:) he became choked with weeping, on an occasion of fright, or fear. (T.) ― -b3- نَشَجَ, (K,) or نَشَجَ بِصَوْتِهِ, inf. n. نَشِيجٌ, (S;) (tropical:) He (an ass) made his voice to reciprocate (S, K) in his chest: (S:) he brayed, (A'Obeyd,) on an occasion of fright, or fear. (TA.) ― -b4- نَشَجَ (tropical:) It (a cookingpot, and a skin, S, K, and a jar, or earthen pot, S) made a gurgling noise by the motion of its contents, as in boiling. (S, K.) ― -b5- نَشَجَ, (aor. نَشِجَ , inf. n. نَشِيجٌ, TA.) He (a singer) made a distinction, or an interval, (فَصَلَ,) between two sounds, and prolonged [the same]. (K.) ― -b6- نَشَجَ (assumed tropical:) It (a frog) made a reciprocating croaking. (K.) ― -b7- نَشَجَتِ الطَّعْنَةُ (tropical:) The stab made a [gurgling] sound within, on the coming forth of the blood. (TA.) ― -b8- نَشَجَ. aor. نَشِجَ , inf. n. نَشِيجٌ, He, or it, uttered, or made, a sound, or noise. (L.)

نَشَجٌ
نَشَجٌ ذ A channel in which water flows: pl. أَنْشَاجٌ (S, K.)

عَبْرَةٌ نُشُجٌ
عَبْرَةٌ نُشُجٌ ذ A weeping that reciprocates in the throat, with sobbing. (L.)

نَشِيجٌ
نَشِيجٌ ذ The channel of a torrent: pl. أَنْشَاجٌ. (L.)

##### Türkçe

**نَشَجَ**
1 **نَشَجَ** ذ , muzâri‘ **نَشِجَ** , mastar ismi **نَشِيجٌ** ve **نُشُوجٌ**, O (su) yerde [akarken] bir ses çıkardı. (L.) ― -b2- **نَشَجَ**, muzâri‘ **نَشِجَ** , mastar ismi **نَشِيجٌ** (S, K) ve **نَشْجٌ**, (S,) O hıçkırarak ağladı: (L:) o, onda sesini yükseltmeksizin veya uzatmaksızın, ağlamadan boğulur gibi oldu: (S, K:) o, dövüldüğü zaman çocuğun ağlaması gibi ağladı; onun ağlaması bir çıkış yolu bulmaz, fakat göğsünde karşılıklı gidip gelir: (A'Obeyd:) o, korku veya endişe vaktinde, ağlamadan boğulur gibi oldu. (T.) ― -b3- **نَشَجَ**, (K,) yahut **نَشَجَ بِصَوْتِهِ**, mastar ismi **نَشِيجٌ**, (S;) (mecaz:) O (eşek) sesini (S, K) göğsünde karşılıklı gidip gelir kıldı: (S:) o anırdı, (A'Obeyd,) korku veya endişe vaktinde. (TA.) ― -b4- **نَشَجَ** (mecaz:) O (bir tencere, ve bir tulum, S, K, ve bir testi, yahut toprak kap, S) içindekilerin hareketiyle, kaynamada olduğu gibi, gırtlaksı bir ses çıkardı. (S, K.) ― -b5- **نَشَجَ**, (muzâri‘ **نَشِجَ** , mastar ismi **نَشِيجٌ**, TA.) O (bir şarkıcı) iki ses arasında bir ayırım, yahut bir aralık, (**فَصَلَ,**) yaptı ve [aynısını] uzattı. (K.) ― -b6- **نَشَجَ** (varsayılan mecaz:) O (bir kurbağa) karşılıklı gidip gelen bir vıraklama çıkardı. (K.) ― -b7- **نَشَجَتِ الطَّعْنَةُ** (mecaz:) Kanın çıkışı sırasında, içerde, o saplama [gırtlaksı] bir ses çıkardı. (TA.) ― -b8- **نَشَجَ**. muzâri‘ **نَشِجَ** , mastar ismi **نَشِيجٌ**, O, yahut o şey, bir ses, yahut gürültü, çıkardı, yahut yaptı. (L.)

**نَشَجٌ**
**نَشَجٌ** ذ Suyun aktığı bir kanal: çoğulu **أَنْشَاجٌ** (S, K.)

**عَبْرَةٌ نُشُجٌ**
**عَبْرَةٌ نُشُجٌ** ذ Hıçkırıkla, boğazda karşılıklı gidip gelen bir ağlama. (L.)

**نَشِيجٌ**
**نَشِيجٌ** ذ Bir selin kanalı: çoğulu **أَنْشَاجٌ**. (L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَشَجَ
نَشَجَ I ( n. ac. نَشِيْج 25 ,  نُشُوْج 27 ),
a.  Bubbled.

b.  ( n. ac. نَشْج 1 ,  نَشِيْج 25 ), Sobbed.

c.  Brayed.

d.  Trilled, quavered.

e.  Croaked.

نَشَج
نَشَج 4 , ( pl. أَنْشَاْج 38 ),
a.  Water-course.

نُشُج
نُشُج 10 ,
a.  Violent ( sobbing ).

نَشِيْج
نَشِيْج 25 ,
a.  see 4 .

##### Türkçe

نَشَجَ
نَشَجَ I ( n. ac. **نَشِيْج** 25 ,  **نُشُوْج** 27 ),
a.  Kabarcıklandı.

b.  ( n. ac. **نَشْج** 1 ,  **نَشِيْج** 25 ), Hıçkıra hıçkıra ağladı.

c.  Anırdı.

d.  Titredi, titrek ses çıkardı.

e.  Vırakladı.

نَشَج
نَشَج 4 , ( pl. **أَنْشَاْج** 38 ),
a.  Su yolu.

نُشُج
نُشُج 10 ,
a.  Şiddetli (hıçkırma).

نَشِيْج
نَشِيْج 25 ,
a.  4’e bak.
