# نشج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نشج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نشج

النَّشِيج: الصَّوت. والنَّشِيج: أَشدُّ البُكاء، وقيل: هي مَأَقَةٌ يرتفع لها النفَسُ كالفُؤَاق. وقال أَبو عبيد: النَّشِيجُ مِثْلُ البُكاء للصبيِّ إِذا رَدَّدَ صوتَه في صدرِه ولم يُخْرجه. وفي حديث عمر، رحمه الله: أَنه صلى الفجرَ بالناس فقَرأَ سورة يوسف، حتى إِذا جاء ذِكرُ يوسف بَكى حتى سُمِعَ نَشِيجُه خَلْفَ الصُّفوف؛ والفعْلُ من ذلك كلِّه نَشَجَ يَنْشِجُ. وفي حديثه الآخرِ: فنَشَجَ حتى اختَلَفَتْ أَضلاعُه. وفي حديث عائشة تَصِفُ أَباها، رضي الله عنهما: شَجِيّ النَّشِيجِ؛ أَرادت أَنه كان يُحْزِنُ مَن يسمعه يَقرأُ. أَبو عبيد: النَّشِيجُ مِثْلُ بُكاءِ الصبيِّ إِذا ضُرِبَ فلم يُخْرِجْ بكاءَه وردَّدَه في صدرِه، ولذلك قيل لِصَوت الحمار: نَشِيج. ابن الأَعرابي: النَّشِيجُ من الفَمِ، والخَنِينُ والنَّخِيرُ من الأَنْفِ. ونَشَجَ الباكي يَنْشِجُ نَشْجاً ونَشِيجاً إِذا غُصَّ بالبُكاءِ في حَلقِه من غير انْتِحابٍ؛ وفي التهذيب: وهو إِذا غَصَّ البُكاءَ في حَلْقِه عند الفَزْعة. وفي حديث وَفاةِ النبي، صلى الله عليه وسلم: فَنَشَجَ الناسُ يبكون؛ النَّشِيجُ: صوتٌ معه تَوَجُّعٌ وبُكاءٌ كما يُرَدِّدُ الصبيُّ بُكاءَه ونَحيبَه في صدرِه. والطَّعْنَة تَنْشِجُ عند خروج الدَّمِ: تَسْمَعُ لها صَوتاً في جَوفِها، والقِدْرُ تَنْشِجُ عند الغَلَيانِ. وعَبْرةٌ نُشُجٌ: لها نَشِيجٌ. والحِمار يَنْشِجُ نَشِيجاً عند الفَزَعِ؛ وقال أَبو عبيد: هو صَوتُ الحِمارِ، مِن غير أَن يَذكُرَ فزَعاً. ونَشَجَ الحمارُ بصوتِه نَشِيجاً: ردَّدَه في صَدرِه؛ وكذلك نَشَجَ الزِّقُّ والحُبُّ والقِدرُ إِذا غَلى ما فيه حتى يُسْمَع له صوتٌ. والضِّفْدَعُ يَنْشِجُ إِذا رَدَّد نَقْنَقَتَه؛ قال أَبو ذؤيب يَصِفُ ماءَ مَطَر:
ضَفادِعُه غُرْقَى، رِواءٌ كأَنها
قِيانُ شُروبٍ، رَجْعُهنَّ نَشِيج
أَي رَجْعُ الضَّفادِع، وقد يَجوز أَن يكونَ رَجْعَ القِيانِ. ونَشَجَ المُطَرِِّبُ يَنْشِجُ نَشِيجاً: جاشَتْ به
(* قوله: جاشت به: هكذا في
الأصل. وفي سائر المعاجم: نشج المُطرِبُ فصَلَ بين الصوتين ومدّ؛ وقد يكون سقط شيء من كلام المؤلف.) ؛ قال أَبو ذؤيب يصف قُدوراً:
لَهُنَّ نَشِيجٌ بالنَّشِيلِ، كأَنها
ضَرائِرُ حِرْمِيٍّ، تَفاحَش غارُها
والنَّشِيجُ: مَسِيلُ الماء
(* قوله «والنشيج مسيل الماء» كذا بالأصل.)
والجمع أَنْشاج. أَبو عمرو: الأَنْشاجُ مَجاري الماءِ، واحدها نَشَجٌ، بالتحريك؛ وأَنشد شمر:
تَأَبَّدَ لأْيٌ مِنهمُ فَعُتائِدُهْ،
فذو سَلَمٍ أَنْشاجُه، فسَواعِدُهْ
والنَّشِيجُ: صَوتُ الماء يَنْشِجُ، ونُشُوجُه في الأَرض أَن يُسْمَعَ له صوتٌ؛ قال هميان:
حتى إِذا ما قَضَتِ الحَوائِجا،
ومَلأَتْ حُلاَّبُها الخَلانِجا
منها، وثَمُّوا الأَوْطُبَ النَّواشِجا
ثَمُّوا: أَصْلَحوا.
والنُّوشَجانُ: قبيلة أَو بلدٌ؛ قال ابن سيده: وأُراه فارسيّاً.

### Türkçe

**النَّشِيج**: ses. Ve **النَّشِيج**: ağlamanın daha şiddetlisi; ve denildi ki: o, nefesin **الفُؤَاق** gibi yükseldiği bir **مَأَقَةٌ**’dır. Ve Ebû Ubeyd dedi: **النَّشِيجُ** çocuğun ağlaması gibidir; sesi göğsünde tekrar edip onu dışarı çıkarmadığı zaman. Ve Ömer’in hadîsinde, Allah ona rahmet etsin: insanların önünde sabah namazını kıldığı, sonra Yûsuf sûresini okuduğu; nihayet Yûsuf’un zikri gelince ağladı, ta ki saf(lar)ın arkasından **نَشِيجُه** işitildi; bunun hepsinden fiil: **نَشَجَ يَنْشِجُ**. Ve onun diğer hadîsinde: derken **نَشَجَ** etti, ta ki kaburgaları ihtilâf etti (oynadı). Ve Âişe’nin, Allah ikisinden de razı olsun, babasını vasfettiği hadîste: **شَجِيّ النَّشِيجِ**; onunla, onu okurken işiten kimseyi hüzünlendirdiğini kastetti. Ebû Ubeyd: **النَّشِيجُ** çocuğun ağlaması gibidir; dövüldüğü zaman ağlamasını dışarı çıkarmayıp onu göğsünde tekrar ettiği vakit; bu yüzden eşeğin sesine **نَشِيج** denildi. İbnü’l-A‘râbî: **النَّشِيجُ** ağızdandır; **الخَنِينُ** ve **النَّخِيرُ** burundandır. Ve ağlayan kimse **نَشَجَ** eder, **يَنْشِجُ نَشْجاً** ve **نَشِيجاً**; boğazında, **انْتِحابٍ** olmaksızın, ağlamayla tıkandığı zaman; ve Tehzîb’de: o, korku anında ağlamayı boğazında tıkadığı zamandır. Ve Peygamber’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, vefatı hadîsinde: derken insanlar ağlayarak **نَشَجَ** ettiler; **النَّشِيجُ**: beraberinde sızı ve ağlama bulunan bir sestir; tıpkı çocuğun ağlamasını ve **نَحيبَه**’ini göğsünde tekrar etmesi gibi. Ve **الطَّعْنَة** kanın çıkışı sırasında **تَنْشِجُ**: onun iç boşluğunda bir ses işitirsin; ve **القِدْرُ** kaynama sırasında **تَنْشِجُ**. Ve **عَبْرةٌ نُشُجٌ**: onun **نَشِيجٌ**’i vardır. Ve eşek korku sırasında **يَنْشِجُ نَشِيجاً**; Ebû Ubeyd dedi: o, korku zikretmeksizin, eşeğin sesidir. Ve eşek sesiyle **نَشَجَ** etti, **نَشِيجاً**: onu göğsünde tekrar etti; aynı şekilde **الزِّقُّ** ve **الحُبُّ** ve **القِدرُ** içindekiler kaynadığı zaman **نَشَجَ** eder; ta ki onun için bir ses işitilir. Ve kurbağa, **نَقْنَقَتَه**’ini tekrar ettiği zaman **يَنْشِجُ** eder; Ebû Züeyb, yağmur suyunu vasfederek dedi:
ضَفادِعُه غُرْقَى، رِواءٌ كأَنها
قِيانُ شُروبٍ، رَجْعُهنَّ نَشِيج
Yani kurbağaların dönüşü; ve **القِيانِ**’ın dönüşü olması da câiz olabilir. Ve **المُطَرِِّبُ** **نَشَجَ** eder, **يَنْشِجُ نَشِيجاً**: onunla coştu
(* Sözü: **جاشت به**: asılda böyledir. Diğer sözlüklerin tamamında: **نشج المُطرِبُ**; iki sesin arasını ayırdı ve uzattı; müellifin sözünden bir şey düşmüş olabilir.) ; Ebû Züeyb, kazanları vasfederek dedi:
لَهُنَّ نَشِيجٌ بالنَّشِيلِ، كأَنها
ضَرائِرُ حِرْمِيٍّ، تَفاحَش غارُها
Ve **النَّشِيجُ**: suyun akıntı yatağı
(* Sözü «**والنشيج مسيل الماء**» asılda böyledir.)
Çoğulu **أَنْشاج**. Ebû Amr: **الأَنْشاجُ** su mecralarıdır; tekili **نَشَجٌ**, harekeli (tahrîk ile); ve Şemmer inşâd etti:
تَأَبَّدَ لأْيٌ مِنهمُ فَعُتائِدُهْ،
فذو سَلَمٍ أَنْشاجُه، فسَواعِدُهْ
Ve **النَّشِيجُ**: suyun sesi; **يَنْشِجُ**; ve onun yerdeki **نُشُوجُه**: onun için bir ses işitilmesidir; Humeyyân dedi:
حتى إِذا ما قَضَتِ الحَوائِجا،
ومَلأَتْ حُلاَّبُها الخَلانِجا
منها، وثَمُّوا الأَوْطُبَ النَّواشِجا
**ثَمُّوا**: ıslah ettiler.
Ve **النُّوشَجانُ**: bir kabile yahut bir beldedir; İbn Sîde dedi: ve onu Farsça görüyorum.
