# نشد — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%AF/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D8%AF/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%AF.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نشد

ش د ن
شدن ، نشد ، ندش ، دشن : ( مستعملة ) .
ندش : أهمل الليثُ نَدَشَ .
وروى أبو تراب ، عن أبي الوازع : نَدَفَ القطن ونَدَشَه ، بمعنى واحد .
قال رُؤْبة :
في هِبْرِيَاتِ الكُرْسُفِ الْمَنْدوشِ
شدن : قال الليث : شَدَنَ الصَّبِيُّ ، والْخِشْفُ ، فهو يَشْدُنُ شُدُوناً إذا صَلُحَ جِسْمُه وتَرَعْرَع . ويقال للمهر أيضاً قد شَدَن ، فإذا أفردت الشادن فهو وَلَدُ الظَّبْيَة ، وظَبْيَةٌ مُشْدِنٌ : يَتَبَعُهَا شَادِنٌ .
وقال أبو عُبيد : الشّادِنُ من أَوْلادِ الظِّباء الذي قد قَوِيَ وطَلَع قَرْنَاه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : امرأَةٌ مَشْدُونٌ : وهي العاتِقُ من الجَوارِي .
دشن : قال الليث : دَاشِنٌ مُعرَّب من الدَّشْنِ ، وهو كلامَ عِراقِيّ ليس من كلام الْبَادِية .
وقال ابن شميل : الدّاشِنُ والْبُرْكَةُ كلاهما الدَّسْتَارَان ، يقال بُرْكَةُ الطَّحَّان .
نشد : قال : الليث ، يقال : نَشَدَ يَنْشُدُ فلانٌ فُلاناً ، إذا قال : نَشَدّتُكَ بالله والرحم ، وتقول : نَاشَدْتُكَ اللَّهَ نِشْدَةً ونِشْدانا ، ونَشَدْتُ الضَّالَّةَ إذا نادَيْتَ وسأَلْتَ عنها ، والنَّاشدون قوم يَطْلُبون الضَّوالّ فيأخذونها ويحبسونها على أربابها .
وقال ابن عرس :
عِشْرُونَ ألْفاً هَلَكُوا ضَيعَةً
وأَنْت منهم دَعْوةُ الناشِدِ
يعني قوله : أَيْنَ ذَهَبَ أهلُ الدّار ؟ وأين انْتَوَوْ ؟ كما يقول صاحبُ الضَّالة : مَنْ أَصابَ ؟ من أصاب ؟ فالنَّاشِد : الطَّالب ، يقال منه : نَشَدْتُ الضَّالةَ ، أَنْشُدُها وأَنْشِدُها نَشداً ونِشْدَاناً ، إذا طلبتها ، فأَنَا نَاشد .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وذِكْرِهِ حَرَمَ مَكَّةَ ، فقال : ( لا يُخْتَلَى خَلاَهَا ، ولا تَحِلُّ لَقَطتُها إِلا لِمُنْشِد ) .
قال أبو عبيد : المنشِد المعرِّفُ ، قال : والطالب هو الناشد ، يقال : نشدتُ . ويقال : نشدت الضالة أَنشُدها نِشداناً : إذا طلبتها ، فأنا نَاشِد ، ومن التَّعْرِيف أنْشَدْتُهَا إنْشَاداً ، فأَنا مُنْشِدٌ ، قال : ومما يُبَيِّن لك
أن النَّاشِدَ هو الطَّالب ، حديثُ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين سَمِع رجُلاً يَنْشُدُ ضالَّته في المسجد ، فقال : ( أيُّها النَّاشِدُ ، غَيْرُكَ الْوَاجِدُ ) .
قلت : وإنَّما قيل للطَّالب ناشِدٌ لِرَفْعِه صَوْتَهُ بالطَّلَب ، والنَّشِيدُ : رَفْعُ الصَّوْت ، وكذلك المُعَرِّف يرفعُ صوتُه بالتعريفِ فَسُمِّي مُنْشِداً ، ومن هذا إنشاد الشِّعْر ، إنما هو رَفْعُ الصَّوْتِ به .
وقول العَرب : نَشَدْتُكَ باللَّهِ والرَّحِمِ ، معناه : طلبت إليكَ بالله وبحقِّ الرَّحْم .
وأخبَرَني المنذريُّ ، عن أبي العباس أنه قال في قولهم : نشدْتك بالله ، قال : النشيدُ الصوت ، أي سأَلْتُك باللَّهِ بِرَفْعِ نشيدي ، أي صَوْتِي بِطَلبِهَا ، قال : ومنه نشدَ الشِّعْرَ ، وأنشده ، إذا رَفَعَه .
وقال أبو عُبيد : قال الكسائي : نَشدْتُ الدَّابَّةَ طَلبَتها ، وأَنْشَدْتها عَرَّفْتها ، قال : ويقال أيضاً : نَشَدْتُها ، إذا عَرَّفْتَها .
وقال أبو دُواد :
ويَصيخُ أَحْياناً كما اس
تَمَعَ المُضِلُّ لصوتِ ناشِدْ
قال : ويقال للناشد إنّه المعَرِّف .
وقال شَمِر : رُوِي عن المُفَضّل الضَّبِّيّ أنه قال : زعموا أنَّ امرأَة قالت لابنَتِها : احْفَظِي بَيْتَكِ ممن لا تَنْشُدِين ، أي ممَّن لا تَعْرِفين .
وأما معنى قولُ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في لُقَطَةِ مَكةَ : ( ولا تَحِلُّ لُقَطَتُها إلا لمُنْشِد ) ، فإنه عليه السلام فَرَّقَ بقوله هذا ، بين لُقَطَةِ الْحَرَمِ ، وبين لُقَطَةِ سائر البُلدان ؛ لأنه جَعَلَ الحُكم في لُقطَةِ سائِر البلاد أَنَّ مُلْتقِطَها إذا عَرَّفَها سَنةً حَلَّ له الانْتفاعُ بها ، وجَعَلَ لُقَطَة الحَرَمِ مَحْظُوراً على مُلْتَقطها الانْتِفَاعُ بها وإن طال تعْرِيفُه لها ، وحَكَم أنَّهُ لا يحِلُّ لأحَدٍ الْتَقَاطُها إلا بنيّة تعريفها ما عاش ، فأَمَّا أن يأْخُذَها من مكانها وهو يَنْوي تعريفها سنةً ثم يَنْتَفِعُ بها كما ينْتَفع بسائر لْقَطَةِ الأرض فلا . وهذا معنى ما فسره عبد الرحمن بن مهدي ، وأبو عُبيد ، وأَهْل الآثار .
وأمل قول أبي دُوَاد فإن أبا عُبَيد ذكر عن الأصمعيّ ، أَنَّ أَبا عَمرو بن العلاء كان يَعْجَبُ من قوله :
كما اسْتَمَعَ المُضِلُّ لِقوْل نَاشِدْ
قال : وأَحْسِبُه قال هُو أو غيره أنه قال : أَرَادَ بالنّاشد أيضاً رجلاً قد ضَلَّتْ دابَّته ، فهو يَنْشُدُها أي يَطلُبُها لَيَتَعزَّى بذلك .
قلت : وأما ابنْ المظفر فإنه جعل النّاشد : المُعَرِّف في هذا البيت ، قال : وهذا من عَجِيبِ كلامهم أن يكون النَّاشدُ : الطّالِبُ والمُعَرِّفُ .
قال : والنَّشيد : الشِّعْرُ المَتناشَدُ بين الْقَوم ، يُنْشِدُ بعضهم بعضاً .

### Türkçe

ش د ن
**شدن** , **نشد** , **ندش** , **دشن** : (kullanılan).

**ندش** : Lîs, **نَدَشَ**’ı ihmal etti.
Ebû Turâb, Ebû’l-Vâzi‘’den rivayet etti: **نَدَفَ** pamuğu ve **نَدَشَه**; tek bir mânâdadır.
Rü’be dedi ki:
كُرْسُفِ الْمَنْدوشِ هِبْرِيَاتِ في

**شدن** : Lîs dedi: Çocuk **شَدَنَ** etti, ve **الْخِشْفُ** (da); o, bedeni düzeldiği ve serpilip büyüdüğü zaman **يَشْدُنُ** **شُدُوناً** eder. Tay için de “**شَدَن** etti” denir. **الشادن**’i tekil yaptığın zaman, o, **الظَّبْيَة**’nin yavrusudur; ve **ظَبْيَةٌ مُشْدِنٌ**: onu bir **شَادِنٌ** takip eder.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الشّادِنُ**; boynuzları kuvvetlenmiş ve iki boynuzu çıkmış olan **الظِّباء** yavrularındandır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **امرأَةٌ مَشْدُونٌ**: o, câriyelerden **العاتِقُ** (olan)dır.

**دشن** : Lîs dedi: **دَاشِنٌ**; **الدَّشْنِ**’den mu‘arrebdir; o, Irakî bir sözdür, **الْبَادِية**’nin sözünden değildir.
İbn Şümeyl dedi: **الدّاشِنُ** ve **الْبُرْكَةُ**; ikisi de **الدَّسْتَارَان**’dır; “**بُرْكَةُ الطَّحَّان**” denir.

**نشد** : Lîs dedi: “Falan, falana **نَشَدَ يَنْشُدُ** eder” denir; “Sana Allah ve rahim ile **نَشَدّتُكَ**” dediği zaman. Ve sen: “Sana Allah’ı **نَاشَدْتُكَ**; **نِشْدَةً** ve **نِشْدانا**” dersin. Ve kaybı **نَشَدْتُ الضَّالَّةَ**; seslendiğin ve onun hakkında sorduğun zaman. Ve **النَّاشدون**; kayıpları arayan bir kavimdir; onları alırlar ve sahipleri için onları alıkoyarlar.
İbn ‘Ars dedi:
ضَيعَةً هَلَكُوا ألْفاً عِشْرُونَ
الناشِدِ دَعْوةُ منهم وأَنْتَ
Şu sözünü kastediyor: “Ev halkı nereye gitti? Ve nereye yöneldiler?”; tıpkı kayıp sahibi gibi: “Kim buldu? Kim buldu?” der. Öyleyse **النَّاشِد**: talep eden (kimsedir). Ondan: “Kaybı **نَشَدْتُ الضَّالةَ**; onu **أَنْشُدُها** ve **أَنْشِدُها**; **نَشداً** ve **نِشْدَاناً** (olarak)” denir; onu aradığın zaman; ben de **نَاشد**’im.
Peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadîsinde ve onun Mekke hareminden bahsinde: şöyle dedi: “(Onun otları biçilmez; ve onun **لَقَطتُها**’sı ancak bir **لِمُنْشِد** için helâl olur.)”
Ebû ‘Ubeyd dedi: **المنشِد**; tanıtan (kimsedir). Dedi ki: Talep eden ise **الناشد**’dir; “**نشدتُ**” denir. Ve “Kaybı **نشدت الضالة أَنشُدها نِشداناً**” denir: onu aradığın zaman; ben de **نَاشِد**’im. Tanıtmadan (olan ise): “Onu **أَنْشَدْتُهَا إنْشَاداً**”; ben de **مُنْشِدٌ**’im. Dedi ki: Sana açıklayan şeylerdendir ki
**النَّاشِدَ** talep edendir: Peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) hadîsi; mescidde bir adamın kaybını **يَنْشُدُ** ettiğini işittiği zaman, şöyle dedi: “(Ey **النَّاشِدُ**, bulan senden başkasıdır.)”
Dedim: Talep edene ancak, talep ile sesini yükseltmesinden dolayı **ناشِدٌ** denilmiştir. Ve **النَّشِيدُ**: sesin yükseltilmesidir. Tanıtan da tanıtma ile sesini yükseltir; bu yüzden **مُنْشِداً** diye adlandırıldı. Bunun cümlesindendir: şiiri **إنشاد** etmek; o ancak onunla sesi yükseltmektir.
Arapların sözü: “Sana Allah ve rahim ile **نَشَدْتُكَ**”; mânâsı: Allah ile ve rahmin hakkı ile senden talep ettim.
Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-‘Abbâs’tan, onların “Sana Allah ile **نشدْتك**” sözünde şöyle dediğini: **النشيدُ** sestir; yani Allah ile, **نشيدي**’mi yükselterek sana sordum; yani onun talebiyle sesimi. Dedi ki: Ondandır: şiiri **نشدَ** etti ve onu **أنشده** etti; onu yükselttiği zaman.
Ebû ‘Ubeyd dedi: Kisâî dedi: “Bineği **نَشدْتُ**: onu aradım; ve onu **أَنْشَدْتها**: onu tanıttım.” Dedi ki: Ayrıca “Onu **نَشَدْتُها**” denir; onu tanıttığın zaman.
Ebû Duvâd dedi:
ناشِدْ صوتِ لِلمُضِلُّ تَمَعَ اس
كما أَحْياناً ويَصيخُ
Dedi ki: **الناشد** için, onun tanıtan olduğu söylenir.
Şemir dedi: Mufaddal ed-Dabbî’den rivayet edildi ki şöyle dedi: “Bir kadının kızına şöyle dediğini iddia ettiler: ‘Evini, **لا تَنْشُدِين** (kimselerden) koru’; yani ‘tanımadığın kimselerden’.”
Peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) Mekke’nin **لُقَطَةِ**’sı hakkındaki sözünün mânâsına gelince: “(Onun **لُقَطَتُها**’sı ancak bir **لمُنْشِد** için helâl olur)”; o (aleyhisselâm) bu sözüyle, **الْحَرَمِ**’in **لُقَطَةِ**’sı ile diğer beldelerin **لُقَطَةِ**’sı arasında ayırdı; çünkü o, diğer beldelerin **لُقطَةِ**’sında hükmü şu kıldı: onu alan, onu bir yıl tanıttığı zaman, ondan faydalanmak ona helâl olur. Ve **لُقَطَة الحَرَمِ**’i; onu alan için, onu tanıtması uzasa bile, ondan faydalanmak bakımından yasak kıldı. Ve hükmetti ki: onu, yaşadığı müddetçe onu tanıtma niyetiyle olmaksızın hiç kimse için onu almak helâl olmaz. Ama onu yerinden alıp, onu bir yıl tanıtmayı niyet edip sonra yeryüzünün diğer **لْقَطَةِ**’sından faydalanıldığı gibi ondan faydalanması: hayır. Bu, Abdurrahman b. Mehdî’nin, Ebû ‘Ubeyd’in ve eser ehlinin tefsir ettiği mânâdır.
Ebû Duvâd’ın sözünün mânâsına gelince: Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den zikretti ki Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ, onun şu sözünden hayret ederdi:
نَاشِدْ لِقوْل لِلمُضِلُّ اسْتَمَعَ كما
Dedi ki: Zannederim o veya başkası şöyle dedi: **النّاشد** ile de, bineği kaybolmuş bir adamı kastetti; o, onu **يَنْشُدُها** eder; yani onu arar; bununla teselli bulmak için.
Dedim: İbnü’l-Muzaffer ise, bu beyitte **النّاشد**’i: tanıtan (kimse) yaptı. Dedi ki: Bu, onların sözünün acayiplerindendir: **النَّاشدُ**’in; talep eden ve tanıtan olması.
Dedi ki: **النَّشيد**: kavim arasında karşılıklı **المَتناشَدُ** olan şiirdir; onların bazısı bazısına **يُنْشِدُ** eder.
