# نشر (ن-ش-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir

- Harfler: ن - ش - ر
- Kur'an'da: 21 geçiş · 20 ayet · 17 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (17)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نُشُورًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B4%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُولًا | Yayılmak | 3 | 3 | [25:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/25:3.md) |
| [النُّشُورُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%8F%D9%91%D8%B4%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8F.md) | الْفُعُولُ | Yayılmak | 2 | 2 | [35:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/35:9.md) |
| [فَانْتَشِرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْتَعِلُوا | Öyleyse yayılın | 2 | 2 | [33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/33:53.md) |
| [أَنْشَرَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B4%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | أَفْعَلَهُ | Onu yayar | 1 | 1 | [80:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/80:22.md) |
| [بِمُنْشَرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%B4%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | بِمُفْعَلِينَ | Yayılanlar | 1 | 1 | [44:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/44:35.md) |
| [تَنْتَشِرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْتَعِلُونَ | Yayılırsınız | 1 | 1 | [30:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/30:20.md) |
| [فَأَنْشَرْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B4%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَأَفْعَلْنَا | Yaydık | 1 | 1 | [43:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/43:11.md) |
| [مَنْشُورًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B4%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Yayılan | 1 | 1 | [17:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/17:13.md) |
| [مَنْشُورٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B4%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8D.md) | مَفْعُولٍ | Yayılan | 1 | 1 | [52:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/52:3.md) |
| [مُنَشَّرَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | مُفَعَّلَةً | Yayılan | 1 | 1 | [74:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/74:52.md) |
| [مُنْتَشِرٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%90%D8%B1%D9%8C.md) | مُفْتَعِلٌ | Yayılan | 1 | 1 | [54:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/54:7.md) |
| [نَشْرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْلًا | Yaymak | 1 | 1 | [77:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/77:3.md) |
| [نُشِرَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B4%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فُعِلَتْ | Yayıldı | 1 | 1 | [81:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/81:10.md) |
| [وَالنَّاشِرَاتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%B4%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90.md) | وَالْفَاعِلَاتِ | Ve yayanlar | 1 | 1 | [77:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/77:3.md) |
| [وَيَنْشُرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B4%D9%8F%D8%B1%D9%8F.md) | وَيَفْعُلُ | Ve yayar | 1 | 1 | [42:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/42:28.md) |
| [يَنْشُرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B4%D9%8F%D8%B1%D9%92.md) | يَفْعُلْ | Yayar | 1 | 1 | [18:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/18:16.md) |
| [يُنْشِرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%B4%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلُونَ | Yayarlar | 1 | 1 | [21:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/21:21.md) |

## Mücavir kökler — 17 mücavir (132 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [صحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Tepsi demektir
2. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
3. [بلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Beled mezarlık demektir
4. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
5. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Uyanık yılan demektir
6. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Baid uzak demektir
7. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
8. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
9. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
10. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Nezle” konaklama yeri demektir
11. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
12. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
13. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
14. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Saçak demektir
15. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Şey
16. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
17. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نشر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md), [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md), [ذرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D9%88.md) |
| Zıt Kök | [طوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%8A.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Dürülü, kapalı veya toplu duran bir şeyi açıp etrafa doğru yaymak ve kollara ayırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Dağılmış ve örtülmüş unsurların (ölüler, tohumlar, sayfalar, rüzgârlar) canlanarak görünür sahaya çıkması ve yayılması |
| Çekirdek Özet 3 | Saklı potansiyelin fiilî alana intikali, toplanmanın ardından gelen dağılma ve dirilişin evrensel yayılım yasası |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bedensel dirilişe veya basit bir savrulmaya indirgeyip açılma, çözülme ve yayılma dinamizmini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نش | Gizlilikten veya durağanlıktan çıkıp yukarıya ve dışarıya doğru hareketlenme, belirme, harekete geçme | ر | Çekirdekteki yukarı ve dışa doğru kıpırdanma eylemini, ر harfinin getirdiği süreklilik ve yönlendirici akışla birleştirerek yüzeye yayılma, saçılma, kollara ayrılarak geniş bir alana dağılma ve açılma anlamına dönüştürmüştür. Aynı çekirdeği taşıyan [نشأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%A3.md) kökünde varlığın ilk ortaya çıkışı ve büyümesi, [نشز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2.md) kökünde zeminden yukarı doğru kabarma ve yükselme, [نشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B7.md) kökünde ise bağlılıktan kurtulup canlanarak harekete geçme öne çıkarken نشر kökünde bu hareket zemine ve çevreye dağılarak açılma boyutunu kazanır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, tohum, su canlısı; süreklilik, içten dışa filizlenme ve gizil canlılık | Varlığın içinde saklı duran dirilik potansiyelini, tohumun içindeki canlanma meylini ve kesintisiz akışı temsil eder. |
| ش | Diş, keskinlik, parçalama, dallara ve kollara ayrılma | Bütünleşik veya dürülü yapının açılarak çatallanmasını, ayrışmasını ve çoklu hatlar boyunca yarılmasını sağlar. |
| ر | İnsan başı; başlangıç, üst, yönelim ve görünürlük kazanma | Açılan ve dallanan hareketin en tepeye, görünür meydana ve nihai sonuca doğru kesintisiz akışını tamamlar. |
| نشر | Tohumun veya gizil gücün yarılarak dışarı fışkırması, kollara ayrılarak yüzeye çıkması ve bütünüyle açılması | İçteki saklı durumun (dürülmüş kumaş, ölü beden, tohum, rüzgâr) kabuğunu veya kıvrımlarını aşarak etrafa serilmesi, her yöne doğru açılarak görünür hâle gelmesi hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dürülmüş kumaş veya deri tomarın açılarak yere serilmesi; kuruyup kavrulmuş toprağın yağmurla yarılıp üzerindeki otların etrafa yayılması; budaklanıp yaprak saçan ağacın durumu ve yaygın koku. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Muraqqiş el-Ekber sevgilisinin kokusunu överken kökü yaygın güzel koku anlamında kullanır: النَّشْر مِسْك، والوُجُوه دَنانِيرٌ، وأَطرافُ الأَكفِّ عَنَمْ / A'şâ ise ölüp de yeniden hayata kavuşan kişi hayretini tasvir ederken köke yer verir: حَتَّى يقولُ الناسُ لمَّا رأوا / يا عَجَباً للميِّت الناشرِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Muâviye'nin yürüyüşü tasvir edilirken kokunun etrafa yayılması anlamında خرج معاوية ونشره أمامه hadis rivayetinde geçer. Ayrıca delilik ve sara gibi dertleri dağıtıp açmak için yapılan efsuna ve çözücü tedaviye النُّشرة denilmiştir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde نشر kökü, temel olarak kesme, biçme, testereyle ayırma ve buradan türeyen parçalara ayırarak açma, dağıtma semantik ekseninde yer alır. İbranicede n-š-r (נשר) biçimi nesne düzeyinde testerelemek veya dökülüp düşmek, saçılmak ile irtibatlı iken; Süryanicede n-š-r (ܢܫܪ) kökü yaprakların dökülmesi, saçılması, çözülüp yayılması anlamlarını karşılar. Arapçada kök, ahşabın testereyle biçilmesinden (el-minşâr) başlayarak bükülmüş ve dürülmüş şeylerin çözülüp serilmesine, kokunun etrafa dalga dalga yayılmasına ve nihayet ölülerin dağılmış zerrelerinin yeniden canlanıp yeryüzüne serpilmesine doğru derinleşen zengin bir semantik genişleme yaşamıştır. Somut testereleme ve parçalama imgesi, Arap dilinin kavramsal matrisinde dağıtıcı açılma ve yayılma eksenine yerleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نش ikili kökünden genişleme | Gizlilikten fırlayıp çıkma anlamı taşıyan çekirdeğe ر sesinin eklenmesiyle katlanmış bir nesnenin etrafa doğru yayılması ve kollara ayrılması anlamı kristalleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice n-š-r, Süryanice n-š-r | İbranice ve Süryanicede testereyle kesmek, dökülmek, saçılmak ve çözülmek kök anlamlarıyla fonetik ve semantik denklik gösterir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı güvenilir bir etimolojik kökteşlik tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نشر | Anlamlı | Açmak, yaymak, dağıtmak | Katlanmış olanı açıp sermek, diriltmek, kokunun yayılması | Hedef kök; Kur'an'da 21 kez geçer. |
| [شنر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B1.md) | Anlamlı | Ayıp ve kusuru yaymak, teşhir etmek | Kötü şöhret, çirkinliği açığa vurup rezil etme (şenâr) | Kur'an'da geçmez; olumsuz ve rezil edici yayma anlamındadır. |
| [نرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B1%D8%B4.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir. |
| [شرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%86.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir. |
| [رنش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%86%D8%B4.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir. |
| [رشن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%86.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نشر | Merkez | Açarak yaymak ve canlandırmak | Dürülmüş, toplanmış veya sönmüş olanı genişleterek görünür kılmak | Bütün yönleriyle yayılma, tomardan açılma ve hayatiyet kazanma |
| [بسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md) | Komşu | Düzleyip sermek, genişletmek | نشر katlanmışı açmaya odaklanırken [بسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md) dar olanı enine boyuna uzatıp düzleştirmeye odaklanır | Alanı ferahlatma, ikram veya mekânı döşeme |
| [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md) | Komşu | Saçmak, dağıtmak | نشر açılma ve serilme bütünlüğü taşırken [بثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%AB.md) parçaların birbirinden koparak çevreye fırlatılıp dağıtılmasıdır | Canlıların veya kederin etrafa dökülmesi, saçılması |
| [ذرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D9%88.md) | Komşu | Savurmak, uçurmak | نشر düzenli bir yayılım ve açılım sunarken [ذرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D9%88.md) rüzgârın etkisiyle tozutup savurma hareketidir | Parçalanmış nesnelerin havada dağıtılması |
| [طوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%8A.md) | Zıt | Dürmek, katlamak, sarmak | Açık ve yaygın duran bir nesneyi katlayıp bükerek gizli ve toplu bir hacme indirgemek | نشر eyleminin doğrudan karşıtı olarak sayfaların veya varlığın toplanması |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نشر | Açmak, yaymak, diriltmek | Dürülü olanı sermek, gizli olanı açığa çıkarmak, ölüye hayat verip meydana dökmek | Kesin |
| Latince | expandere, resuscitare, diffundere | Açıp yaymak, yeniden diriltmek, dağıtmak | expandere sermeyi, resuscitare uykudan veya ölümden ayağa kaldırmayı karşılar; kökün iki yönünü ayrı kelimeler taşır | Güçlü |
| İngilizce | spread, deploy, unfurl, resurrect | Yaymak, açmak, sahaya sürmek, diriltmek | unfurl bayrak veya tomarı açmayı, deploy konuşlandırmayı, resurrect diriltmeyi verir; tek bir terim iki alanı kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | ausbreiten, entfalten, auferwecken | Yaymak, katlarını açmak, diriltmek | entfalten dürülü kıvrımları açmayı, ausbreiten alanı kaplamayı, auferwecken ise neşr kavramının diriliş boyutunu karşılar | Güçlü |
| Fransızca | déployer, propager, ressusciter | Açıp yaymak, yaymak, diriltmek | déployer katlanmış şeyi açmayı, propager dalga dalga yaymayı, ressusciter ise ölümden sonraki neşri temsil eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نُشُور / النُّشُور | Kabirlerden kalkış, haşir ve yeniden diriliş | Ölümden sonra insanların hesap için ayağa kalkıp meydana yayılması bağlamında: Furkān [25:3](https://lisan.digital/tr/ayet/25:3.md), Fâtır [35:9](https://lisan.digital/tr/ayet/35:9.md), Mülk [67:15](https://lisan.digital/tr/ayet/67:15.md) |
| أَنْشَرَ / فَأَنْشَرْنَا | Diriltmek, can vermek, hayata kavuşturmak | Allah'ın ölü toprağı veya insanı kudretiyle yeniden canlandırması bağlamında: Abese [80:22](https://lisan.digital/tr/ayet/80:22.md), Zuhruf [43:11](https://lisan.digital/tr/ayet/43:11.md) |
| فَانْتَشِرُوا / تَنْتَشِرُونَ | Rızık, ticaret ve maişet için yeryüzüne dağılmak | İbadetten sonra veya yaratılış gereği yeryüzünün farklı köşelerine yayılma bağlamında: Cum'a [62:10](https://lisan.digital/tr/ayet/62:10.md), Ahzâb [33:53](https://lisan.digital/tr/ayet/33:53.md), Rûm [30:20](https://lisan.digital/tr/ayet/30:20.md) |
| مَنْشُور / مُنَشَّرَة | Açılmış, serilmiş sayfalar ve kitaplar | Amel defterlerinin veya ilahi sahifelerin dürülmüş halden okunur hale getirilmesi bağlamında: İsrâ [17:13](https://lisan.digital/tr/ayet/17:13.md), Tûr [52:3](https://lisan.digital/tr/ayet/52:3.md), Müddessir [74:52](https://lisan.digital/tr/ayet/74:52.md) |
| نَشْرًا / وَالنَّاشِرَاتِ | Rahmet müjdesi olarak rüzgârların veya bulutların yayılması | Yağmur yüklü bulutları getiren rüzgârların yeryüzüne serpilmesi bağlamında: Mürselât [77:3](https://lisan.digital/tr/ayet/77:3.md), Furkān [25:48](https://lisan.digital/tr/ayet/25:48.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sem'iyyât ve Meâd bahsi | Ba's (diriltilme) ile Neşr (hesap alanına yayılma) arasındaki kavramsal fark; dirilişin cismani mi ruhani mi olduğu tartışması | Ruhun bedene iadesinden sonra fertlerin mahşer alanına dağılıp sevk edilmesi |
| Fıkıh | İbadet sonrası maişet ve muamelat düzeni | Cuma namazından sonra yeryüzüne dağılma emrinin vücub mu yoksa ibaha mı ifade ettiği meselesi | İbadet konsantrasyonundan sonra iktisadi ve sosyal hayata geri dağılma |
| Tefsir | Kitapların ve amel defterlerinin açılması | Sahifelerin neşredilmesi (amel defterlerinin dağıtılıp açılması) ile rüzgârların yayılmasının kozmolojik ve ahlaki boyutu | Gizlenmiş veya dürülü kalmış kayıtların ifşa edilerek açık okunur hale gelmesi |
| Hadis | Koku, temizlik ve nüşre tedavisi | Güzel kokunun yayılması (neşr) ve Cahiliye dönemi büyülü çözme yöntemi olan nüşrenin İslam'daki meşru rukye ile tefriki | Maddi veya manevi tıkanıklığı dağıtarak ferahlık ve şifa üretme hali |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Eskatoloji ve diriliş | Mahşere yayılma ve amel defterlerinin açılması | Gizli hakikatlerin ve ertelenmiş hesapların bütünüyle ifşa edilmesi | Dürülmüş dünya hayatının son bulup herkesin kendi amelini açık kitap halinde bulmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve neşriyat | Bilginin, metinlerin ve ilkelerin topluma dağıtılması | Saklı hakikatin kamusallaştırılması ve yaygınlaştırılması | Tomar halindeki teorik birikimin kitlelerin istifadesine açılarak faal kılınmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve tebaa | Nüfusun dağılımı ve tebaanın güvenle yayılması | Otoritenin emniyet sağlayarak tebaayı harekete geçirmesi | Baskı ve kuşatmanın kalkarak insanların korkusuzca yeryüzünde serbestçe dolaşabilmesidir. | Muhtemel |
| İktisadi | Pazar, rızık ve ticaret | Sermaye ve emeğin yeryüzü pazarına yayılması | Tekelleşmeyi kırarak rızık kanallarını çeşitlendirmek | İbadet merkezinden çıkan insan unsurunun serbest piyasaya yayılarak üretimi sürdürmesidir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Difüzyon, saçılma ve dalga yayılımı | Konsantre veya sıkışık bir kaynaktan çıkan parçacıkların ortamın her noktasına homojen biçimde dağılması; potansiyel enerjinin kinetik dalga cepheleri halinde açılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal mobilite ve ağsal yayılma (network diffusion) | Bir merkezde toplanan bireylerin, fikirlerin veya emtianın periferiye doğru akarak sosyal dokuya nüfuz etmesi, kamusal alanda görünürlük kazanması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca matbaa faaliyetine (kitap basımı/neşriyat) veya salt ölüm sonrası bedensel bir kalkışa indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; tohumun yeşermesi, rüzgârın rahmeti yayması, insanların rızık aramak için yeryüzüne serpilmesi, amel defterlerinin açılması ve nihai diriliş gibi tabiat, insan ve eskatolojiyi birbirine bağlayan evrensel bir açılma-dağılma yasasını kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dirilişin (nüşûr) doğadaki rüzgâr, yağmur ve bitki örtüsünün canlanmasıyla kurulan epistemolojik paralelliği kopar; ölümden sonraki hayat zihinde somut delilsiz bir soyutluğa terk edilir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın en temel iddialarından biri olan öldükten sonra dirilme (ba's ve nüşûr) gerçeğini, insanın her gün şahit olduğu tabiat olaylarıyla (rüzgârın esişi, ölü toprağın canlanması, sabah uyanışı) eşzamanlı bir mantıkla açıklayan anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yeniden dirilişi ispatlayan tabiat ayetlerinde (Fâtır [35:9](https://lisan.digital/tr/ayet/35:9.md), A'râf [7:57](https://lisan.digital/tr/ayet/7:57.md)), Cuma ve toplantı adabını düzenleyen sosyal ayetlerde (Cum'a [62:10](https://lisan.digital/tr/ayet/62:10.md), Ahzâb [33:53](https://lisan.digital/tr/ayet/33:53.md)) ve kıyamet sahnelerinin tasvir edildiği surelerde (İsrâ [17:13](https://lisan.digital/tr/ayet/17:13.md), Mürselât [77:3](https://lisan.digital/tr/ayet/77:3.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ölümün mutlak bir yok oluş olduğu zannını çürütür; ölümün yalnızca toplanıp dürülme (tayy), dirilişin ise bu toplanmış tohumların zamanı gelince yeniden meydana saçılması (neşr) olduğunu kavratır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Katlanmış, dürülmüş veya sıkışıp toplanmış bir nesnenin (kumaş, yaprak, rüzgâr, tohum) açılarak geniş bir yüzeye serilmesi ve kollara ayrılması.
- Soyut anlam: Gizli kalmış veya potansiyel halde bekleyen varlığın, ilahi irade veya tabii sevk ile görünürlük kazanıp genişleme alanına intikal etmesi, dirilmesi ve kamusal sahaya yayılması.
- Sistematik karşılık: Bir merkezde toplanma evresinin (cem/tayy) ardından gelen zorunlu ve üretken dağılma (intişar) döngüsü; gizliliğin açık bilgiye, potansiyelin fiiliyata, kapalılığın aleniyete dönüşmesi ilkesi.
- LaTeX modeli: $$S_0 \xrightarrow{\ \Phi\ } \bigcup_{i=1}^{n} E_i \quad \text{burada} \quad \mu\left(\bigcup_{i=1}^{n} E_i\right) \gg \mu(S_0)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_0$, dürülmüş, toplanmış, gizil veya uykudaki başlangıç durumunu (ölü beden, dürülü sahife, tohum, merkezdeki cemaat) temsil eder. $\Phi$ operatörü, neşr sürecini başlatan ilahi iradeyi veya hareket ettirici etkeni (diriltici nefes, yağmur, rüzgâr, emir) simgeler. $E_i$ bileşenleri, açılma sonrasında ortaya çıkan ve çevreye yayılan münferit unsurları, kolları ve parçaları gösterir. $\mu$ ise kaplanan hacmi veya etki alanını ifade eden ölçüm fonksiyonudur; neşr sonrasındaki yayılım alanı ($\bigcup E_i$), başlangıçtaki yoğunlaşmış durumun hacminden ($\mu(S_0)$) katbekat büyüktür.

## Geçtiği ayetler (20 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [İsra 17:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/17:13.md) — مَنْشُورًا

وَكُلَّ إِنْسَانٍ أَلْزَمْنَاهُ طَائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَنُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كِتَابًا يَلْقَاهُ مَنْشُورًا

Meal (IK): Her insanın işlediklerini boynuna dolarız. Ve onun için kıyamet gününde açılmış bulacağı bir kitab çıkarırız.

### [Kehf 18:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/18:16.md) — يَنْشُرْ

وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ يَنْشُرْ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيُهَيِّئْ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ مِرْفَقًا

Meal (IK): Onlara: Madem siz, onlardan ve Allah’tan başka tapmakta olduklarınızdan ayrıldınız; o halde mağaraya çekilin ki Rabbınız; size, rahmetinden genişlik versin, işinizde kolaylık göstersin, denildi.

### [Enbiya 21:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/21:21.md) — يُنْشِرُونَ

أَمِ اتَّخَذُوا آلِهَةً مِنَ الْأَرْضِ هُمْ يُنْشِرُونَ

Meal (IK): Yoksa onlar; yerden bir takım tanrılar edindiler de onlar mı ölüleri diriltecekler?

### [Furkan 25:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/25:3.md) — نُشُورًا

وَاتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً لَا يَخْلُقُونَ شَيْئًا وَهُمْ يُخْلَقُونَ وَلَا يَمْلِكُونَ لِأَنْفُسِهِمْ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا وَلَا يَمْلِكُونَ مَوْتًا وَلَا حَيَاةً وَلَا نُشُورًا

Meal (IK): O’nu bırakıp da, bir şey yaratmayan; üstelik kendileri yaratılmış olan ve kendilerine ne bir zarar ne de bir fayda vermeyen, öldürmeye, diriltmeye ve ölümden sonra tekrar canlandırmaya gücü yetmeyen bir takım ilahlar edindiler.

### [Furkan 25:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/25:40.md) — نُشُورًا

وَلَقَدْ أَتَوْا عَلَى الْقَرْيَةِ الَّتِي أُمْطِرَتْ مَطَرَ السَّوْءِ أَفَلَمْ يَكُونُوا يَرَوْنَهَا بَلْ كَانُوا لَا يَرْجُونَ نُشُورًا

Meal (IK): Andolsun ki; onlar, bela yağmuruna tutulmuş olan kasabaya uğramışlardır. Onu görmediler mi? Hayır, onlar tekrar dirileceklerini ummazlar.

### [Furkan 25:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/25:47.md) — نُشُورًا

وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِبَاسًا وَالنَّوْمَ سُبَاتًا وَجَعَلَ النَّهَارَ نُشُورًا

Meal (IK): O’dur; size geceyi örtü, uykuyu rahatlık kılan ve gündüzü çalışma zamanı yapan.

### [Rum 30:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/30:20.md) — تَنْتَشِرُونَ

وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ إِذَا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ

Meal (IK): Sizi topraktan yaratmış olması da O’nun ayetlerindendir. Sonra siz, yayılmakta olan bir beşer oldunuz.

### [Ahzab 33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/33:53.md) — فَانْتَشِرُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Peygamber’in evlerine yemeğe çağrılmaksızın ve vakitli vakitsiz girmeyin. Ama davet olunursanız; girin ve yemeği yeyince de lafa dalmadan dağılın. Bu haliniz, Peygamber’i üzüyordu, o da size bir şey söylemeye çekiniyordu. Allah ise hakkı söylemekten çekinmez. Peygamber’in eşlerinden bir şey istediğinizde; onu perde arkasından isteyin. Bu; sizin kalbleriniz için de, onların kalbleri için de daha temizdir. Allah’ın Rasulünü üzmeniz ve ondan sonra eşlerini nikahlamak asla caiz değildir. Çünkü bu; Allah katında büyük bir günahtır.

### [Fatır 35:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/35:9.md) — النُّشُورُ

وَاللَّهُ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا فَسُقْنَاهُ إِلَى بَلَدٍ مَيِّتٍ فَأَحْيَيْنَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا كَذَلِكَ النُّشُورُ

Meal (IK): Allah, O’dur ki; bulutları yürüten rüzgarlar göndermiştir. Biz, onu ölü bir memlekete sürüp onunla yeri ölümünden sonra diriltiriz. İşte diriliş de böyledir.

### [Şura 42:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/42:28.md) — وَيَنْشُرُ

وَهُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَيَنْشُرُ رَحْمَتَهُ وَهُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ

Meal (IK): O’dur ki; ümidlerini kestikten sonra yağmuru indirir ve rahmetini yayar. O; Veli’dir, Hamid’dir.

### [Zuhruf 43:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/43:11.md) — فَأَنْشَرْنَا

وَالَّذِي نَزَّلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَنْشَرْنَا بِهِ بَلْدَةً مَيْتًا كَذَلِكَ تُخْرَجُونَ

Meal (IK): O ki; gökten bir ölçüye göre su indirmiştir. İşte Biz, onunla ölü bir memleketi dirilttik, siz de böylece çıkarılacaksınız.

### [Duhan 44:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/44:35.md) — بِمُنْشَرِينَ

إِنْ هِيَ إِلَّا مَوْتَتُنَا الْأُولَى وَمَا نَحْنُ بِمُنْشَرِينَ

Meal (IK): O, ilk ölümümüzden başkası değildir. Ve biz, diriltilip kaldırılacaklar da değiliz.

### [Tur 52:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/52:3.md) — مَنْشُورٍ

فِي رَقٍّ مَنْشُورٍ

Meal (IK): Yayılmış ince deri üzerine.

### [Kamer 54:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/54:7.md) — مُنْتَشِرٌ

خُشَّعًا أَبْصَارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ كَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُنْتَشِرٌ

Meal (IK): Gözleri hor ve hakir olarak, yaygın çekirgeler gibi kabirlerinden çıkarlar.

### [Cuma 62:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/62:10.md) — فَانْتَشِرُوا

فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Namaz bitince; yeryüzüne dağılın. Ve Allah’ın lutfundan isteyin. Allah’ı çok zikredin ki felaha eresiniz.

### [Mülk 67:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/67:15.md) — النُّشُورُ

هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَإِلَيْهِ النُّشُورُ

Meal (IK): Size yeryüzünü boyun eğdiren O’dur. O halde onun sırtlarında yürüyün. O’ nun rızkından yiyin, nihayet dönüş O’nadır.

### [Müddessir 74:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/74:52.md) — مُنَشَّرَةً

بَلْ يُرِيدُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُؤْتَى صُحُفًا مُنَشَّرَةً

Meal (IK): Hayır, onlardan her biri, önüne açılıvermiş sahifeler verilmesini ister.

### [Mürselat 77:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/77:3.md) — وَالنَّاشِرَاتِ · نَشْرًا

وَالنَّاشِرَاتِ نَشْرًا

Meal (IK): Veya yaydıkça yayanlara.

### [Abese 80:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/80:22.md) — أَنْشَرَهُ

ثُمَّ إِذَا شَاءَ أَنْشَرَهُ

Meal (IK): Sonra dilediğinde onu tekrar çıkaracak.

### [Tekvir 81:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/ayet/81:10.md) — نُشِرَتْ

وَإِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ

Meal (IK): Sayfalar açıldığı zaman;

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir. Yaygın olarak rüzgarın esmesine neşr, bir vadide tek yönde esen rüzgara da asf denir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والراء والنون معهما
ش ن ر، ن ش ر مستعملان
شنر:
الشَّنار: العيب والعار. ورجل شرِّيرٌ شنِّير. إذا كان كثير الشَّرِّ والعيوب وشنَّرتُ بالرَّجل تشنيراً إذا سمَّعت به وفضحته.
نشر:
النَّشر: الرِّيحُ الطَّيبة، وفي الحديث: "خرج معاوية ونشره أمامه" يعني ريح المسك.
ونشرت الثَّوب والكتاب نشراً: بسطته.
والنُّشور: الحياة بعد الموت.. يُنشرهم الله إنشاراً.
ونَشَرتٍ الأرضُ تنشرُ نُشوراً، إذا أصابها الربيعُ فأنبتت، فهي ناشرةٌ.
والنُّشرةُ: رقيةُ علاجٍ للمجنون، يُنشَّرُ بها عنه تنشيراً، وربما قيل للإنسان المهزول الهالك: كأنه نشرة. والتَّناشيرُ: كتابةُ الغلمانِ في الكُتّاب.
والنَّواشرُ: عُروقُ باطنِ الذِّراع.

##### Türkçe

باب **الشين** ve**الراء** ve**النون** onlarla birlikte

**ش ن ر**، **ن ش ر** kullanımdadırlar

**شنر**:
**الشَّنار**: ayıp ve ar. Ve (bir) adam **شرِّيرٌ شنِّير**; eğer çokça şer ve ayıplar sahibi ise. Ve **شنَّرتُ بالرَّجل تشنيراً**: onunla (ilgili) işittirdim ve onu rezil ettim.

**نشر**:
**النَّشر**: hoş koku olan rüzgâr; ve hadiste: "خرج معاوية ونشره أمامه" yani misk kokusu.
Ve **نشرت الثَّوب والكتاب نشراً**: onu yaydım.
Ve **النُّشور**: ölümden sonra hayat.. Allah onları **إنشاراً** diriltir.
Ve **نَشَرتٍ الأرضُ تنشرُ نُشوراً**: eğer ona bahar isabet eder de bitirirse; o hâlde o **ناشرةٌ**dır.
Ve **النُّشرةُ**: deliye (yönelik) bir tedavi rukyesi; onunla ondan (o hâl) **تنشيراً** giderilir. Ve bazen zayıf, helâk olmuş insana denilir: sanki o **نشرة**dir. Ve **التَّناشيرُ**: **الكُتّاب**da oğlanların yazısı.
Ve **النَّواشرُ**: önkolun iç tarafının damarları.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَشْرُ: الرائحة الطيِّبة. قال الشاعر:
وريحَ الخُزامى ونَشْرَ القُطُرْ
والنَشْرُ أيضاً: الكلأ إذا يبس ثم أصابه مطر في دُبُر الصيف فاخضرَّ، وهو رديء للراعية، يهرب الناس منهم بأموالهم. وقد نَشَرَتِ الأرضُ فهي ناشِرَةٌ، إذا أنبتتْ ذلك. قال الشاعر:
وفينا وإنْ قيلَ اصطلحنا تَضاغُـنٌ		كما طَرَّ أوبارُ الجِرابِ على النَشْرِ
يقول: ظاهرنا حسنٌ في الصلح وقلوبنا فاسدة، كما ينبت على النَشْرِ أوبار الجَرْبى وتحته داءٌ في أجوافها منه. والنَشَرُ بالتحريك: المُنْتَشِرُ. ويقال: رأيت القومَ نَشَراً، أي منتَشِرينَ. واكتسى البازي ريشاً نَشَراً، أي منتشراً طويلاً. والنَشَرُ أيضاً: أن تَنْتَشِرَ الغنم بالليل فترعى. والنَشْوارُ أيضاً: ما تبقيه الدابَّة من العلق، فارسٌّ معرَّب، والناشِرَةُ: واحدة النَواشِرِ، وهي عُروقُ باطن الذِراع. ونَشَرَ المَتاع وغيره يَنْشُرُهُ نَشْراً، بسطه. ومنه ريحٌ نَشورٌ، ورِياحٌ نُشُرٌ. ونَشَرَ الميِّتُ يَنْشُرُ نُشوراً، أي عاش بعد الموت. قال الأعشى:
حتَّى يقول الناسُ ممَّا رأوْا		يا عَجَباً للميِّتِ النـاشِـرِ
ومنه يوم النُشور. وأنْشَرَهُمُ الله، أي أحياهم. وأنشد الأصمعيّ لأبي ذؤيب:
لو كان مِدْحَةُ حَيٍّ أنْشَرَتْ أحداً		أحيا أبُوَّتكِ الـشُـمَّ الأمـاديحُ
ونَشَرْتُ الخشبة أنْشُرُها، إذا قطعتها بالمِنْشارِ، والنُشارَةُ: ما سقط منه. ونَشَرْتُ الخبر أنْشُرُهُ وأنْشِرُهُ، إذا أذعته. وصحفٌ منَشَّرَةٌ، شدِّد للكثرة. والتَنْشيرُ من النُشْرَةِ، وهي كالتعويذ والرُقية. وانْتَشَرَ الخبر، أي ذاع. وانْتَشَرَ الرجل: أنعظ. والانْتِشارُ: الانتفاخ في عصب الدابَّة، وقد يكون ذلك من التعب. والعَصَبَةُ التي تَنْتَشِرُ هي العُجاية.

##### Türkçe

**النَشْرُ**: hoş koku. Şair dedi ki:
Ve **الخُزامى**’nın rüzgârı ve **نَشْرَ القُطُرْ**

Ve **النَشْرُ** ayrıca: ot; kuruduğu zaman, sonra yazın son kısmında ona yağmur isabet edip de yeşerirse; ve o, otlatan için kötüdür; insanlar mallarıyla onlardan kaçarlar. Ve yer **نَشَرَتِ**; o hâlde o **ناشِرَةٌ**’dir; eğer bunu bitirirse. Şair dedi ki:
Ve bizde, “barıştık” denilse de, kinleşme vardır;		tıpkı **النَشْرِ** üzerinde torbanın kılları kabarıp çıktığı gibi

Der ki: barışta dışımız güzel, kalplerimiz bozuk; tıpkı uyuzluğun kıllarının **النَشْرِ** üzerinde bitmesi gibi; onun altında da karın boşluklarında ondan bir hastalık vardır. Ve **النَشَرُ** (hareke ile): yayılmış olan. Ve denilir: kavmi **نَشَراً** gördüm; yani yayılmışlar. Ve doğan, **نَشَراً** tüy giyindi; yani yayılmış, uzun. Ve **النَشَرُ** ayrıca: koyunun geceleyin yayılıp otlamasıdır. Ve **النَشْوارُ** ayrıca: binek hayvanının yemden bıraktığı şey; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Ve **الناشِرَةُ**: **النَواشِرِ**’in bir tanesi; o da kolun iç tarafının damarlarıdır. Ve eşyayı ve başkasını **نَشَرَ**; onu **يَنْشُرُهُ نَشْراً**: onu yaydı/serdi. Ondandır: **ريحٌ نَشورٌ** ve **رِياحٌ نُشُرٌ**. Ve ölü **نَشَرَ**; **يَنْشُرُ نُشوراً**: yani ölümden sonra yaşadı. A‘şâ dedi ki:
İnsanlar gördüklerinden dolayı şöyle deyinceye kadar:		Ne acayip, **النـاشِـرِ** ölüye!

Ve ondandır **يوم النُشور**. Ve Allah onları **أنْشَرَهُمُ**: yani onları diriltti. Asma‘î, Ebû Züeyb’den şu beyti okudu:
Eğer bir kavmin övgüsü birini **أنْشَرَتْ** olsaydı,		yüce övgüler senin babalığını diriltirdi

Ve tahtayı **نَشَرْتُ**; onu **أنْشُرُها**: eğer onu testere ile kestiysen. Ve **النُشارَةُ**: ondan düşen şeydir. Ve haberi **نَشَرْتُ**; onu **أنْشُرُهُ** ve **أنْشِرُهُ**: eğer onu yaydıysan/duyurduysan. Ve **صحفٌ منَشَّرَةٌ**; çokluk için şeddelendi. Ve **التَنْشيرُ**, **النُشْرَةِ**’dendir; o da muska ve rukye gibidir. Ve haber **انْتَشَرَ**: yani yayıldı. Ve adam **انْتَشَرَ**: erekte oldu. Ve **الانْتِشارُ**: binek hayvanının sinirinde şişme; ve bu, yorgunluktan da olabilir. Ve yayılan sinir demeti **العُجاية**’dir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ر ن
شنر ، شرن ، نشر ، رشن .
نشر : قال الله جلَّ وعَزَّ : ( وَانظُرْ إِلَى العِظَامِ كَيْفَ نُنشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا ) ( البقرة : 259 ) ، قرأها ابن عباس ( نُنشِرُها ) ، وقرأ الحسن : ( نَنْشرُها ) .
أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : أَنشرَ اللَّهُ الميِّتَ ونَشرَهُ ، فنشر الميِّتُ لا غير .
وقال الفراء : من قرأها ( كيف نُنشْرُها ) بضم النون ، فإنشارها إحْياؤُها . واحْتَجَّ
ابن عباس بقوله : ( فَأَقْبَرَهُ ثُمَّ إِذَا شَآءَ ) ( عبس : 22 ) .
قال : ومن قرأها ( نَنْشرها ) فكأَنه يَذْهَب إلى النشرِ والطّيّ ، والوجه أن يقال : أنشرَ اللَّهُ الموْتى فنَشروا هم إذا حَيُوا ، كما قال الأعشى :
حتى يَقولَ النّاس ما رَأَوْا
يا عَجَباً لِلميِّت النّاشرِ
قال : وسمِعْت بعضَ بني الحارث يقول : كانَ به جَرَبٌ فنُشر ، إذا عادَ وحَيِيَ .
وقال الزجاج : يقال : نَشَرَهُمُ الله أي ، بَعَثهم ، كما قال الله : ( رِّزْقِهِ وَإِلَيْهِ ) ( الملك : 15 ) . وقال جلّ وعزَّ : ( وَهُوَ الَّذِى يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرىً بَيْنَ يَدَىْ رَحْمَتِهِ ) ( الأعراف : 57 ) وقرىء ( نُشُراً ) و ( نُشْراً ) .
قال أبو إسحاق : من قرأ ( نَشْراً ) فمعناه إحْياء بنشر السَّحاب الذي فيه حَياةُ كلِّ شيء ، ومن قرأ : ( نُشْراً ) و ( نُشُراً ) ، فهو جمع نَشور ، مثل : رَسُول ، ورُسُل ورُسْل .
وقال في قوله : ( عَصْفاً والنَّاشِرَاتِ نَشْراً ) ( المرسلات : 3 ) هي الرِّياح تَأْتِي بالمَطَر .
الحَرانيّ ، عن ابن السِّكِّيت : النَّشْرُ أن يَخْرُجَ النَّبْتُ يُبْطِيءُ عنه المطر فيَيْبَس ثم يُصِيبُه مطرٌ بعدَ الْيُبْس ، فينْبُت ، وهو ردِيء للغَنم والإبل في أول ما يَظْهر .
قال : مصدر نَشرْتُ الثوبَ أَنْشُرُه نَشْراً ، ومصدر نَشَرْتُ الخَشَبَةَ بالمنْشار أنشرُها نَشْراً ، والنّشْرَ : أَنْ تَنْتَشرَ الغَنمُ باللَّيل فَتَرْعَى .
وأخبرني المنذريّ : عن أبي الهيثم ، عن نُصَير الرازي ، قال : النّشرُ : أن تَرْعَى الإبل بَقْلاً قد أَصابه صَيْفُ ، وهو يَضُرُّها .
ويقال : اتّقِ على إبِلِك النَّشْر . ويقال : أصابَها النَّشَر ، أي دَوِيَتْ عن النَّشر .
وقال أبو عُبَيد : النَّشْرُ : الرِّيح .
وقال الليث : النّشْرُ نَشرُ الرِّيح الطّيبة . وفي الحديث : خَرَجَ معاوية ونَشْرُه أمامَه ، يعني رِيحَ المِسْك .
وقال أبو الدُّقَيْش : النَّشْرُ : ريحُ فَمِ المرأة وأَنْفِها وأَعْطافها بعد النّوم ، وأنشد غيره :
ورَيحَ الْخُزَامَى ونَشْرَ الْقُطُرْ
وقال الليث : النَّشْرُ : الْكَلأُ يَهيجُ أَعْلاه ، وأَسْفَله نَدٍ أَخْضَر ، تَدْوَى منه الإبِلُ إذَا رَعَتْه ، وأنشد :
وَفِينَا وَإِنْ قِيلَ اصْطَلَحْنا تَضَاغُنٌ
كما طَرَّ أَوْبَارُ الجِرابِ على النَّشِر
قلت : وقال غيره : النَّشْرُ في هذا البيت نَشْر الجَرَبِ بعد خَفَائِهِ ونَبَاتِ الْوَبَرِ عليه ، وهذا هو الصَّواب .
يقال : نشَرَ الجَرَبُ يَنْشُرُ نَشْراً ونُشُوراً ، إذا حَيِيَ بَعد ذَهابِه .
ويقال : جاءَ الجيشُ نَشَراً ، أي مُتَفَرِّقِين .
وضَمَّ اللَّهُ نَشَرَكَ ، أي ما انْتَشَر من أَمْرِك كقولهم : لَمَّ اللَّهُ شَعَثَك .
وقال أبو العباس : نَشَرُ الماءِ : ما تَطاير منه عند الوُضوء . وسأل رجلٌ الحسن عن انْتِضَاحِ الماءِ في إنَائِه إذا تَوَضَّأَ ، فقال : وَيْلَكَ أَتَمْلِكُ نَشَرَ الْماء ، يعني ما يَنْتَشرُ منه ، كلُّ هذا مُحَرَّك الشين مثلُ نَشَرِ الْغَنَمِ وانْتَشَرَ ذَكَرُه إذا قَامَ ، وانتشار عَصَبِ الدَّابَّةِ في يدِه : أَنْ يُصِيبَه عَنَتٌ فَيَزُولَ الْعَصَبُ عن مَوْضعه .
وقال أبو عبيدة : الانتِشَار : انْتِفَاخٌ في العصب للإِتْعاب .
قال : والعَصَبَةُ التي تَنْتَشِرُ هي العُجَابَة . قال : وتَحَرُّكُ الشَّظَى كانْتِشَارِ الْعَصَب غير أنَّ الفرس لانْتِشَارِ العَصَب أشَدُّ احْتمالاً منه لتحريك الشَّظى .
أبو عُبيد ، عن أبي عَمرو والأصمعيّ : النَّواشِرُ والرَّوَاهِسُ : عُروق باطِنِ الذِّراع .
وقال زهير :
مَراجِيعُ وَشْمٍ في نَوَاشِرِ مِعْصَمِ
ثعلب ، عن ابن الأعربيّ : امرأة مَنْشُورَةٌ ومَشْبورَةٌ ، إذا كانت سَخِيَّةً كَريمة .
قال : ومن المنشُورَة قوله : ( نشراً بين يدي رحمته ) ( الأعراف : 57 ) . أي سخاء وكرامة .
وقال الليث : النُّشْرَةُ : عِلاجُ رُقْيَةٍ يُعالج بها المَجْنُون ، يُنَشَّرُ بها عنه تَنشِيراً ، ورُبَّما قالوا للإنسان المهزول الهالك ، كأنَّهُ نُشْرَة ، والتّناشِيرُ : كتابَةَ الغِلمان في الكُتّاب ، والمنْشُور من كُتُب السلطان : ما كان غَيْرَ مَخْتُوم .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، قال : النَّشْرُ نَبَاتُ الوَبَرِ على الجَرَبِ بعد ما يَبْرَأُ . والنَّشْرُ : نَفَيانُ الطّهُور . والنَّشْرُ : الحيَاة . والنَّشْرُ : الرِّيجُ الطّيَّبَةُ .
شرن : أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الشَّرْنُ : الشَّقُّ في الصَّخْرَة .
عمرو عن أبيه : في الصَّخْرَة شَرْمٌ وشَرْنٌ وثَتٌّ وفَتٌّ وشِيقٌ وشِرْيَانُ ، وقد شَرِنَ وشَرِمَ ، إذا انْشَقّ .
شنر : أبو عُبيد : الشَّنَارُ : العارُ والعَيْب .
الليث : رجل شِرِّيرٌ شِنِّيرٌ ، إذا كان كثِيرَ الشَرِّ والْعُيُوبِ ، وشَنَّرْتُ بالرَّجل تَشْنِيراً ، إذا سَمَّعْتَ به وفَضَحْتَه .
وقال شَمِر : الشَّنَارُ : الأَمْرُ المشهور بالقُبْح والشُّنْعَةِ .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الشَّمْرَةُ : مِشْيَةُ الْعَيَّار ، والشَّنْرَةُ : مِشْيَةُ الرَّجل الصَّالح المشَمِّر .
وقال اللّحيانيّ : رَجُلٌ شِنِّيرٌ : شِرِّير .
رشن : أبو زَيْد : رَشَنَ الرَّجُل يَرْشُنُ رُشُوناً فهو راشِنٌ ، وهو الذي يَتَعَهَّدُ مواقِيتَ
طعامِ الْنَوم فيَغتَرُّهُم اغْتِراراً ، وهو الذي يقال له الطّفَيْليّ .
ويقال للكلب إذا وَلَغَ في الإِناء : قَدْ رَشَنَ رُشُوناً ، وأنشد :
لَيْسَ بِقَصْلٍ حَلِسٍ حِلْسَمِّ
عند البُيُوتِ راسِنٍ مِقَمِّ
عمرو عن أبيه : الرَّفيفُ : الرَّوْشَنُ ، قلت : هو الرَّفُّ .

##### Türkçe

ش ر ن
شنر , شرن , نشر , رشن .

**نشر** : Allah جلَّ وعَزَّ dedi: **( وَانظُرْ إِلَى العِظَامِ كَيْفَ نُنشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا )** (البقرة: 259); onu İbn عباس **( نُنشِرُها )** diye okudu; Hasan da **( نَنْشرُها )** diye okudu.

Ebu’l-عباس, İbnü’l-أعرابيّ’den: Allah ölüyü **أَنشرَ** etti ve onu **نَشرَهُ**; ölü de ancak **نَشر** olur, başka değil.

Ferrar dedi: Kim onu **( كيف نُنشْرُها )** diye **النون**’u damme ile okursa, o takdirde onu **إنشار** etmek onu diriltmektir. Ve İbn عباس şu sözüyle delil getirdi: **( فَأَقْبَرَهُ ثُمَّ إِذَا شَآءَ )** (عبس: 22).

Dedi: Kim onu **( نَنْشرها )** diye okursa, sanki **النشر** ve dürme (الطّيّ) tarafına gider; vech şudur ki denilsin: Allah ölüleri **أَنشرَ** etti, onlar da dirildikleri zaman **نَشروا** oldular; nitekim A‘şâ dedi ki:
حتى يَقولَ النّاس ما رَأَوْا
يا عَجَباً لِلميِّت النّاشرِ

Dedi: Ben بني الحارث’ten birinin şöyle dediğini işittim: onda uyuz vardı da **فُنُشر** oldu; yani geri döndü ve dirildi.

Zeccâc dedi: Denir ki: Allah onları **نَشَرَهُم**; yani onları diriltti; nitekim Allah’ın dediği gibi: **( رِّزْقِهِ وَإِلَيْهِ )** (الملك: 15). Ve جلّ وعزَّ dedi: **( وَهُوَ الَّذِى يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرىً بَيْنَ يَدَىْ رَحْمَتِهِ )** (الأعراف: 57); ve **( نُشُراً )** ve **( نُشْراً )** diye de okunmuştur.

Ebu إسحاق dedi: Kim **( نَشْراً )** diye okursa, manası, her şeyin hayatı bulunan bulutu yaymakla (نشر السَّحاب) diriltmedir; kim **( نُشْراً )** ve **( نُشُراً )** diye okursa, o **نَشور**’un cem‘idir; tıpkı: **رَسُول** ve **رُسُل** ve **رُسْل** gibi.

Ve şu sözünde: **( عَصْفاً والنَّاشِرَاتِ نَشْراً )** (المرسلات: 3) dedi: onlar yağmuru getiren rüzgârlardır.

Harânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **النَّشْرُ** şudur: bitki çıkar; yağmur ondan gecikir de kurur; sonra kuruluğun ardından ona yağmur isabet eder de biter; ve o, ilk göründüğünde koyun ve deve için kötüdür.

Dedi: **نَشرْتُ الثوبَ أَنْشُرُه نَشْراً**’ın masdarıdır; ve **نَشَرْتُ الخَشَبَةَ بالمنْشار أنشرُها نَشْراً**’ın masdarıdır; ve **النّشْرَ**: koyunların geceleyin yayılıp otlamasıdır.

Münzirî bana haber verdi: Ebu’l-Heysem’den, Nusayr er-Râzî’den, dedi ki: **النّشرُ**: yaz değmiş bir otu develerin otlamasıdır; ve o onlara zarar verir.

Ve denir ki: develerin üzerinde **النَّشْر**’den sakın. Ve denir ki: ona **النَّشَر** isabet etti; yani **النَّشر**’den dolayı hastalandı.

Ebu Ubeyd dedi: **النَّشْرُ**: rüzgârdır.

Leys dedi: **النّشْرُ** güzel kokulu rüzgârın yayılmasıdır. Hadiste: Muâviye çıktı ve **نَشْرُه** önündeydi; yani misk kokusu.

Ebu’d-Duqayş dedi: **النَّشْرُ**: kadının ağzının, burnunun ve kıvrımlarının uykudan sonraki kokusudur. Başkası şu beyti okudu:
ورَيحَ الْخُزَامَى ونَشْرَ الْقُطُرْ

Leys dedi: **النَّشْرُ**: otlaktır; üstü kabarır, altı ise yeşil bir nemdir; develer onu otladıklarında ondan hastalanırlar. Ve şu beyti okudu:
وَفِينَا وَإِنْ قِيلَ اصْطَلَحْنا تَضَاغُنٌ
كما طَرَّ أَوْبَارُ الجِرابِ على النَّشِر

Dedim: Başkası dedi ki: bu beyitte **النَّشْرُ**, gizlendikten sonra uyuzun yayılması ve üzerinde kılın bitmesidir; ve bu doğru olandır.

Denir ki: uyuz **نشَرَ** eder, **يَنْشُرُ نَشْراً ونُشُوراً**; yani gittikten sonra dirilir.

Ve denir ki: ordu **نَشَراً** geldi; yani dağınık kimseler olarak.

Ve Allah senin **نَشَرَكَ**’ını toplasın; yani işinden yayılmış olanı; onların “Allah senin **شَعَثَك**’ını toplasın” demeleri gibi.

Ebu’l-عباس dedi: **نَشَرُ الماءِ**: abdest alırken ondan sıçrayan şeydir. Bir adam Hasan’a, abdest aldığında kabındaki suyun sıçramasını sordu; o da dedi ki: “Vay sana! **نَشَرَ الْماء**’ı elinde tutabilir misin?” yani ondan yayılanı. Bütün bunlar **الشين**’in harekeli oluşundandır; **نَشَرِ الْغَنَمِ** gibi; ve erkeğin zikri kalktığında **انْتَشَرَ** olur; ve binek hayvanının sinirinin elinde **انتشار**ı: ona bir zorluk isabet edip sinirin yerinden çıkmasıdır.

Ebu Ubeyde dedi: **الانتِشَار**: yormadan dolayı sinirde bir şişkinliktir.

Dedi: yayılan **العَصَبَةُ** ise **العُجَابَة**’dır. Dedi: kıymığın hareketi, sinirin yayılması gibidir; ancak at, sinirin yayılmasına, kıymığın hareketine olduğundan daha çok dayanır.

Ebu Ubeyd, Ebu Amr ve Asma‘î’den: **النَّواشِرُ** ve **الرَّوَاهِسُ**: önkolun iç tarafının damarlarıdır.

Züheyr dedi:
مَراجِيعُ وَشْمٍ في نَوَاشِرِ مِعْصَمِ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘rabî’den: **امرأة مَنْشُورَةٌ** ve **مَشْبورَةٌ**, cömert ve kerim olduğunda.

Dedi: **المنشُورَة**’den olan, şu sözüdür: **( نشراً بين يدي رحمته )** (الأعراف: 57); yani cömertlik ve kerem.

Leys dedi: **النُّشْرَةُ**: deliyi tedavi etmek için kendisiyle tedavi olunan bir rukye tedavisidir; onunla ondan **تَنشِيراً** ile giderilir. Ve bazen zayıf, helâk olmuş insana da, sanki o bir **نُشْرَة** imiş gibi derler. Ve **التّناشِيرُ**: küttâbda oğlanların yazı yazmasıdır. Ve sultanın kitaplarından **المنْشُور**: mühürlü olmayan şeydir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘rabî’den, dedi: **النَّشْرُ**: iyileştikten sonra uyuzun üzerinde kılın bitmesidir. Ve **النَّشْرُ**: temizliğin (الطّهُور) bozulmasıdır. Ve **النَّشْرُ**: hayattır. Ve **النَّشْرُ**: güzel kokudur.

**شرن** : Ebu’l-عباس, İbnü’l-A‘rabî’den, dedi: **الشَّرْنُ**: kayadaki yarıktır.

Amr, babasından: kayada **شَرْمٌ** ve **شَرْنٌ** ve **ثَتٌّ** ve **فَتٌّ** ve **شِيقٌ** ve **شِرْيَانُ** vardır; ve yarıldığında **شَرِنَ** ve **شَرِمَ** olur.

**شنر** : Ebu Ubeyd: **الشَّنَارُ**: ayıp ve kusurdur.

Leys: **رجل شِرِّيرٌ شِنِّيرٌ**, çok şer ve ayıpları olduğunda. Ve bir adam hakkında **شَنَّرْتُ** onu **تَشْنِيراً** ederim; yani onu dillendirir ve rezil edersin.

Şemir dedi: **الشَّنَارُ**: çirkinlik ve iğrençlikle meşhur olan iştir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘rabî’den: **الشَّمْرَةُ**: ayyarın yürüyüşüdür; ve **الشَّنْرَةُ**: paçalarını sıvamış salih adamın yürüyüşüdür.

Lihyânî dedi: **رَجُلٌ شِنِّيرٌ**: şerirdir.

**رشن** : Ebu Zeyd: adam **رَشَنَ** eder, **يَرْشُنُ رُشُوناً**; o halde o **راشِنٌ**’dir: uyku yemeğinin vakitlerini gözeten, onları bir aldatışla aldatan kimsedir; ve o, kendisine **الطّفَيْليّ** denilen kimsedir.

Ve köpek kaba yaladığında ona denir ki: **قَدْ رَشَنَ رُشُوناً**. Ve şu beyti okudu:
لَيْسَ بِقَصْلٍ حَلِسٍ حِلْسَمِّ
عند البُيُوتِ راسِنٍ مِقَمِّ

Amr, babasından: **الرَّفيفُ**: **الرَّوْشَنُ**’dur. Dedim: o **الرَّفُّ**’tür.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والشين وما يثلثهما)
(نشص)  النون والشين والصاد: أصلٌ يدلُّ على ارتفاعٍ في شيء وسموّ. ونَشَصَ السحابُ: ارتفَع. والسَّحابة المرتفِعة البيضاء: النَّشَاصَة([1])، وجمعها نَشَاص([2]). قال امرؤ القيس:
أصَدَّ نَشَاصَ ذي القرنين حَتَّى *** تَوَلّى عَارِضُ الملِكِ الهمامِ([3])ونَشَص الوبرُ: ارتفَع. ونَشَصْنا من بلدٍ إلى بلدٍ: ارتفَعْنا. ونَشَصت المرأةُ مثل نَشَزَت. ونَشَصت ثَنِيَّتُه: تحرَّكت وارتفعتْ من موضعها.
(نشط)  النون والشين والطاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على اهتزازٍ وحركة. منه النّشاط معروفٌ وهو لما فيه من الحركة والاهتزاز والتَّفتُّح. يقال نَشِطَ ينشَط. وأنْشَطَ القومُ: كانت دوابُّهُم نَشِيطة. والثَّور ناشط، لأنَّهُ يَنْشِطُ من بلدٍ إلى بلد. قال ذو الرُّمَّة:
أذاكَ أم نَمِشٌ بالوَشْي أكرُعُه *** مسفَّعُ الخَدِّ هادٍ ناشِطٌ شَبَبُ([4])ونَشَطْتُ الشَّيءَ: قشرتُه، كأنَّهُ لما قُشِرَ أُخرِجَ من جِلده. وطريقٌ ناشط: يَنْشِطُ في الطَّريق الأعظم يَمنةً [ويَسْرَة([5])]. ونَشَطت([6]) النّاقةُ في سيرها، إذا شَدَّت. والأُنْشُوطة: العُقدة مثل عُقدة السَّراويل ونَشَطْتُه بأُنشوطة. وأنْشَطتُ العِقال: مَدَدْت أُنشوطتَه فانحلَّت. وقال قوم: الإنشاط: الحَلُّ، والتَّنشيط: العَقْد. وبئر أنشاط: قَريبة القَعر يَخرج دلوُها بجَذْبَةٍ. ونَشَطْتُ الدَّلْوَ من البئرِ بغير قامة. والنَّشيطة من الإبل: أن تُوجَد فتُسَاقَ([7]) من غير أنْ يُعْمَدَ لها. وقال قوم: هو الذي يصيبه القومُ قبل أن يَصِلوا إلى الحيِّ الذي يريدون الإغارة عليه، فيَنْشِطُه الرّئيسُ من بين أيديهم. قال:
لك المِرباعُ منها والصَّفايا *** وحُكمُك والنَّشِيطةُ والفُضُولُ([8]) (نشع)  النون والشين والعين كلمةٌ واحدة. نشَعتُ الصبيَّ الوَجُورَ نشعاً فانتشَعَه، أي جَرَِعه. والمصدر النُّشوع. قال:
* نُشِعْتُ المجد في أنفي نُشُوعَا([9]) *
(نشغ)  النون والشين والغين ثلاثُ كلماتٍ متباينةٍ، ليس قياسها واحداً.
الأولى النَّشْغ: كالشَّهيق عند الشَّوق.
الثانية الناشغ: الذي يَحيا بعد جَهْد.
الثالثة النَّواشِغ: أعالي الوادي، الواحدة ناشغة.
(نشف)  النون والشين والفاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على ولوج ندىً في شيء يأخذه. منه النَّشْف: دخولُ الماءِ في الثّوب والأرضِ حتى ينتَشِفاهُ. والنَِّشْفة: حجرٌ، سمِّيت لانتشافها الوسَخ عن مواضعه([10]). والجمع النِّشَف. [ويقال: إنَّ النَّشْف([11])] في الحياض كالنَّزْح في الرّكايا. والنّاقةُ تُدِرُّ قبل نِتاجها ثم تذهب دِرّتُها: مِنْشَافٌ ونَشُوف.
(نشق)  النون والشين والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على نُشوب شيء. ونَشِقَ الظَّبْيُ في الحِبالةِ: عَلِق فيها والنَّشقة: حبلٌ يُجعَل في أعناق البَهْم، ويقال هي النُّشْقة([12]). ورجل نَشِقٌ، إذا وقَعَ في أمرٍ لا يكاد يخلُص منه.
ومن الباب: أنشَقْتُ الصبِيَّ الدَّوَاءَ: صببتُه في أنْفِه. والنَّشُوق: اسمٌ لكلِّ دواءٍ يُنْشَق. ومنه استنشقت الرِّيح: تشمَّمتُها. وهذه ريحٌ مكروهة النَّشَق، أي الشَّمّ. والمتوضِّئ يستنشق الماء، عند استنثاره.
(نشل)  النون والشين واللام كلمةٌ تدلُّ على رفْعِ بَِضْعةٍ من قدْرٍ. ونَشَلَ اللَّحْمَ من القِدْرِ بالمِنْشَل، وهو النَّشِيل([13]). وفخذٌ ناشلة: قليلةُ اللَّحم؛ والمِنْشَل والمِنْشال: ما يُنْشَلُ به*. ويقولون: وما أدري كيف صحّته: المَنْشَلة: موضع الخاتَم من الخِنصَر.
(نشم)  النون والشين والميم يدلُّ على نُشُوبِ شيءٍ. ونَشَّمُوا في الأمر: أخَذُوا فيه. ويقال لا يكون ذلك إلاَّ في الشَّرّ. وفي الحديث: "لما نَشَّمَ النّاسُ في أمر عثمان"، أي أخَذُوا فيه ونالوا منه. ونَشَّمَ اللَّحمُ([14]) تنشيماً، أي ابتدأت فيه رائحة.
وشذَّ عنه النَّشَم: شجرٌ يُتَّخَذ منه القِسِيّ.
(نشأ)  النون والشين والهمزة أصلٌ صحيح يدلُّ على ارتفاعٍ في شيء وسموّ. ونَشَأَ السَّحابُ: ارتفع. وأنْشَأَه الله: رفَعه. ومنه: ﴿إنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ﴾ [المزمل 6]، يراد بها والله أعلمُ القيامُ والانتصابُ للصَّلاة.
ومن الباب: النَّشْءُ والنَّشَأ([15]): أحداث النّاس. ونشأَ فلانٌ في بني فلانٍ. والنَّاشئ: الشَّابُّ الذي نشأ وارتفَعَ وعلا. وأنشأ فلانٌ حديثاً، وأنشأَ ينشِد ويقول، كلُّ هذا قياسُه واحد.
ومن الباب: استنشأْت الريح: تشمَّمتها، وذلك لأنَّكَ كأنَّك ترفعُها إلى أنفِك.
(نشج)  النون والشين والجيم كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوتٍ. ونَشَج الباكي: غَصَّ بالبُكاءِ في حَلْقهِ من غير انتحاب. ونَشَجَ الحمار بصَوته نَشْجاً. ويقال للطَّعنة إذا خرج منها الدَّمُ فسُمِع له حِسٌّ: قد نشَجَت. وكذا القِدر تَنْشِجُ عند الغَلَيَان. ويحتمل أن يكون الأَنْشَاجُ من هذا، وهي مَجَاري الماء، الواحد نَشَج، كأنها سمِّيَت بها لقَسِيب الماء.
(نشح)  النون والشين والحاء: أصلٌ صحيحٌ، إلاَّ أنَّه مختلَفٌ في تفسيره على التَّضادّ، فقال قوم: نَشَحَ الشَّاربُ، إذا شرِب حتَّى امتلأ. وسِقَاءٌ نَشَّاحٌ: ممتلِئ. وقال آخرون: النُّشوحُ: شربٌ دون الرِّيّ.
(نشد)  النون والشين والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ذِكر شيء وتنويهٍ. ونَشَدَ فلانٌ فلاناً قال: نَشَدْتُك اللهَ، أي سألتك بالله. وتلخيصه: ذكَّرتك الله تعالى. ومنه إنشاد الشَّاعر وهو ذِكرهُ والتَّنويه به. فأمَّا أنشَدْتُ الضَّالَّة فمعناه عرَّفتها؛ وهو ذلك القياس. وفي الحديث: "لا تَحِلُّ لُقْطَتُها إلاّ لِمُنْشِدٍ"، أي معرِّف. وأما نَشَدْتُ الضَّالَّة، يعني طلبتها، فلرَفْع صوتهِ.
(نشر)  النون والشين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على فَتْحِ شيء وتشعُّبِه. ونَشَرت الخشبةَ بالمنشار نَشْراً. والنَّشْر: الرِّيح الطيِّبة. واكتَسَى البازِي ريشاً نَشَراً. أي منتشِراً واسعاً طويلاً. ومنه نَشَرتُ الكِتاب. خِلاف طويتُهُ. ونَشَر الله الموتَى فَنَشَروا. وأنْشَرَ الله الموتَى أيضاً. قال تعالى: ﴿ثُمَّ إذا شَاءَ أَنْشَرَه﴾ [عبس 22]، ثم قال الأعشَى:
حَتَّى يقولُ الناسُ لمَّا رأوا *** يا عَجَباً للميِّت الناشرِ([16])ونَشَرت الأرضُ: أصابها الرَّبيعُ فأنبتت، وهي ناشرة، وذلك النَّباتُ النَّشْر، ويقال إنَّه للرَّاعيةِ رديّ ويقال: بل النَّشْر: الكلأَ يَيْبَس ثم يصيبُه المطرُ فيخرجُ منه شيءٌ كهيئة الحَلَم، وهو داءٌ. وعروقُ باطنِ الذِّراع: النَّواشر، سمِّيت لانتشارها. والانتشار: انتفاخ عَصَب الدّابّةِ من تَعَب. والنّشَر: أنْ تنتشر الغنمُ باللّيل فتَرعَى، ولذلك يقال لمن جمع أمرَه: "قد ضَّمَ نَشَرَه".
(نشز)  النون والشين والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ارتفاعٍ وعُلوّ. والنّشَز: المكان العالي المرتفِع. والنّشْز والنُّشُوز: الارتفاع، ثم استعير فقيل نَشَزَت المرأةُ: استَصعَبتْ على بَعلِها، وكذلك نَشَزَ بعلُها: جفاها وضرَبَهَا.
(نشس)  النون والشين والسين كلمةٌ من الإبدال، يقال نَشَسَت، مثل نَشَزَت.
--------------ـــ
([1]) وكذا في المجمل. وذكر في اللسان: "النشاص" فقط بفتح النون، فهو اسم جنس جمعي للنشاصة. وذكر في القاموس "النشاص" فقط أيضاً، ولكن ضبطه بفتح النون وكسرها.
([2]) في الأصل: "أنشاص"، والوجه ما أثبت. وفي التنبيه السابق أنه يقال بفتح النون وكسرها. ويجمع النشاصي على "نشص" بضمتين، كما في اللسان.
([3]) ديوان امرئ القيس 168. ونبه الوزير أبو بكر إلى أنه يروى أيضاً "أشذ".
([4]) ديوان ذي الرمة 17 واللسان (نمش، نشط). وقد سبق في (شب).
([5]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس.
([6]) في المجمل: "تنشطت"، وكلاهما يقال.
([7]) في المجمل: "الإبل يجدها الجيش فتساق".
([8]) لعبد الله بن عنمة الضبي، كما في اللسان (ربع، صفا، نشط، فضل). ومقطوعته في الحماسة (1: 420). وقد سبق في (ربع، صفو).
([9]) البيت للمرار، كما في إصلاح المنطق 368 واللسان (نشع). وصدره:
* إليكم يا لئام الناس إني *
([10]) في اللسان: "والنشفة، والنشفة: الحجر الذي يتدلك به، سمي بذلك لانتشافه الوسخ في الحمامات".
([11]) التكملة من المجمل.
([12]) ذكر في المجمل لغة فتح النون. وفي اللسان والقاموس لغة الضم.
([13]) وهو النشيل، وردت في الأصل بعد كلمة "اللحم" التالية، ورددتها إلى موضعها الطبيعي.
([14]) في الأصل: "ومن اللحم".
([15]) في الأصل: "والنشوء"، تحريف.
([16])  ديوان الأعشى 105 واللسان (نشر). والرواية: "مما رأوا".

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والشين وما يثلثهما**)

(**نشص**)  **النون** ve **الشين** ve **الصاد**: Bir asıl; bir şeyde yükselme ve yücelik üzerine delâlet eder. Ve **نَشَصَ السحابُ**: yükseldi. Ve yükselmiş beyaz bulut: **النَّشَاصَة**([1]); onun çoğulu **نَشَاص**([2]). İmru’ul-Kays dedi:
أصَدَّ نَشَاصَ ذي القرنين حَتَّى *** تَوَلّى عَارِضُ الملِكِ الهمامِ([3])
Ve **نَشَص الوبرُ**: yükseldi. Ve **نَشَصْنا** bir beldeden bir beldeye: yükseldik. Ve **نَشَصت المرأةُ** tıpkı **نَشَزَت** gibi. Ve **نَشَصت ثَنِيَّتُه**: yerinden hareket etti ve yükseldi.

(**نشط**)  **النون** ve **الشين** ve **الطاء**: Sahih bir asıl; titreme ve hareket üzerine delâlet eder. Ondan **النّشاط** bilinen (şey)dir; o, içinde hareket, titreme ve açılma bulunması sebebiyledir. Denir: **نَشِطَ** **ينشَط**. Ve **أنْشَطَ القومُ**: onların binekleri çevik idi. Ve öküz **ناشط**tır; çünkü o, bir beldeden bir beldeye **يَنْشِطُ** eder. Zü’r-Rumme dedi:
أذاكَ أم نَمِشٌ بالوَشْي أكرُعُه *** مسفَّعُ الخَدِّ هادٍ ناشِطٌ شَبَبُ([4])
Ve **نَشَطْتُ الشَّيءَ**: onu soydum; sanki o, soyulunca derisinden çıkarılmıştır. Ve **طريقٌ ناشط**: büyük yolda sağa [ve sola([5])] **يَنْشِطُ** eder. Ve **نَشَطت**([6]) deve yürüyüşünde; eğer hızını artırdıysa. Ve **الأُنْشُوطة**: düğümdür; şalvar düğümü gibi; ve onu bir **أُنشوطة** ile **نَشَطْتُه**. Ve **أنْشَطتُ العِقال**: onun **أُنشوطة**sunu uzattım da çözüldü. Bir kavim dedi: **الإنشاط**: çözmedir; **التَّنشيط**: bağlamadır. Ve **بئر أنشاط**: dibi yakın (sığ) kuyu; kovası bir çekişle çıkar. Ve **نَشَطْتُ الدَّلْوَ** kuyudan, boy (ölçüsü) olmaksızın. Ve develerden **النَّشيطة**: (devenin) bulunup([7]) kastedilmeden sevk edilmesidir. Bir kavim dedi: o, kavmin, baskın yapmak istedikleri mahalleye varmadan önce isabet ettikleri (şey)dir; reis onu onların önlerinden **يَنْشِطُ** eder. Dedi:
لك المِرباعُ منها والصَّفايا *** وحُكمُك والنَّشِيطةُ والفُضُولُ([8])

(**نشع**)  **النون** ve **الشين** ve **العين** tek bir kelimedir. **نشَعتُ الصبيَّ الوَجُورَ** **نشعاً** da onu **فانتشَعَه**; yani onu içirdi. Masdar **النُّشوع**dur. Dedi:
* نُشِعْتُ المجد في أنفي نُشُوعَا([9]) *

(**نشغ**)  **النون** ve **الشين** ve **الغين** birbirinden ayrı üç kelimedir; onların kıyası bir değildir.
Birincisi **النَّشْغ**: özlem anındaki iç çekiş gibi.
İkincisi **الناشغ**: zorluktan sonra yaşayan (kimse).
Üçüncüsü **النَّواشِغ**: vadinin üst tarafları; teki **ناشغة**.

(**نشف**)  **النون** ve **الشين** ve **الفاء**: Sahih bir asıl; bir şeyin, onu alan bir şeye nemin girmesine delâlet eder. Ondan **النَّشْف**: suyun elbiseye ve toprağa girmesi; ta ki ikisi onu **ينتَشِفاهُ**. Ve **النَِّشْفة**: bir taştır; pisliği yerlerinden emmesi sebebiyle böyle adlandırılmıştır([10]). Çoğulu **النِّشَف**tir. [Ve denir: **النَّشْف**([11])] havuzlarda, kuyularda **النَّزْح** gibidir. Ve deve, doğumundan önce süt verir, sonra sütü gider: **مِنْشَافٌ** ve **نَشُوف**.

(**نشق**)  **النون** ve **الشين** ve **القاف** sahih bir asıldır; bir şeyin saplanıp tutunmasına delâlet eder. Ve **نَشِقَ الظَّبْيُ في الحِبالةِ**: ona takıldı. Ve **النَّشقة**: küçükbaşların boyunlarına yapılan bir iptir; ve denir ki o **النُّشْقة**dır([12]). Ve **رجل نَشِقٌ**: neredeyse kurtulamayacağı bir işe düştüğü zaman.
Ve bu babdandır: **أنشَقْتُ الصبِيَّ الدَّوَاءَ**: onu burnuna döktüm. Ve **النَّشُوق**: her **يُنشَق** edilen ilacın adıdır. Ondan **استنشقت الرِّيح**: onu kokladım. Ve bu, **مكروهة النَّشَق** bir rüzgârdır; yani kokusu. Ve abdest alan, suyu burnuna çeker; onu sümkürmesi sırasında.

(**نشل**)  **النون** ve **الشين** ve **اللام** bir kelimedir; bir tencereden bir parça kaldırmaya delâlet eder. Ve **نَشَلَ اللَّحْمَ** tencereden **بالمِنْشَل** ile; o da **النَّشِيل**dir([13]). Ve **فخذٌ ناشلة**: eti az. Ve **المِنْشَل** ve **المِنْشال**: onunla **يُنْشَلُ** edilen şeydir*. Ve derler: ve ben onun sıhhatini bilmem: **المَنْشَلة**: serçe parmağın yüzüğün yeri.

(**نشم**)  **النون** ve **الشين** ve **الميم** bir şeyin tutunup yerleşmesine delâlet eder. Ve **نَشَّمُوا في الأمر**: ona giriştiler. Ve denir: bu ancak şerde olur. Hadiste: “**لما نَشَّمَ النّاسُ في أمر عثمان**”; yani ona giriştiler ve ondan pay aldılar. Ve **نَشَّمَ اللَّحمُ**([14]) **تنشيماً**: yani onda koku başlamıştır.
Ve ondan şâz olan **النَّشَم**dir: yayların yapıldığı bir ağaç.

(**نشأ**)  **النون** ve **الشين** ve **الهمزة** sahih bir asıldır; bir şeyde yükselme ve yücelik üzerine delâlet eder. Ve **نَشَأَ السَّحابُ**: yükseldi. Ve Allah onu **أنْشَأَه**: onu yükseltti. Ondan: ﴿**إنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ**﴾ [المزمل 6]; bununla, Allah daha iyi bilir, namaz için kıyam ve doğrulma kastedilir.
Ve bu babdandır: **النَّشْءُ** ve **النَّشَأ**([15]): insanların gençleri. Ve falan, falan oğulları içinde **نشأَ** etti. Ve **النَّاشئ**: yetişip yükselen ve yücelen gençtir. Ve falan bir söz **أنشأ** etti; ve **أنشأَ** **ينشِد** ve söyler; bütün bunların kıyası birdir.
Ve bu babdandır: **استنشأْت الريح**: onu kokladım; bu, sanki onu burnuna yükseltiyormuşsun gibidir.

(**نشج**)  **النون** ve **الشين** ve **الجيم** bir kelimedir; bir sesin taklidine delâlet eder. Ve ağlayan **نَشَج** etti: hıçkırık olmaksızın boğazında ağlamayla tıkandı. Ve eşek sesiyle **نَشَجَ** etti; **نَشْجاً**. Ve mızrak darbesine, ondan kan çıkıp da ona bir ses işitilirse: “**قد نشَجَت**” denir. Ve aynı şekilde tencere kaynama sırasında **تَنْشِجُ** eder. Ve muhtemeldir ki **الأَنْشَاجُ** bundan olsun; o, su yollarıdır; teki **نَشَج**; sanki suyun akışının şiddeti sebebiyle bununla adlandırılmıştır.

(**نشح**)  **النون** ve **الشين** ve **الحاء**: sahih bir asıldır; ancak onun tefsirinde zıtlık üzere ihtilaf edilmiştir. Bir kavim dedi: içen **نَشَحَ** etti; yani içti, ta ki doldu. Ve **سِقَاءٌ نَشَّاحٌ**: dolu. Diğerleri dedi: **النُّشوحُ**: kandırmadan aşağı içiştir.

(**نشد**)  **النون** ve **الشين** ve **الدال** sahih bir asıldır; bir şeyi anma ve duyurma üzerine delâlet eder. Ve falan, falanı **نَشَدَ** etti; dedi: **نَشَدْتُك اللهَ**; yani seni Allah ile sordum. Onun özeti: seni Allah Teâlâ ile hatırlattım. Ondan şairin **إنشاد**ı; o, onu anması ve onunla duyurmasıdır. Amma **أنشَدْتُ الضَّالَّة** ise manası: onu tanıttım; ve o, o kıyastır. Hadiste: “**لا تَحِلُّ لُقْطَتُها إلاّ لِمُنْشِدٍ**”; yani tanıtıcı. Amma **نَشَدْتُ الضَّالَّة**; yani onu aradım; sesini yükseltmesi sebebiyledir.

(**نشر**)  **النون** ve **الشين** ve **الراء** sahih bir asıldır; bir şeyi açma ve onun dallanıp yayılması üzerine delâlet eder. Ve **نَشَرت الخشبةَ بالمنشار** **نَشْراً**. Ve **النَّشْر**: güzel kokulu rüzgâr. Ve doğan kuşu, yayılmış, geniş, uzun **نَشَراً** tüy giyindi. Ondan **نَشَرتُ الكِتاب**: **طويتُهُ**’nun zıddı. Ve Allah ölüleri **نَشَر** etti de onlar **نَشَروا**. Ve Allah ölüleri **أنْشَرَ** da. Yüce Allah dedi: ﴿**ثُمَّ إذا شَاءَ أَنْشَرَه**﴾ [عبس 22]. Sonra A‘şâ dedi:
حَتَّى يقولُ الناسُ لمَّا رأوا *** يا عَجَباً للميِّت الناشرِ([16])
Ve **نَشَرت الأرضُ**: ona bahar isabet etti de bitirdi; o **ناشرة**dır. Ve o bitki **النَّشْر**dür. Ve denir: o, otlatana göre kötüdür; ve denir: bilakis **النَّشْر**: ot kurur, sonra ona yağmur isabet eder de ondan, meme ucu gibi bir şey çıkar; o bir hastalıktır. Ve önkolun iç tarafının damarları: **النَّواشر**; yayılmaları sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Ve **الانتشار**: hayvanın sinirinin yorgunluktan şişmesidir. Ve **النّشَر**: koyunların geceleyin yayılıp otlamasıdır; bunun için işini toplayana: “**قد ضَّمَ نَشَرَه**” denir.

(**نشز**)  **النون** ve **الشين** ve **الزاء** sahih bir asıldır; yükselme ve yücelik üzerine delâlet eder. Ve **النّشَز**: yüksek, yükselmiş yer. Ve **النّشْز** ve **النُّشُوز**: yükselmedir; sonra ödünç alındı da “kadın **نَشَزَت** etti”: kocasına karşı zorlaştı denildi; aynı şekilde kocası **نَشَزَ** etti: ona kaba davrandı ve onu dövdü.

(**نشس**)  **النون** ve **الشين** ve **السين** ibdâlden bir kelimedir; **نَشَسَت** denir; **نَشَزَت** gibi.

--------------ـــ
([1]) Ve **المجمل**’de de böyledir. **اللسان**’da: “**النشاص**” yalnız, **النون**’un fethasıyla zikretti; o, **النشاصة** için cem‘î cins ismidir. **القاموس**’ta da “**النشاص**” yalnız zikretti; fakat onu **النون**’un fethası ve kesrası ile ضبط etti.
([2]) Asılda: “**أنشاص**”; vech, ispat ettiğimdir. Önceki uyarıda, **النون**’un fethası ve kesrası ile denildiği (vardır). Ve **النشاصي** “**نشص**” üzerine iki damme ile cem‘ edilir; **اللسان**’da olduğu gibi.
([3]) **ديوان امرئ القيس** 168. Vezir Ebû Bekr, onun ayrıca “**أشذ**” diye de rivayet edildiğine dikkat çekti.
([4]) **ديوان ذي الرمة** 17 ve **اللسان** (**نمش**، **نشط**). Daha önce (**شب**)’de geçti.
([5]) **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’tan tekmile.
([6]) **المجمل**’de: “**تنشطت**”; ikisi de söylenir.
([7]) **المجمل**’de: “Ordu onu bulur da sevk edilir.”
([8]) **عبد الله بن عنمة الضبي**’nindir; **اللسان** (**ربع**، **صفا**، **نشط**، **فضل**)’da olduğu gibi. Parçası **الحماسة**’de (1: 420). Daha önce (**ربع**، **صفو**)’da geçti.
([9]) Beyit **المرار**’ındır; **إصلاح المنطق** 368 ve **اللسان** (**نشع**)’da olduğu gibi. Onun صدر’ı:
* إليكم يا لئام الناس إني *
([10]) **اللسان**’da: “Ve **النشفة** ve **النشفة**: onunla ovunulan taş; hamamlarda pisliği emmesi sebebiyle bununla adlandırıldı.”
([11]) **المجمل**’den tekmile.
([12]) **المجمل**’de **النون**’un fethası dili zikredildi. **اللسان** ve **القاموس**’ta damme dili.
([13]) Ve o **النشيل**dir; asılda sonraki “**اللحم**” kelimesinden sonra geldi; onu tabii yerine geri döndürdüm.
([14]) Asılda: “Ve etten.”
([15]) Asılda: “**والنشوء**”; tahrif.
([16]) **ديوان الأعشى** 105 ve **اللسان** (**نشر**). Rivayet: “**مما رأوا**”.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النشر، نشر الثوب، والصحيفة، والسحاب، والنعمة، والحديث: بسطها. قال تعالى: ﴿وإذا الصحف نشرت﴾ [التكوير/10]، وقال: ﴿وهو الذي يرسل الرياح نشرا بين يدي رحمته﴾ [الأعراف/57] (وهي قراءة ابن عامر الشامي)، ﴿وينشر رحمته﴾ [الشورى/28]، وقوله: ﴿والناشرات نشرا﴾ [المرسلات/3] أي: الملائكة التي تنشر الرياح، أو الرياح التي تنشر السحاب، ويقال في جمع الناشر: ننشر، وقرئ: ﴿نشرا﴾ (وهي قراءة نافع وابن كثير وأبي عمرو وأبي جعفر ويعقوب. الإتحاف ص 226) فيكون كقوله: (والناشرات) ومنه: سمعت نشرا حسنا. أي: حديثا ينشر من مدح وغيره، ونشر الميت نشورا. قال تعالى: ﴿وإليه النشور﴾ [الملك/15]، ﴿بل كانوا لا يرجون نشورا﴾ [الفرقان/40]، ﴿ولا يملكون موتا ولا حياة ولا نشورا﴾ [الفرقان/3]، وأنشر الله الميت فنشر. قال تعالى: ﴿ثم إذا شاء أنشره﴾ [عبس/22]، ﴿فأنشرنا به بلدة ميتا﴾ [الزخرف/11] وقيل: نشر الله الميت وأنشره بمعنى، والحقيقة أن نشر الله الميت مستعار من نشر الثوب. كما قال الشاعر:
*طوتك خطوب دهرك بعد نشر ** كذاك خطوبه طيا ونشرا*
(البيت لدعبل الخزاعي، وقد تقدم.
ونسبه الجاحظ لأبي العتاهية في البيان والتبيين 3/208، وهو في عمدة الحفاظ: نشر، والجليس الصالح 1/317؛ وأمالي الزجاجي: ص 92)
وقوله تعالى: ﴿وجعل النهار نشورا﴾ [الفرقان/47]، أي: جعل فيه الانتشار وابتغاء الرزق كما قال: ﴿ومن رحمته جعل لكم الليل والنهار﴾ الآية [القصص /73]، وانتشار الناس: تصرفهم في الحاجات. قال تعالى: ﴿ثم إذا أنتم بشر تنتشرون﴾ [الروم/20]، ﴿فإذا طعمتم فانتشروا﴾ [الأحزاب/53]، ﴿فإذا قضيت الصلاة فانتشروا في الأرض﴾ [الجمعة/10] وقيل: نشروا في معنى انتشروا، وقرئ: (وإذا قيل انشروا فانشروا) [المجادلة/11] (وهي قراءة شاذة) أي: تفرقوا. والانتشار: انتفاخ عصب الدابة، والنواشر: عروق باطن الذراع، وذلك لانتشارها، والنشر: الغنم المنتشر، وهو للمنشور كالنقض للمنقوض، ومنه قيل: اكتسى البازي ريشا نشرا. أي: منتشرا واسعا طويلا، والنشر: الكلأ اليابس، إذا أصابه مطر فينشر. أي: يحيا، فيخرج منه شيء كهيئة الحلمة، وذلك داء للغنم، يقال منه: نشرت الأرض فهي ناشرة. ونشرت الخشب بالمنشار نشرا اعتبارا بما ينشر منه عند النحت، والنشرة: رقية يعالج المريض بها.

##### Türkçe

- **النشر**; **نشر** elbiseyi, sahifeyi, bulutu, nimeti ve hadisi: onları yaydı (serdi). Yüce Allah dedi ki: ﴿وإذا الصحف نشرت﴾ [التكوير/10]; ve dedi ki: ﴿وهو الذي يرسل الرياح نشرا بين يدي رحمته﴾ [الأعراف/57] (ve bu, İbn Âmir eş-Şâmî’nin kıraatidir), ﴿وينشر رحمته﴾ [الشورى/28]; ve O’nun sözü: ﴿والناشرات نشرا﴾ [المرسلات/3], yani: rüzgârları yayan melekler; yahut bulutu yayan rüzgârlar. Ve **الناشر**’ın cem‘inde: **ننشر** denir. Ve ﴿نشرا﴾ diye okunmuştur (ve bu, Nâfi‘, İbn Kesîr, Ebû ‘Amr, Ebû Ca‘fer ve Ya‘kûb’un kıraatidir. الإتحاف s. 226); böylece O’nun sözü (والناشرات) gibi olur. Ve ondan: “Güzel bir **نشرا** işittim.” yani: övgü ve başkası gibi şeylerden yayılan bir hadis. Ve ölü **نشر** etti, **نشورا**. Yüce Allah dedi ki: ﴿وإليه النشور﴾ [الملك/15], ﴿بل كانوا لا يرجون نشورا﴾ [الفرقان/40], ﴿ولا يملكون موتا ولا حياة ولا نشورا﴾ [الفرقان/3]. Ve Allah ölüyü **أنشر** etti, o da **نشر** etti. Yüce Allah dedi ki: ﴿ثم إذا شاء أنشره﴾ [عبس/22], ﴿فأنشرنا به بلدة ميتا﴾ [الزخرف/11]. Ve denildi ki: Allah ölüyü **نشر** etti ve onu **أنشر** etti, (ikisi) anlamca birdir; hakikat şudur ki: Allah’ın ölüyü **نشر** etmesi, elbiseyi **نشر** etmekten ödünç alınmıştır. Şairin dediği gibi:
*طوتك خطوب دهرك بعد نشر ** كذاك خطوبه طيا ونشرا*
(Beyit Du‘bel el-Huzâ‘î’nindir; daha önce geçti.
Câhiz onu البيان والتبيين 3/208’de Ebû’l-‘Atâhiye’ye nispet etmiştir; ve o, عمدة الحفاظ: **نشر**’da, ve الجليس الصالح 1/317’de; ve أمالي الزجاجي: s. 92’dedir.)

Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿وجعل النهار نشورا﴾ [الفرقان/47], yani: onda yayılmayı ve rızık aramayı kıldı; O’nun dediği gibi: ﴿ومن رحمته جعل لكم الليل والنهار﴾ âyet [القصص /73]. Ve insanların **انتشار**’ı: ihtiyaçlarda tasarruflarıdır. Yüce Allah dedi ki: ﴿ثم إذا أنتم بشر تنتشرون﴾ [الروم/20], ﴿فإذا طعمتم فانتشروا﴾ [الأحزاب/53], ﴿فإذا قضيت الصلاة فانتشروا في الأرض﴾ [الجمعة/10]. Ve denildi ki: **نشروا** , **انتشروا** anlamındadır. Ve (وإذا قيل انشروا فانشروا) [المجادلة/11] diye okunmuştur (ve bu, şâz bir kıraattir), yani: ayrılın (dağılın). Ve **الانتشار**: binek hayvanının sinirinin şişmesidir. Ve **النواشر**: kolun iç tarafının damarlarıdır; bu, onların yayılmasından dolayıdır. Ve **النشر**: yayılmış koyun sürüsüdür; o, **المنشور** için, **النقض**’ın **المنقوض** için olması gibidir. Ve ondan dolayı denildi ki: **اكتسى** doğan **ريشا نشرا**; yani: yayılmış, geniş, uzun. Ve **النشر**: kuru ot; ona yağmur isabet edince **فينشر**; yani: dirilir; ondan meme başı gibi bir şey çıkar; bu, koyun için bir hastalıktır. Ondan (şu) söylenir: **نشرت** yer; o hâlde o **ناشرة**’dir. Ve **نشرت** odunu **بالمنشار** **نشرا**, yontmada ondan yayılan şeye itibarla. Ve **النشرة**: hastanın onunla tedavi edildiği bir rukyedir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ش ر
نشر الثوب والكتاب ونشّر الثياب والكتب وصحف منشّرة وملاء منشّر‏.‏
وناشره الثياب وتناشروا الثياب‏.‏
واستنشره‏:‏ طلب إليه أن ينشر عليه الثوب‏.‏
وضمّ النّشر واللهم اضمم نشري‏.‏
ورأيتهم نشراً‏:‏ منتشرين‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ أتملك نشر الماء ‏"‏ وهو ما ترشش على المتوضيء‏.‏
ونشر الشيء فانتشر وتنشّر‏.‏
‏"‏ وانتشروا في الأرض ‏"‏‏:‏ تفرّقوا‏.‏
ودابة كثيرة النّشوار وقد نشورت‏.‏
وما أشبه خطّه بتناشير الصبيان وهي خطوطهم في المكتب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نشر الله الموتى نشراً وأنشرهم ونشروا نشوراً وانتشروا وأنشر الله الرياح‏.‏
ونشرت الأرض وأرض ناشرة‏.‏
وظهر نشرها إذا أصابها الربيع فأنبتت‏.‏
وقال أبو جندب الهذليّ‏:‏ وفينا وإن قبل اصطلحنا تضاغن كما طرّ أو بارُ الجراب على النشر ترعاه فينبت وبرها وتحته الداء والعر‏.‏
ونشرت عن العليل نشراً ونشّرت عنه تنشيراً إذا رقيته بالنشرة كأنك تفرّق عنه العلة‏.‏
ونشر الخبر‏:‏ أذاعه‏.‏
وانتشر الخبر في الناس‏.‏
قال جميل يشكو ناساً‏:‏ الشر منكشف تلقاه منتشراً والصالحات عليها مغلقاً باب وانتشر عليّ فلان إذا تحرّك هنوه‏.‏
‏"‏ وجاء فلان ناشراً أذنيه ‏"‏‏:‏ طامعاً‏.‏
ونشر الخشبة بالمنشارز وله نشرٌ طيّب وهو ما انتشر من رائحته‏.‏
قال المرقش يصف نساء‏:‏
النَّشْر مِسك والسوجوه دَنا
نِيرٌ وأطرافُ الأكفِّ عَنَم

##### Türkçe

ن ش ر
**نشر** elbiseyi ve kitabı; ve elbiseleri ve kitapları **نشّر**; ve **صحف منشّرة** ve **ملاء منشّر**.
Ve onu elbiselerle **ناشره**; ve elbiseleri **تناشروا**.
Ve **استنشره**: ona, üzerine elbiseyi yaymasını talep etti.
Ve **النّشر**’in **ضمّ**’ı; ve “Allah’ım, **نشري**’mi **اضمم**.”
Ve onları **نشراً** gördüm: yayılmışlar.
Ve hadiste: “**نشر الماء**’a sahip olur musun?”; o, abdest alanın üzerine serptiğin şeydir.
Ve şeyi **نشر** etti de **انتشر** etti ve **تنشّر** etti.
“Ve yeryüzünde **انتشروا**”: dağıldılar.
Ve **النّشوار**’ı çok olan bir binek hayvanı; ve **نشورت**.
Ve onun yazısı, çocukların **تناشير**’ine ne kadar da benzer; o, onların mektepteki çizgileridir.
Ve mecazdan: Allah ölüleri **نشراً** **نشر** etti ve onları **أنشر** etti; ve **نشوراً** **نشروا** ettiler ve **انتشروا** ettiler; ve Allah rüzgârları **أنشر** etti.
Ve yeri **نشرت**; ve **أرض ناشرة**.
Ve bahar ona isabet edip bitirdiği zaman onun **نشر**’i ortaya çıktı.
Ve Ebû Cündeb el-Hüzelî dedi: Ve bizde, her ne kadar önce barışmış olsak da, kinleşme vardır; tıpkı torbanın **النشر** üzerindeki tıraşlanmışı yahut **بارُ**’ı gibi; onu otlatırsın da yünü biter; ve onun altında hastalık ve uyuz vardır.
Ve hastadan **نشراً** **نشرت**; ve ondan **تنشيراً** **نشّرت**; eğer onu **بالنشرة** ile rukye yaptıysan; sanki ondan illeti dağıtıyorsun.
Ve haberi **نشر** etti: onu yaydı.
Ve haber insanlar içinde **انتشر** etti.
Cemîl, bazı kimselerden şikâyet ederek dedi: Şer açığa çıkmış, onu **منتشراً** bulursun; ve salih amellerin üzerine kapalı bir kapı (vardır). Ve falan kimse bana karşı **انتشر** etti; onun **هنوه**’su hareket edince.
“Ve falan kimse **ناشراً أذنيه** geldi”: tamahkâr olarak.
Ve tahtayı testereyle **نشر** etti; ve onun iyi bir **نشر**’i vardır; o, kokusundan yayılan şeydir.
El-Murakkaş, kadınları vasfederek dedi:
**النَّشْر** misktir ve yüzler **دَنا**
**نِيرٌ** ve avuçların uçları **عَنَم**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّشْر: الرِّيح الطيِّبة؛ قال مُرَقِّش:
النَّشْر مِسْك، والوُجُوه دَنانِيرٌ، وأَطرافُ الأَكفِّ عَنَمْ أَراد: النَّشْرُ مثلُ ريح المسك لا يكون إِلا على ذلك لأَن النشر عَرضٌ والمسك جوهر، وقوله: والوُجوه دنانير، الوجه أَيضاً لا يكون ديناراً إِنما أَراد مثل الدنانير، وكذلك قال: وأَطراف الأَكف عَنَم إِنما أَراد مثلَ العَنَم لأَن الجوهر لا يتحول إِلى جوهر آخر، وعَمَّ أَبو عبيد به فقال: الَّشْر الريح، من غير أَن يقيّدها بطيب أَو نَتْن، وقال أَبو الدُّقَيْش: النَّشْر ريح فَمِ المرأَة وأَنفها وأَعْطافِها بعد النوم؛ قال امرؤُ القيس:
كأَن المُدامَ وصَوْبَ الغَمَامِ
ورِيحَ الخُزامى ونَشْرَ القُطُرْ
وفي الحديث: خرج معاوية ونَشْرُه أَمامَه، يعني ريحَ المسك؛ النَّشْر، بالسكون: الريح الطيبة، أَراد سُطوعَ ريح المسك منه.
ونَشَر الله الميت يَنْشُره نَشْراً ونُشُوراً وأَنْشره فَنَشَر الميتُ لا غير: أَحياه؛ قال الأَعشى:
حتى يقولَ الناسُ مما رَأَوْا:
يا عَجَباً للميّت النَّاشِرِ
وفي التنزيل العزيز: وانْظُرْ إِلى العظام كيف ننشرها؛ قرأَها ابن عباس: كيف نُنْشِرُها، وقرأَها الحسن: نَنْشُرها؛ وقال الفراء: من قرأَ كيف نُنشِرها، بضم النون، فإِنْشارُها إِحياؤها، واحتج ابن عباس بقوله تعالى: ثم إِذا شاء أَنْشَرَهُ، قال: ومن قرأَها نَنْشُرها وهي قراءة الحسن فكأَنه يذهب بها إِلى النَّشْرِ والطيّ، والوجه أَن يقال: أَنشَرَ الله الموتى فَنَشَرُوا هُمْ إِذا حَيُوا وأَنشَرَهم الله أَي أحْياهم؛ وأَنشد الأَصمَعي لأَبي ذؤيب:
لو كان مِدْحَةُ حَيٍّ أَنشرَتْ أَحَداً،
أَحْيا أُبوَّتَك الشُّمَّ الأَمادِيحُ
قال: وبعض بني الحرث كان به جَرَب فَنَشَر أَي عاد وحَيِيَ. وقال الزجاج: يقال نَشَرهُم الله أَي بعثَهم كما قال تعالى: وإِليه النُّشُور. وفي حديث الدُّعاء: لك المَحيا والمَمَات وإِليك النُّشُور. يقال: نَشَر الميتُ يَنْشُر نُشُوراً إِذا عاش بعد الموت، وأَنْشَره الله أَي أَحياه؛ ومنه يوم النُّشُور. وفي حديث ابن عمر، رضي الله عنهما: فَهلاَّ إِلى الشام أَرضِ المَنْشَر أَي موضِع النُّشُور، وهي الأَرض المقدسة من الشام يحشُر الله الموتى إِليها يوم القيامة، وهي أَرض المَحْشَر؛ ومنه الحديث: لا رَضاع إِلا ما أَنشر اللحم وأَنبت العظم
(* قوله« الا م أنشر اللحم وأنبت
العظم» هكذا في الأصل وشرح القاموس. والذي في النهاية والمصباح: الا ما أنشر العظم وأنبت اللحم) أَي شدّه وقوّاه من الإِنْشار الإِحْياء، قال ابن الأَثير: ويروى بالزاي. وقوله تعالى: وهو الذي يرسل الرياح نُشُراً بين يَدَيْ رَحمتِه، وقرئ: نُشْراً ونَشْراً. والنَّشْر: الحياة. وأَنشر اللهُ الريحَ: أَحياها بعد موت وأَرسلها نُشْراً ونَشَراً، فأَما من قرأَ نُشُراً فهو جمع نَشُور مثل رسول ورسُل، ومن قرأَ نُشْراً أَسكن الشينَ اسْتِخفافاً، ومن قرأَ نَشْراً فمعناه إِحْياءً بِنَشْر السحاب الذي فيه المطر الذي هو حياة كل شيء، ونَشَراً شاذّة؛ عن ابن جني، قال: وقرئ بها وعلى هذا قالوا ماتت الريح سكنتْ؛ قال:
إِنِّي لأَرْجُو أَن تَمُوتَ الرِّيحُ،
فأَقعُد اليومَ وأَستَرِيحُ
وقال الزجاج: من قرأَ نَشْراً فالمعنى: وهو الذي يُرسِل الرياح مُنْتَشِرة نَشْراً، ومن قرأَ نُشُراً فهو جمع نَشور، قال: وقرئ بُشُراً، بالباء، جمع بَشِيرة كقوله تعالى: ومن آياته أَن يُرْسِل الرياحَ مُبَشِّرات. ونَشَرتِ الريحُ: هبت في يوم غَيْمٍ خاصة. وقوله تعالى: والنَّاشِراتِ نَشْراً، قال ثعلب: هي الملائكة تنشُر الرحمة، وقيل: هي الرياح تأْتي بالمطر. ابن الأَعرابي: إِذا هبَّت الريح في يوم غيم قيل: قد نَشَرت ولا يكون إِلا في يوم غيم. ونَشَرتِ الأَرض تنشُر نُشُوراً: أَصابها الربيعُ فأَنبتتْ. وما أَحْسَنَ نَشْرها أَي بَدْءَ نباتِها. والنَّشْرُ: أَن يخرج النَّبْت ثم يبطئَ عليه المطر فييبَس ثم يصيبَه مطر فينبت بعد اليُبْسِ، وهو رَدِيء للإِبل والغنم إِذا رعتْه في أَوّل ما يظهر يُصيبها منه السَّهام، وقد نَشَر العُشْب نَشْراً. قال أَبو حنيفة: ولا يضر النَّشْرُ الحافِرَ، وإِذا كان كذلك تركوه حتى يَجِفَّ فتذهب عنه أُبْلَتُه أَي شرُّه وهو يكون من البَقْل والعُشْب، وقيل: لا يكون إِلا من العُشْب، وقد نَشَرت الأَرض. وعمَّ أَبو عبيد بالنَّشْر جميعَ ما خرج من نبات الأَرض. الصحاح: والنَّشْرُ الكلأُ إِذا يَبِسَ ثم أَصابه مطر في دُبُرِ الصيف فاخضرّ، وهو رديء للراعية يهرُب الناس منه بأَموالهم؛ وقد نَشَرتِ الأَرض فهي ناشِرة إِذا أَنبتتْ ذلك. وفي حديث مُعاذ: إِن كلَّ نَشْرِ أَرض يُسلم عليها صاحِبُها فإِنه يُخرِج عنها ما أُعطِيَ نَشْرُها رُبْعَ المَسْقَوِيّ وعُشْرَ المَظْمَئِيِّ؛ قوله رُبعَ المَسْقَوِيّ قال: أَراه يعني رُبعَ العُشْر. قال أَبو عبيدة: نَشْر الأَرض، بالسكون، ما خرج من نباتها، وقيل: هو في الأَصل الكَلأُ إِذا يَبِسَ ثم أَصابه مطر في آخر الصَّيف فاخضرّ، وهو رديء للرّاعية، فأَطلقه على كل نبات تجب فيه الزكاة. والنَّشْر: انتِشار الورَق، وقيل: إِيراقُ الشَّجَر؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: كأَن على أَكتافِهم نَشْرَ غَرْقَدٍ
وقد جاوَزُوا نَيَّان كالنَّبََطِ الغُلْفِ
يجوز أَن يكون انتشارَ الورق، وأَن يكون إِيراقَ الشجر، وأَن يكون الرائحة الطيّبة، وبكل ذلك فسره ابن الأَعرابي. والنَّشْر: الجَرَب؛ عنه أَيضاً. الليث: النَّشْر الكلأُ يهيج أَعلاه وأَسفله ندِيّ أَخضر تُدْفِئُ منه الإِبل إِذا رعته؛ وأَنشد لعُمير بن حباب:
أَلا رُبَّ مَن تدعُو صَدِيقاً، ولو تَرى
مَقالتَه في الغَيب، ساءَك ما يَفْرِي
مَقالتُه كالشَّحْم، ما دام شاهِداً،
وبالغيب مَأْثُور على ثَغرة النَّحْرِ
يَسرُّك بادِيهِ، وتحت أَدِيمِه
نَمِيَّةُ شَرٍّ تَبْتَرِي عَصَب الظَّهر
تُبِينُ لك العَيْنان ما هو كاتِمٌ
من الضِّغْن، والشَّحْناء بالنَّظَر الشَّزْر
وفِينا، وإِن قيل اصطلحنا، تَضاغُنٌ
كما طَرَّ أَوْبارُ الجِرابِ على النَّشْر
فَرِشْني بخير طالَما قد بَرَيْتَني،
فخيرُ الموالي من يَرِيشُ ولا يَبرِي
يقول: ظاهرُنا في الصُّلح حسَن في مَرْآة العين وباطننا فاسد كما تحسُن أَوبار الجَرْبى عن أَكل النَّشْر، وتحتها داءٌ منه في أَجوافها؛ قال أَبو منصور: وقيل: النَّشْر في هذا البيت نَشَرُ الجرَب بعد ذهابه ونَباتُ الوبَر عليه حتى يخفى، قال: وهذا هو الصواب. يقال: نَشِرَ الجرَب يَنْشَر نَشَراً ونُشُوراً إِذا حَيِيَ بعد ذهابه. وإِبل نَشَرى إِذا انتشر فيها الجَرب؛ وقد نَشِرَ البعيرُ إِذا جَرِب. ابن الأَعرابي: النَّشَر نَبات الوبَر على الجرَب بعدما يَبرأُ.والنَّشْر: مصدر نَشَرت الثوب أَنْشُر نَشْراً. الجوهري: نَشَر المتاعَ وغيرَه ينشُر نَشْراً بَسَطَه،ومنه ريح نَشُور ورياح نُشُر. والنَّشْر أَيضاً: مصدر نَشَرت الخشبة بالمِنْشار نَشْراً. والنَّشْر: خلاف الطيّ. نَشَر الثوبَ ونحوه يَنْشُره نَشْراً ونَشَّره: بَسَطه. وصحف مُنَشَّرة، شُدّد للكثرة. وفي الحديث: أَنه لم يخرُج في سَفَر إِلا قال حين ينهَض من جُلوسه: اللهم بك انتَشَرت؛ قال ابن الأَثير: أَي ابتدأْت سفَري. وكلُّ شيء أَخذته غضّاً، فقد نَشَرْته وانْتَشَرته، ومَرْجِعه إِلى النَّشْر ضدّ الطيّ، ويروى بالباء الموحدة والسين المهملة.
وفي الحديث: إِذا دَخَل أَحدكم الحمَّام فعليه بالنَّشِير ولا يَخْصِف؛ هو المِئْزر سمي به لأَنه يُنْشَر ليُؤْتَزَرَ به. والنَّشِيرُ: الإِزار من نَشْر الثوب وبسْطه. وتَنَشَّر الشيءُ وانْتَشَر: انْبَسَط. وانْتَشَر النهارُ وغيره: طال وامْتدّ. وانتشَر الخبرُ: انْذاع. ونَشَرت الخبرَ أَنشِره وأَنشُره أَي أَذعته. والنَّشَر: أَن تَنْتَشِر الغنمُ بالليل فترعى. والنَّشَر: أَن ترعَى الإِبل بقلاً قد أَصابه صَيف وهو يضرّها، ويقال: اتق على إِبلك النَّشَر، ويقال: أَصابها النَّشَر أَي ذُئِيَتْ على النَّشَر، ويقال: رأَيت القوم نَشَراً أَي مُنْتشِرين. واكتسى البازِي ريشاً نَشَراً أَي مُنتشِراً طويلاً. وانتشَرت الإِبلُ والغنم: تفرّقت عن غِرّة من راعيها، ونَشَرها هو ينشُرها نشْراً، وهي النَّشَر. والنَّشَر: القوم المتفرِّقون الذين لا يجمعهم رئيس. وجاء القوم نَشَراً أَي متفرِّقين. وجاء ناشِراً أُذُنيه إِذا جاء طامِعاً؛ عن ابن الأَعرابي. والنَّشَر، بالتحريك: المُنتشِر. وضَمَّ الله نَشَرَك أَي ما انتشَر من أَمرِك، كقولهم: لَمَّ الله شَعَثَك وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: فرَدَّ نَشَر الإِسلام على غَرِّهِ أَي رَدَّ ما انتشر من الإِسلام إِلى حالته التي كانت على عهد سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، تعني أَمرَ الرِّدة وكفاية أَبيها إِيّاه، وهو فَعَلٌ بمعنى مفعول. أَبو العباس: نَشَرُ الماء، بالتحريك، ما انتشر وتطاير منه عند الوضوء. وسأَل رجل الحسَن عن انتِضاح الماء في إِنائه إِذا توضأَ فقال: ويلك أَتملك نَشَر الماء؟ كل هذا محرّك الشين من نَشَرِ الغنم. وفي حديث الوضوء: فإِذا اسْتنْشَرتْ واستنثرتَ خرجتْ خَطايا وجهك وفيك وخَياشِيمك مع الماء، قال الخطابي: المحفوظ اسْتَنْشيت بمعنى استنْشقْت، قال: فإِن كان محفوظاً فهو من انتِشار الماء وتفرّقه. وانتشَر الرجل: أَنعظ. وانتشَر ذكَرُه إِذا قام.
ونَشَر الخشبة ينشُرها نشراً: نَحتها، وفي الصحاح: قطعها بالمِنْشار. والنُّشارة: ما سقط منه. والمِنْشار: ما نُشِر به. والمِنْشار: الخَشَبة التي يُذرَّى بها البُرُّ، وهي ذات الأَصابع.
والنواشِر: عَصَب الذراع من داخل وخارج، وقيل: هي عُرُوق وعَصَب في باطن الذراع، وقيل: هي العَصَب التي في ظاهرها، واحدتها ناشرة. أَبو عمرو والأَصمعي: النواشِر والرَّواهِش عروق باطِن الذراع؛ قال زهير: مَراجِيعُ وَشْمٍ في نَواشِرِ مِعْصَمِ
الجوهري: النَّاشِرة واحدة النَّواشِر، وهي عروق باطن الذراع. وانتِشار عَصَب الدابة في يده: أَن يصيبه عنت فيزول العَصَب عن موضعه. قال أَبو عبيدة: الانْتِشار الانتِفاخ في العصَب للإِتعاب، قال: والعَصَبة التي تنتشِر هي العُجَاية. قال: وتحرُّك الشَّظَى كانتِشار العَصَب غير أَن الفرَس لانتِشار العَصَب أَشدُّ احتمالاً منه لتحرك الشَّظَى. شمر: أَرض ماشِرة وهي التي قد اهتزَّ نباتها واستوت وروِيت من المطَر، وقال بعضهم: أَرض ناشرة بهذا المعنى.
ابن سيده: والتَّناشِير كتاب للغِلمان في الكُتَّاب لا أَعرِف لها واحداً.
والنُّشرةُ: رُقْيَة يُعالَج بها المجنون والمرِيض تُنَشَّر عليه تَنْشِيراً،وقد نَشَّر عنه، قال: وربما قالوا للإِنسان المهزول الهالكِ: كأَنه نُشْرة. والتَّنْشِير: من النُّشْرة، وهي كالتَّعوِيذ والرُّقية. قال الكلابي: وإِذا نُشِر المَسْفُوع كان كأَنما أُنْشِط من عِقال أَي يذهب عنه سريعاً. وفي الحديث أَنه قال: فلعل طَبًّا أَصابه يعني سِحْراً، ثم نَشَّره بِقُلْ أَعوذ بربّ الناس أَي رَقَاهُ؛ وكذلك إِذا كَتب له النُّشْرة. وفي الحديث: أَنه سُئل عن النُّشْرة فقال: هي من عَمَل الشيطان؛ النُّشرة، بالضم: ضرْب من الرُّقية والعِلاج يعالَج به من كان يُظن أَن به مَسًّا من الجِن، سميت نُشْرة لأَنه يُنَشَّر بها عنه ما خامَرَه من الدَّاء أَي يُكشَف ويُزال. وقال الحسن: النُّشْرة من السِّحْر؛ وقد نَشَّرت عنه تَنشِيراً.
وناشِرة: اسم رجل؛ قال:
لقد عَيَّل الأَيتامَ طَعنةُ ناشِرَهْ
أَناشِرَ، لا زالتْ يمينُك آشِرَهْ
أَراد: يا ناشِرَةُ فرخَّم وفتح الراء، وقيل: إِنما أَراد طعنة ناشِر، وهو اسم ذلك الرجل، فأَلحق الهاء للتصريع، قال: وهذا ليس بشيء لأَنه لم يُرْوَ إِلا أَناشِر، بالترخيم، وقال أَبو نُخَيلة يذكُر السَّمَك: تَغُمُّه النَّشْرة والنَّسِيمُ،
ولا يَزالُ مُغْرَقاً يَعُومُ
في البحر، والبحرُ له تَخْمِيمُ،
وأُمُّه الواحِدة الرَّؤُومُ
تَلْهَمُه جَهْلاً، وما يَرِيمُ
يقول: النَّشْرة والنسيم الذي يُحيي الحيوان إِذا طال عليه الخُمُوم والعَفَن والرُّطُوبات تغُم السمك وتكرُ به، وأُمّه التي ولدته تأْكله لأَن السَّمَك يأْكل بعضُه بعضا، وهو في ذلك لا يَرِيمُ موضعه. ابن الأَعرابي: امرأَة مَنْشُورة ومَشْنُورة إِذا كانت سخيَّة كريمة، قال: ومن المَنْشُورة قوله تعالى: نُشُراً بين يدَيْ رحمتِه؛ أَي سَخاء وكَرَماً.
والمَنْشُور من كُتب السلطان: ما كان غير مختوم. ونَشْوَرَت الدابة من عَلَفها نِشْواراً: أَبقتْ من علفها؛ عن ثعلب، وحكاه مع المِشْوار الذي هو ما أَلقتِ الدابة من عَلَفها، قال: فوزنه على هذا نَفْعَلَتْ، قال: وهذا بناء لا يُعرف. الجوهري: النِّشْوار ما تُبقيه الدابة من العَلَف، فارسي معرب.

##### Türkçe

**النَّشْر**: hoş koku veren rüzgâr; مُرَقِّش dedi ki:

**النَّشْر** misktir, yüzler dinarlardır, avuçların uçları da **عَنَم**dır

Şunu kastetti: **النَّشْر** misk rüzgârı gibidir; ancak o şekilde olur; çünkü **النشر** bir arazdır, misk ise bir cevherdir. Ve onun sözü: “yüzler dinarlardır”; yüz de dinar olmaz; ancak dinarlar gibi (demek) istedi. Yine şöyle dedi: “avuçların uçları **عَنَم**dır”; ancak **عَنَم** gibi (demek) istedi; çünkü cevher başka bir cevhere dönüşmez. Ebû Ubeyd bunu genelleştirdi de şöyle dedi: **الَّشْر** rüzgârdır; onu hoşluk veya kokuşmuşlukla kayıtlamaksızın. Ebû الدُّقَيْش dedi: **النَّشْر** kadının ağzının, burnunun ve kıvrımlarının uykudan sonraki kokusudur; İmru’ul-Kays dedi:

Sanki şarap ve bulutun sağanağı
ve **الخُزامى** kokusu ve **نَشْرَ القُطُرْ**

Hadiste: “Muâviye çıktı ve **نَشْرُه** önündeydi” (geçti); yani misk kokusu. **النَّشْر** — sükûn ile — hoş kokulu rüzgârdır; ondan misk kokusunun yayılmasını kastetti.

Allah ölüyü diriltti: **نَشَر الله الميت يَنْشُره نَشْراً ونُشُوراً**; ve onu diriltti: **أَنْشره**; böylece ölü — başkası değil — dirildi: onu yaşattı; el-A‘şâ dedi:

İnsanlar gördüklerinden şöyle deyinceye dek:
Ne acayip, dirilen ölü!

Aziz tenzilde: “Kemiklere bak; onları nasıl **ننشرها**”; İbn Abbâs onu şöyle okudu: “nasıl **نُنْشِرُها**”; Hasan onu şöyle okudu: “**نَنْشُرها**”. Ferrâ dedi: Kim “nasıl **نُنشِرها**” (nûn’u damme ile) okursa, onun **إِنْشارُها**sı onu diriltmektir. İbn Abbâs, Yüce Allah’ın şu sözüyle delil getirdi: “Sonra dilediği zaman onu **أَنْشَرَهُ**”; dedi ki: Kim onu “**نَنْشُرها**” okursa — ki bu Hasan’ın kıraatidir — sanki onu **النَّشْر** ve **الطيّ**a götürür. Veçhe şudur ki denilsin: Allah ölüleri **أَنشَرَ**; böylece onlar dirildiklerinde **نَشَرُوا**; ve Allah onları **أَنشَرَ** yani onları diriltti. el-Asma‘î, Ebû Züeyb için rivayet etti:

Eğer bir diriye övgü birini diriltecek olsaydı,
senin babalığını yüce övgüler diriltirdi

Dedi ki: Hâris oğullarından bazısında uyuz vardı da **فَنَشَر** yani geri döndü ve dirildi. Zecâc dedi: “Allah onları **نَشَرهُم**” denir; yani onları diriltti; Yüce Allah’ın dediği gibi: “Ve O’na **النُّشُور**.” Duâ hadîsinde: “Senin için hayat ve ölüm vardır ve Sana **النُّشُور**.” Denir: Ölü, ölümden sonra yaşarsa **نَشَر الميتُ يَنْشُر نُشُوراً**; Allah onu **أَنْشَره** yani onu diriltti; bundan: **يوم النُّشُور**. İbn Ömer hadîsinde, Allah ikisinden de razı olsun: “Şam’a, **أَرضِ المَنْشَر**a (gitsek ya)” yani **النُّشُور** yeri; o, Şam’ın mukaddes toprağıdır; Allah kıyamet günü ölüleri oraya toplar; o, **أَرض المَحْشَر**dır. Bundan hadîs: “Et’i **أَنشر** eden ve kemiği bitiren dışında emzirme yoktur”
(* “الا م أنشر اللحم وأنبت العظم” sözü: aslında ve Şerhu’l-Kâmûs’ta böyledir. Nihâye ve Misbâh’ta olan: “الا ما أنشر العظم وأنبت اللحم”)
yani onu sıktı ve kuvvetlendirdi; **الإِنْشار** (diriltme)den. İbnü’l-Esîr dedi: **بالزاي** ile de rivayet olunur. Yüce Allah’ın sözü: “O, rahmetinin önünde rüzgârları **نُشُراً** olarak gönderendir”; ve “**نُشْراً**” ve “**نَشْراً**” diye de okunmuştur. **النَّشْر**: hayattır. “Allah rüzgârı diriltti”: **أَنشر اللهُ الريحَ**; onu ölümden sonra diriltti ve onu **نُشْراً** ve **نَشَراً** olarak gönderdi. “**نُشُراً**” okuyan kimse için o, **نَشُور**un çoğuludur; **رسول** ve **رسُل** gibi. “**نُشْراً**” okuyan kimse şîn’i sükûnladı; hafifletme için. “**نَشْراً**” okuyan kimse için manası: yağmur bulunan bulutu yaymakla diriltme olarak “diriltme”dir; ki o her şeyin hayatıdır. “**نَشَراً**” şâzdır; İbn Cinnî’den: dedi ki: onunla da okunmuştur. Buna göre “rüzgâr öldü” dediler: duruldu; (şair) dedi:

Ben umarım ki rüzgâr ölür,
bugün otururum ve dinlenirim

Zecâc dedi: “**نَشْراً**” okuyan kimse için mana: O, rüzgârları yayılmış olarak **نَشْراً** gönderendir. “**نُشُراً**” okuyan kimse için o, **نَشور**un çoğuludur. Dedi ki: “**بُشُراً**” (bâ ile) diye de okunmuştur; **بَشِيرة**nin çoğulu; Yüce Allah’ın sözü gibi: “Âyetlerindendir ki rüzgârları müjdeleyiciler olarak gönderir.” “Rüzgâr **نَشَرت**”: özellikle bulutlu bir günde esti. Yüce Allah’ın sözü: “**والنَّاشِراتِ نَشْراً**”; Sa‘leb dedi: onlar rahmeti yayan meleklerdir; denildi: onlar yağmur getiren rüzgârlardır. İbnü’l-A‘râbî: Rüzgâr bulutlu bir günde eserse “**قد نَشَرت**” denir; ancak bulutlu günde olur. “Yer **نَشَرت**: **تنشُر نُشُوراً**”; bahar ona isabet etti de bitirdi. “Onun **نَشْر**i ne güzeldir” yani bitkisinin başlangıcı. **النَّشْر**: bitkinin çıkması, sonra yağmurun ona gecikmesiyle kuruması, sonra ona yağmur isabet edip kuruduktan sonra yeniden bitmesidir; o, deve ve koyun için kötüdür; onu ilk göründüğünde otlarsa onlara ondan **السَّهام** isabet eder. Ot **نَشَر** etti: **نَشْراً**. Ebû Hanîfe dedi: **النَّشْر** tırnaklıya zarar vermez; böyle olunca onu, kuruyuncaya kadar bırakırlar; böylece ondan **أُبْلَتُه** yani onun şerri gider; o, baklagil ve ottan olur; denildi: ancak ottan olur; yer **نَشَرت** etmiştir. Ebû Ubeyd, **النَّشْر**i yer bitkisinden çıkan her şeye genelledi. **الصحاح**: **النَّشْر** yazın sonrasında kuruyup sonra yağmur isabet edince yeşeren ottur; otlayana kötüdür; insanlar mallarıyla ondan kaçarlar. Yer onu bitirirse “**ناشِرة**”dir. Muâz hadîsinde: “Üzerinde sahibi Müslüman olan her yerin **نَشْر**i, onun **نَشْر**inin kendisine verilenin dörtte birini — sulananın dörtte biri ve susuzun onda biri — çıkarır.” “Sulananın dörtte biri” sözü hakkında dedi ki: onu, onda birin dörtte biri sanıyorum. Ebû Ubeyde dedi: “Yerin **نَشْر**i” — sükûn ile — onun bitkisinden çıkan şeydir; denildi: aslında o, yazın sonunda kuruyup sonra yağmur isabet edince yeşeren ottur; otlayana kötüdür; sonra onu, zekâtın vacip olduğu her bitkiye isim yaptı. **النَّشْر**: yaprağın yayılmasıdır; denildi: ağacın yapraklanmasıdır. İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu şu söz:

Sanki omuzlarında **غَرْقَد** yaprağının **نَشْر**i var;
ve **نَيَّان**ı geçtiler; sünnetsiz Nabatîler gibi

Yaprağın yayılması olabilir; ağacın yapraklanması olabilir; hoş koku olabilir; İbnü’l-A‘râbî onu bunların hepsiyle tefsir etti. **النَّشْر**: uyuzdur; ondan da (rivayet). Leys: **النَّشْر** üstü kabaran, altı nemli yeşil ot; deve onu otladığında ondan ısınır; Umeyr b. Hubâb’dan rivayet etti:

Nice vardır ki “dost” diye çağırırsın; oysa görsen
gıyaptaki sözünü, seni üzer, ne yarar açar
Sözü yağ gibidir, hazır oldukça;
gıyapta ise boğaz yarığına konmuş bir iz
Görüneni seni sevindirir; derisinin altında ise
sırt sinirini kesen bir şer haberi vardır
Gözler sana gizlediğini açık eder
kin ve düşmanlığı, yan bakışla
Ve bizde, “barıştık” dense de, kinleşme vardır;
tıpkı uyuz üzerindeki torba kıllarının **النَّشْر** üzerine taranması gibi
Beni hayırla ört; nice zamandır beni yonttun;
mevlâların hayırlısı, tüy takan, yontmayan kimsedir

Diyor ki: Barışta dışımız göz aynasında güzel; içimiz bozuk; tıpkı uyuzlu hayvanın kıllarının, **النَّشْر** yemesinden dolayı güzel görünmesi gibi; altında ise ondan (gelen) hastalık onun içlerindedir. Ebû Mansûr dedi: Denildi ki: Bu beyitte **النَّشْر**, uyuzun gitmesinden sonra uyuzun **نَشَر**i ve üzerine kılın bitmesidir; ta ki gizlensin. Dedi ki: doğru olan budur. Denir: Uyuz, gitmesinden sonra dirilirse **نَشِرَ الجرَب يَنْشَر نَشَراً ونُشُوراً**. “**إِبل نَشَرى**”: uyuzun içinde yayıldığı develer; deve **نَشِرَ** etmiştir: uyuz olmuştur. İbnü’l-A‘râbî: **النَّشَر** iyileştikten sonra uyuz üzerinde kılın bitmesidir. **النَّشْر**: “Elbiseyi yaydım”ın masdarıdır: **نَشَرت الثوب أَنْشُر نَشْراً**. Cevherî: Eşyayı ve başkasını yaydı: **نَشَر المتاعَ وغيرَه ينشُر نَشْراً**; onu serdi; bundan: **ريح نَشُور** ve **رياح نُشُر**. **النَّشْر** ayrıca: “Tahtayı testereyle kestim”in masdarıdır: **نَشَرت الخشبة بالمِنْشار نَشْراً**. **النَّشْر**: **الطيّ**ın zıddıdır. Elbiseyi ve benzerini yaydı: **نَشَر الثوبَ ونحوه يَنْشُره نَشْراً**; ve **نَشَّره**: onu serdi. **صحف مُنَشَّرة**; çokluk için şeddelendi. Hadiste: Yolculukta çıkmadı ki oturuşundan kalkarken şöyle demesin: “Allah’ım, Seninle **انتَشَرت**.” İbnü’l-Esîr dedi: yani yolculuğuma başladım. Her neyi taze olarak aldıysan, onu **نَشَرْته** ve **انْتَشَرته**; dönüşü, **النَّشْر**e — **الطيّ**ın zıddına —dır. **بالباء الموحدة والسين المهملة** ile de rivayet olunur.

Hadiste: “Sizden biri hamama girerse **بالنَّشِير**e (sarınsın) ve yamamasın.” O, peştamaldır; onunla isimlendirildi; çünkü onunla kuşanılmak için yayılır: **يُنْشَر**. **النَّشِير**: elbisenin yayılması ve serilmesinden olan izardır. Şey **تَنَشَّر** etti ve **انْتَشَر**: yayıldı. Gün ve başkası **انْتَشَر**: uzadı ve yayıldı. Haber **انتشَر**: yayıldı. Haberi yaydım: **نَشَرت الخبرَ أَنشِره وأَنشُره**; yani onu duyurdum. **النَّشَر**: koyunların geceleyin yayılıp otlamasıdır. **النَّشَر**: develerin yaz görmüş baklagili otlamasıdır; o onlara zarar verir; denir: “Develerin üzerinde **النَّشَر**den sakın.” Denir: “Ona **النَّشَر** isabet etti” yani **النَّشَر** üzerine alıştırıldı. Denir: “Kavmi **نَشَراً** gördüm” yani dağılmış. Doğan, uzun yayılmış tüy giyindi: “**ريشاً نَشَراً**” yani yayılmış, uzun. Develer ve koyunlar **انتشَرت**: çobanlarının gafletinden dağıldılar. Onları o yaydı: **نَشَرها**; **نشْراً**; ve onlar **النَّشَر**dir. **النَّشَر**: başsız, kendilerini toplayan reisi olmayan dağınık topluluk. Kavim **نَشَراً** geldi: yani dağınık. Kulaklarını dikerek geldi: **جاء ناشِراً أُذُنيه**; yani tamahkâr olarak geldi; İbnü’l-A‘râbî’den. **النَّشَر** — hareke ile — **المُنتشِر**dir. “Allah senin **نَشَر**ini toplasın” yani işinden yayılmış olanı; “Allah senin **شَعَث**ini toplasın” sözleri gibi. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “İslâmın **نَشَر**ini ilk haline döndürdü” yani İslâm’dan yayılmış olanı, Efendimiz Resûlullah’ın — Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun — zamanındaki hâline geri çevirdi; ridde işini ve babasının onu yeterli kılmasını kasteder; o, mef‘ûl manasında **فَعَل**dir. Ebû’l-Abbâs: “Suyun **نَشَر**i” — hareke ile — abdestte ondan yayılan ve sıçrayan şeydir. Bir adam Hasan’a, abdest aldığında kabındaki suyun sıçramasını sordu; dedi ki: “Yazık sana! Suyun **نَشَر**ine sahip olabilir misin?” Bu, şîn’i harekeli olanların hepsi, koyunların **نَشَر**indendir. Abdest hadîsinde: “Ne zaman **اسْتنْشَرتْ** ve **استنثرتَ** edersen, yüzünün günahları ve içindekiler ve burun deliklerin suyla çıkar.” Hattâbî dedi: Mahfuz olan **اسْتَنْشيت**tir; “**استنْشقْت**” manasında. Dedi ki: Eğer mahfuz ise, o, suyun yayılması ve dağılmasındandır. Adam **انتشَر**: erekte oldu. Erkekliği **انتشَر** etti: kalktı.

Tahtayı yonttu: **نَشَر الخشبة ينشُرها نشراً**; **الصحاح**ta: onu testereyle kesti. **النُّشارة**: ondan düşen şey. **المِنْشار**: onunla kesilen şey. **المِنْشار**: buğdayın savrulduğu tahta; parmaklıdır.

**النواشِر**: kolun içinden ve dışından kol siniridir; denildi: kolun iç yüzünde damarlar ve sinirlerdir; denildi: dış yüzündeki sinirlerdir; tekili **ناشرة**dir. Ebû Amr ve el-Asma‘î: **النواشِر** ve **الرَّواهِش** kolun iç yüzünün damarlarıdır; Züheyr dedi:

Bileğin **نَواشِر**inde dönen dövme izleri

Cevherî: **النَّاشِرة** **النَّواشِر**in tekilidir; o, kolun iç yüzünün damarlarıdır.

Binek hayvanının elindeki sinirin **انتِشار**ı: ona bir zorluk isabet eder de sinir yerinden kayar. Ebû Ubeyde dedi: **الانْتِشار** yorgunluktan sinirde şişmedir. Dedi ki: **العَصَبة** ki **تنتشِر**, o **العُجَاية**dir. Dedi ki: **الشَّظَى**nın hareketi, sinirin **كانتِشار**ı gibidir; ancak at, sinirin **انتِشار**ına, **الشَّظَى**nın hareketine olduğundan daha çok dayanır.

Şemmer: **أَرض ماشِرة**: bitkisi titreyip doğrulmuş ve yağmurla sulanmış olan yer. Bazıları dedi: bu manada **أَرض ناشرة**.

İbn Sîde: **التَّناشِير** kuttâbda çocuklar için bir kitaptır; onun tekilini bilmiyorum.

**النُّشرةُ**: deliyi ve hastayı tedavi etmek için bir rukye; onun üzerine **تُنَشَّر**: **تَنْشِيراً**; ve ondan (hastalıktan) **نَشَّر** etti. Dedi ki: Bazen, zayıf helâk olmuş insana “sanki o bir **نُشْرة**” derler. **التَّنْشِير**: **النُّشْرة**dendir; o, **التَّعوِيذ** ve **الرُّقية** gibidir. Kelâbî dedi: **المَسْفُوع**a **نُشِر** edilince, sanki bağdan çözülmüş gibi olur: **أُنْشِط من عِقال**; yani ondan çabucak gider. Hadiste: “Ona bir **طَبّ** isabet etmiş olabilir” dedi; yani sihir; sonra onu **بِقُلْ أَعوذ بربّ الناس** ile **نَشَّره**; yani ona rukye yaptı; aynı şekilde ona **النُّشْرة** yazılırsa. Hadiste: **النُّشْرة** hakkında soruldu da şöyle dedi: “O, şeytanın işindendir.” **النُّشرة** — damme ile — cin dokunması olduğu sanılan kimseye yapılan rukye ve tedavinin bir türüdür; ona **نُشْرة** denildi; çünkü onunla, ona karışmış olan hastalık ondan **يُنَشَّر**: yani açığa çıkarılır ve giderilir. Hasan dedi: **النُّشْرة** sihirdendir; ondan **نَشَّرت**: **تَنشِيراً**.

**ناشِرة**: bir adam adıdır; (şair) dedi:

Yetimlere **ناشِرَهْ**nin darbesi yük oldu
Ey **أَناشِرَ**, sağ elin hep bereketli olsun

Şunu kastetti: “Ey **ناشِرَةُ**”; terhîm yaptı ve râ’yı fetha etti. Denildi: ancak “**ناشِر**in darbesi”ni kastetti; o, o adamın adıdır; sonra kafiye için hâ’yı ekledi. Dedi ki: Bu bir şey değildir; çünkü yalnızca “**أَناشِر**” — terhîm ile — rivayet edilmiştir. Ebû Nuhayle, balığı anarak dedi:

Onu **النَّشْرة** ve **النَّسِيمُ** boğar,
ve o, boğulmuş halde yüzmeye devam eder
denizde; denizin onun için bir **تَخْمِيمُ**u vardır,
ve onun tek **الرَّؤُومُ** annesi
onu cahillikle yutar; ve o yerinden ayrılmaz

Diyor ki: Uzun süre **الخُمُوم** ve kokuşma ve rutubetler hayvana ağır gelince balığı boğan ve ona sıkıntı veren, hayvanı dirilten **النَّشْرة** ve **النسيم**dir. Ve onu doğuran annesi onu yer; çünkü balık birbirini yer; ve o, bu hâlde yerinden ayrılmaz.

İbnü’l-A‘râbî: Cömert, kerim olursa kadına **امرأَة مَنْشُورة ومَشْنُورة** denir. Dedi ki: **المَنْشُورة**dan, Yüce Allah’ın sözü: “rahmetinin önünde **نُشُراً**”; yani cömertlik ve kerem.

Sultanın yazılarından **المَنْشُور**: mühürsüz olan şeydir. “Binek hayvanı yeminden **نَشْوَرَت**: **نِشْواراً**”; yeminden artı bıraktı; Sa‘leb’den; onu, binek hayvanının yeminden attığı şey olan **المِشْوار** ile birlikte nakletti. Dedi ki: Buna göre vezni **نَفْعَلَتْ**tir. Dedi ki: Bu, bilinmeyen bir yapıdır. Cevherî: **النِّشْوار** binek hayvanının yeminden artı bıraktığı şeydir; Farsça, Arapçalaştırılmıştır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ش ر * * النَّشْرُ * بوزن النصر الرائحة الطيبة و * النَّشَرُ * بفتحتين * المُنْتَشِرُ * وفي الحديث ﴿أَتملك نشر الماء﴾ و * نَشَرَ * المتاع وغيره بسطه وبابه نصر ومنه ريح * نَشُورٌ * بالفتح ورياح * نُشُرٌ * بضمتين و * نَشَرَ * الميت فهو * نَاشِرٌ * عاش بعد الموت وبابه دخل ومنه يوم * النُّشُورِ * و * أنْشَرَهُ * الله تعالى أحياه ومنه قرأ بن عباس رضي الله عنه ﴿كيف نُنشِرُها﴾ واحتج بقوله تعالى ﴿ثم إذا شاء أنْشَره﴾ وقرأ الحسن نَنْشُرُها قال الفرَّاء ذهب إلى النشر والطَّي قال والوجه أن تقول أَنشرهم الله تعالى فنَشَرُوا هُم و * نَشَرَ * الخشبة قطعها و * المِنْشَارِ * وبابه نصر و * النُّشَارةُ * بالضم ما سقط منه و * نَشَرَ * الخبر أَذاعه وبابه نصر وضرب وصُحُف * مُنَشَّرةٌ * شُدد للكثرة و * التَّنْشِيرُ * من * النُّشْرَةِ * وهي كالتعويذ والرُّقية وفي الحديث أنه قال ﴿فلعل طِبا أصابه يعني سِحرا ثم * نَشَّرَهُ * بقُل أعوذ برب الناس﴾ أي رقاه وكذا إذا كتب له النُّشرة و * انْتَشَر * الخبر ذاع

##### Türkçe

* ن ش ر * * **النَّشْرُ** * **النصر** vezninde: güzel koku; ve * **النَّشَرُ** * iki fetha ile: * **المُنْتَشِرُ**. Ve hadiste: ﴿Suya ait **نشر**’e sahip olur musun?﴾ Ve **نَشَرَ** eşyayı ve başkasını: onu yaydı; ve babı **نصر**’dır. Ve ondan: rüzgâr **نَشُورٌ** fetha ile; ve rüzgârlar **نُشُرٌ** iki damme ile. Ve **نَشَرَ** ölüyü; o hâlde o **نَاشِرٌ**’dir: ölümden sonra yaşadı; ve babı **دخل**’dir. Ve ondan: **يوم النُّشُورِ**. Ve **أنْشَرَهُ** Allah Teâlâ: onu diriltti. Ve ondan: İbn Abbas رضي الله عنه okudu: ﴿Onları nasıl **نُنشِرُها**﴾; ve şu sözüyle delil getirdi: ﴿Sonra dilediği zaman onu **أنْشَره**﴾; ve Hasan **نَنْشُرُها** okudu. Ferrâ dedi: **النشر** ve **الطَّي**’a gitti. Dedi: vech şudur ki: “Allah Teâlâ onları **أَنشرهم**; böylece onlar **نَشَرُوا**” dersin. Ve **نَشَرَ** tahtayı: onu kesti; ve **المِنْشَارِ**; ve babı **نصر**’dır. Ve **النُّشَارةُ** damme ile: ondan düşen şey. Ve **نَشَرَ** haberi: onu yaydı; ve babı **نصر** ve **ضرب**’dır. Ve **صُحُف مُنَشَّرةٌ**: çokluk için şeddelendi. Ve **التَّنْشِيرُ**: **النُّشْرَةِ**’dendir; o da ta‘vîz ve rukye gibidir. Ve hadiste: onun dediği rivayet edilmiştir: ﴿Belki ona bir **طِبا** isabet etmiştir; yani bir sihir; sonra onu **نَشَّرَهُ** “**قُل أعوذ برب الناس**” ile﴾; yani ona rukye yaptı. Ve yine, ona **النُّشرة** yazıldığı zaman da böyledir. Ve **انْتَشَر** haber: yayıldı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النشر: الريح الطيبة، قال مرقش:
  النشر مسك والوجوه دنـا                      نير وأطراف الأكف عنم أو أعم، أي الريح مطلقا من غير أن يقيد بطيب أو نتن، وهو قول أبي عبيد، أو ريح فم المرأة وأنفها وأعطافها بعد النوم، وهو قول أبي الدقيش، قال امرؤ القيس:
  كأن المدام وصوب الغـمـام                      وريح الخزامى ونشر القطر

  من المجاز: النشر إحياء الميت، كالنشور والإنشار، وقد نشر الله الميت ينشره نشرا ونشورا وأنشره: أحياه، وفي الكتاب العزيز:  وانظر إلى العظام كيف ننشرها  قرأها ابن عباس كيف ننشرها، وقرأها الحسن ننشرها، وقال الفراء من قرأ كيف ننشرها فإنشارها إحياؤها، واحتج ابن عباس بقوله تعالى:  ثم إذا شاء أنشره  قال ومن قرأ كيف ننشرها، وهي قراءة الحسن فكأنه يذهب بها إلى النشر والطي. والوجه أن يقال: أنشر الله الموتى فنشروا هم إذا حيوا، وأنشرهم الله: أحياهم. وأنشد الأصمعي لأبي ذؤيب:
  لو كان مدحة حي أنشرت أحدا                      أحيا أبوتك الـشـم الأمـاديح النشر: الحياة. يقال: نشره نشرا ونشورا، كأنشره فنشر هو، أي الميت، لا غير، نشورا: حيي وعاش بعد الموت. وقال الزجاج: نشرهم الله بعثهم، كما قال تعالى:  وإليه النشور  وقال الأعشى:
  حتى يقول الناس مما رأوا                      يا عجبا للميت النـاشـر النشر: الكلأ إذا يبس فأصابه مطر في دبر الصيف فاخضر، وهو رديء للراعية يهرب الناس منه بأموالهم، يصيبها منه السهام إذا رعته في أول ما يظهر، وقد نشر العشب نشرا. وقال أبو حنيفة: ولا يضر النشر الحافر، وإذا كان كذلك تركوه حتى يجف فتذهب عنه أبلته، أي شره، وهو يكون من البقل والعشب وقيل: لا يكون إلا من العشب، وقد نشرت الأرض. النشر: انتشار الورق، وقيل: إيراق الشجر، وبكل منهما فسر ابن الأعرابي قول الشاعر:
  كأن على أكتافهم نشر غرقـد                      وقد جاوزوا نيان كالنبط الغلف وقيل: النشر هنا الرائحة الطيبة، عن ابن الأعرابي أيضا. النشر: خلاف الطي، كالتنشير، نشر الثوب ونحوه ينشره نشرا ونشره: بسطه، وصحف منشرة، شدد للكثرة. النشر: نحت الخشب، وقد نشر الخشبة ينشرها نشرا: نحتها، وهو مجاز. وفي الصحاح: قطعها بالمنشار. النشر: التفريق، والقوم المتفرقون الذين لا يجمعهم رئيس، ويحرك، يقال: جاء القوم، نشرا، أي متفرقين، ورأيت القوم نشرا، أي منتشرين. من المجاز: النشر: بدء النبات في الأرض. يقال: ما أحسن نشرها. النشر: إذاعة الخبر، وقد نشره ينشره، بالكسر، وينشره، بالضم: أذاعه، فانتشر. ومحمد بن نشر، محدث همداني، وروى عنه ليث بن أبي سليم، وضبطه الحافظ في التبصير بالتحتية بدل النون وقال فيه: يروي عن ليث بن أبي سليم ثم قال: قلت هو همداني، روى عن ابن الحنفية. ففي كلام المصنف نظر من وجهين. وقرأت في ديوان الذهبي ما نصه: محمد بن نشر المدني، عن عمرو بن نجيح، نكرة لا يعرف. قلت: ولعل هذا غير الذي ذكره المصنف فلينظر. قوله تعالى:  وهو الذي يرسل الرياح نشرا بين يدي رحمته  هو بضمتين، قرئ نشرا، بضم فسكون، قرئ نشرا، بالتحريك، فالأول جمع نشور، كرسول ورسل، والثاني سكن الشين استخفافا، أي طلبا للخفة، والثالث معناه إحياء بنشر السحاب الذي فيه المطر، الذي هو حياة كل شيء، والرابع شاذ، عن ابن جني، قال: وقرئ بها. وعلى هذا قالوا ماتت الريح: سكنت، قال:
  إني لأرجو أن تموت الريح                      فأقعد الـيوم وأسـتـريح

  قيل: معناه وهو الذي يرسل الرياح منشرة نشرا قاله الزجاج. قال: وقرئ بشرا، بالباء، جمع بشيرة، كقوله تعالى:  ومن آياته أن يرسل الرياح مبشرات  . ونشرت الريح: هبت في يوم غيم خاصة. عن ابن الأعرابي. وقوله تعالى:  والناشرات نشرا  قال ثعلب: هي الملائكة تنشر الرحمة. وقيل: هي الرياح تأتي بالمطر. من المجاز: نشرت الأرض تنشر نشورا، بالضم: أصابها الربيع فأنبتت، فهي ناشرة. من المجاز: النشرة، بالضم: رقية يعالج بها المجنون والمريض ومن كان يظن أن به مسا من الجن، وقد نشر عنه، إذا رقاه، وربما قالوا للإنسان والمهزول الهالك: كأنه نشرة. قال الكلابي: وإذا نشر المسفوع كان كأنما أنشط من عقال، أي يذهب عنه سريعا، سميت نشرة لأنه ينشر بها عنه ما خامره من الداء، أي يكشف ويزال. وفي الحديث:  أنه سئل عن النشرة فقال: هي من عمل الشيطان  وقال الحسن: النشرة من السحر. وانتشر المتاع وغيره: انبسط، وقد نشره نشرا، كتنشر. وفي الحديث:  أنه لم يخرج في سفر إلا قال حين ينهض من جلوسه: اللهم بك انتشرت  . قال ابن الأثير: أي ابتدأت سفري. وكل شيء أخذته غضا طريا فقد نشرته وانتشرته، ويروى بالباء الموحدة والسين المهملة. وقد ذكر في محله. انتشر النهار وغيره: طال وامتد. من المجاز: انتشر الخبر في الناس: انذاع، وانتشرت الإبل والغنم: افترقت، وفي بعض النسخ: تفرقت عن غرة من راعيها، ونشرها هو ينشرها نشرا. وهي النشر، محركة. من المجاز: انتشر الرجل، إذا أنعظ، وانتشر ذكره، إذا قام. انتشر العصب: انتفخ للإتعاب، قال أبو عبيدة: والعصبة التي تنتفخ هي العجاية، قال: وتحرك الشظى كانتشار العصب غير أن الفرس لانتشار العصب أشد احتمالا منه لتحرك الشظى. وقال غيره: انتشار عصب الدابة في يده أن يصيبه عنت فيزول العصب عن موضعه. انتشرت النخلة: انبسط سعفها. نشر الخشبة بالمنشار. والمنشار: ما نشر به، والمنشار أيضا: خشبة ذات أصابع يذرى بها البر ونحوه. والنواشر: عصب الذراع من داخل وخارج، أو عروق وعصب في باطن الذراع، وهي الرواهش أيضا. وقال أبو عمرو والأصمعي هي عروق باطن الذراع، قال زهير:
  مراجيع وشم في نواشر معصم أو هي العصب في ظاهرها، واحدتها ناشرة، واقتصر الجوهري على ما ذهب إليه الأصمعي وأبو عمرو. يقال: ما أشبه خطه بتناشير الصبيان، التناشير: كتابة لغلمان الكتاب، وهي خطوطهم في المكتب، بلا واحد، قاله ابن سيده. وناشرة بن أغواث الذي قتل هماما غدرا، وقصته مشهورة في كتب التواريخ، واستوفاها البلاذري في المفاهيم. وفيه يقول القائل:
  لقد عيل الأيتام طعنة ناشره                      أناشر لا زالت يمينك آشره

  ومالك بن زيد المعافري، سمع أبا أيوب وابن عمر، وعنه أبو قبيل المعافري وعباس بن الفضل عن أبي داوود النخعي ومحمد بن عنبس عن إسحاق بن يزيد وغيره، وعنه محمد بن محمود الكندي الكوفي، وعبد الرحمن بن مزهر وهذا الأخير لم يذكره الحافظ في التبصير، وذكر ضمام بن إسماعيل المعافري، الناشريون، محدثون، كلهم إلى جدهم ناشرة، أما مالك بن زيد فمن بني ناشره بن الأبيض بن كنانة بن مسلية بن عامر بن عمرو بن علة بن جلد، بطن من همدان، قاله ابن الأثير. ونشورت الدابة من علفها نشوارا، بالكسر: أبقت من علفها، عن ثعلب، وحكاه مع المشوار الذي هو ما ألقت الدابة من علفها، قال: فوزنه على هذا نفعلت قال، وهذا بناء لا يعرف، كذا نقله ابن سيده، وقال الجوهري: والنشوار: ما تبقيه الدابة من العلف، فارسي معرب. في الحديث:  إذا دخل أحدكم الحمام فعليه بالنشير ولا يخصف  . النشير، كأمير: المئزر، سمي به لأنه ينشر ليؤتزر به. النشير: الزرع إذا جمع وهم لا يدوسونه. في التكملة: المنشور: ما كان غير مختوم من كتب السلطان، وهو المشهور بالفرمان الآن، والجمع المناشير. المنشورة، بهاء: المرأة السخية الكريمة، كالمشنورة، عن ابن الأعرابي. والنشارة، بالضم: ما سقط من المنشار في النشر، كالنحاتة. وإبل نشرى، كجمزى: انتشر فيها الجرب، وفي التكملة: نشرى، كسكرى، والفعل نشر كفرح، إذا جرب بعد ذهابه ونبت الوبر عليه حتى يخفى، وبه فسر قول عمير بن الحباب:
  وفينا وإن قيل اصطلحنا تضاغـن                      كما طر أوبار الجراب على النشر

  والتنشير مثل التعويذ بالنشرة والرقية، وقد نشر عنه تنشيرا، ومنه الحديث أنه قال:  فلعل طبا أصابه  يعني سحرا، ثم نشره ب:  قل أعوذ برب الناس  ، وهو مجاز. قال الزمخشري: كأنك تفرق عنه العلة. والنشر، محركة: المنتشر، ومنه الحديث:  اللهم اضمم نشري  أي ما انتشر من أمري، كقولهم: لم الله شعثي. وفي حديث عائشة رضي الله عنها تصف أباها:  فرد نشر الإسلام على غره  ، أي رد ما انتشر من الإسلام إلى حالته التي كانت على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم، تعني أمر الردة وكفاية أبيها إياه. وهو فعل بمعنى مفعول. يقال: اتق على غنمك النشر، وهو أن تنتشر الغنم بالليل فترعى. والمنتشر بن وهب الباهلي أخو أعشى باهلة لأمه أحد الأشراف كان يسبق الفرس شدا. ونشور، بالضم: ة بالدينور، نقله الصاغاني، قلت: ومنها أبو بكر محمد بن عثمان بن عطاء النشوري الدينوري، سمع الحديث ودخل دمياط، وكان حسن الطريقة. والنشر، بضمتين: خروج المذي من الإنسان، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: أرض المنشر: الأرض المقدسة من الشام، أي موضع النشور، جاء في الحديث، وهي أرض المحشر أيضا. وفي الحديث:  لا رضاع إلا ما أنشر اللحم وأنبت العظم  أي شده وقواه. قال ابن الأثير ويروى بالزاي. ونشر الأرض بالفتح: ما خرج من نباتها. وقال الليث: النشر: الكلأ يهيج أعلاه وأسفله ندي أخضر، وبه فسر قول عمير بن الحباب السابق. يقول: ظاهرنا في الصلح حسن في مرآة العين، وباطننا فاسد كما تحسن أوبار الجربى عن أكل النشر وتحتها داء منه في أجوافها. وقال ابن الأعرابي: النشر: نبات الوبر على الجرب بعد ما يبرأ. والنشر: محركة: أن ترعى الإبل بقلا قد أصابه صيف وهو يضرها، ومنه قولهم: اتق على إبلك النشر. ويقال: رأيت القوم نشرا، أي منتشرين، واكتسى البازي ريشا نشرا، أي منتشرا طويلا. وجاء ناشرا أذنيه، إذا جاء طائعا، كذا في الأساس وفي نسخة اللسان طامعا، وعزاه لابن الأعرابي، وهو مجاز، ونشر الماء، محركة: ما انتشر وتطاير عند الوضوء، وفي حديث الوضوء:  فإذا استنشرت واستنثرت خرجت خطايا وجهك وفيك وخياشيمك مع الماء  ، قال الخطابي: المحفوظ استنشيت بمعنى استنشقت. قال: فإن كان محفوظا فهو من انتشار الماء وتفرقه. وقال شمر: أرض ماشرة، وهي التي قد اهتز نباتها واستوت ورويت من المطر. وقال بعضهم: أرض ناشرة بهذا المعنى. والنشرة، بالفتح: النسيم، وقد ذكره أبو نخيلة في شعره. وتنشر الرجل، إذا استرقى. والمنتشر بن الأجدع أخو مسروق، روى عنه ابنه محمد بن المنتشر، وأخوه المغيرة بن المنتشر، ذكره ابن سعد في الفقهاء، وأبو عثمان عاصم بن محمد بن النصير بن المنتشر البصري، عن معتمر وعنه مسلم وأبو داوود وغيرهما. ونشرت: من قرى مصر بالغربية. والمنشار، بالكسر: حصن قريب من الفرات. وقال الحازمي: منشار: جبل أظنه نجديا. وبنو ناشرة بطن من المعافر. وناشرة بن أسامة بن والبة بن الحارث بن ثعلبة بن دودان بن أسد، بطن آخر، منهم بشر بن أبي خازم واسمه عمرو بن عوف بن حمير بن ناشرة، الشاعر، ذكره ابن الكلبي. ونشير، مصغرا: موضع ببلاد العرب. والناشريون: فقهاء زبيد بل اليمن كله، وهم أكبر بيت في العلم والفقه والصلاح، وبهم كان ينتفع في أكثر بلاد اليمن، ينتسبون إلى ناشر بن تيم بن سملقة بطن من عك بن عدنان، وإليه نسب حصن ناشر باليمن. وحفيده ناشر الأصغر بن عامر بن ناشر، نزل أسفل وادي مور، وابتنى بها القرية المعروفة بالناشرية، في أول المائة الخامسة، منهم القاضي موفق

  الدين علي بن محمد بن أبي بكر بن عبد الله الناشري، شاعر الأشرف، توفي سنة 739 بتعز، وحفيده الشهاب أحمد بن أبي بكر بن علي، إليه انتهت رياسة العلم بزبيد، وكان معاصرا للمصنف؛ وكذا أخوه علي بن أبي بكر الحاكم بزبيد، ووالدهما القاضي أبو بكر تفقه بأبيه، وهو ممن أخذ عنه ابن الخياط حافظ الديار اليمنية، توفي بتعز سنة 772 ومنهم القاضي أبو الفتوح عبد الله بن محمد بن عبد الله بن عمر الناشري، تفقه على أبيه وعلى القاضي جمال الدين الريمي، وتوفي بالمهجم قاضيا بها سنة 814 وله إخوة أربعة كلهم تولوا الخطابة والتدريس بالمهجم والكدراء، ومنهم الفقيه الناسك إبراهيم بن عيسى بن إبراهيم الناشري، توفي بالكدراء سنة 817. وفيها توفي المصنف بزبيد. ومنهم إسماعيل الناشري، توفي بحرض سنة 812 وقد ألف فيهم أبو محمد عثمان بن عمر بن أبي بكر الناشري الزبيدي كتابا سماه البستان الزاهر في طبقات علماء بني ناشر، وكذلك الإمام المفتي أبو الخطباء محمد بن عبد الله بن عمر الناشري فقد استوفى ذكرهم في كتابه: غرر الدرر في مختصر السير وأنساب البشر. والأنشور: بطن من عك بن عدنان، ينزلون قبلي تعز، على نصف يوم منها. وناشر بن حامد بن مغرب: بطن من عك، وهو جد المكاسعة باليمن. ومما يستدرك عليه:الدين علي بن محمد بن أبي بكر بن عبد الله الناشري، شاعر الأشرف، توفي سنة 739 بتعز، وحفيده الشهاب أحمد بن أبي بكر بن علي، إليه انتهت رياسة العلم بزبيد، وكان معاصرا للمصنف؛ وكذا أخوه علي بن أبي بكر الحاكم بزبيد، ووالدهما القاضي أبو بكر تفقه بأبيه، وهو ممن أخذ عنه ابن الخياط حافظ الديار اليمنية، توفي بتعز سنة 772 ومنهم القاضي أبو الفتوح عبد الله بن محمد بن عبد الله بن عمر الناشري، تفقه على أبيه وعلى القاضي جمال الدين الريمي، وتوفي بالمهجم قاضيا بها سنة 814 وله إخوة أربعة كلهم تولوا الخطابة والتدريس بالمهجم والكدراء، ومنهم الفقيه الناسك إبراهيم بن عيسى بن إبراهيم الناشري، توفي بالكدراء سنة 817. وفيها توفي المصنف بزبيد. ومنهم إسماعيل الناشري، توفي بحرض سنة 812 وقد ألف فيهم أبو محمد عثمان بن عمر بن أبي بكر الناشري الزبيدي كتابا سماه البستان الزاهر في طبقات علماء بني ناشر، وكذلك الإمام المفتي أبو الخطباء محمد بن عبد الله بن عمر الناشري فقد استوفى ذكرهم في كتابه: غرر الدرر في مختصر السير وأنساب البشر. والأنشور: بطن من عك بن عدنان، ينزلون قبلي تعز، على نصف يوم منها. وناشر بن حامد بن مغرب: بطن من عك، وهو جد المكاسعة باليمن. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**النشر**: hoş rüzgâr; مرقش dedi ki:
  **النشر** misktir; yüzler yakınlaştı                      parlak; avuçların uçları **عنم** yahut **أعم**; yani rüzgâr mutlak olarak, hoşluk veya kokuşmuşlukla kayıtlanmaksızın; bu, Ebû Ubeyd’in sözüdür. Yahut kadının ağzının, burnunun ve kıvrımlarının uykudan sonra (gelen) rüzgârı; bu da Ebû’d-Dukayş’in sözüdür. İmru’ul-Kays dedi ki:
  Sanki şarap ve bulutun sağanağı                      ve **الخزامى** rüzgârı ve **نشر** **القطر**

  Mecazdan: **النشر** ölüyü diriltmektir; **النشور** ve **الإنشار** gibi. Allah ölüyü diriltti: onu **نشرا** ve **نشورا** diriltir; ve **أنشره**: onu diriltti. Aziz Kitap’ta:  **وانظر إلى العظام كيف ننشرها**  ; İbn Abbâs onu “**كيف ننشرها**” diye okudu; Hasan da “**ننشرها**” diye okudu. Ferrâ dedi ki: “**كيف ننشرها**” diye okuyan kimseye göre, onun **إنشارها**’sı onu diriltmektir. İbn Abbâs, Yüce Allah’ın sözüyle delil getirdi:  **ثم إذا شاء أنشره**  . Dedi ki: “**كيف ننشرها**” diye okuyan kimse—ki bu Hasan’ın kıraatidir—sanki onu **النشر** ve **الطي**’ye götürür. Doğru olan şudur denilmesidir: Allah ölüleri **أنشر** etti, onlar da dirilince **نشروا** oldular; Allah onları **أنشر** etti: onları diriltti. Asma‘î, Ebû Züeyb’den şu beyti rivayet etti:
  Eğer diri birini övmek birini diriltecek olsaydı                      babaların, övgülerin yüceleri, seni diriltirdi
**النشر**: hayat. Denir ki: onu **نشرا** ve **نشورا** (diriltti); **أنشره** gibi; o da **نشر** oldu; yani ölü, başkası değil; **نشورا**: ölümden sonra dirildi ve yaşadı. Zeccâc dedi ki: Allah onları **نشر** etti: onları diriltti; Yüce Allah’ın dediği gibi:  **وإليه النشور**  . A‘şâ dedi ki:
  Ta ki insanlar gördüklerinden derler                      ey hayret, dirilen ölüye!
**النشر**: ot; yaz sonunda kuruyup da ona yağmur isabet edince yeşeren (ot); ve o, otlatana kötüdür; insanlar mallarıyla ondan kaçarlar; ilk göründüğünde onu otlarsa ondan (hayvana) **السهام** isabet eder. Ot **نشرا** **نشر** etti. Ebû Hanîfe dedi ki: **النشر** toynaklıya zarar vermez; böyle olunca onu kuruyuncaya kadar bırakırlar da ondan **أبلته** gider; yani şerri. O, baklagilden ve ottan olur; ve denildi ki: ancak ottan olur. Yer **نشرت** oldu. **النشر**: yaprağın yayılması; ve denildi ki: ağacın yapraklanması. İbnü’l-A‘râbî, şairin şu sözünü her ikisiyle de tefsir etti:
  Sanki omuzlarının üzerinde **نشر** **غرقـد** var                      ve **نيان**’ı geçmişler; sünnetsiz Nabatîler gibi
Ve denildi ki: buradaki **النشر** hoş kokudur; yine İbnü’l-A‘râbî’den. **النشر**: **الطي**’nin zıddı; **التنشير** gibi. Elbiseyi ve benzerini **نشرا** **ينشره**; ve **نشره**: onu yaydı. **وصحف منشرة**; çokluk için şeddelendi. **النشر**: odunu yontmaktır; **نشر** tahtayı **نشرا** **ينشرها**: onu yonttu; bu mecazdır. **الصحاح**’ta: onu testereyle kesti. **النشر**: ayırma; ve bir başkanın birleştirmediği dağınık kavim. Ve harekelenir; denir ki: kavim geldi, **نشرا**; yani dağınık olarak. Ve kavmi **نشرا** gördüm; yani yayılmış. Mecazdan: **النشر**: bitkinin yerde başlaması. Denir ki: onun **نشر**’i ne güzeldir. **النشر**: haberin yayılması; onu **ينشره** (kesre ile) ve **ينشره** (damme ile): onu yaydı; böylece yayıldı. Ve Muhammed b. **نشر**, Hemdânî bir muhaddistir; Leys b. Ebî Süleym ondan rivayet etti. Hâfız, **التبصير**’de onu **النون** yerine alttan noktalı harfle ضبط etti ve onda şöyle dedi: Leys b. Ebî Süleym’den rivayet eder. Sonra dedi ki: Dedim: o Hemdânîdir; İbnü’l-Hanefiyye’den rivayet etti. Öyleyse musannifin sözünde iki yönden نظر vardır. Zehebî’nin divanında şu lafzı okudum: Muhammed b. **نشر** el-Medenî, Amr b. Necîh’ten; meçhul, bilinmez. Dedim: belki bu, musannifin zikrettiği başkasıdır; bakılsın. Yüce Allah’ın sözü:  **وهو الذي يرسل الرياح نشرا بين يدي رحمته**  ; o, iki damme iledir. **نشرا** diye okundu; damme sonra sükûn ile. **نشرا** diye okundu; hareke ile. Birincisi **نشور**’un cem‘idir; **رسول** ve **رسل** gibi. İkincide **الشين** hafiflik için sükûnlandı; yani hafiflik talebi olarak. Üçüncünün manası: yağmur bulunan bulutu yaymakla diriltmedir; ki o, her şeyin hayatıdır. Dördüncüsü şâzdır; İbn Cinnî’den: dedi ki: onunla okundu. Bunun üzerine dediler: rüzgâr öldü: duruldu. Dedi ki:
  Ben umarım ki rüzgâr ölür                      de bugün oturur ve dinlenirim

  Denildi ki: manası “O, rüzgârları **منشرة** olarak **نشرا** gönderendir”dir; Zeccâc söyledi. Dedi ki: **بشرا** diye de okundu; **الباء** ile; **بشيرة**’nin cem‘i; Yüce Allah’ın sözü gibi:  **ومن آياته أن يرسل الرياح مبشرات**  . Ve rüzgâr **نشرت**: özellikle bulutlu bir günde esti. İbnü’l-A‘râbî’den. Yüce Allah’ın sözü:  **والناشرات نشرا**  ; Sa‘leb dedi ki: onlar, rahmeti yayan meleklerdir. Ve denildi ki: onlar, yağmur getiren rüzgârlardır. Mecazdan: yer **نشرت**; **نشورا** (damme ile) **تنشر**: ona bahar isabet etti de bitirdi; o da **ناشرة**’dir. Mecazdan: **النشرة** (damme ile): cin çarpması olduğu sanılan deliyi, hastayı ve benzerini tedavi edilen rukyedir; ondan **نشر** etti; yani ona rukye yaptı. Bazen insana ve zayıf, helâk olmuş olana derler: sanki o bir **نشرة**’dir. Kelâbî dedi ki: **المسفوع** **نشر** edilince sanki bir bağdan çözülmüş gibi olur; yani ondan çabucak gider. Ona **نشرة** adı verildi; çünkü onunla, ona karışmış olan hastalık ondan **ينشر** edilir; yani açığa çıkarılır ve giderilir. Hadiste:  **أنه سئل عن النشرة فقال: هي من عمل الشيطان**  . Hasan dedi ki: **النشرة** sihirdendir. Eşya ve başkası **انتشر** etti: yayıldı; onu **نشرا** **نشر** etti; **تنشر** gibi. Hadiste:  **أنه لم يخرج في سفر إلا قال حين ينهض من جلوسه: اللهم بك انتشرت**  . İbnü’l-Esîr dedi ki: yani yolculuğuma başladım. Ve her şey ki onu taze, yaş olarak aldın; onu **نشرته** ve **انتشرته**. **الباء**’nın birlenmişi ve **السين**’in ihmâliyle de rivayet edilir. Yerinde zikredildi. Gündüz ve başkası **انتشر** etti: uzadı ve yayıldı. Mecazdan: haber insanlar içinde **انتشر** etti: yayıldı. Develer ve koyunlar **انتشرت**: ayrıldı. Bazı nüshalarda: çobanlarının gafletinden ayrılıp dağıldı. Onları o **نشرا** **ينشرها**. Ve o, **النشر**’dir; harekeli. Mecazdan: adam **انتشر** etti; yani erekte oldu. Ve onun **ذكره**’si **انتشر** etti; yani kalktı. Sinir **انتشر** etti: yorgunluktan şişti. Ebû Ubeyde dedi ki: şişen sinir demeti **العجاية**’dir. Dedi ki: kıymık, sinirin yayılması gibi hareket eder; ancak at, sinirin yayılmasına, kıymığın hareketinden daha çok dayanır. Başkası dedi ki: binek hayvanının sinirinin elinde **انتشار**’ı, ona bir zorluk isabet edip sinirin yerinden çıkmasıdır. Hurma ağacı **انتشرت**: yaprakları yayıldı. Tahtayı testereyle **نشر** etti. Ve **المنشار**: onunla **نشر** edilendir. **المنشار** ayrıca: parmakları olan, onunla buğday ve benzeri savrulan bir tahtadır. **النواشر**: kol sinirleri; içten ve dıştan; yahut kolun iç kısmındaki damarlar ve sinirler; onlar **الرواهش** de denir. Ebû Amr ve Asma‘î dedi ki: onlar kolun iç kısmının damarlarıdır. Züheyr dedi ki:
  Bir bileğin **نواشر**’inde dönen dövme izleri
Yahut onlar dış kısmındaki sinirlerdir; tekili **ناشرة**’dir. Cevherî, Asma‘î ve Ebû Amr’ın gittiğiyle yetindi. Denir ki: onun yazısı çocukların **تناشير**’ine ne benzer! **التناشير**: mektep çocuklarının yazısıdır; mektepteki çizgileridir; tekili yoktur; İbn Sîde söyledi. Ve **ناشرة** b. Ağvâs; Hemmâm’ı hileyle öldüren; kıssası tarih kitaplarında meşhurdur; Belâzurî onu **المفاهيم**’de tamamladı. Onun hakkında söyleyenin sözü:
  Yetimler, **ناشره**’nin darbesiyle yoksullaştı                      ey **أناشر**; sağ elin **آشره** olmaktan geri kalmasın

ومالك بن زيد المعافري: **مالك بن زيد المعافري**, **أبا أيوب** ve **ابن عمر**’u işitti; ondan **أبو قبيل المعافري** ve **عباس بن الفضل** (şu yolla:) **أبي داوود النخعي**’den, **محمد بن عنبس** (şu yolla:) **إسحاق بن يزيد**’den ve başkalarından (rivayet etti); ondan da **محمد بن محمود الكندي الكوفي** ve **عبد الرحمن بن مزهر** (rivayet etti); ve bu sonuncuyu hâfız **التبصير**’de zikretmedi. Ve **ضمام بن إسماعيل المعافري**’yi zikretti: **الناشريون**, muhaddislerdir; hepsi dedeleri **ناشرة**’ye (nisbetle). أما **مالك بن زيد** ise **بني ناشره بن الأبيض بن كنانة بن مسلية بن عامر بن عمرو بن علة بن جلد**’dendir; **همدان**’dan bir batındır; bunu **ابن الأثير** söyledi.

Ve **نشورت الدابة من علفها نشوارا**: kesre ile; yeminden (bir kısmını) bıraktı; **ثعلب**’den. Ve onu, **المشوار** ile birlikte hikâye etti; o da: binitin yeminden attığı şeydir. Dedi ki: bunun üzerine veznini **نفعلت** olarak tarttı, dedi; ve bu, bilinmeyen bir binadır; **ابن سيده** böyle nakletti. **الجوهري** dedi ki: **النشوار**: binitin yemden bıraktığı şeydir; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır.

Hadiste: “Sizden biri hamama girdiğinde üzerine **النشير** (alsın) ve **يخصف** etmesin.” **النشير**, **أمير** gibi: peştamal; onunla adlandırıldı, çünkü onunla kuşanılmak için yayılır. **النشير**: ekin; toplandığında, hâlbuki onu çiğnemiyorlar.

**التكملة**’de: **المنشور**: sultanın kitaplarından mühürlü olmayan şey; ve o, şimdi **الفرمان** diye meşhur olandır; çoğulu **المناشير**’dir. **المنشورة**, **هاء** ile: cömert, kerim kadın; **المشنورة** gibi; **ابن الأعرابي**’den. Ve **النشارة**, zamme ile: testerenin kesmede düşürdüğü şey; **النحاتة** gibi. Ve **إبل نشرى**, **جمزى** gibi: uyuz onun içinde yayıldı. Ve **التكملة**’de: **نشرى**, **سكرى** gibi; fiil **نشر** (veznen) **فرح** gibi: gidişinden sonra uyuzlandığında ve üzerine kıl bittiğinde, ta ki gizleninceye kadar; ve bununla **عمير بن الحباب**’ın sözü tefsir edildi:

وفينا وإن قيل اصطلحنا تضاغـن
كما طر أوبار الجراب على النشر

Ve **التنشير**, **النشرة** ve **الرقية** ile ta‘vîz gibidir; ondan **تنشيرا** ile **نشر** edilmiştir. Ve ondan hadistir: “Belki ona bir **طبا** isabet etmiştir” yani sihir; sonra onu **قل أعوذ برب الناس** ile **نشر** etti; ve bu mecazdır. **الزمخشري** dedi ki: sanki ondan illeti ayırıp dağıtıyorsun.

Ve **النشر**, harekeli: **المنتشر**; ve ondan hadistir: “Allah’ım, **نشري**’mi topla” yani işimden yayılmış olanı; onların “Allah benim **شعثي**’mi topladı” sözleri gibi. Ve Âişe رضي الله عنها’nın babasını vasfettiği hadiste: “**نشر الإسلام**’ı **غره**’sine geri çevirdi”; yani İslâm’dan yayılmış olanı, رسول الله صلى الله عليه وسلم عهدinde olduğu hâline geri çevirdi; ridde işini ve babasının onu kâfi kılmasını kastediyor. Ve o, mef‘ûl mânasında fiildir. Denir: koyunlarının üzerine **النشر**’den sakın; o, koyunların geceleyin yayılıp otlamasıdır.

Ve **المنتشر بن وهب الباهلي**, annesinden **أعشى باهلة**’nin kardeşidir; eşraflardan biridir; atı koşarak geçerdi.

Ve **نشور**, zamme ile: **ة بالدينور**’da (bir yer); **الصاغاني** onu nakletti. Dedim ki: onlardandır **أبو بكر محمد بن عثمان بن عطاء النشوري الدينوري**; hadisi işitti ve **دمياط**’a girdi; ve güzel yol üzere idi.

Ve **النشر**, iki zamme ile: insandan mezi çıkması; **الصاغاني** onu nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **أرض المنشر**: Şam’dan mukaddes toprak; yani **النشور** yeri; hadiste geldi; ve o, **أرض المحشر**’dir de. Ve hadiste: “Et’i **أنشر** eden ve kemiği bitiren dışında emzirme yoktur”; yani onu sıktı ve kuvvetlendirdi. **ابن الأثير** dedi ki: **بالزاي** ile rivayet olunur.

Ve **نشر الأرض** fetha ile: bitkisinden çıkan şey. **الليث** dedi ki: **النشر**: ot; üstü kabarır, altı ise nemli yeşildir; ve bununla, yukarıdaki **عمير بن الحباب**’ın sözü tefsir edildi. Diyor ki: sulhta zahirimiz göz aynasında güzel; bâtınımız ise bozuk; tıpkı uyuzlunun kıllarının **النشر** yemekten güzel olması gibi; ve altında, ondan (kaynaklanan) bir hastalık, onun içlerinde. **ابن الأعرابي** dedi ki: **النشر**: iyileştikten sonra uyuz üzerine kılın bitmesidir.

Ve **النشر**: harekeli: develerin, yaz isabet etmiş bir baklayı otlamasıdır; o onlara zarar verir; ve ondan onların sözü: “Develerinin üzerine **النشر**’den sakın.” Ve denir: “Kavmi **نشرا** gördüm”; yani yayılmışlar. Ve doğan, “**ريشا نشرا** giyindi”; yani yayılmış uzun (tüy). Ve “kulaklarını **ناشرا** olarak geldi”; itaatkâr olarak geldiğinde; **الأساس**’ta böyledir; ve **اللسان** nüshasında “**طامعا**” (tamahkâr) (şeklindedir); onu **ابن الأعرابي**’ye nisbet etti; ve bu mecazdır.

Ve **نشر الماء**, harekeli: abdestte yayılan ve sıçrayan şey. Ve abdest hadîsinde: “Ne zaman **استنشرت** ve **استنثرت** isen, yüzünün ve ağzının ve burun deliklerinin günahları su ile birlikte çıkar.” **الخطابي** dedi ki: mahfuz olan **استنشيت**’tir; **استنشقت** mânasında. Dedi ki: eğer mahfuz ise, suyun yayılması ve dağılmasındandır.

**شمر** dedi ki: **أرض ماشرة**: bitkisi titreyip (kabarıp) düzleşmiş ve yağmurla sulanmış olan (toprak). Bazıları dedi ki: bu mânada **أرض ناشرة**.

Ve **النشرة**, fetha ile: esinti; onu **أبو نخيلة** şiirinde zikretti. Ve **تنشر الرجل**, rukye yaptırdığında.

Ve **المنتشر بن الأجدع**, **مسروق**’un kardeşidir; ondan oğlu **محمد بن المنتشر** rivayet etti; ve kardeşi **المغيرة بن المنتشر** (de). **ابن سعد** onu **الفقهاء** içinde zikretti. Ve **أبو عثمان عاصم بن محمد بن النصير بن المنتشر البصري**: **معتمر**’den; ondan da **مسلم** ve **أبو داوود** ve başkaları (rivayet etti).

Ve **نشرت**: Mısır köylerindendir; **بالغربية**’de. Ve **المنشار**, kesre ile: Fırat’a yakın bir hisar. **الحازمي** dedi ki: **منشار**: bir dağ; zannederim Necdîdir.

Ve **بنو ناشرة**: **المعافر**’den bir batındır. Ve **ناشرة بن أسامة بن والبة بن الحارث بن ثعلبة بن دودان بن أسد**: başka bir batın; onlardandır **بشر بن أبي خازم** ve onun adı **عمرو بن عوف بن حمير بن ناشرة**; şair; **ابن الكلبي** onu zikretti.

Ve **نشير**, küçültme olarak: Arap diyarında bir yer. Ve **الناشريون**: Yemen’in, bilhassa **زبيد**’in fukahasıdır; hatta bütün Yemen’in; onlar ilimde, fıkıhta ve salahda en büyük evdir; Yemen’in çoğu beldelerinde onlarla faydalanılırdı. **ناشر بن تيم بن سملقة**’ye nisbet olunur; **عك بن عدنان**’dan bir batındır; ve Yemen’deki **حصن ناشر** ona nisbet edilmiştir. Ve onun torunu **ناشر الأصغر بن عامر بن ناشر**, **وادي مور**’un aşağısına indi; ve orada **الناشرية** diye bilinen köyü, beşinci yüzün başında bina etti; onlardandır **القاضي موفق**.

**الدين** Ali b. Muhammed b. Ebî Bekr b. Abdullah **الناشري**; **الأشرف**’in şairi; Taiz’de 739 yılında vefat etti. Ve torunu **الشهاب** Ahmed b. Ebî Bekr b. Ali; ilim riyaseti Zebid’de ona intihâ etti; ve musannifin muasırı idi. Kezâ onun kardeşi Ali b. Ebî Bekr, Zebid’de hâkim; ve ikisinin babası kadı Ebû Bekr, babası yanında fıkıh tahsil etti; ve Yemen diyarlarının hâfızı İbnü’l-Hayyât’ın kendisinden aldığı kimselerdendir; Taiz’de 772 yılında vefat etti. Ve onlardan kadı Ebü’l-Fütûh Abdullah b. Muhammed b. Abdullah b. Ömer **الناشري**; babası yanında ve kadı Cemâlüddîn **الريمي** yanında fıkıh tahsil etti; ve 814 yılında orada kadı olarak **المهجم**’de vefat etti. Ve onun dört erkek kardeşi vardır; hepsi **المهجم** ve **الكدراء**’da hatiplik ve tedris görevini üstlendiler. Ve onlardan fakih, nâsik İbrâhîm b. Îsâ b. İbrâhîm **الناشري**; **الكدراء**’da 817 yılında vefat etti. Ve onda musannif Zebid’de vefat etti. Ve onlardan İsmâîl **الناشري**; **حرض**’da 812 yılında vefat etti. Ve onlar hakkında Ebû Muhammed Osman b. Ömer b. Ebî Bekr **الناشري** **الزبيدي** bir kitap telif etti; ona **البستان الزاهر في طبقات علماء بني ناشر** adını verdi. Kezâ imam, müftî, hatiplerin babası Ebû’l-Hutebâ Muhammed b. Abdullah b. Ömer **الناشري**; onların zikrini kitabında istîfâ etti: **غرر الدرر في مختصر السير وأنساب البشر**. Ve **الأنشور**: Adnân b. Akk’tan bir batın; Taiz’in kıblesi tarafında, ondan yarım gün mesafede konaklarlar. Ve Nâşir b. Hâmid b. Mağrib: Akk’tan bir batın; ve Yemen’de **المكاسعة**’nin ceddi odur. Ve kendisine istidrâk olunan şeylerden: **الدين** Ali b. Muhammed b. Ebî Bekr b. Abdullah **الناشري**; **الأشرف**’in şairi; Taiz’de 739 yılında vefat etti. Ve torunu **الشهاب** Ahmed b. Ebî Bekr b. Ali; ilim riyaseti Zebid’de ona intihâ etti; ve musannifin muasırı idi. Kezâ onun kardeşi Ali b. Ebî Bekr, Zebid’de hâkim; ve ikisinin babası kadı Ebû Bekr, babası yanında fıkıh tahsil etti; ve Yemen diyarlarının hâfızı İbnü’l-Hayyât’ın kendisinden aldığı kimselerdendir; Taiz’de 772 yılında vefat etti. Ve onlardan kadı Ebü’l-Fütûh Abdullah b. Muhammed b. Abdullah b. Ömer **الناشري**; babası yanında ve kadı Cemâlüddîn **الريمي** yanında fıkıh tahsil etti; ve 814 yılında orada kadı olarak **المهجم**’de vefat etti. Ve onun dört erkek kardeşi vardır; hepsi **المهجم** ve **الكدراء**’da hatiplik ve tedris görevini üstlendiler. Ve onlardan fakih, nâsik İbrâhîm b. Îsâ b. İbrâhîm **الناشري**; **الكدراء**’da 817 yılında vefat etti. Ve onda musannif Zebid’de vefat etti. Ve onlardan İsmâîl **الناشري**; **حرض**’da 812 yılında vefat etti. Ve onlar hakkında Ebû Muhammed Osman b. Ömer b. Ebî Bekr **الناشري** **الزبيدي** bir kitap telif etti; ona **البستان الزاهر في طبقات علماء بني ناشر** adını verdi. Kezâ imam, müftî, hatiplerin babası Ebû’l-Hutebâ Muhammed b. Abdullah b. Ömer **الناشري**; onların zikrini kitabında istîfâ etti: **غرر الدرر في مختصر السير وأنساب البشر**. Ve **الأنشور**: Adnân b. Akk’tan bir batın; Taiz’in kıblesi tarafında, ondan yarım gün mesafede konaklarlar. Ve Nâşir b. Hâmid b. Mağrib: Akk’tan bir batın; ve Yemen’de **المكاسعة**’nin ceddi odur. Ve kendisine istidrâk olunan şeylerden:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَشَرَ
1 نَشَرَ ذ , (S, A, Msb,) aor. نَشُرَ , (S, TA,) inf. n. نَشْرٌ, (S, A, Msb, K,) He spread, spread out, or open, expanded, or unfolded, (S, TA,) a garment or piece of cloth (A, Msb, TA) or the like, (TA,) goods, &c., (S,) and a writing; (A;) contr. of طَوَى; (A, K;) as also ↓ نشّر, inf. n. تَنْشِيرٌ: (K, TA:) [or the latter is with teshdeed to denote muchness, or frequency, or repetition, of the action, or its application to many objects, as is shown by an explanation of its act. part. n., which see below. Hence لَفٌّ وَنَشْرٌ: see art. لف.] ― -b2- [He spread out, or, as we say, pricked up, his ears: and hence the saying,] نَشَرَ لِذٰلِكَ الأَمْرِ أُذُنَيْهِ, lit., He spread out his ears at that thing: meaning, (tropical:) he was covetous of that thing, or eager for it. (Har. p. 206.) [See نَاشِرٌ, below.] ― -b3- نَشَرَ الخَبَرَ, (S, A, K,) aor. نَشُرَ and نَشِرَ , (S, K,) inf. n. نَشْرٌ, (K,) (tropical:) He spread, or published, the news. (S, A, K.) ― -b4- Also نَشَرَ, aor. نَشُرَ , (Msb,) inf. n. نَشْرٌ; (Msb, K;) [and ↓ نشّر, or this is with teshdeed for the purpose mentioned above;] He scattered, or dispersed, (Msb, K, TA,) [people, &c.; or] sheep or goats, (Msb, TA,) and camels, (TA,) after confining them in the nightly resting-place. (Msb.) ― -b5- He sprinkled water. (A.) ― -b6- نَشَرَتِ الرِّيحُ The wind blew in a misty or cloudy day [so as to disperse the mist or clouds]. (IAar, K.) ― -b7- نَشَرَ عَنْهُ, (A, K,) inf. n. نَشْرٌ; (A;) and عَنْهُ ↓ نشّر, (A, L, TA,) inf. n. تَنْشِيرٌ; (S, A, L, TA;) and in like manner ↓ نشّرهُ; (S, TA;) (tropical:) He charmed away from him sickness, (S, * A, L, K, *) and diabolical possession, or madness, (L, K,) by a نُشْرَة, i. e., a charm, or an amulet; (S, A, L, K;) as though he dispersed it from him: (A:) and in like manner ↓ نشّرهُ he wrote for him a نُشْرَة. (S.) El-Kilلbee says, فَاِذَا نُشِرَ المَسْفُوعُ كَانَ كَأَنَّمَا أُنْشِطَ مِنْ عِقَالٍ (tropical:) [And when he who is smitten by the evil eye is charmed by a نُشْرَة, he is as though he were loosed from a bond]: i. e., it [the effect of the eye] departs from him speedily. (S [in two copies of which I find نُشِرَ, as above; but in the TA, ↓ نُشِّرَ.]) And in a trad. it is said, بِقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ↓ نَشَّرَهُ (tropical:) He charmed away the effect of enchantment from him [by the words “ Say I seek refuge in the Lord of men: ” the commencement of the last chap. of the Kur-لn]. (S.) -A2- نَشَرَ, (El-Hasan, Zj, A, K.) aor. نَشُرَ , (TA,) inf. n. نَشْرٌ and نُشُورٌ; (K, TA;) or ↓ أَنْشَرَ; (I'Ab, Fr, S, A, Mgh, Msb;) or both; (A, K;) (tropical:) He (God, S, A, &c.) raised the dead to life; quickened them; revivified, or revived, them. (Zj, S, A, Mgh, Msb, K, &c.) I'Ab reads [in the Kur, ii. 261,] كَيْفَ نُنْشِرُهَا [How we will raise them to life], and adduces in his favour the words [in the Kur. lxxx. 22,] ↓ ثُمَّ اِذَا شَآءَ أَنْشَرَهُ (tropical:) [Then, when He pleaseth, He raiseth him to life]: El-Hasan reads نَنْشُرُهَا: [and others read نُنْشِزُهَا, with zلy:] but Fr says, that El-Hasan holds it to refer to unfolding and folding, and that the proper way is to use انشر [in this sense,] transitively, and نَشَرَ intransitively. (S, TA.) [See also طَوَىَ, which has the contr. meaning.] ― -b2- Hence, الرَّضَاعُ العَظْمَ ↓ أَنْشَرَ: i. q. أَنْشَزَ, with zلy: (Msb:) or (tropical:) The sucking strengthened the bone. (Mgh.) -A3- نَشَرَ, (S, A, Msb, K,) aor. نَشُرَ , (S,) inf. n. نُشُورٌ (S, A, Msb, TA) and نَشْرٌ, (Msb,) agreeably with what Fr says, (S,) signifies (tropical:) He (a dead person) lived after death; came to life again; revived; (S, TA;) or lived; came to life; (A, Msb;) as also ↓ انتشر. (A.) Hence يَوْمُ النُّشُورِ (tropical:) The day of resurrection. (S.) ― -b2- نَشَرَ, (TA,) inf. n. نَشْرٌ, (K, TA,) (tropical:) It (herbage, or pasturage,) became green in consequence of rain in the end of summer after it had dried up. (TA.) ― -b3- (tropical:) It (a plant) began to grow forth in the ground. (K, * TA.) You say, مَا أَحْسَنَ نَشْرَهَا (tropical:) How good is its first growth! (TA.) ― -b4- (assumed tropical:) It (a tree) put forth its leaves. (K.) ― -b5- (assumed tropical:) It (foliage) spread. (K.) ― -b6- نَشَرَتِ الأَرْضُ, (S, A, K,) aor. نَشُرَ , (TA,) inf. n. نُشُورٌ, (K,) (tropical:) The land being rained upon in the end of summer, its herbage, or pasturage, became green after it had dried up: (S, TA:) or the land, being watered by the rain called الرَّبِيع, put forth its herbage. (A, K.) See نَشْرٌ. -A4- نَشَرَ, (S, A, Msb,) aor. نَشُرَ , (S,) inf. n. نَشْرٌ, (K,) (tropical:) [He sawed wood;] he cut (قَطَعَ, S, or نَحَتَ, K) wood, (S, A, Msb, K,) with a مِنْشَار. (S, A, Msb.)

2 نَشَّرَ see 1, in five places, throughout the former half of the paragraph.

ناشرهُ الثِّيَابَ
3 ناشرهُ الثِّيَابَ ذ [He spread, or unfolded, with him the garments or pieces of cloth]. (A.)

4 أَنْشَرَ see 1, after the middle of the paragraph.

5 تَنَشَّرَ see 8, in two places.

تناشروا الثِّيَابَ
6 تناشروا الثِّيَابَ ذ [They spread, or unfolded, one with another, the garments, or pieces of cloth]. (A.)

انتشر
8 انتشر ذ [quasi-pass. of 1,] It spread, expanded, or unfolded; it became spread, expanded, or unfolded; as also ↓ تنشّر: (K:) [or the latter, being quasi-pass. of 2, denotes muchness, &c.] ― -b2- انتشرت النَّخْلَةُ The branches of the palm-tree spread forth. (K.) [And انتشرت الأَغْصَانُ The branches spread forth: and the branches straggled.] ― -b3- انتشر الخَبَرُ (tropical:) The news spread, or became published, (S, A, K,) فِى النَّاسِ among the people. (A.) ― -b4- And انتشرت الرَّائِحَةُ (assumed tropical:) [The odour spread, or diffused itself.] (K in art. فوح; &c.) ― -b5- انتشر النَّهَارُ (assumed tropical:) The day became long and extended: (K:) and so one says of other things. (TA.) ― -b6- انتشر العَصَبُ (assumed tropical:) The sinews, or tendons, became inflated, or swollen, (K,) by reason of fatigue: (TA:) اِنْتِشَارٌ is a state of inflation, or swelling, in the sinews, or tendons, of a beast, occasioned by fatigue: (S:) AO says, that the sinew, or tendon, which becomes inflated, or swollen, is the عُجَايَة, (S, * TA,) and that what is termed تَحَرُّكُ الشَّظَى is similar to this affection, excepting in its not being so well endured by the horse: by another, or others, it is said, that انتشار of the sinews, or tendons, of a beast, in his fore leg, is a breaking, and consequent displacement, of those sinews. (TA.) ― -b7- انتشر ذَكَرْهُ (assumed tropical:) His penis became erect. (TA.) [And hence,] انتشر الرَّجُلُ (tropical:) The man became excited by lust. (S, K.) ― -b8- انتشر المَآءُ [In my copy of the A, استنشر, but this I regard as a mistranscription,] The water became sprinkled; as also ↓ تنشّر: (A:) [or the latter signifies it became much sprinkled.] ― -b9- انتشروا فى الأَرْضِ They became scattered, or dispersed, or they scattered, or dispersed, themselves, in the land, or earth. (A.) ― -b10- انتشرت الغَنَمَ, (Msb, TA,) and الاِبِلُ, (K, TA,) The sheep or goats [and the camels] became scattered, or dispersed, after having been confined in their nightly resting-place: (Msb:) or the sheep or goats (TA) and the camels (K, TA) became scattered, or dispersed, through negligence of their pastor. (K, TA.) ― -b11- انتشر الأَمْرُ (assumed tropical:) The state of things, or affairs, became dissolved, broken up, decomposed, disorganized, or unsettled; syn. تَشَّتَتَ. (TA, art. شت.) -A2- See also 1, latter part of the paragraph. ― -b2- انتشر also signifies He put himself in motion, and went on a journey. (TA, in art. بسر.) ― -b3- انتشر الذِّئبُ فِى الغَنَمِ The wolf made an incursion among the sheep or goats. (TA in art. شع.)

استنشرهُ
10 استنشرهُ ذ He demanded, or desired, of him that he should unfold (أَنْ يَنْشُرَ) to him (عَلَيْهِ) [a thing]. (A.)

نَشْرٌ
نَشْرٌ ذ used in the sense of an act. part. n.: see ناشِرٌ. ― -b2- And in the sense of a pass. or quasi-pass. part. n.: see نَشَرٌ. ― -b3- A sweet odour: (S, A, K:) [because it spreads:] or odour in a more general sense; (A, K;) i. e., absolutely, whether sweet or stinking: (A'Obeyd:) or the odour of a woman's mouth, (ADk, A, K,) and of her nose, (ADk, TA,) and of her arm-pits (أَعْطَاف), after sleep. (ADk, A, K.) -A2- (tropical:) Herbage, or pasturage, which has dried up and then become green in consequence of rain in the end of summer or spring (see below, and see سِمَاكٌ): (S, K:) it is bad for the pasturing animals when it first appears, and men flee from it with their camels &c.; (S, TA;) which it affects with the [disease called] سُهَام when they pasture upon it at its first appearance: [see remarks on a verse cited in art. بيض, voce بَاضَ: and see another verse in art. جرب, voce أَجْرَبُ:] AHn says, that it does not injure animals with the solid hoof; or if it do so, they leave it until it dries, and then its evil quality departs from it: it consists of leguminous plants and of [the herbage termed] عُشْب; or, as some say, of the latter only: (TA:) [an ex. of the word is cited in art. جرب, voce أَجَرْبُ:] or herbage, or pasturage, of which the upper part dries up and the lower part is moist and green: (Lth:) or herbage produced by the rain called الرَّبِيع: (A:) and what has come forth, of plants, or herbage. (TA.) -A3- Life. (K.)

نَشَرٌ
نَشَرٌ ذ is of the measure فَعَلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, (Msb, TA,) syn. with مَنْشُورٌ, like as قَبَضٌ is with مَقْبُوضٌ, (Mgh,) and syn. with مُنْتَشِرٌ, (S, Msb, K,) [therefore signifying Spread, expanded, or unfolded: scattered, or dispersed, &c.: and spreading, or being spread, &c.: being scattered, &c.:] and a thing that one has spread, expanded, or unfolded: &c. (O, voce سَبَلٌ, q. v.) ― -b2- You say اِكْتَسَى البَازِى رِيشًا نَشَرًا The hawk, or falcon, became clad in spreading and long feathers. (S, TA.) ― -b3- And hence نَشَرٌ is applied to People in a scattered, or dispersed, state, not collected under one head, or chief; (Msb, K;) as also ↓ نَشْرٌ: (K:) and to sheep or goats in a scattered, or dispersed, state, after having been confined in their nightly resting-place: (Msb:) or sheep or goats, and camels, in a scattered, or dispersed, state, through the negligence of their pastor. (TA.) You say, رَأَيْتُ القَوْمَ نَشَرًا I saw the people in a scattered, or dispersed, state. (S.) And جَآءَ القَوْمُ نَشَرًا The people came in a scattered, or dispersed, state. (TA.) ― -b4- Hence also, نَشَرُ المَآء What is sprinkled, of water, (Mgh, TA,) in the performance of the ablution termed الوُضُوْء. (TA.) It is said in a trad., أَتَمْلِكُ نَشَرَ المَآءِ [Dost thou possess what is sprinkled of water?] (S;) or مَنْ يَمْلِكُ نَشَرَ المَآءِ [Who possesseth what is sprinkled of water?] (Mgh;) [app. meaning, that it is gone and cannot be recovered.] ― -b5- And hence, أَللّٰهُمَّ اضْمُمْ نَشَرِى (assumed tropical:) O God, compose what is discomposed, or disorganized, of my affairs: (K, * TA:) a phrase like لُمَّ شَعَثِى. (TA.) 'ءïsheh says, in a trad., describing her father, فَرَدَّ نَشَرَ الاِسْلَامِ عَلَى غَرِّهِ, meaning, (assumed tropical:) And he restored what was discomposed, or disorganized, [lit., what was unfolded,] of El-Islلm, to its state in which it was in the time of the Apostle of God, [lit. to its fold, or plait;] alluding to cases of apostacy, and her father's sufficiency to treat them. (TA.) -A2- See also نَاشِرٌ.

نُشْرَةٌ
نُشْرَةٌ ذ (tropical:) A charm, or an a mulet, (رُقْيَةُ, S, L, K,) by which a sick person, and one possessed, or mad, is cured; (A, * L, K;) by which the malady is [as it were] dispersed from him. (L.) Mohammad, being asked respecting that which is thus termed, answered, that it is of the work of the devil: and El-Hasan asserted it to be a kind of enchantment. (TA.)

نَشُورٌ
نَشُورٌ ذ : see نَاشِرٌ.

نُشَارَةٌ
نُشَارَةٌ ذ (tropical:) [Saw-dust;] what falls from the مِنْشَار [or saw]; (S;) what falls in نَشْر [or sawing]. (K.)

نَاشِرٌ
نَاشِرٌ ذ act. part. n. of نَشَرَ. ― -b2- كَانَ يُكَبِّرُ نَاشِرَ الأَصَابِعِ He (Mohammad) used to say أَللّٰهُ أَكْبَرْ spreading, or unfolding, his fingers: said to mean not making his hand a clenched fist. (Mgh.) ― -b3- جَآءَ نَاشِرًا أُذُنَيْهِ [He came spreading, or, as we say, pricking up, his ears: meaning,] (tropical:) he came in a state of covetousness, or eagerness. (IAar, L.) [In a copy of the A, طَائِعًا is erroneously put for طَامِعًا.] ― -b4- وَالنَّاشِرَاتِ نَشْرًا, in the Kur., [lxxvii. 3,] signifies And the angels, (TA,) or the winds, (Jel,) that do scatter the rain: (Jel, TA:) or the winds that do bring rain. (TA.) And ↓ رِيحٌ نَشُورٌ, of which the pl. is رِيَاحٌ نُشُرٌ, signifies Wind that spreads [the clouds], or scatters [the rain]; (S; and Bd, vii. 55;) نَشُورٌ being syn. with نَاشِرٌ: (Bd:) or it signifies in a scattered state. (Jel, vii. 55.) [In the Kur, ubi supra,] يُرْسِلُ الرِّيَاحَ نُشُرًا بَيْنَ يَدَىْ رَحْمَتِهِ, and نُشْرًا, and ↓ نَشْرًا, and ↓ نَشَرًا, [Sendeth the winds, &c.,] (K, * TA,) all these being various readings, (TA,) نُشُرًا is pl. of نَشُورٌ, (Bd, K,) in the sense of نَاشِرٌ; (Bd;) or the meaning is, in a state of dispersion before the rain; (Jel;) and نُشْرًا is a contraction; (Bd, K;) and the third reading means (tropical:) quickening, or making to live, by spreading the clouds wherein is the rain, (K,) which is the life of everything, (TA,) ↓ نَشْرًا being an inf. n. used as a denotative of state, in the sense of نَاشِرَاتٍ, or as an absolute objective complement [of يرسل], for اِرْسَالٌ and نَشْرٌ are nearly alike; (Bd;) and the fourth is extr., (IJ, K,) and is said to mean ↓ مُنْشِرَةً نَشَرًا [which is virtually the same as the third]: [Zj, K:) another reading is بُشُرًا, pl. of بَشِيرَةٌ, (TA,) or of بَشُورٌ; (TA, in art. بشر;) or نُشْرًا, (Bd, Jel,) a contraction of بُشُرًا, (Bd,) pl. of بَشِيرٌ. (Bd, Jel.) -A2- أَرْضٌ نَاشِرَةٌ (tropical:) Land having herbage, or pasturage, which has dried up and then become green in consequence of rain in the end of summer: (S:) or having herbage produced by the rain called الرَّبِيع. (A.) See نَشْرٌ.

المَنْشَرُ
المَنْشَرُ ذ (tropical:) The place of resurrection. (TA.)

صُحُفٌ مُنَشَّرَةٌ
صُحُفٌ مُنَشَّرَةٌ ذ [Scattered, or much scattered, writings or the like] is with teshdeed to denote muchness, or frequency, or repetition, of the action, or its application to many objects. (S, TA.)

مِنْشَارٌ
مِنْشَارٌ ذ (tropical:) [A saw;] a certain instrument for cutting wood. (S, Msb, K.) ― -b2- Also, [but less commonly], A wooden implement with prongs, [lit., fingers,] with which wheat and the like are winnowed. (K.)

مَنْشُورٌ
مَنْشُورٌ ذ What is not sealed, [here meaning not closed with a seal,] of the writings of the Sultلn [or of a viceroy]; (K;) i. e., what is now commonly known by the name of فَرْمَان: pl. مَنَاشِيرُ. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) A man whose state of affairs is disorganised, or disordered. (K.)

##### Türkçe

**نَشَرَ**
1 **نَشَرَ** ذ , (S, A, Msb,) muzâri‘i **نَشُرَ** , (S, TA,) mastarı **نَشْرٌ**, (S, A, Msb, K,) O, bir elbiseyi veya bir kumaş parçasını (A, Msb, TA) yahut benzerini, (TA,) eşyayı vb., (S,) ve bir yazıyı yaydı, serdi, açtı, genişletti yahut katını açtı; (A;) **طَوَى**’nın zıddıdır; (A, K;) bunun gibi aşağıdaki ↓ **نشّر**, mastarı **تَنْشِيرٌ**: (K, TA:) [yahut ikincisi, fiilin çokluğunu yahut sıklığını yahut tekrarını, yahut birçok nesneye uygulanışını göstermek için şeddelidir; bu, aşağıda bakılacak ism-i fâilinin açıklamasıyla anlaşılır. Bundan dolayı **لَفٌّ وَنَشْرٌ**: **لف** maddesine bak.] ― -b2- [O, kulaklarını yaydı, yahut bizim dediğimiz gibi dikti: ve bundan dolayı şu söz:] **نَشَرَ لِذٰلِكَ الأَمْرِ أُذُنَيْهِ**, lafzen, O şey için kulaklarını yaydı: mânâsı, (mecazen:) o şeye tamah etti yahut ona hevesli oldu. (Har. s. 206.) [Aşağıda **نَاشِرٌ**’e bak.] ― -b3- **نَشَرَ الخَبَرَ**, (S, A, K,) muzâri‘i **نَشُرَ** ve **نَشِرَ** , (S, K,) mastarı **نَشْرٌ**, (K,) (mecazen:) haberi yaydı yahut ilan etti. (S, A, K.) ― -b4- Yine **نَشَرَ**, muzâri‘i **نَشُرَ** , (Msb,) mastarı **نَشْرٌ**; (Msb, K;) [ve aşağıdaki ↓ **نشّر**, yahut bu, yukarıda zikredilen maksat için şeddelidir;] O, (Msb, K, TA,) [insanları vb.; yahut] koyunları veya keçileri, (Msb, TA,) ve develeri, (TA,) geceleyin barındıkları yerde hapsettikten sonra dağıttı, saldı. (Msb.) ― -b5- Su serpti. (A.) ― -b6- **نَشَرَتِ الرِّيحُ** Rüzgâr, sisli yahut bulutlu bir günde esti [öyle ki sisi yahut bulutları dağıttı]. (IAar, K.) ― -b7- **نَشَرَ عَنْهُ**, (A, K,) mastarı **نَشْرٌ**; (A;) ve **عَنْهُ** ↓ **نشّر**, (A, L, TA,) mastarı **تَنْشِيرٌ**; (S, A, L, TA;) ve aynı şekilde ↓ **نشّرهُ**; (S, TA;) (mecazen:) O, **نُشْرَة** ile, yani bir rukye yahut muska ile, (S, A, L, K;) sanki onu ondan dağıtır gibi, (A:) ondan hastalığı, (S, * A, L, K, *) ve şeytan çarpmasını yahut deliliği, (L, K,) giderdi; ve aynı şekilde ↓ **نشّرهُ**: onun için bir **نُشْرَة** yazdı. (S.) El-Kilbee der ki, **فَاِذَا نُشِرَ المَسْفُوعُ كَانَ كَأَنَّمَا أُنْشِطَ مِنْ عِقَالٍ** (mecazen:) [Ve nazarla vurulan kimse **نُشْرَة** ile rukyelenince, sanki bir bağdan çözülmüş gibi olur]: yani o [gözün etkisi] ondan çabucak gider. (S [iki nüshasında **نُشِرَ** yukarıdaki gibi buluyorum; fakat TA’da ↓ **نُشِّرَ**.]) Ve bir hadiste denilmiştir ki, **بِقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ** ↓ **نَشَّرَهُ** (mecazen:) O, “De ki: İnsanların Rabbine sığınırım” sözleriyle [Kur’ân’ın son sûresinin başlangıcıyla] ondan sihrin etkisini giderdi. (S.) -A2- **نَشَرَ**, (El-Hasan, Zj, A, K.) muzâri‘i **نَشُرَ** , (TA,) mastarı **نَشْرٌ** ve **نُشُورٌ**; (K, TA;) yahut ↓ **أَنْشَرَ**; (I'Ab, Fr, S, A, Mgh, Msb;) yahut ikisi de; (A, K;) (mecazen:) O (Allah, S, A, vb.) ölüleri hayata kaldırdı; onları diriltti; onları yeniden canlandırdı yahut diriltti. (Zj, S, A, Mgh, Msb, K, vb.) I'Ab [Kur’ân, ii. 261’de] **كَيْفَ نُنْشِرُهَا** okur [Onları nasıl dirilteceğiz], ve kendi lehine [Kur’ân, lxxx. 22’deki] ↓ **ثُمَّ اِذَا شَآءَ أَنْشَرَهُ** (mecazen:) [Sonra dilediği zaman onu diriltir] sözlerini delil getirir: El-Hasan **نَنْشُرُهَا** okur: [ve başkaları **نُنْشِزُهَا**, **الزاي** ile okur:] fakat Fr der ki, El-Hasan bunun açıp katlamaya delalet ettiğini kabul eder; ve doğru yol, bu mânada **انشر**’i geçişli, **نَشَرَ**’ı geçişsiz kullanmaktır. (S, TA.) [Zıt mânayı taşıyan **طَوَىَ**’ya da bak.] ― -b2- Bundan dolayı, **الرَّضَاعُ العَظْمَ** ↓ **أَنْشَرَ**: **أَنْشَزَ** ile aynı mânadadır, **الزاي** ile: (Msb:) yahut (mecazen:) emzirme kemiği kuvvetlendirdi. (Mgh.) -A3- **نَشَرَ**, (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **نَشُرَ** , (S,) mastarı **نُشُورٌ** (S, A, Msb, TA) ve **نَشْرٌ**, (Msb,) Fr’nin söylediğine uygun olarak, (S,) (mecazen:) O (ölü kimse) ölümden sonra yaşadı; yeniden hayata geldi; dirildi; (S, TA;) yahut yaşadı; hayata geldi; (A, Msb;) bunun gibi ↓ **انتشر**. (A.) Bundan dolayı **يَوْمُ النُّشُورِ** (mecazen:) diriliş günü. (S.) ― -b2- **نَشَرَ**, (TA,) mastarı **نَشْرٌ**, (K, TA,) (mecazen:) O (otlak), yaz sonundaki yağmur sebebiyle kuruduktan sonra yeşerdi. (TA.) ― -b3- (mecazen:) O (bitki) yerde filizlenmeye başladı. (K, * TA.) Sen dersin ki, **مَا أَحْسَنَ نَشْرَهَا** (mecazen:) Onun ilk bitişi ne güzeldir! (TA.) ― -b4- (varsayılan mecaz:) O (ağaç) yapraklarını çıkardı. (K.) ― -b5- (varsayılan mecaz:) O (yaprak) yayıldı. (K.) ― -b6- **نَشَرَتِ الأَرْضُ**, (S, A, K,) muzâri‘i **نَشُرَ** , (TA,) mastarı **نُشُورٌ**, (K,) (mecazen:) Arazi, yaz sonunda yağmur yağınca, kuruduktan sonra otlağı yeşerdi: (S, TA:) yahut arazi, **الرَّبِيع** denilen yağmurla sulanınca otunu çıkardı. (A, K.) **نَشْرٌ**’e bak. -A4- **نَشَرَ**, (S, A, Msb,) muzâri‘i **نَشُرَ** , (S,) mastarı **نَشْرٌ**, (K,) (mecazen:) [O, odunu testereyle kesti;] o, bir **مِنْشَار** ile odunu (S, yahut K’da **نَحَتَ**) kesti. (S, A, Msb, K.)

2 **نَشَّرَ**: paragrafın önceki yarısı boyunca beş yerde, 1’e bak.

**ناشرهُ الثِّيَابَ**
3 **ناشرهُ الثِّيَابَ** ذ [O, onunla birlikte elbiseleri yahut kumaş parçalarını serdi yahut açtı]. (A.)

4 **أَنْشَرَ**: paragrafın ortasından sonra, 1’e bak.

5 **تَنَشَّرَ**: iki yerde, 8’e bak.

**تناشروا الثِّيَابَ**
6 **تناشروا الثِّيَابَ** ذ [Onlar, birbirleriyle elbiseleri yahut kumaş parçalarını serdiler yahut açtılar]. (A.)

**انتشر**
8 **انتشر** ذ [1’in sanki edilgeni,] O yayıldı, genişledi yahut açıldı; yayılmış, genişlemiş yahut açılmış oldu; bunun gibi ↓ **تنشّر**: (K:) [yahut ikincisi, 2’nin sanki edilgeni olarak çokluk vb. ifade eder.] ― -b2- **انتشرت النَّخْلَةُ** Hurma ağacının dalları yayıldı. (K.) [Ve **انتشرت الأَغْصَانُ** Dallar yayıldı: ve dallar sağa sola uzandı.] ― -b3- **انتشر الخَبَرُ** (mecazen:) Haber yayıldı yahut ilan edilmiş oldu, (S, A, K,) **فِى النَّاسِ** insanlar arasında. (A.) ― -b4- Ve **انتشرت الرَّائِحَةُ** (varsayılan mecaz:) [Koku yayıldı yahut dağıldı.] (K, **فوح** maddesinde; vb.) ― -b5- **انتشر النَّهَارُ** (varsayılan mecaz:) Gün uzadı ve yayıldı: (K:) ve başka şeyler hakkında da böyle denir. (TA.) ― -b6- **انتشر العَصَبُ** (varsayılan mecaz:) Sinirler yahut kirişler, (K,) yorgunluk sebebiyle şişti yahut kabardı: (TA:) **اِنْتِشَارٌ**, bir hayvanın sinirlerinde yahut kirişlerinde yorgunluktan meydana gelen bir şişme yahut kabarma hâlidir: (S:) AO der ki, şişen yahut kabaran sinir yahut kiriş **عُجَايَة**’dir, (S, * TA,) ve **تَحَرُّكُ الشَّظَى** denilen şey bu hastalığa benzer; ancak atın bunu o kadar iyi taşıyamaması müstesna: başka birine yahut başkalarına göre, bir hayvanın ön ayağındaki sinirlerin yahut kirişlerin **انتشار**’ı, o sinirlerin kırılması ve bunun sonucu yerinden oynamasıdır. (TA.) ― -b7- **انتشر ذَكَرْهُ** (varsayılan mecaz:) Onun penisi dikleşti. (TA.) [Ve bundan dolayı,] **انتشر الرَّجُلُ** (mecazen:) Adam şehvetle uyarıldı. (S, K.) ― -b8- **انتشر المَآءُ** [A nüshamda **استنشر**, fakat bunu bir yazım hatası sayarım,] Su serpilmiş oldu; bunun gibi ↓ **تنشّر**: (A:) [yahut ikincisi, çok serpilmiş oldu mânasınadır.] ― -b9- **انتشروا فى الأَرْضِ** Onlar yeryüzünde dağıldılar yahut yayıldılar; yahut kendilerini dağıttılar yahut yaydılar. (A.) ― -b10- **انتشرت الغَنَمَ**, (Msb, TA,) ve **الاِبِلُ**, (K, TA,) Koyunlar yahut keçiler [ve develer], geceleyin barındıkları yerde hapsedildikten sonra dağıldı yahut yayıldı: (Msb:) yahut koyunlar yahut keçiler (TA) ve develer (K, TA) çobanlarının ihmali yüzünden dağıldı yahut yayıldı. (K, TA.) ― -b11- **انتشر الأَمْرُ** (varsayılan mecaz:) İşlerin durumu çözülmüş, bozulmuş, parçalanmış, dağılmış yahut düzensizleşmiş oldu; eş anlamlısı **تَشَّتَتَ**. (TA, **شت** maddesi.) -A2- Paragrafın son kısmında 1’e de bak. ― -b2- **انتشر** ayrıca, O hareket etti ve yolculuğa çıktı, mânasına gelir. (TA, **بسر** maddesinde.) ― -b3- **انتشر الذِّئبُ فِى الغَنَمِ** Kurt, koyunların yahut keçilerin arasına daldı. (TA, **شع** maddesinde.)

**استنشرهُ**
10 **استنشرهُ** ذ O, ondan, kendisine (عَلَيْهِ) [bir şeyi] açmasını (**أَنْ يَنْشُرَ**) istedi yahut arzuladı. (A.)

**نَشْرٌ**
**نَشْرٌ** ذ ism-i fâil mânasında kullanılır: **ناشِرٌ**’e bak. ― -b2- Ve edilgen yahut sanki edilgen ism-i fâil mânasında: **نَشَرٌ**’e bak. ― -b3- Tatlı bir koku: (S, A, K:) [çünkü yayılır:] yahut daha genel olarak koku; (A, K;) yani mutlak olarak, ister güzel ister kötü koku: (A'Obeyd:) yahut bir kadının ağzının kokusu, (ADk, A, K,) ve burnunun, (ADk, TA,) ve koltuk altlarının (**أَعْطَاف**), uykudan sonra. (ADk, A, K.) -A2- (mecazen:) Yaz sonu yahut ilkbaharda yağmur sebebiyle kuruduktan sonra yeşeren otlak (aşağıya bak; ve **سِمَاكٌ**’a bak): (S, K:) ilk çıktığında otlayan hayvanlar için kötüdür ve insanlar develeri vb. ile ondan kaçarlar; (S, TA;) ilk çıktığında üzerinde otladıklarında onları **سُهَام** denilen [hastalık] ile etkiler: [**بيض** maddesinde, **بَاضَ** lafzı altında zikredilen bir beyte dair notlara bak; ve **جرب** maddesinde, **أَجْرَبُ** lafzı altında başka bir beyte bak:] AHn der ki, katı toynaklı hayvanlara zarar vermez; yahut zarar verirse, kuruyuncaya kadar onu bırakırlar, sonra kötülüğü ondan gider: baklagil türünden bitkilerden ve **عُشْب** denilen ottan oluşur; yahut bazılarına göre yalnız ikincisinden: (TA:) [kelimenin bir örneği **جرب** maddesinde, **أَجَرْبُ** lafzı altında zikredilmiştir:] yahut üst kısmı kuruyup alt kısmı nemli ve yeşil kalan otlak: (Lth:) yahut **الرَّبِيع** denilen yağmurun çıkardığı ot: (A:) ve bitkilerden yahut ottan çıkmış olan şey. (TA.) -A3- Hayat. (K.)

**نَشَرٌ**
**نَشَرٌ** ذ, (Msb, TA,) ölçüsü **فَعَلٌ** olup **مَفْعُولٌ** ölçüsü mânasındadır; **مَنْشُورٌ** ile eş anlamlıdır; tıpkı **قَبَضٌ**’ın **مَقْبُوضٌ** ile olması gibi; (Mgh,) ve **مُنْتَشِرٌ** ile de eş anlamlıdır, (S, Msb, K,) [dolayısıyla “yayılmış, genişlemiş yahut açılmış; dağılmış yahut saçılmış; vb.; ve yayılan yahut yayılmış olan; vb.; dağılmış olan; vb.” mânalarına gelir:] ve kişinin yaydığı, genişlettiği yahut açtığı şey; vb. (O, **سَبَلٌ** lafzı altında, bk.) ― -b2- Sen dersin ki **اِكْتَسَى البَازِى رِيشًا نَشَرًا** Şahin yahut doğan, yaygın ve uzun tüylerle kaplandı. (S, TA.) ― -b3- Ve bundan dolayı **نَشَرٌ**, bir baş yahut reis altında toplanmamış, dağınık yahut saçılmış hâldeki insanlara söylenir; (Msb, K;) bunun gibi ↓ **نَشْرٌ**: (K:) ve geceleyin barındıkları yerde hapsedildikten sonra dağınık yahut saçılmış hâldeki koyunlara yahut keçilere; (Msb:) yahut çobanlarının ihmali yüzünden dağınık yahut saçılmış hâldeki koyunlara yahut keçilere ve develere. (TA.) Sen dersin ki, **رَأَيْتُ القَوْمَ نَشَرًا** İnsanları dağınık yahut saçılmış hâlde gördüm. (S.) Ve **جَآءَ القَوْمُ نَشَرًا** İnsanlar dağınık yahut saçılmış hâlde geldiler. (TA.) ― -b4- Ve bundan dolayı, **نَشَرُ المَآء**: **الوُضُوْء** denilen abdestin yerine getirilmesinde serpilmiş olan sudur, (Mgh, TA,) (TA.) Bir hadiste denilmiştir ki, **أَتَمْلِكُ نَشَرَ المَآءِ** [Serpilmiş olan suya sahip misin?] (S;) yahut **مَنْ يَمْلِكُ نَشَرَ المَآءِ** [Serpilmiş olan suya kim sahip olur?] (Mgh;) [görünüşe göre mânası, onun gidip geri getirilemeyeceğidir.] ― -b5- Ve bundan dolayı, **أَللّٰهُمَّ اضْمُمْ نَشَرِى** (varsayılan mecaz:) Ey Allah, işlerimin dağılmış yahut bozulmuş olanını topla: (K, * TA:) **لُمَّ شَعَثِى** gibi bir ifadedir. (TA.) 'ءïsheh bir hadiste, babasını vasfederken der ki, **فَرَدَّ نَشَرَ الاِسْلَامِ عَلَى غَرِّهِ**, mânası, (varsayılan mecaz:) Ve o, İslâm’ın dağılmış yahut bozulmuş olanını, Allah’ın Elçisinin zamanındaki hâline [lafzen, katına yahut kıvrımına] geri döndürdü; irtidat vakalarına ve babasının onları tedavi etmeye yeterliliğine işaret ederek. (TA.) -A2- **نَاشِرٌ**’e de bak.

**نُشْرَةٌ**
**نُشْرَةٌ** ذ (mecazen:) Hasta kimsenin ve cin çarpmasına uğramış yahut delirmiş kimsenin iyileştirildiği bir rukye yahut muska, (**رُقْيَةُ**, S, L, K); (A, * L, K;) onunla hastalığın ondan [sanki] dağıtıldığı şey. (L.) Muhammed, bu şekilde adlandırılan şey hakkında sorulunca, onun şeytanın işi olduğunu cevapladı: ve El-Hasan onun bir çeşit sihir olduğunu ileri sürdü. (TA.)

**نَشُورٌ**
**نَشُورٌ** ذ: **نَاشِرٌ**’e bak.

**نُشَارَةٌ**
**نُشَارَةٌ** ذ (mecazen:) [Testere tozu;] **مِنْشَار**dan [yahut testereden] düşen şey; (S;) **نَشْر** [yahut testereyle kesme] sırasında düşen şey. (K.)

**نَاشِرٌ**
**نَاشِرٌ** ذ **نَشَرَ**’ın ism-i fâilidir. ― -b2- **كَانَ يُكَبِّرُ نَاشِرَ الأَصَابِعِ** O (Muhammed), parmaklarını yayarak yahut açarak **أَللّٰهُ أَكْبَرْ** derdi: elini yumruk yapmamak mânasına geldiği söylenir. (Mgh.) ― -b3- **جَآءَ نَاشِرًا أُذُنَيْهِ** [O, kulaklarını yayarak yahut bizim dediğimiz gibi dikerek geldi: mânası,] (mecazen:) o, tamah hâlinde yahut hevesli olarak geldi. (IAar, L.) [A’nın bir nüshasında yanlışlıkla **طَائِعًا**, **طَامِعًا** yerine konmuştur.] ― -b4- Kur’ân’da **وَالنَّاشِرَاتِ نَشْرًا**, [lxxvii. 3,] mânası: yağmuru dağıtan melekler, (TA,) yahut rüzgârlar, (Jel): (Jel, TA:) yahut yağmur getiren rüzgârlar. (TA.) Ve ↓ **رِيحٌ نَشُورٌ**, bunun çoğulu **رِيَاحٌ نُشُرٌ**dur, mânası: [bulutları] yayan yahut [yağmuru] dağıtan rüzgâr; (S; ve Bd, vii. 55;) **نَشُورٌ**, **نَاشِرٌ** ile eş anlamlıdır: (Bd:) yahut dağınık hâlde mânasınadır. (Jel, vii. 55.) [Kur’ân’da, aynı yerde,] **يُرْسِلُ الرِّيَاحَ نُشُرًا بَيْنَ يَدَىْ رَحْمَتِهِ**, ve **نُشْرًا**, ve ↓ **نَشْرًا**, ve ↓ **نَشَرًا**, [Rüzgârları gönderir, vb.,] (K, * TA,) bunların hepsi farklı kıraatlerdir, (TA,) **نُشُرًا**, **نَشُورٌ**’un çoğuludur, (Bd, K,) **نَاشِرٌ** mânasında; (Bd;) yahut mânası, yağmurdan önce dağınık bir hâlde; (Jel;) ve **نُشْرًا** bir kısaltmadır; (Bd, K;) ve üçüncü kıraat (mecazen:) yağmurun bulunduğu bulutları yaymak suretiyle diriltici, yahut hayat verici, mânasınadır, (K,) ki o her şeyin hayatıdır, (TA,) ↓ **نَشْرًا** bir mastar olup hâl bildiren olarak **نَاشِرَاتٍ** mânasında kullanılmıştır; yahut [**يرسل**’in] mutlak mef’ûlüdür; çünkü **اِرْسَالٌ** ile **نَشْرٌ** birbirine yakındır; (Bd;) ve dördüncüsü şâzdır, (IJ, K,) ve ↓ **مُنْشِرَةً نَشَرًا** mânasına geldiği söylenir [ki bu, üçüncüyle fiilen aynıdır]: [Zj, K:) başka bir kıraat **بُشُرًا**dır, **بَشِيرَةٌ**’nin çoğulu, (TA,) yahut **بَشُورٌ**’un; (TA, **بشر** maddesinde;) yahut **نُشْرًا**dır, (Bd, Jel,) **بُشُرًا**’nın kısaltması, (Bd,) **بَشِيرٌ**’in çoğulu. (Bd, Jel.) -A2- **أَرْضٌ نَاشِرَةٌ** (mecazen:) Yaz sonunda yağmur sebebiyle kuruyup sonra yeşeren otlağı olan arazi: (S:) yahut **الرَّبِيع** denilen yağmurun çıkardığı otu olan arazi. (A.) **نَشْرٌ**’e bak.

**المَنْشَرُ**
**المَنْشَرُ** ذ (mecazen:) diriliş yeri. (TA.)

**صُحُفٌ مُنَشَّرَةٌ**
**صُحُفٌ مُنَشَّرَةٌ** ذ [Dağılmış, yahut çok dağılmış, yazılar yahut benzeri] fiilin çokluğunu yahut sıklığını yahut tekrarını, yahut birçok nesneye uygulanışını göstermek için şeddelidir. (S, TA.)

**مِنْشَارٌ**
**مِنْشَارٌ** ذ (mecazen:) [Testere;] odun kesmek için belirli bir âlet. (S, Msb, K.) ― -b2- Yine, [fakat daha az yaygın olarak], buğdayı ve benzerini savurmak için çatallı, [lafzen, parmaklı,] tahta bir âlet. (K.)

**مَنْشُورٌ**
**مَنْشُورٌ** ذ Sultanın [yahut bir valinin] yazılarından mühürlenmemiş olanı, [burada mühürle kapatılmamış mânasında]; (K;) yani bugün yaygın olarak **فَرْمَان** adıyla bilinen şey: çoğulu **مَنَاشِيرُ**. (TA.) ― -b2- (varsayılan mecaz:) İşlerinin durumu bozulmuş yahut düzensiz bir adam. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَشَر
نَشَر U ( n. ac. نَشْر 1 ),
a.  Unfolded, unrolled, spread out, displayed.

b.  Scattered about.

c.  Sawed.

d.  [ 'An ], Exorcised.

e.  ( n. ac. نَشْر 1 ,  نُشُوْر 27 ), Raised, revivified.

f.  Rose; revived.

g.  ( n. ac. نُشُوْر 27 ), Sprouted, shot forth.

h.  I ,  U ( n. ac. نَشْر 1 ), Spread about, divulged, published ( news ).

i.  Blew ( wind ).

نَشِرَ
نَشِرَ A ( n. ac. نَشَر 4 ),
a.  Suffered from the mange.

b.  Was dispersed.

نَشَّرَ
نَشَّرَ II ,
a.  see I (a) , ( d ).

نَاْشَرَ
نَاْشَرَ III ,
a.  Spread out.

أَنْشَرَ
أَنْشَرَ IV ,
a.  see I (e) .

تَنَشَّرَ
تَنَشَّرَ V ,
a.  Was unfolded &c.

b.  see VIII (f) .

تَنَاْشَرَ
تَنَاْشَرَ VI ,
a.  see III .

اِنْتَشَرَ
اِنْتَشَرَ VIII ,
a.  see V (a) .

b.  Spread, diffused itself; became disclosed.

c.  Became inflated; swelled.

d.  Was long ( day ).

e.  Became scattered; was disorganized.

f.  Was sprinkled ( water ).

g.  Journeyed.

h.  [ Fī ], Fell upon.

اِسْتَنْشَرَ
اِسْتَنْشَرَ X ,
a.  Asked to have unfolded &c.

نَشْر
نَشْر 1 ,
a.  Odour, fragrance.

b.  Shoots, sprouts.

c.  Resurrection; life.

d.  Divulgation, disclosure.

e.  see N. P. I (c) .

نَشْرَة
نَشْرَة 1t ,
a.  Publication, proclamation edict.

b.  [ coll. ], Unsealed letter.

نُشْرَة
نُشْرَة 3t ,
a.  Charm; enchantment.

نَشَر
نَشَر 4 ,
a.  see N. P. I (c) .

b.  Sprinklings.

نَشَرَى
نَشَرَى 4ya ,
a.  Mangy.

نُشَر
نُشَر 9 ,
a.  Jugglery; magic.

مَنْشَر
مَنْشَر 17 ,
a.  Place of resurrection.

b.  Expansion &c.

نَاْشِر
نَاْشِر 21 ,
a.  Spreading; unfolding; expansive.

b.  Scattering.

c.  Adder.

نَاْشِرَة
نَاْشِرَة 21t ,
a.  fem. of نَاْشِر 21 .

b.  ( pl. نَوَاْشِرُ 41 ), Flexors, extensors ( of the arm ).

نِشَاْرَة
نِشَاْرَة 23t ,
a.  Sawing.

نُشَاْرَة
نُشَاْرَة 24t ,
a.  Sawdust.

نَشِيْر
نَشِيْر 25 ,
a.  Heap of corn.

b.  Girdle.

c.  [ coll. ], Sawn; sawings.

نَشُوْر
نَشُوْر 26 , ( pl. نُشْر 3 ,  نُشُر 10 ),
a.  Driving ( wind ).

نُشُوْر
نُشُوْر 27 ,
a.  Resurrection.

مِنْشَاْر
مِنْشَاْر 45 , ( pl. مَنَاْشِيْرُ 65 ),
a.  Saw.

b.  Winnowing-fork.

c.  Saw-fish.

مِنْشَاْرِيّ
مِنْشَاْرِيّ 45yi ,
a.  Serrate, serrulate.

تَنَاْشِيْر
تَنَاْشِيْر 64 ,
a.  Copies ( for children ).

نَشڤرَ
N. P. نَشڤرَ I ,
a.  Unsealed, open.

b.  Divulged.

c.  Dispersed; unsettled.

d.  Sawn.

e.  Prism ( figure ).

f.  ( pl. مَنَاْشِيْرُ 65 ), Letters patent.

g.  [ coll. ], Mandate; mandamus; pastoral charge; bull ( papal ).

نَشَّرَ
N. P. نَشَّرَ II ,
a.  see N. P. I (a) , ( b ), ( c ).

أَنْشَرَ
N. Ag. أَنْشَرَ IV ,
a.  see 26 .

اِنْتَشَرَ
N. Ag. اِنْتَشَرَ VIII ,
a.  see I (a) , ( b ), ( c ).

اِنْتَشَرَ
N. Ac. اِنْتَشَرَ VIII ,
a.  Dispersion; dissemination; divulgation, publication.

نَشَْرًا
نَشَْرًا
a.  Pell-mell, in confusion.

بِالنَّشْر
بِالنَّشْر
a.  Explicitly; expressly.

اِنْتِشَار الاِيْمَان
اِنْتِشَار الاِيْمَان
a.  The propagation of faith.

##### Türkçe

**نَشَر**
**نَشَر** U (mastar: **نَشْر** 1),
a. Açtı, dürdü; yaydı, sergiledi.

b. Saçtı, etrafa dağıttı.

c. Testereyle kesti.

d. [‘An], büyü bozdu.

e. (mastar: **نَشْر** 1, **نُشُوْر** 27), diriltti, yeniden canlandırdı.

f. Dirildi; yeniden canlandı.

g. (mastar: **نُشُوْر** 27), filizlendi, fışkırdı.

h. I, U (mastar: **نَشْر** 1), yaydı, ifşa etti, yayımladı (haber).

i. Esti (rüzgâr).

**نَشِرَ**
**نَشِرَ** A (mastar: **نَشَر** 4),
a. Uyuz oldu.

b. Dağıldı.

**نَشَّرَ**
**نَشَّرَ** II,
a. I (a), (d)’ye bak.

**نَاْشَرَ**
**نَاْشَرَ** III,
a. Yayd ı.

**أَنْشَرَ**
**أَنْشَرَ** IV,
a. I (e)’ye bak.

**تَنَشَّرَ**
**تَنَشَّرَ** V,
a. Açıldı vb.

b. VIII (f)’ye bak.

**تَنَاْشَرَ**
**تَنَاْشَرَ** VI,
a. III’e bak.

**اِنْتَشَرَ**
**اِنْتَشَرَ** VIII,
a. V (a)’ya bak.

b. Yayıldı, kendisi yayıldı; açığa çıktı.

c. Şişti; kabardı.

d. Uzun oldu (gün).

e. Saçıldı; düzensizleşti.

f. Serpiştirildi (su).

g. Yolculuk etti.

h. [Fī], üzerine düştü.

**اِسْتَنْشَرَ**
**اِسْتَنْشَرَ** X,
a. Açtırmayı vb. istedi.

**نَشْر**
**نَشْر** 1,
a. Koku, rayiha.

b. Sürgünler, filizler.

c. Diriliş; hayat.

d. İfşa, açığa çıkarma.

e. N. P. I (c)’ye bak.

**نَشْرَة**
**نَشْرَة** 1t,
a. Yayın, ilan fermanı.

b. [topl.], mühürsüz mektup.

**نُشْرَة**
**نُشْرَة** 3t,
a. Muska; büyü.

**نَشَر**
**نَشَر** 4,
a. N. P. I (c)’ye bak.

b. Serpiştirmeler.

**نَشَرَى**
**نَشَرَى** 4ya,
a. Uyuzlu.

**نُشَر**
**نُشَر** 9,
a. Hokkabazlık; sihir.

**مَنْشَر**
**مَنْشَر** 17,
a. Diriliş yeri.

b. Yayılma vb.

**نَاْشِر**
**نَاْشِر** 21,
a. Yayan; açan; yayılmacı.

b. Saçan.

c. Engerek.

**نَاْشِرَة**
**نَاْشِرَة** 21t,
a. **نَاْشِر** 21’in müennesi.

b. (çoğulu: **نَوَاْشِرُ** 41), bükücüler, açıcılar (kolun).

**نِشَاْرَة**
**نِشَاْرَة** 23t,
a. Testereyle kesme.

**نُشَاْرَة**
**نُشَاْرَة** 24t,
a. Testere talaşı.

**نَشِيْر**
**نَشِيْر** 25,
a. Tahıl yığını.

b. Kemer.

c. [topl.], testereyle kesilmiş; testere kesintileri.

**نَشُوْر**
**نَشُوْر** 26, (çoğulu: **نُشْر** 3, **نُشُر** 10),
a. Sürme (rüzgâr).

**نُشُوْر**
**نُشُوْر** 27,
a. Diriliş.

**مِنْشَاْر**
**مِنْشَاْر** 45, (çoğulu: **مَنَاْشِيْرُ** 65),
a. Testere.

b. Savurma çatalı.

c. Testere balığı.

**مِنْشَاْرِيّ**
**مِنْشَاْرِيّ** 45yi,
a. Testereli, dişli.

**تَنَاْشِيْر**
**تَنَاْشِيْر** 64,
a. Nüshalar (çocuklar için).

**نَشڤرَ**
N. P. **نَشڤرَ** I,
a. Mühürsüz, açık.

b. İfşa etti.

c. Dağıttı; yerleşik olmayan kıldı.

d. Testereyle kesti.

e. Prizma (şekil).

f. (çoğulu: **مَنَاْشِيْرُ** 65), açık mektuplar.

g. [topl.], buyruk; mandamus; pastoral görev; bulla (papalık).

**نَشَّرَ**
N. P. **نَشَّرَ** II,
a. N. P. I (a), (b), (c)’ye bak.

**أَنْشَرَ**
N. Ag. **أَنْشَرَ** IV,
a. 26’ya bak.

**اِنْتَشَرَ**
N. Ag. **اِنْتَشَرَ** VIII,
a. I (a), (b), (c)’ye bak.

**اِنْتَشَرَ**
N. Ac. **اِنْتَشَرَ** VIII,
a. Dağılma; yayılma; ifşa, yayın.

**نَشَْرًا**
**نَشَْرًا**
a. Darmadağın, karışıklık içinde.

**بِالنَّشْر**
**بِالنَّشْر**
a. Açıkça; sarahaten.

**اِنْتِشَار الاِيْمَان**
**اِنْتِشَار الاِيْمَان**
a. İmanın yayılması.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نشر
نَشَرَ - يَنْشُرُ - نَشْر - نُشُور - نَاشِر - نَاشِرَة - نَاشِرَات - مَنْشُوْر - انْتَشَرَ - يَنْتَشِرُ - مُنْتَشِر - أَنْشَرَ - يُنْشِرُ - نَشَّرَ - يُنَشِّرُ - مُنَشَّر - مُنَشَّرِيْن - مُنَشَّرَة
نَشَرَ - يَنْشُرُ + كائن + شيئاً: يخرجه من مخبأه وببسطه ويفرقه، فيُرَى بِيُسْر: يُخْرِج شيئاً من مخبئه ويضعه في مكان ظاهر وبين وبشكل متباعد، كي يمكن تمييزه ومعرفته من أي ناظر
نَشْر - نَشْراً: اسم فعل " نَشَرَ - يَنْشُرُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء المُبْرَز والمبسوط والمفرق أمام الناظرين
نُشُوْر - النُّشُور: اسم فعل مبالغة من " نَشَرَ - يَنْشُرُ ": الإخراج من مخبأ إلى مكان ظاهر وبين وبشكل متباعد لكي يمكن تمييزه ومعرفته من أي ناظر: وهو اصطلاحاً: انتشار الناس في المحشر، بعد البعث من قبورهم يوم القيامة
﴿فأحيينا به الأرض بعد موتها كذلك النشور﴾
﴿بل كانوا لا يرجون نشورا﴾
نَاشِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَشَرَ - يَنْشُرُ "
نَاشِرة: مؤنث " نَاشِر "
نَاشِرات: حمع " نَاشِرة "
مَنْشُوْر: اسم مفعول من  " نَشَرَ - يَنْشُرُ " : الذي يُنْشَر.
انْتَشَرَ - يَنْتَشِرُ: على وزن " انفعل " من " نَشَرَ - يَنْشُرُ ": فعل   " نَشَرَ - يَنْشُرُ " حين يتم تلقائياً من غير محرك خارجي: يَخْرُجُ بنفسه من مخبئه إلى مكان ظاهر وبين وبشكل متباعد لكي يمكن تمييزه ومعرفته من أي ناظر
مُنْتَشِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " انْتَشَرَ - يَنْتَشِرُ "
أَنْشَرَ - يُنْشِرُ: على وزن " أفْعَلَ " من " نَشَرَ - يَنْشُرُ ": جعله " يَنْشُرُ " نَفْسَه: جعله يَخْرُجُ بنفسه من مخبئه إلى مكان ظاهر وبين وبشكل متباعد لكي يمكن تمييزه ومعرفته من أي ناظر
نَشَّرَ - يُنَشِّرُ: على وزن : فَعَّل " من " نَشَرَ - يَنْشُرُ ": جعله " يَنْشُرُ " نفسه على وجه التكرار والشدة: جعله يَخْرُجُ بنفسه من مخبئه على وجه التكرار والشدة
مُنَشَّر: اسم مفعول  من " نَشَّرَ - يُنَشِّرُ ": الذين يُخْرَجون إلى مكان ظاهر وبين وبشكل متباعد لكي يمكن تمييزهم ومعرفتهم من أي ناظر
مُنَشَّرِيْن: جمع  " مُنَشَّر "
مُنَشَّرَة: مؤنث " مُنَشَّر "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إخراج  المستور أو المخبوء من مكمنه ونشره وعرضه ليرى بيسر وسهولة"، وهي:
سَفَحَ - يَسْفَحُ، سَفَك - يَسْفِكُ، نَشَرَ - يَنْشُرُ، فَضَحَ - يَفْضَحُ، عَرَضَ - يَعْرِضً، جَهَرَ - يَجْهَرُ
نَشَرَ - يَنْشُرُ
 	﴿وهو الذي ينزل الغيث من بعد ما قنطوا وينشر رحمته وهو الولي الحميد(28)﴾ الشورى ﴿وإذ اعتزلتموهم وما يعبدون إلا الله فأووا إلى الكهف ينشر لكم ربكم من رحمته ويهيئ لكم من أمركم مرفقا(16)﴾ الكهف
 	﴿وإذا الصحف نشرت (10)﴾ التكوير
 	﴿أم اتخذوا آلهة من الأرض هم يُنشِرون (21)﴾ الأنبياء
نشر - نشرا
 	﴿والناشرات نشرا (3)﴾ المرسلات
ناشر - ناشرات
 ﴿والناشرات نشرا (3)﴾ المرسلات
منشور
 	﴿في رق منشور (3)﴾ الطور ﴿وكل إنسان ألزمناه طائره في عنقه ونخرج له يوم القيامة كتابا يلقاه منشورا (13)﴾ الإسراء
انتَشَرَ - فانتشروا
 	﴿فإذا قضيت الصلاة فانتشروا في الأرض وابتغوا من فضل الله واذكروا الله كثيرا لعلكم تفلحون(10)﴾ الجمعة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوت النبي إلا أن يؤذن لكم إلى طعام غير ناظرين إناه ولكن إذا دعيتم فادخلوا فإذا طعمتم فانتشروا ولا مستأنسين لحديث إن ذلكم كان يؤذي النبي فيستحي منكم والله لا يستحي من الحق وإذا سألتموهن متاعا فاسألوهن من وراء حجاب ذلكم أطهر لقلوبكم وقلوبهن وما كان لكم أن تؤذوا رسول الله ولا أن تنكحوا أزواجه من بعده أبدا إن ذلكم كان عند الله عظيما(53)﴾ الأحزاب
 	﴿ومن آياته أن خلقكم من تراب ثم إذا أنتم بشر تنتشرون (20)﴾ الروم
مُنْتَشِر
 	﴿خشعا أبصارهم يخرجون من الأجداث كأنهم جراد منتشر (7)﴾ القمر
أَنْشَرَ - أنشره
 	﴿ثم إذا شاء أنشره (22)﴾ عبس ﴿والذي نزل من السماء ماء بقدر فأنشرنا به بلدة ميتا كذلك تخرجون (11)﴾ الزخرف
نُشُور - النشور
 	﴿واتخذوا من دونه آلهة لا يخلقون شيئا وهم يخلقون ولا يملكون لأنفسهم ضرا ولا نفعا ولا يملكون موتا ولا حياة ولا نشورا (3)﴾ الفرقان ﴿ولقد أتوا على القرية التي أمطرت مطر السوء أفلم يكونوا يرونها بل كانوا لا يرجون نشورا(40)﴾ الفرقان ﴿وهو الذي جعل لكم الليل لباسا والنوم سباتا وجعل النهار نشورا (47)﴾ الفرقان ﴿والله الذي أرسل الرياح فتثير سحابا فسقناه إلى بلد ميت فأحيينا به الأرض بعد موتها كذلك النشور(9)﴾ فاطر ﴿هو الذي جعل لكم الأرض ذلولا فامشوا في مناكبها وكلوا من رزقه وإليه النشور (15)﴾ الملك
منشرة - مُتْشَرين
 	﴿بل يريد كل امرئ منهم أن يؤتى صحفا منشرة (52)﴾ المدثر ﴿وإذا الصحف نشرت (10)﴾ التكوير
 	﴿إن هي إلا موتتنا الأولى وما نحن بمنشرين (35)﴾ الدخان
مختار الصحاح
● [نشر] ن ش ر: النَّشْرُ بوزن النصر الرائحة الطيبة و النَّشَرُ بفتحتين المُنْتَشِرُ وفي الحديث ﴿أَتملك نشر الماء﴾ و نَشَرَ المتاع وغيره بسطه وبابه نصر ومنه ريح نَشُورٌ بالفتح ورياح نُشُرٌ بضمتين و نَشَرَ الميت فهو نَاشِرٌ عاش بعد الموت وبابه دخل ومنه يوم النُّشُورِ و أنْشَرَهُ الله تعالى أحياه ومنه قرأ بن عباس رضي الله عنه ﴿كيف نُنشِرُها﴾ واحتج بقوله تعالى ﴿ثم إذا شاء أنْشَره﴾ وقرأ الحسن نَنْشُرُها قال الفرَّاء ذهب إلى النشر والطَّي قال والوجه أن تقول أَنشرهم الله تعالى فنَشَرُوا هُم و نَشَرَ الخشبة قطعها و المِنْشَارِ وبابه نصر و النُّشَارةُ بالضم ما سقط منه و نَشَرَ الخبر أَذاعه وبابه نصر وضرب وصُحُف مُنَشَّرةٌ شُدد للكثرة و التَّنْشِيرُ من النُّشْرَةِ وهي كالتعويذ والرُّقية وفي الحديث أنه قال ﴿فلعل طِبا أصابه يعني سِحرا ثم نَشَّرَهُ بقُل أعوذ برب الناس﴾ أي رقاه وكذا إذا كتب له النُّشرة و انْتَشَر الخبر ذاع
الراغب
نشر
- النشر، نشر الثوب، والصحيفة، والسحاب، والنعمة، والحديث: بسطها. قال تعالى: }وإذا الصحف نشرت﴿[التكوير/10]، وقال:﴾وهو الذي يرسل الرياح نشرا بين يدي رحمته﴿[الأعراف/57] (وهي قراءة ابن عامر الشامي)،﴾وينشر رحمته﴿[الشورى/28]، وقوله:﴾والناشرات نشرا﴿[المرسلات/3] أي: الملائكة التي تنشر الرياح، أو الرياح التي تنشر السحاب، ويقال في جمع الناشر: ننشر، وقرئ:﴾نشرا﴿(وهي قراءة نافع وابن كثير وأبي عمرو وأبي جعفر ويعقوب. الإتحاف ص 226) فيكون كقوله: (والناشرات) ومنه: سمعت نشرا حسنا. أي: حديثا ينشر من مدح وغيره، ونشر الميت نشورا. قال تعالى:﴾وإليه النشور﴿[الملك/15]،﴾بل كانوا لا يرجون نشورا﴿[الفرقان/40]،﴾ولا يملكون موتا ولا حياة ولا نشورا﴿[الفرقان/3]، وأنشر الله الميت فنشر. قال تعالى:﴾ثم إذا شاء أنشره﴿[عبس/22]،﴾فأنشرنا به بلدة ميتا{ [الزخرف/11] وقيل: نشر الله الميت وأنشره بمعنى، والحقيقة أن نشر الله الميت مستعار من نشر الثوب. كما قال الشاعر:
- 440 - طوتك خطوب دهرك بعد نشر * كذاك خطوبه طيا ونشرا
(البيت لدعبل الخزاعي، وقد تقدم.
ونسبه الجاحظ لأبي العتاهية في البيان والتبيين 3/208، وهو في عمدة الحفاظ: نشر، والجليس الصالح 1/317؛ وأمالي الزجاجي: ص 92)
وقوله تعالى: }وجعل النهار نشورا﴿[الفرقان/47]، أي: جعل فيه الانتشار وابتغاء الرزق كما قال:﴾ومن رحمته جعل لكم الليل والنهار﴿الآية [القصص /73]، وانتشار الناس: تصرفهم في الحاجات. قال تعالى:﴾ثم إذا أنتم بشر تنتشرون﴿[الروم/20]،﴾فإذا طعمتم فانتشروا﴿[الأحزاب/53]،﴾فإذا قضيت الصلاة فانتشروا في الأرض{ [الجمعة/10] وقيل: نشروا في معنى انتشروا، وقرئ: (وإذا قيل انشروا فانشروا) [المجادلة/11] (وهي قراءة شاذة) أي: تفرقوا. والانتشار: انتفاخ عصب الدابة، والنواشر: عروق باطن الذراع، وذلك لانتشارها، والنشر: الغنم المنتشر، وهو للمنشور كالنقض للمنقوض، ومنه قيل: اكتسى البازي ريشا نشرا. أي: منتشرا واسعا طويلا، والنشر: الكلأ اليابس، إذا أصابه مطر فينشر. أي: يحيا، فيخرج منه شيء كهيئة الحلمة، وذلك داء للغنم، يقال منه: نشرت الأرض فهي ناشرة. ونشرت الخشب بالمنشار نشرا اعتبارا بما ينشر منه عند النحت، والنشرة: رقية يعالج المريض بها.
ملخص اللسان
1.     النَّشْر: الرِّيح الطيِّبة ، الَّشْر الريح، من غير أَن يقيّدها بطيب أَو نَتْن ، النَّشْر ريح فَمِ المرأَة وأَنفها وأَعْطافِها بعد النوم
2.  ونَشَر الله الميت يَنْشُره نَشْراً ونُشُوراً وأَنْشره فَنَشَر الميتُ  لا غير: أَحياه،أَنشَرَ الله الموتى  فَنَشَرُوا هُمْ إِذا حَيُوا وأَنشَرَهم الله أَي أحْياهم؛ والنَّشْر: الحياة.
3.     يقال نَشَرهُم الله أَي بعثَهم كما قال تعالى: وإِليه النُّشُور.
4.     وأَنشر  اللهُ الريحَ: أَحياها بعد موت وأَرسلها نُشْراً ونَشَراً
5.     ونَشَرتِ الريحُ: هبت في يوم غَيْمٍ خاصة. وقوله تعالى: والنَّاشِراتِ  نَشْراً،قال ثعلب: هي الملائكة تنشُر الرحمة، وقيل: هي الرياح تأْتي  بالمطر.
6.     ونَشَرتِ الأَرض تنشُر نُشُوراً: أَصابها الربيعُ  فأَنبتتْ. وما أَحْسَنَ نَشْرها أَي بَدْءَ نباتِها.
7.     والنَّشْرُ: أَن يخرج  النَّبْت ثم يبطئَ عليه المطر فييبَس ثم يصيبَه مطر فينبت بعد اليُبْسِ،وقد نَشَر العُشْب نَشْراً.وهو  يكون من البَقْل والعُشْب، وقيل: لا يكون إِلا من العُشْب،
8.     وقد نَشَرت  الأَرض. وعمَّ أَبو عبيد بالنَّشْر جميعَ ما خرج من نبات الأَرض
9.     والنَّشْر: انتِشار  الورَق، وقيل: إِيراقُ الشَّجَر؛
10.                        يقال: نَشِرَ الجرَب يَنْشَر  نَشَراً ونُشُوراً إِذا حَيِيَ بعد ذهابه. وإِبل نَشَرى إِذا انتشر فيها  الجَرب؛ وقد نَشِرَ البعيرُ إِذا جَرِب
11.          والنَّشْر أَيضاً: مصدر نَشَرت الخشبة بالمِنْشار  نَشْراً. ونَشَر الخشبة ينشُرها نشراً: نَحتها،وفي الصحاح: قطعها بالمِنْشار.  والنُّشارة: ما سقط منه. والمِنْشار: ما نُشِر به. والمِنْشار: الخَشَبة  التي يُذرَّى بها البُرُّ،
12.                        والنَّشْر: خلاف الطيّ. نَشَر الثوبَ ونحوه يَنْشُره نَشْراً  ونَشَّره: بَسَطه. وصحف مُنَشَّرة، شُدّد للكثرة
13.                        وكلُّ شيء أَخذته غضّاً، فقد نَشَرْته وانْتَشَرته،  ومَرْجِعه إِلى النَّشْر ضدّ الطيّ،
14.                        والنَّشِيرُ: الإِزار من نَشْر الثوب وبسْطه. وتَنَشَّر الشيءُ وانْتَشَر: انْبَسَط.
15.                        وانْتَشَر  النهارُ وغيره: طال وامْتدّ.
16.                        وانتشَر الخبرُ: انْذاع. ونَشَرت الخبرَ  أَنشِره وأَنشُره أَي أَذعته.
17.                        والنَّشَر: أَن تَنْتَشِر الغنمُ بالليل  فترعى
18.                        وانتشَرت الإِبلُ والغنم: تفرّقت عن غِرّة  من راعيها، ونَشَرها هو ينشُرها نشْراً، وهي النَّشَر.
19.                        والنَّشَر: القوم  المتفرِّقون الذين لا يجمعهم رئيس. وجاء القوم نَشَراً أَي متفرِّقين.
20.                        نَشَرُ الماء،  بالتحريك، ما انتشر وتطاير منه عند الوضوء
21.                        وانتشَر الرجل: أَنعظ. وانتشَر ذكَرُه إِذا قام.
22.                        والنُّشرةُ: رُقْيَة يُعالَج بها المجنون والمرِيض تُنَشَّر عليه تَنْشِيراً،وقد نَشَّر عنه، قال: وربما قالوا للإِنسان المهزول الهالكِ: كأَنه  نُشْرة. والتَّنْشِير: من النُّشْرة، وهي كالتَّعوِيذ والرُّقية.
لسان العرب
● - نشر: النَّشْر: الرِّيح الطيِّبة؛ قال مُرَقِّش:  النَّشْر مِسْك، والوُجُوه دَنا  نِيرٌ، وأَطرافُ الأَكفِّ عَنَمْ  أَراد: النَّشْرُ مثلُ ريح المسك لا يكون إِلا على ذلك لأَن النشر عَرضٌ  والمسك جوهر، وقوله: والوُجوه دنانير، الوجه أَيضاً لا يكون ديناراً  إِنما أَراد مثل الدنانير، وكذلك قال: وأَطراف الأَكف عَنَم إِنما أَراد  مثلَ العَنَم لأَن الجوهر لا يتحول إِلى جوهر آخر، وعَمَّ أَبو عبيد به  فقال: الَّشْر الريح، من غير أَن يقيّدها بطيب أَو نَتْن، وقال أَبو  الدُّقَيْش: النَّشْر ريح فَمِ المرأَة وأَنفها وأَعْطافِها بعد النوم؛ قال امرؤُ  القيس:  كأَن المُدامَ وصَوْبَ الغَمَامِ  ورِيحَ الخُزامى ونَشْرَ القُطُرْ  وفي الحديث: خرج معاوية ونَشْرُه أَمامَه، يعني ريحَ المسك؛ النَّشْر،  بالسكون: الريح الطيبة، أَراد سُطوعَ ريح المسك منه.  ونَشَر الله الميت يَنْشُره نَشْراً ونُشُوراً وأَنْشره فَنَشَر الميتُ  لا غير: أَحياه؛ قال الأَعشى:  حتى يقولَ الناسُ مما رَأَوْا:  يا عَجَباً للميّت النَّاشِرِ  وفي التنزيل العزيز: وانْظُرْ إِلى العظام كيف ننشرها؛ قرأَها ابن عباس:  كيف نُنْشِرُها، وقرأَها الحسن: نَنْشُرها؛ وقال الفراء: من قرأَ كيف  نُنشِرها، بضم النون، فإِنْشارُها إِحياؤها، واحتج ابن عباس بقوله تعالى:  ثم إِذا شاء أَنْشَرَهُ، قال: ومن قرأَها نَنْشُرها وهي قراءة الحسن  فكأَنه يذهب بها إِلى النَّشْرِ والطيّ، والوجه أَن يقال: أَنشَرَ الله الموتى  فَنَشَرُوا هُمْ إِذا حَيُوا وأَنشَرَهم الله أَي أحْياهم؛ وأَنشد  الأَصمَعي لأَبي ذؤيب:  لو كان مِدْحَةُ حَيٍّ أَنشرَتْ أَحَداً،  أَحْيا أُبوَّتَك الشُّمَّ الأَمادِيحُ  قال: وبعض بني الحرث كان به جَرَب فَنَشَر أَي عاد وحَيِيَ. وقال  الزجاج: يقال نَشَرهُم الله أَي بعثَهم كما قال تعالى: وإِليه النُّشُور. وفي  حديث الدُّعاء: لك المَحيا والمَمَات وإِليك النُّشُور. يقال: نَشَر  الميتُ يَنْشُر نُشُوراً إِذا عاش بعد الموت، وأَنْشَره الله أَي أَحياه؛ ومنه  يوم النُّشُور. وفي حديث ابن عمر، رضي الله عنهما: فَهلاَّ إِلى الشام  أَرضِ المَنْشَر أَي موضِع النُّشُور، وهي الأَرض المقدسة من الشام يحشُر  الله الموتى إِليها يوم القيامة، وهي أَرض المَحْشَر؛ ومنه الحديث: لا  رَضاع إِلا ما أَنشر اللحم وأَنبت العظم  (* قوله« الا م أنشر اللحم وأنبت  العظم» هكذا في الأصل وشرح القاموس. والذي في النهاية والمصباح: الا ما  أنشر العظم وأنبت اللحم) أَي شدّه وقوّاه من الإِنْشار الإِحْياء، قال ابن  الأَثير: ويروى بالزاي. وقوله تعالى: وهو الذي يرسل الرياح نُشُراً بين  يَدَيْ رَحمتِه، وقرئ: نُشْراً ونَشْراً. والنَّشْر: الحياة. وأَنشر  اللهُ الريحَ: أَحياها بعد موت وأَرسلها نُشْراً ونَشَراً، فأَما من قرأَ  نُشُراً فهو جمع نَشُور مثل رسول ورسُل، ومن قرأَ نُشْراً أَسكن الشينَ  اسْتِخفافاً، ومن قرأَ نَشْراً فمعناه إِحْياءً بِنَشْر السحاب الذي فيه  المطر الذي هو حياة كل شيء، ونَشَراً شاذّة؛ عن ابن جني، قال: وقرئ بها وعلى  هذا قالوا ماتت الريح سكنتْ؛ قال:  إِنِّي لأَرْجُو أَن تَمُوتَ الرِّيحُ،  فأَقعُد اليومَ وأَستَرِيحُ  وقال الزجاج: من قرأَ نَشْراً فالمعنى: وهو الذي يُرسِل الرياح  مُنْتَشِرة نَشْراً، ومن قرأَ نُشُراً فهو جمع نَشور، قال: وقرئ بُشُراً،  بالباء، جمع بَشِيرة كقوله تعالى: ومن آياته أَن يُرْسِل الرياحَ مُبَشِّرات.  ونَشَرتِ الريحُ: هبت في يوم غَيْمٍ خاصة. وقوله تعالى: والنَّاشِراتِ  نَشْراً، قال ثعلب: هي الملائكة تنشُر الرحمة، وقيل: هي الرياح تأْتي  بالمطر. ابن الأَعرابي: إِذا هبَّت الريح في يوم غيم قيل: قد نَشَرت ولا يكون  إِلا في يوم غيم. ونَشَرتِ الأَرض تنشُر نُشُوراً: أَصابها الربيعُ  فأَنبتتْ. وما أَحْسَنَ نَشْرها أَي بَدْءَ نباتِها. والنَّشْرُ: أَن يخرج  النَّبْت ثم يبطئَ عليه المطر فييبَس ثم يصيبَه مطر فينبت بعد اليُبْسِ، وهو  رَدِيء للإِبل والغنم إِذا رعتْه في أَوّل ما يظهر يُصيبها منه  السَّهام، وقد نَشَر العُشْب نَشْراً. قال أَبو حنيفة: ولا يضر النَّشْرُ  الحافِرَ، وإِذا كان كذلك تركوه حتى يَجِفَّ فتذهب عنه أُبْلَتُه أَي شرُّه وهو  يكون من البَقْل والعُشْب، وقيل: لا يكون إِلا من العُشْب، وقد نَشَرت  الأَرض. وعمَّ أَبو عبيد بالنَّشْر جميعَ ما خرج من نبات الأَرض. الصحاح:  والنَّشْرُ الكلأُ إِذا يَبِسَ ثم أَصابه مطر في دُبُرِ الصيف فاخضرّ، وهو  رديء للراعية يهرُب الناس منه بأَموالهم؛ وقد نَشَرتِ الأَرض فهي ناشِرة  إِذا أَنبتتْ ذلك. وفي حديث مُعاذ: إِن كلَّ نَشْرِ أَرض يُسلم عليها  صاحِبُها فإِنه يُخرِج عنها ما أُعطِيَ نَشْرُها رُبْعَ المَسْقَوِيّ  وعُشْرَ المَظْمَئِيِّ؛ قوله رُبعَ المَسْقَوِيّ قال: أَراه يعني رُبعَ  العُشْر. قال أَبو عبيدة: نَشْر الأَرض، بالسكون، ما خرج من نباتها، وقيل: هو  في الأَصل الكَلأُ إِذا يَبِسَ ثم أَصابه مطر في آخر الصَّيف فاخضرّ، وهو  رديء للرّاعية، فأَطلقه على كل نبات تجب فيه الزكاة. والنَّشْر: انتِشار  الورَق، وقيل: إِيراقُ الشَّجَر؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:  كأَن على أَكتافِهم نَشْرَ غَرْقَدٍ  وقد جاوَزُوا نَيَّان كالنَّبََطِ الغُلْفِ  يجوز أَن يكون انتشارَ الورق، وأَن يكون إِيراقَ الشجر، وأَن يكون  الرائحة الطيّبة، وبكل ذلك فسره ابن الأَعرابي. والنَّشْر: الجَرَب؛ عنه  أَيضاً. الليث: النَّشْر الكلأُ يهيج أَعلاه وأَسفله ندِيّ أَخضر تُدْفِئُ  منه الإِبل إِذا رعته؛ وأَنشد لعُمير بن حباب:  أَلا رُبَّ مَن تدعُو صَدِيقاً، ولو تَرى  مَقالتَه في الغَيب، ساءَك ما يَفْرِي  مَقالتُه كالشَّحْم، ما دام شاهِداً،  وبالغيب مَأْثُور على ثَغرة النَّحْرِ  يَسرُّك بادِيهِ، وتحت أَدِيمِه  نَمِيَّةُ شَرٍّ تَبْتَرِي عَصَب الظَّهر  تُبِينُ لك العَيْنان ما هو كاتِمٌ  من الضِّغْن، والشَّحْناء بالنَّظَر الشَّزْر  وفِينا، وإِن قيل اصطلحنا، تَضاغُنٌ  كما طَرَّ أَوْبارُ الجِرابِ على النَّشْر  فَرِشْني بخير طالَما قد بَرَيْتَني،  فخيرُ الموالي من يَرِيشُ ولا يَبرِي  يقول: ظاهرُنا في الصُّلح حسَن في مَرْآة العين وباطننا فاسد كما تحسُن  أَوبار الجَرْبى عن أَكل النَّشْر، وتحتها داءٌ منه في أَجوافها؛ قال  أَبو منصور: وقيل: النَّشْر في هذا البيت نَشَرُ الجرَب بعد ذهابه ونَباتُ  الوبَر عليه حتى يخفى، قال: وهذا هو الصواب. يقال: نَشِرَ الجرَب يَنْشَر  نَشَراً ونُشُوراً إِذا حَيِيَ بعد ذهابه. وإِبل نَشَرى إِذا انتشر فيها  الجَرب؛ وقد نَشِرَ البعيرُ إِذا جَرِب. ابن الأَعرابي: النَّشَر نَبات  الوبَر على الجرَب بعدما يَبرأُ.والنَّشْر: مصدر نَشَرت الثوب أَنْشُر  نَشْراً. الجوهري: نَشَر المتاعَ وغيرَه ينشُر نَشْراً بَسَطَه،ومنه ريح  نَشُور ورياح نُشُر. والنَّشْر أَيضاً: مصدر نَشَرت الخشبة بالمِنْشار  نَشْراً. والنَّشْر: خلاف الطيّ. نَشَر الثوبَ ونحوه يَنْشُره نَشْراً  ونَشَّره: بَسَطه. وصحف مُنَشَّرة، شُدّد للكثرة. وفي الحديث: أَنه لم يخرُج في  سَفَر إِلا قال حين ينهَض من جُلوسه: اللهم بك انتَشَرت؛ قال ابن  الأَثير: أَي ابتدأْت سفَري. وكلُّ شيء أَخذته غضّاً، فقد نَشَرْته وانْتَشَرته،  ومَرْجِعه إِلى النَّشْر ضدّ الطيّ، ويروى بالباء الموحدة والسين  المهملة.  وفي الحديث: إِذا دَخَل أَحدكم الحمَّام فعليه بالنَّشِير ولا يَخْصِف؛  هو المِئْزر سمي به لأَنه يُنْشَر ليُؤْتَزَرَ به. والنَّشِيرُ: الإِزار  من نَشْر الثوب وبسْطه. وتَنَشَّر الشيءُ وانْتَشَر: انْبَسَط. وانْتَشَر  النهارُ وغيره: طال وامْتدّ. وانتشَر الخبرُ: انْذاع. ونَشَرت الخبرَ  أَنشِره وأَنشُره أَي أَذعته. والنَّشَر: أَن تَنْتَشِر الغنمُ بالليل  فترعى. والنَّشَر: أَن ترعَى الإِبل بقلاً قد أَصابه صَيف وهو يضرّها، ويقال:  اتق على إِبلك النَّشَر، ويقال: أَصابها النَّشَر أَي ذُئِيَتْ على  النَّشَر، ويقال: رأَيت القوم نَشَراً أَي مُنْتشِرين. واكتسى البازِي ريشاً  نَشَراً أَي مُنتشِراً طويلاً. وانتشَرت الإِبلُ والغنم: تفرّقت عن غِرّة  من راعيها، ونَشَرها هو ينشُرها نشْراً، وهي النَّشَر. والنَّشَر: القوم  المتفرِّقون الذين لا يجمعهم رئيس. وجاء القوم نَشَراً أَي متفرِّقين.  وجاء ناشِراً أُذُنيه إِذا جاء طامِعاً؛ عن ابن الأَعرابي. والنَّشَر،  بالتحريك: المُنتشِر. وضَمَّ الله نَشَرَك أَي ما انتشَر من أَمرِك، كقولهم:  لَمَّ الله شَعَثَك وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: فرَدَّ نَشَر  الإِسلام على غَرِّهِ أَي رَدَّ ما انتشر من الإِسلام إِلى حالته التي كانت على  عهد سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، تعني أَمرَ الرِّدة وكفاية  أَبيها إِيّاه، وهو فَعَلٌ بمعنى مفعول. أَبو العباس: نَشَرُ الماء،  بالتحريك، ما انتشر وتطاير منه عند الوضوء. وسأَل رجل الحسَن عن انتِضاح الماء  في إِنائه إِذا توضأَ فقال: ويلك أَتملك نَشَر الماء؟ كل هذا محرّك  الشين من نَشَرِ الغنم. وفي حديث الوضوء: فإِذا اسْتنْشَرتْ واستنثرتَ خرجتْ  خَطايا وجهك وفيك وخَياشِيمك مع الماء، قال الخطابي: المحفوظ اسْتَنْشيت  بمعنى استنْشقْت، قال: فإِن كان محفوظاً فهو من انتِشار الماء وتفرّقه.  وانتشَر الرجل: أَنعظ. وانتشَر ذكَرُه إِذا قام.  ونَشَر الخشبة ينشُرها نشراً: نَحتها، وفي الصحاح: قطعها بالمِنْشار.  والنُّشارة: ما سقط منه. والمِنْشار: ما نُشِر به. والمِنْشار: الخَشَبة  التي يُذرَّى بها البُرُّ، وهي ذات الأَصابع.  والنواشِر: عَصَب الذراع من داخل وخارج، وقيل: هي عُرُوق وعَصَب في باطن  الذراع، وقيل: هي العَصَب التي في ظاهرها، واحدتها ناشرة. أَبو عمرو  والأَصمعي: النواشِر والرَّواهِش عروق باطِن الذراع؛ قال زهير:  مَراجِيعُ وَشْمٍ في نَواشِرِ مِعْصَمِ  الجوهري: النَّاشِرة واحدة النَّواشِر، وهي عروق باطن الذراع.  وانتِشار عَصَب الدابة في يده: أَن يصيبه عنت فيزول العَصَب عن موضعه.  قال أَبو عبيدة: الانْتِشار الانتِفاخ في العصَب للإِتعاب، قال: والعَصَبة  التي تنتشِر هي العُجَاية. قال: وتحرُّك الشَّظَى كانتِشار العَصَب غير  أَن الفرَس لانتِشار العَصَب أَشدُّ احتمالاً منه لتحرك الشَّظَى.  شمر: أَرض ماشِرة وهي التي قد اهتزَّ نباتها واستوت وروِيت من المطَر،  وقال بعضهم: أَرض ناشرة بهذا المعنى.  ابن سيده: والتَّناشِير كتاب للغِلمان في الكُتَّاب لا أَعرِف لها  واحداً.  والنُّشرةُ: رُقْيَة يُعالَج بها المجنون والمرِيض تُنَشَّر عليه  تَنْشِيراً،وقد نَشَّر عنه، قال: وربما قالوا للإِنسان المهزول الهالكِ: كأَنه  نُشْرة. والتَّنْشِير: من النُّشْرة، وهي كالتَّعوِيذ والرُّقية. قال  الكلابي: وإِذا نُشِر المَسْفُوع كان كأَنما أُنْشِط من عِقال أَي يذهب عنه  سريعاً. وفي الحديث أَنه قال: فلعل طَبًّا أَصابه يعني سِحْراً، ثم  نَشَّره بِقُلْ أَعوذ بربّ الناس أَي رَقَاهُ؛ وكذلك إِذا كَتب له النُّشْرة.  وفي الحديث: أَنه سُئل عن النُّشْرة فقال: هي من عَمَل الشيطان؛  النُّشرة، بالضم: ضرْب من الرُّقية والعِلاج يعالَج به من كان يُظن أَن به مَسًّا  من الجِن، سميت نُشْرة لأَنه يُنَشَّر بها عنه ما خامَرَه من الدَّاء  أَي يُكشَف ويُزال. وقال الحسن: النُّشْرة من السِّحْر؛ وقد نَشَّرت عنه  تَنشِيراً.  وناشِرة: اسم رجل؛ قال:  لقد عَيَّل الأَيتامَ طَعنةُ ناشِرَهْ  أَناشِرَ، لا زالتْ يمينُك آشِرَهْ  أَراد: يا ناشِرَةُ فرخَّم وفتح الراء، وقيل: إِنما أَراد طعنة ناشِر،  وهو اسم ذلك الرجل، فأَلحق الهاء للتصريع، قال: وهذا ليس بشيء لأَنه لم  يُرْوَ إِلا أَناشِر، بالترخيم، وقال أَبو نُخَيلة يذكُر السَّمَك:  تَغُمُّه النَّشْرة والنَّسِيمُ،  ولا يَزالُ مُغْرَقاً يَعُومُ  في البحر، والبحرُ له تَخْمِيمُ،  وأُمُّه الواحِدة الرَّؤُومُ  تَلْهَمُه جَهْلاً، وما يَرِيمُ  يقول: النَّشْرة والنسيم الذي يُحيي الحيوان إِذا طال عليه الخُمُوم  والعَفَن والرُّطُوبات تغُم السمك وتكرُ به، وأُمّه التي ولدته تأْكله لأَن  السَّمَك يأْكل بعضُه بعضا، وهو في ذلك لا يَرِيمُ موضعه.  ابن الأَعرابي: امرأَة مَنْشُورة ومَشْنُورة إِذا كانت سخيَّة كريمة،  قال: ومن المَنْشُورة قوله تعالى: نُشُراً بين يدَيْ رحمتِه؛ أَي سَخاء  وكَرَماً.  والمَنْشُور من كُتب السلطان: ما كان غير مختوم. ونَشْوَرَت الدابة من  عَلَفها نِشْواراً: أَبقتْ من علفها؛ عن ثعلب، وحكاه مع المِشْوار الذي هو  ما أَلقتِ الدابة من عَلَفها، قال: فوزنه على هذا نَفْعَلَتْ، قال: وهذا  بناء لا يُعرف. الجوهري: النِّشْوار ما تُبقيه الدابة من العَلَف، فارسي  معرب.
مقاييس اللغة:
(نشر) النون والشين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على فَتْحِ شيء وتشعُّبِه. ونَشَرت الخشبةَ بالمنشار نَشْراً. والنَّشْر: الرِّيح الطيِّبة. واكتَسَى البازِي ريشاً نَشَراً. أي منتشِراً واسعاً طويلاً. ومنه نَشَرتُ الكِتاب. خِلاف طويتُهُ. ونَشَر الله الموتَى فَنَشَروا. وأنْشَرَ الله الموتَى أيضاً. قال تعالى: ﴿ثُمَّ إذا شَاءَ أَنْشَرَه﴾ [عبس 22]، ثم قال الأعشَى:
حَتَّى يقولُ الناسُ لمَّا رأوا *** يا عَجَباً للميِّت الناشرِ([16])
ونَشَرت الأرضُ: أصابها الرَّبيعُ فأنبتت، وهي ناشرة، وذلك النَّباتُ النَّشْر، ويقال إنَّه للرَّاعيةِ رديّ ويقال: بل النَّشْر: الكلأَ يَيْبَس ثم يصيبُه المطرُ فيخرجُ منه شيءٌ كهيئة الحَلَم، وهو داءٌ. وعروقُ باطنِ الذِّراع: النَّواشر، سمِّيت لانتشارها. والانتشار: انتفاخ عَصَب الدّابّةِ من تَعَب. والنّشَر: أنْ تنتشر الغنمُ باللّيل فتَرعَى، ولذلك يقال لمن جمع أمرَه: "قد ضَّمَ نَشَرَه".
القاموس المحيط:
النَّشْرُ الريحُ الطَّيِّبَةُ، أو أعَمُّ، أو ريحُ فَمِ المرأةِ وأعْطافِها بعدَ النَّوْمِ، وإِحياءُ المَيِّتِ، كالنُّشُورِ والإِنْشارِ، والحَياةُ، نَشَرَهُ فَنَشَرَ، والكَلأُ يَبِسَ فأصابَهُ مَطَرٌ دُبُرَ الصَّيْفِ فاخْضَرَّ، وانْتشارُ الوَرَقِ، وإِيراقُ الشَّجَرِ، والجَرَبُ، وخِلافُ الطَّيِّ، كالتَّنْشيرِ، ونَحْتُ الخَشَبِ، والتَّفْريقُ، والقَوْمُ المُتَفَرِّقونَ لا يَجْمَعُهُمْ رَئيسٌ، ويُحَرَّكُ، وبَدْءُ النَّباتِ، وإِذاعَةُ الخَبَرِ، يَنْشِرُهُ ويَنْشُرُهُ. ومحمدُ بنُ نَشْرٍ محدِّثٌ رَوَى عنه لَيْثُ بنُ أبي سُلَيْمٍ. و " يُرْسِلُ الرِّياحَ نُشُراً " ونُشْراً ونَشْراً ونَشَراً، فالأَوَّلُ جَمْعُ نَشورٍ، كرَسولٍ ورُسُلٍ، والثاني سُكِّنَ الشينُ اسْتِخْفافاً، والثالثُ مَعْناهُ إِحْياءٌ بِنَشْرِ السَّحابِ الذي فيه المَطَرُ، والرابعُ شاذٌّ، قيلَ مَعْناهُ مُنْشِرَةً نَشَراً. ونَشَرَتِ الريحُ هَبَّتْ يومَ غَيْمٍ، الأرضُ نُشُوراً أصابَها الرَّبيعُ فأنْبَتَتْ. والنُّشْرَةُ، بالضم رُقْيَةٌ يُعالَجُ بها المَجْنونُ، والمَريضُ، وقد نَشَرَ عنه. وانْتَشَرَ انْبَسَطَ، كتَنَشَّرَ. النهارُ طالَ وامْتَدَّ، الخَبَرُ انْذَاعَ، الإِبِلُ افْتَرَقَتْ عن غِرَّةٍ من راعيها، الرجُلُ أنْعَظَ، العَصَبُ انْتَفَخَ، النَّخْلَةُ انْبَسَطَ سَعَفُها.والمِنْشارُ ما نُشِرَ به، وخَشَبَةٌ ذاتُ أصابعَ يُذَرَّى بها البُرُّ ونحوهُ. والنَّواشِرُعَصَبُ الذِّراعِ من داخِلٍ وخارِجٍ، أو عُروقٌ وعَصَبٌ باطِنَ الذِّراعِ، أو العَصَبُ في ظاهِرِها، واحِدَتُها ناشِرَةٌ.والتَّناشِيرُ كِتابَةٌ لِغِلْمانِ الكُتَّابِ، بلا واحِدٍ. وناشِرَةُ بنُ أغْواثٍ قَتَلَ هَمَّاماً غَدْراً. ومالِكُ بنُ زَيْدٍ، وعَبَّاسُ بنُ زَيْدٍ، وعَبَّاسُ بنُ الفَضْلِ، ومحمدُ بنُ عَنْبَسٍ، وعبدُ الرحمنِ بنُ مُرْهِزٍ الناشِرِيُّونَ محدِّثونَ. ونَشْوَرَتِ الدابَّةُ نِشْواراً أبْقَتْ من عَلَفِها.والنَّشيرُ المِئْزَرُ، والزَّرْعُ جُمِعَ وهُمْ لا يَدُوسونَهُ. والمَنْشُورُ الرجلُ المُنْتَشِرُ الأَمرِ، وما كان غيرَ مَخْتومٍ من كُتُبِ السُّلْطانِ، وبهاءٍ السَّخِيَّةُ الكريمةُ. والنُّشارَةُ ما سَقَطَ في النَّشْرِ. وإِبلٌ نَشَرَى، كجَمَزَى انْتَشَرَ فيها الجَرَبُ، والفِعْلُ كفَرِحَ. والتَّنْشيرُ التَّعْويذُ بالنُّشْرَةِ. والنَّشَرُ، محركةً المُنْتَشِرُ، ومنه " اللهمَّ اضْمُم نَشَرِي " ، وأن تَنْتَشِرَ الغَنَمُ بالليلِ فَتَرْعَى. والمُنْتَشِرُ بنُ وهْبٍ أخو أعْشَى باهِلَةَ لأُمِّهِ. ونُشُورُ، بالضم ة بالدِّينَوَر. والنُّشُرُ، بضمتين خُروجُ المَذْيِ من الإِنسانِ.
تاج العروس:
نشر
النَّشْرُ : الرِّيح الطَّيِّبةُ قال مُرَقِّشٌ :
النَّشْرُ مِسْكٌ والوُجوهُ دَنا ... نِيرٌ وأَطرافُ الأَكُفِّ عَنَمْ أَو أَعَمُّ أَي الرِّيحُ مُطلقاً من غير أَن يقيّد بطيبٍ أَو نَتْنٍ وهو قول أبي عُبَيد أَو ريحُ فَمِ المَرْأَةِ وأَنْفِها وأَعطافِها بعدَ النَوْمِ وهو قول أبي الدُّقَيْش قال امْرؤُ القَيْس :
كأَنَّ المُدامَ وصَوبَ الغَمامِ ... وريحَ الخُزامَى ونَشْرَ القُطُرْ
من المَجاز : النَّشْرُ إحياءُ المَيِّت كالنُّشورِ والإنشارِ وقد نشَرَ اللهُ المَيِّتَ ينشُره نَشْراً ونُشوراً وأَنْشَرَه : أَحياهُ وفي الكتاب العزيز : " وانْظُرْ إلى العِظامِ كيفَ نُنْشِرُها " قرأَها ابن عبّاس كيفَ نُنْشِرُها وقرأَها الحَسَن نَنْشُرُها وقال الفرَّاءُ من قرأَ كيف نُنْشِرُها فإنْشارُها إحياؤُها واحتجَّ ابن عبّاس بقوله تعالى : " ثُمَّ إذا شاءَ أَنْشَرَه " قال ومَن قرأَ كيفَ نَنْشُرُها وهي قراءة الحَسَن فكأَنَّه يذهبُ بها إلى النَّشْرِ والطَّيِّ . والوَجهُ أَن يقالَ : أَنْشَرَ الله المَوتى فنَشَروا هم إذا حَيُوا وأَنشرَهُمُ اللهُ : أَحياهُم . وأَنشَدَ الأَصمعيّ لأبي ذُؤَيْب :
لو كان مِدْحَةُ حَيٍّ أَنْشَرَتْ أَحَداً ... أَحْيا أَبُوَّتَكِ الشُّمَّ الأَماديحُ النَّشْرُ : الحياةُ . يقال : نَشَرَه نَشْراً ونُشوراً كأَنْشَرَهُ فَنَشَرَ هو أي المَيِّتُ لا غير نُشوراً : حَيِيَ وعاشَ بعدَ المَوت . وقال الزّجّاج : نَشَرَهُم الله بعثَهم كما قال تعالى : " وإلَيْهِ النُّشُورُ " وقال الأَعشَى :
حتَّى يقولَ النّاسُ مِمّا رأَوا ... يا عَجَباً لِلْمَيِّت النّاشِرِ النَّشْرُ : الكَلأُ إذا يَبِسَ فأَصابَه مَطَرٌ في دُبُر الصَّيف فاخْضَرَّ وهو رديءٌ للرّاعيةِ يهرُبُ النّاسُ منه بأَموالِهم يصيبها منه السَّهام إذا رعَتْه في أَوّل ما يَظْهَر وقد نَشَرَ العُشْبُ نَشْراً . وقال أبو حنيفة : ولا يضُرُّ النَّشْرُ الحافِرَ وإذا كان كذلك تركوه حتى يَجِفَّ فتذهب عنه أُبْلَتُه أي شَرّه وهو يكون من البقل والعشب وقيل : لا يكون إلاّ من العشب وقد نَشَرَت الأَرضُ . النَّشْرُ : انتشارُ الوَرَقِ وقيل : إِيراقُ الشَّجَرِ وبكُلٍّ منهما فَسَّرَ ابنُ الأَعرابيّ قولَ الشاعر :
كأَنَّ على أَكتافهم نَشْرَ غَرْقَدٍ ... وقد جاوَزوا نَيَّانَ كالنَّبَطِ الغُلْفِ وقيل : النَّشْرُ هنا الرّائحةُ الطَّيِّبَةُ عن ابن الأَعرابيّ أَيضاً . النَّشْرُ : خِلافُ الطَّيِّ كالتَّنشيرِ نَشَرَ الثَّوْبَ ونحوَه ينْشُرُهُ نَشْراً ونَشَّرَهُ : بَسَطَهُ وصُحُفٌ مُنَشَّرَةٌ شُدِّدَ للكَثرَة . النَّشْرُ : نَحْتُ الخَشَب وقد نَشَرَ الخَشَبَةَ يَنْشُرُها نَشْراً : نَحَتَها وهو مَجازٌ . وفي الصِّحاح : قطعها بالمِنْشارِ . النّشْرُ : التَّفريقُ والقومُ المُتَفَرِّقون الذين لا يجمعهم رئيسٌ ويُحَرَّكُ يُقال : جاءَ القوم نَشَراً أي مُتَفَرِّقين ورأَيْتُ القومَ نَشَراً أي منتشرين . منَ المَجاز : النَّشْرُ : بَدْءُ النَّباتِ في الأرض . يقال : ما أَحْسَنَ نَشْرَها . النَّشْرُ : إذاعةُ الخبَر وقد نَشَرَه يَنْشِره بالكسر ويَنْشُره بالضم : أذاعَه فانْتَشَر . ومحمد بن نَشْر محدّث هَمْدَانيّ وروى عنه لَيْثُ بن أبي سُلَيْم وضَبطه الحافظ في التَّبْصير بالتَّحْتِيَّة بدلَ النون وقال فيه : يروي عن لَيْثِ بن أبي سُلَيْم ثم قال : قلت هو هَمْدَانيّ روى عن ابنِ الحنفيّة . ففي كلام المصنّف نظرٌ من وَجْهَيْن . وقرأت في ديوان الذهَبِيّ ما نصه : محمد بن نَشْر المَدَني عن عمرو بن نَجيح نكرةٌ لا يُعرَف . قلت : ولعل هذا غير الذي ذكره المصنِّف فليُنظَر . قَوْلُهُ تَعالى : " وهو الذي يُرسِل الرِّياحَ نُشُراً بينَ يَدَيْ رَحْمَته " هو بضمَّتَيْن قرئ نُشْراً بضمٍ فسكون قرئَ نَشَرَاً بالتحريك فالأول جَمْع نَشور كرَسول ورُسُل والثاني سكّن الشين استِخْفافاً أي طلباً للخِفَّة والثالث معناه إحْياء بنَشْرِ السَّحَاب الذي فيه المَطَر الذي هو حياةُ كلِّ شيءٍ والرابع شاذٌّ عن ابنِ جنّي قال : وقرئ بها . وعلى هذا قالوا ماتت الرِّيح : سَكَنَت قال :
إنّي لأرْجو أن تَموتَ الرِّيحُ ... فَأَقْعُد اليومَ وأَسْتَريحُ
قيل : معناه وهو الذي يُرسِل الرياحَ مُنشِرةً نَشَرَاً قاله الزَّجَّاج . قال : وقرئ بُشُراً بالباء جمع بَشيرة كقوله تعالى : " ومن آياتِه أنْ يُرسِلَ الرِّياحَ مُبَشِّراتٍ " . وَنَشَرتِ الريحُ : هَبَّتْ في يومِ غَيْمٍ خاصَّةً . عن ابْن الأَعْرابِيّ . وقَوْلُهُ تَعالى : " والنَّاشِراتِ نَشْرَاً " قال ثعلب : هي الملائكةُ تَنْشُر الرّحمة . وقيل : هي الرِّياح تَأْتِي بالمطر . منَ المَجاز : نَشَرَتِ الأرضُ تَنْشُر نُشوراً بالضم : أصابها الربيعُ فأنبَتَتْ فهي ناشِرةٌ . منَ المَجاز : النُّشْرَة بالضَّمِّ : رُقْيَةٌ يُعالَج بها المجنون والمريض ومن كان يُظَنُّ أنّ به مَسَّاً من الجنّ وقد نَشَرَ عنه إذا رَقَاه وربَّما قالوا للإنسانِ والمَهْزول الهالِك : كأنَّه نُشْرَة . قال الكلابيّ : وإذا نُشِرَ المَسْفوعُ كان كأنّما أُنشِطَ من عِقال أي يُذهَب عنه سريعاً سُمِّيت نُشْرَة لأنّه يُنَشَّر بها عنه ما خامَرَه من الدَّاء أي يُكشَف ويُزال . وفي الحديث : " أنّه سُئلَ عن النُّشْرَة فقال : هي من عَمَلِ الشَّيْطان " وقال الحسن : النُّشْرَة من السِّحْر . وانْتَشَر المَتاعُ وغيرُه : انْبَسَط وقد نَشَرَه نَشْرَاً كتَنَشَّر . وفي الحديث : " أنّه لم يَخْرُج في سفرٍ إلاّ قال حين يَنْهَضُ من جُلوسِه : اللهُمَّ بكَ انْتَشَرْت " . قال ابنُ الأثير : أي ابتدأتُ سَفَري . وكلّ شيءٍ أخذته غَضَّاً طَرِيَّاً فقد نَشَرْتَه وانتَشَرْته ويُروى بالباء المُوَحَّدة والسِّين المُهمَلة . وقد ذُكر في محلِّه . انْتَشَرَ النهارُ وغيرُه : طالَ وامْتَدَّ . منَ المَجاز : انْتَشَرَ الخَبَرُ في الناس : انْذاعَ وانتَشَرَت الإبلُ والغَنَمُ : افْتَرَقَتْ وفي بعض النسخ : تفرَّقتْ عن غِرَّةٍ من راعِيها وَنَشَرها هو يَنْشُرها نَشْرَاً . وهي النَّشَر محرَّكةً . منَ المَجاز : انْتَشَر الرجلُ إذا أَنْعَظ وانتشَرَ ذَكَرُه إذا قام . انْتَشَرَ العَصَبُ : انْتَفَخَ للإتْعابِ قال أبو عُبَيْدة : والعَصَبَةُ التي تنتفخ هي العُجايَة قال : وتحَرُّكُ الشَّظَى كانتِشارِ العَصَبِ غير أنّ الفرَسَ لانتِشارِ العَصَبِ أشدُّ احتمالاً منه لتحرُّك الشَّظَى . وقال غيرُه : انتِشار عَصَبِ الدّابَّةِ في يَدِه أنْ يُصيبه عَنَتٌ فيزول العَصَبُ عن مَوْضِعه . انْتَشَرَت النَّخلةُ : انبسَطَ سعَفُها . نَشَرَ الخَشَبَة بالمِنْشار . والمِنْشار : ما نُشِرَ به والمِنْشار أيضاً : خَشَبَةٌ ذاتُ أصابعَ يُذَرَّى بها البُرُّ ونَحْوُه . والنَّواشِر : عَصَبُ الذِّراع من داخلٍ وخارجٍ أو عروقٌ وَعَصَبٌ في باطنِ الذِّراع وهي الرَّواهِشُ أيضاً . وقال أبو عمرو والأصمعيّ هي عروقُ باطِنِ الذِّراع قال زُهَيْر :
" مَراجيعُ وَشْمٍ في نَواشِرِ مِعْصَمِ أو هي العَصَبُ في ظاهِرِها واحدَتُها ناشِرَةٌ واقتصرَ الجَوْهَرِيّ على ما ذهبَ إليه الأصمعيُّ وأبو عَمْروٍ . يقال : ما أَشْبَه خَطَّه بتَناشيرِ الصِّبيان التَّناشير : كتابةٌ لغِلْمان الكُتَّاب وهي خطوطُهم في المَكْتَبِ بلا واحد قاله ابنُ سِيدَه . وناشِرَةُ بن أَغْوَاثٍ الذي قَتَلَ هَمَّاماً غَدْرَاً وقصَّتُه مشهورةٌ في كتب التَّواريخ واستوفاها البَلاذُرِيّ في المَفاهيم . وفيه يقول القائل :
لقدْ عَيَّلَ الأَيْتامَ طَعْنَةُ ناشِرَهْ ... أَناشِرَ لا زالتْ يمينُك آشِرَهْ
ومالكُ بن زَيْدٍ المَعافِريّ سمع أبا أيوب وابنَ عمر وعنه أبو قَبيل المَعافِرِيُّ وعباس بن الفضل عن أبي داوود النَّخَعِيّ ومحمد بن عَنْبَس عن إسحاق بن يزيد وغيرِه وعنه محمد بن محمود الكِنْديّ الكوفيّ وعبدُ الرحمن بن مُزْهِر وهذا الأخير لم يذكره الحافظ في التَّبْصير وذكر ضِمام بن إسماعيل المَعافِرِيّ الناشِرِيُّون محَدِّثون كلهم إلى جدِّهم ناشِرَة أما مالكُ بن زَيْد فمن بني ناشِرَه بن الأبيض بن كِنانة بن مُسْلِيَة بن عامر بن عَمْرِو بن عُلَةَ بن جَلْد بَطْن من هَمْدَان قاله ابنُ الأثير . ونَشْوَرَتِ الدَّابَّةُ من علَفِها نَشْوَاراً بالكسر : أَبْقَتْ من علَفِها عن ثعلب وحكاه مع المِشْوار الذي هو ما أَلْقَت الدابَّةُ من علفِها قال : فَوَزْنُه على هذا نَفْعَلَتْ قال وهذا بناءٌ لا يُعرَف كذا نقله ابنُ سِيدَه وقال الجَوْهَرِيّ : والنِّشْوار : ما تُبقيه الدَّابَّةُ من العلَف فارسيٌّ معرَّب . في الحديث : " إذا دَخَلَ أحدكم الحَمَّام فعليه بالنَّشير ولا يَخْصِف " . النَّشير كأَمير : المِئْزَر سُمِّي به لأنّه يُنشَر ليُؤْتَزَرَ به . النَّشِير : الزَّرْعُ إذا جُمِع وهم لا يدوسونه . في التَّكملة : المَنْشور : ما كان غَيْرَ مَخْتُومٍ من كتبِ السلطان وهو المَشْهور بالفَرَمان الآن والجَمْعُ المَناشير . المَنْشورة بهاءٍ : المرأةُ السَّخِيَّةُ الكَريمة كالمَشْنورة عن ابْن الأَعْرابِيّ . والنُّشارَة بالضمّ : ما سَقَطَ من المِنْشار في النَّشْر كالنُّحاتَة . وإبلٌ نَشَرَى كَجَمَزى : انْتشَرَ فيها الجَرَبُ وفي التَّكملة : نَشْرَى كَسَكْرى والفِعلُ نَشِرَ كفَرِح إذا جَرِبَ بعد ذهابِه وَنَبَتَ الوَبَرُ عليه حتى يَخْفَى وبه فُسِّر قَوْلُ عُمَيْر بن الحُبَاب :
وفينا وإنْ قيلَ اصْطَلَحْنا تَضاغُنٌ ... كما طرَّ أَوْبَارُ الجِرابِ على النَّشْرِ
والتَّنْشير مثلُ التَّعويذ بالنُّشْرَة والرُّقْيَة وقد نَشَّر عنه تَنْشِيراً ومنه الحديث أنّه قال : " فلعلَّ طَبَّاً أصابه " يعني سِحْراً ثم نَشَّرَه ب : " قُل أعوذُ برَبِّ النَّاسِ " وهو مجاز . قال الزَّمَخْشَرِيّ : كأنك تُفرِّق عنه العِلَّة . والنَّشَرُ محرَّكةً : المُنْتَشِرُ ومنه الحديث : " اللَّهُمَّ اضْمُمْ نَشَري " أي ما انتشرَ من أَمْرِي كقولهم : لَمَّ الله شعَثي . وفي حديث عائشةَ رضي الله عنها تَصِفُ أباها : " فَرَدَّ نَشَرَ الإسلام على غَرِّه " أي رَدَّ ما انتشَرَ من الإسلام إلى حالتِه التي كانت على عَهْدِ رسول الله صلّى الله عليه وسلَّم تعني أَمْرَ الرِّدَّة وكِفايةَ أبيها إيّاه . وهو فَعَلٌ بمعنى مَفْعُول . يقال : اتَّقِ على غنَمِكَ النَّشَر وهو أن تَنْتَشِرَ الغنَمُ باللَّيْل فَتَرْعى . والمُنْتَشِرُ بنُ وَهْبٍ الباهِلِيّ أخو أَعْشَى باهِلَةَ لأمِّه أحدُ الأشرافِ كان يَسْبِقُ الفرَسَ شَدَّاً . ونُشور بالضمّ : ة بالدِّينَوَر نقله الصَّاغانِيّ قلتُ : ومنها أبو بكرٍ محمد بن عثمان بن عَطاءٍ النُّشورِيّ الدِّينَوَرِيّ سَمِعَ الحديثَ ودخلَ دِمْياط وكان حَسَنَ الطّريقة . والنُّشُر بضمَّتَيْن : خروج المَذْيِ من الإنسان نقله الصَّاغانِيّ . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : أرضُ المَنْشَر : الأرضُ المُقدَّسَة من الشام أي مَوْضِع النُّشور جاء في الحديث وهي أرضُ المَحْشَر أيضاً . وفي الحديث : " لا رَضاعَ إلاّ ما أَنْشَر اللحمَ وأَنْبَتَ العظمَ " أي شَدَّه وقَوَّاه . قال ابنُ الأثير ويُروى بالزاي . ونَشرُ الأرضِ بالفتح : ما خرجَ من نباتها . وقال الليثُ : النَّشْرُ : الكَلأُ يَهيجُ أعلاه وأسفلُه نَدِيٌّ أَخْضَر وبه فُسِّر قولُ عُمَيْر بن الحُباب السابق . يقول : ظاهرُنا في الصُّلْح حَسَنٌ في مِرآةِ العَيْن وباطنُنا فاسدٌ كما تَحْسُنُ أَوْبَارُ الجَرْبَى عن أكلِ النَّشْرِ وتحتها داءٌ منه في أَجْوَافِها . وقال ابْن الأَعْرابِيّ : النَّشْرُ : نباتُ الوَبَرِ على الجَرَبِ بَعْدَ ما يَبْرَأ . والنَّشْرُ : محركة : أن تَرْعَى الإبلُ بَقْلاً قد أصابه صَيْفٌ وهو يَضرُّها ومنه قولهم : اتَّقِ على إبلك النَّشْر . ويقال : رأيتُ القومَ نَشَرَاً أي مُنتَشرين واكْتسى البازي رِيشاً نَشَرَاً أي مُنتشراً طويلاً . وجاء ناشِراً أُذُنَيْه إذا جاء طائعاً كذا في الأساس وفي نسخة اللسان طامِعاً وعزاه لابن الأعرابيّ وهو مَجاز وَنَشَرُ الماءِ محرَّكة : ما انْتَشَر وتَطايَر عند الوضوء وفي حديث الوضوء : " فإذا اسْتَنْشَرْتَ واسْتَنْثَرْتَ خَرَجَتْ خَطايا وَجْهِك وفِيكَ وخَياشيمِك مع الماء " قال الخَطَّابيُّ : المَحْفوظُ اسْتَنْشَيْت بمعنى اسْتَنْشَقْتَ . قال : فإن كان محفوظاً فهو من انتِشار الماء وتفَرُّقه . وقال شَمِرٌ : أرضٌ ماشِرَةٌ وهي التي قد اهتزَّ نباتُها واستوَتْ ورَوِيَت من المطر . وقال بعضهُم : أرضٌ ناشِرَةٌ بهذا المعنى . والنَّشْرَةُ بالفتح : النَّسيم وقد ذَكَرَه أبو نُخَيْلة في شِعره . وتَنَشَّر الرجلُ إذا اسْتَرْقى . والمُنتَشِرُ بنُ الأجْدَع أخو مَسْرُوقٍ روى عنه ابنُه محمد بن المُنتَشِر وأخوه المُغيرةَ بن المُنتَشِر ذكره ابنُ سعد في الفقهاء وأبو عثمان عاصمُ بن محمد بن النَّصير بن المُنتَشِر البَصْرِيّ عن مُعتَمِر وعنه مُسلِمٌ وأبو داوود وغيرُهما . وَنَشَرْتُ : من قرى مصر بالغربيَّة . والمِنْشار بالكسر : حِصنٌ قريبٌ من الفرات . وقال الحازميُّ : مِنْشار : جبلٌ أظنُّه نَجْدِيَّاً . وبنو ناشِرَة بَطْنٌ من المَعافِر . وناشِرَةُ بن أسامة بنِ والبة بن الحارث بنِ ثعلبة بن دُودان بن أسدٍ بطنٌ آخر منهم بِشْرُ بن أبي خازمٍ واسمُه عَمْرُو بن عَوْف بن حِمْيَر بن ناشِرَة الشاعر ذكره ابنُ الكلبيّ . ونُشَيْرٌ مُصغَّراً : موضعٌ ببلاد العرب . والنّاشِريُّون : فقهاءُ زَبيد بل اليمن كلّه وهم أكبر بيت في العلم والفقه والصّلاح وبهم كان يُنتفَع في أكثر بلادِ اليمن ينتسبون إلى ناشِر بن تَيْم بن سَمْلَقة بَطْن من عَكِّ بنِ عدنان وإليه نُسِب حِصنُ ناشِر باليمن . وحفيدُه ناشِرٌ الأصغر بنُ عامر بن ناشِر نزلَ أسفلَ وادي مَوْر وابْتَنى بها القرية المعروفة بالنّاشريَّة في أول المائة الخامسَة منهم القاضي مُوفَّق
الدين عليّ بن محمد بن أبي بكر بن عبد الله النّاشريّ شاعر الأشرَف تُوفِّي سنة 739 بتَعِزّ وحفيدُه الشِّهاب أحمد بن أبي بكر بن عليّ إليه انتهتْ رِياسَةُ العلمِ بزَبيد وكان معاصِراً للمُصنِّف ؛ وكذا أخوه عليُّ بن أبي بكر الحاكِم بزَبيد ووالدُهما القاضي أبو بكر تفقَّه بأبيه وهو ممّن أخذ عنه ابنُ الخيّاط حافظُ الدِّيار اليمنيّة تُوفِّي بتَعِزّ سنة 772 ومنهم القاضي أبو الفتوح عبدُ الله بن محمد بن عبد الله بن عمر النّاشِرِيّ تفقّه على أبيه وعلى القاضي جمال الدين الريميّ وتُوفّي بالمَهْجَم قاضياً بها سنة 814 وله إخوةٌ أربعةٌ كلّهم تَوَلَّوا الخَطابةَ والتدريس بالمَهْجَم والكدراء ومنهم الفقيه الناسِك إبراهيمُ بنُ عيسى بن إبراهيم النّاشِرِيّ تُوفِّي بالكدراء سنة 817 . وفيها توفّي المُصنِّف بزَبيد . ومنهم إسماعيل الناشريّ توفّي بحَرَض سنة 812 وقد ألّف فيهم أبو محمد عثمان بنُ عمر بن أبي بكرٍ النّاشريّ الزَّبيديّ كتاباً سَمّاه البُستانُ الزاهر في طَبَقَات علماءِ بني ناشِر وكذلك الإمام المُفتي أبو الخُطَباء محمد بن عبد الله بن عمر النّاشريّ فقد اسْتَوْفى ذِكرَهم في كتابه : غُرَر الدُّرَر في مختصر السِّيَر وأنساب البَشَر . والأُنْشور : بَطْنٌ من عَكِّ بن عدنان يَنْزِلون قبِليّ تَعِزّ على نِصفِ يومٍ منها . وناشِرُ بن حامد بن مغرب : بطنٌ من عَكّ وهو جَدّ المَكاسِعَة باليمن . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : الدين عليّ بن محمد بن أبي بكر بن عبد الله النّاشريّ شاعر الأشرَف تُوفِّي سنة 739 بتَعِزّ وحفيدُه الشِّهاب أحمد بن أبي بكر بن عليّ إليه انتهتْ رِياسَةُ العلمِ بزَبيد وكان معاصِراً للمُصنِّف ؛ وكذا أخوه عليُّ بن أبي بكر الحاكِم بزَبيد ووالدُهما القاضي أبو بكر تفقَّه بأبيه وهو ممّن أخذ عنه ابنُ الخيّاط حافظُ الدِّيار اليمنيّة تُوفِّي بتَعِزّ سنة 772 ومنهم القاضي أبو الفتوح عبدُ الله بن محمد بن عبد الله بن عمر النّاشِرِيّ تفقّه على أبيه وعلى القاضي جمال الدين الريميّ وتُوفّي بالمَهْجَم قاضياً بها سنة 814 وله إخوةٌ أربعةٌ كلّهم تَوَلَّوا الخَطابةَ والتدريس بالمَهْجَم والكدراء ومنهم الفقيه الناسِك إبراهيمُ بنُ عيسى بن إبراهيم النّاشِرِيّ تُوفِّي بالكدراء سنة 817 . وفيها توفّي المُصنِّف بزَبيد . ومنهم إسماعيل الناشريّ توفّي بحَرَض سنة 812 وقد ألّف فيهم أبو محمد عثمان بنُ عمر بن أبي بكرٍ النّاشريّ الزَّبيديّ كتاباً سَمّاه البُستانُ الزاهر في طَبَقَات علماءِ بني ناشِر وكذلك الإمام المُفتي أبو الخُطَباء محمد بن عبد الله بن عمر النّاشريّ فقد اسْتَوْفى ذِكرَهم في كتابه : غُرَر الدُّرَر في مختصر السِّيَر وأنساب البَشَر . والأُنْشور : بَطْنٌ من عَكِّ بن عدنان يَنْزِلون قبِليّ تَعِزّ على نِصفِ يومٍ منها . وناشِرُ بن حامد بن مغرب : بطنٌ من عَكّ وهو جَدّ المَكاسِعَة باليمن .

##### Türkçe

نشر
**نَشَرَ** - **يَنْشُرُ** - **نَشْر** - **نُشُور** - **نَاشِر** - **نَاشِرَة** - **نَاشِرَات** - **مَنْشُوْر** - **انْتَشَرَ** - **يَنْتَشِرُ** - **مُنْتَشِر** - **أَنْشَرَ** - **يُنْشِرُ** - **نَشَّرَ** - **يُنَشِّرُ** - **مُنَشَّر** - **مُنَشَّرِيْن** - **مُنَشَّرَة**
**نَشَرَ - يَنْشُرُ** + bir varlık + bir şeyi: onu saklandığı yerden çıkarır; onu yaymakla açar ve dağıtır; böylece kolayca görülür: bir şeyi saklandığı yerden çıkarır ve onu açık, belirgin ve aralıklı bir biçimde görünür bir yere koyar; ta ki onu herhangi bir bakan ayırt edip tanıyabilsin
**نَشْر - نَشْراً**: “**نَشَرَ - يَنْشُرُ**” fiilinin isim-fiilidir; ve aynı zamanda mef‘ûl manasında da gelir: bakanların önünde ortaya konmuş, yayılmış ve dağıtılmış şey
**نُشُوْر - النُّشُور**: “**نَشَرَ - يَنْشُرُ**”dan mübalağa isim-fiilidir: saklı bir yerden açık, belirgin ve aralıklı bir yere çıkarma; ta ki onu herhangi bir bakan ayırt edip tanıyabilsin; ve ıstılahta: kıyamet gününde kabirlerinden diriltildikten sonra insanların mahşerde yayılıp dağılması
﴿Böylece onunla yeri ölümünden sonra dirilttik; işte **النشور** da böyledir﴾
﴿Bilakis onlar **نشورا** ummazlardı﴾
**نَاشِر**: “**نَشَرَ - يَنْشُرُ**”dan müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil
**نَاشِرة**: **نَاشِر**’in müennesi
**نَاشِرات**: **نَاشِرة**’nin çoğulu
**مَنْشُوْر**: “**نَشَرَ - يَنْشُرُ**”dan ism-i mef‘ûl: yayılan şey.
**انْتَشَرَ - يَنْتَشِرُ**: “**نَشَرَ - يَنْشُرُ**”dan “**انفعل**” vezninde: “**نَشَرَ - يَنْشُرُ**” fiilinin, dıştan bir hareket ettirici olmaksızın kendiliğinden gerçekleştiği hâli: kendisi saklandığı yerden açık, belirgin ve aralıklı bir yere çıkar; ta ki onu herhangi bir bakan ayırt edip tanıyabilsin
**مُنْتَشِر**: “**انْتَشَرَ - يَنْتَشِرُ**”dan müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil
**أَنْشَرَ - يُنْشِرُ**: “**نَشَرَ - يَنْشُرُ**”dan “**أفْعَلَ**” vezninde: onu “**يَنْشُرُ**” kıldı, kendisini: onu, kendisi saklandığı yerden açık, belirgin ve aralıklı bir yere çıkarır hâle getirdi; ta ki onu herhangi bir bakan ayırt edip tanıyabilsin
**نَشَّرَ - يُنَشِّرُ**: “**نَشَرَ - يَنْشُرُ**”dan “**فَعَّل**” vezninde: onu, tekrar ve şiddet üzere “**يَنْشُرُ**” kıldı: onu, tekrar ve şiddet üzere kendisi saklandığı yerden çıkarır hâle getirdi
**مُنَشَّر**: “**نَشَّرَ - يُنَشِّرُ**”dan ism-i mef‘ûl: onları, herhangi bir bakanın ayırt edip tanıyabilmesi için açık, belirgin ve aralıklı bir yere çıkarılanlar
**مُنَشَّرِيْن**: **مُنَشَّر**’in çoğulu
**مُنَشَّرَة**: **مُنَشَّر**’in müennesi
Ve lafız, “örtülü veya saklı olanı yerinden çıkarma, onu yayma ve kolaylıkla ve rahatça görülsün diye onu arz etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**سَفَحَ - يَسْفَحُ**، **سَفَك - يَسْفِكُ**، **نَشَرَ - يَنْشُرُ**، **فَضَحَ - يَفْضَحُ**، **عَرَضَ - يَعْرِضً**، **جَهَرَ - يَجْهَرُ**
**نَشَرَ - يَنْشُرُ**
 	﴿O, ümitlerini kestikten sonra yağmuru indirir ve rahmetini **ينشر**; O, velîdir, hamîddir (28)﴾ Şûrâ ﴿Ve siz onlardan ve Allah’tan başka taptıklarından ayrıldığınızda, mağaraya sığının; Rabbiniz size rahmetinden **ينشر** ve işinizden size bir kolaylık hazırlar (16)﴾ Kehf
 	﴿Ve sahifeler **نشرت** edildiğinde (10)﴾ Tekvîr
 	﴿Yoksa yerden ilâhlar mı edindiler; onlar **يُنشِرون** (21)﴾ Enbiyâ
نشر - نشرا
 	﴿Ve **الناشرات** **نشرا** (3)﴾ Mürselât
ناشر - ناشرات
 ﴿Ve **الناشرات** **نشرا** (3)﴾ Mürselât
منشور
 	﴿Yayılmış bir parşömen içinde (3)﴾ Tûr ﴿Ve her insanın kuşunu boynuna bağladık; kıyamet günü ona bir kitap çıkarırız; onu **منشورا** bulur (13)﴾ İsrâ
انتَشَرَ - فانتشروا
 	﴿Namaz kılındığında yeryüzüne **فانتشروا** edin ve Allah’ın fazlından isteyin; Allah’ı çokça anın; umulur ki felâh bulursunuz (10)﴾ Cum‘a ﴿Ey iman edenler! Size izin verilmedikçe Peygamberin evlerine girmeyin; yemeğe (çağrılmaya) kadar—pişmesini gözetleyerek değil; fakat çağrıldığınızda girin; yediğinizde **فانتشروا** edin; sohbet için ünsiyet kurarak değil; şüphesiz bu, Peygamberi incitiyordu da sizden hayâ ediyordu; Allah haktan hayâ etmez. Onlardan bir eşya istediğinizde, perde arkasından isteyin; bu, sizin kalpleriniz ve onların kalpleri için daha temizdir. Allah’ın Resulünü incitmeniz ve ondan sonra eşleriyle asla evlenmeniz size helâl değildir; şüphesiz bu, Allah katında büyüktür (53)﴾ Ahzâb
 	﴿Ve O’nun âyetlerindendir: sizi topraktan yaratması; sonra bir de bakarsınız ki siz insanlar **تنتشرون** (20)﴾ Rûm
**مُنْتَشِر**
 	﴿Gözleri boyun eğmiş olarak kabirlerden çıkarlar; sanki yayılmış çekirge gibi (7)﴾ Kamer
**أَنْشَرَ - أنشره**
 	﴿Sonra dilediğinde onu **أنشره** eder (22)﴾ Abese ﴿Ve gökten ölçüyle su indiren O’dur; onunla ölü bir beldeyi dirilttik; işte böyle çıkarılırsınız (11)﴾ Zuhruf
**نُشُور - النشور**
 	﴿Ve O’ndan başka ilâhlar edindiler; hiçbir şey yaratmazlar, kendileri yaratılırlar; kendileri için ne zarar ne faydaya malik değillerdir; ne ölüme ne hayata ne de **نشورا**ya malik değillerdir (3)﴾ Furkân ﴿Andolsun, kötü yağmura tutulmuş köyün yanından geçtiler; onu görmüyorlar mıydı? Bilakis onlar **نشورا** ummazlardı (40)﴾ Furkân ﴿Ve O, sizin için geceyi örtü, uykuyu dinlenme kıldı; gündüzü de **نشورا** kıldı (47)﴾ Furkân ﴿Ve Allah, rüzgârları gönderir; bulutu kaldırır; onu ölü bir beldeye sevk ederiz; onunla yeri ölümünden sonra diriltiriz; işte **النشور** da böyledir (9)﴾ Fâtır ﴿O, sizin için yeri boyun eğdirilmiş kıldı; onun omuzlarında yürüyün ve O’nun rızkından yiyin; dönüş de O’nadır: **النشور** (15)﴾ Mülk
منشرة - مُتْشَرين
 	﴿Bilakis onlardan her bir kişi, kendisine **صحفا منشرة** verilmesini ister (52)﴾ Müddessir ﴿Ve sahifeler **نشرت** edildiğinde (10)﴾ Tekvîr
 	﴿O, ancak ilk ölümümüzdür; biz **بمنشرين** değiliz (35)﴾ Duhân
Muhtârü’s-Sıhâh
● [نشر] ن ش ر: **النَّشْرُ** “**النصر**” vezninde: güzel koku; ve **النَّشَرُ** iki fetha ile: yayılmış olan; ve hadiste: ﴿**أَتملك نشر الماء**﴾ ve **نَشَرَ** eşyayı ve başkasını: onu yaydı; kapısı **نصر**’dır; ve ondan: **ريح نَشُورٌ** fetha ile ve **رياح نُشُرٌ** iki damme ile; ve **نَشَرَ** ölüyü: o hâlde o **نَاشِرٌ**’dir: ölümden sonra yaşadı; kapısı **دخل**’dir; ve ondan: **يوم النُّشُورِ**; ve Allah Teâlâ onu **أَنْشَرَهُ**: onu diriltti; ve ondan: İbn Abbas رضي الله عنه ﴿**كيف نُنشِرُها**﴾ okudu ve Allah Teâlâ’nın ﴿**ثم إذا شاء أنْشَره**﴾ sözüyle delil getirdi; Hasan **نَنْشُرُها** okudu; Ferrâ dedi ki: **نشر** ve **الطَّي**’a götürdü; dedi ki: vech şudur: Allah Teâlâ’nın onları **أَنشرهم** etmesi, sonra onların **نَشَرُوا هُم** olmaları; ve **نَشَرَ** tahtayı: onu kesti; ve **المِنْشَارِ**; kapısı **نصر**’dır; ve **النُّشَارةُ** damme ile: ondan düşen şey; ve **نَشَرَ** haberi: onu yaydı; kapısı **نصر** ve **ضرب**’dır; ve **صُحُف مُنَشَّرةٌ** çokluk için şeddelendi; ve **التَّنْشِيرُ** **النُّشْرَةِ**dendir; o da ta‘vîz ve rukye gibidir; ve hadiste: o dedi ki ﴿Belki ona bir **طِبا** isabet etti—yani bir sihir—sonra onu **نَشَّرَهُ** “**قُل أعوذ برب الناس**” ile﴾ yani ona rukye yaptı; ve aynı şekilde ona **النُّشرة** yazıldığında; ve **انْتَشَر** haber: yayıldı
Râgıb
نشر
- **النشر**; **نشر الثوب** ve sahifeyi, bulutu, nimeti ve hadisi: onları yaymak. Allah Teâlâ dedi ki: }﴿Ve sahifeler **نشرت** edildiğinde﴾ [Tekvîr/10], ve dedi ki: }﴿Ve O, rahmetinin önünde rüzgârları **نشرا** olarak gönderir﴾ [A‘râf/57] (bu, İbn Âmir eş-Şâmî’nin kıraatidir), }﴿Ve rahmetini **وينشر** eder﴾ [Şûrâ/28], ve O’nun sözü: }﴿Ve **الناشرات** **نشرا**﴾ [Mürselât/3] yani: rüzgârları yayan melekler; yahut bulutu yayan rüzgârlar; ve **الناشر**’in cem‘inde: **ننشر** denir; ve }﴿**نشرا**﴾﴿diye okundu (bu, Nâfi‘, İbn Kesîr, Ebû ‘Amr, Ebû Ca‘fer ve Ya‘kûb’un kıraatidir. el-İthâf s. 226); böylece﴾﴿**والناشرات**﴾﴿sözü gibi olur. Ve ondan: “Güzel bir **نشرا** işittim.” yani: övgü ve başkasıyla yayılan bir hadis. Ve **نشر الميت نشورا**. Allah Teâlâ dedi ki:﴾﴿Ve O’na **النشور**﴾ [Mülk/15], }﴿Bilakis onlar **نشورا** ummazlardı﴾ [Furkân/40], }﴿Ne ölüme ne hayata ne de **نشورا**ya malik değillerdir﴾ [Furkân/3], ve Allah ölüyü **أنشر** etti, böylece o **نشر** oldu. Allah Teâlâ dedi ki: }﴿Sonra dilediğinde onu **أنشره** eder﴾ [Abese/22], }﴿Onunla ölü bir beldeyi dirilttik﴾ [Zuhruf/11]. Ve denildi ki: Allah’ın ölüyü **نشر** etmesi ve onu **أنشر** etmesi aynı manadadır; hakikat şudur ki Allah’ın ölüyü **نشر** etmesi, elbiseyi **نشر** etmekten ödünçlemedir. Şairin dediği gibi:
- 440 - “Seni, yaymadan sonra zamanının musibetleri dürdü * işte onun musibetleri de dürme ve yaymadır”
(Beyit, Du‘bel el-Huzâ‘î’nindir; daha önce geçti.
Câhiz onu el-Beyân ve’t-Tebyîn 3/208’de Ebû’l-‘Atâhiye’ye nisbet etti; ve ‘Umdetü’l-Huffâz: **نشر**’de; el-Celîsü’s-Sâlih 1/317’de; ve Emâlî’z-Zeccâcî: s. 92’de vardır)
Ve Allah Teâlâ’nın sözü: }﴿Ve gündüzü **نشورا** kıldı﴾ [Furkân/47], yani: onda yayılmayı ve rızık aramayı kıldı; nitekim dedi ki: }﴿Ve rahmetinden sizin için geceyi ve gündüzü kıldı﴾﴿âyet [Kasas/73]. Ve insanların yayılması: ihtiyaçlarda tasarruflarıdır. Allah Teâlâ dedi ki:﴾﴿Sonra bir de bakarsınız ki siz insanlar **تنتشرون**﴾ [Rûm/20], }﴿Yediğinizde **فانتشروا** edin﴾ [Ahzâb/53], }﴿Namaz kılındığında yeryüzüne **فانتشروا** edin﴾ [Cum‘a/10]. Ve denildi ki: **نشروا** “**انتشروا**” manasındadır; ve }﴿(Ve “**انشروا**” denildiğinde “**فانشروا**” edin)﴾{ [Mücâdele/11] diye okundu (bu, şâz bir kıraattir) yani: ayrılın. Ve **الانتشار**: binek hayvanının sinirinin şişmesidir. Ve **النواشر**: kolun iç tarafının damarlarıdır; bu, onların yayılmasındandır. Ve **النشر**: yayılmış koyun; o, **المنشور** için, **النقض**’ın **المنقوض** için olması gibidir. Ve ondan denildi: “Doğan, **نشرا** tüy giyindi.” yani: yayılmış, geniş, uzun. Ve **النشر**: kuru ot; ona yağmur isabet ettiğinde **ينشر** eder; yani: dirilir; ondan meme başı gibi bir şey çıkar; bu, koyun için bir hastalıktır; ondan denilir: “Yer **نشرت** etti; o hâlde o **ناشرة**’dir.” Ve **نشر** ettim odunu testereyle **نشرا**: yontmada ondan yayılan şeye itibarla. Ve **النشرة**: hasta onunla tedavi edilen bir rukyedir.
Lisân özeti
1. **النَّشْر**: güzel koku; ve **الَّشْر**: koku—onu güzel veya kötü diye kayıtlamaksızın; **النَّشْر**: uykudan sonra kadının ağzının, burnunun ve yanlarının kokusu
2. Ve Allah ölüyü **نَشَر** eder: onu **نَشْراً** ve **نُشُوراً** olarak **يَنْشُره**; ve onu **أَنْشره** eder; böylece ölü **فَنَشَر** olur—başkası değil: onu diriltti; Allah ölüleri **أَنشَرَ** etti, böylece onlar **فَنَشَرُوا هُمْ**: dirildiklerinde; ve Allah onları **أَنشَرَ** etti, yani onları diriltti; ve **النَّشْر**: hayattır.
3. Denilir: Allah onları **نَشَرهُم** etti, yani onları diriltti; nitekim Allah Teâlâ dedi: ve O’na **النُّشُور**.
4. Ve Allah rüzgârı **أَنشر** etti: onu ölümden sonra diriltti ve onu **نُشْراً** ve **نَشَراً** olarak gönderdi
5. Ve rüzgâr **نَشَرت** etti: özellikle bulutlu bir günde esti. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **والنَّاشِراتِ نَشْراً**; Sa‘leb dedi ki: onlar, rahmeti yayan meleklerdir; ve denildi ki: onlar, yağmurla gelen rüzgârlardır.
6. Ve yer **نَشَرت** eder: **نُشُوراً** olarak **تنشُر**; yani bahar ona isabet etti de bitirdi. Ve onun **نَشْر**i ne güzeldir: yani bitkisinin başlangıcı.
7. Ve **النَّشْر**: bitkinin çıkması, sonra yağmurun ona gecikmesiyle kuruması, sonra ona yağmur isabet edip kuruduktan sonra bitmesidir; ve ot **نَشَر** etti **نَشْراً**. Ve bu, baklagil ve ottan olur; ve denildi ki: yalnız ottan olur.
8. Ve yer **نَشَرت** etti. Ebû ‘Ubeyd, yer bitkisinden çıkan her şeyi **النَّشْر** ile genelleştirdi
9. Ve **النَّشْر**: yaprağın yayılması; ve denildi ki: ağacın yapraklanması;
10. Denilir: uyuz **نَشِرَ** eder: **نَشَراً** ve **نُشُوراً** olarak **يَنْشَر**; yani yok oluşundan sonra dirildiğinde. Ve develer **نَشَرى**: uyuz onların içinde yayıldığında; ve deve **نَشِرَ** eder: uyuz olduğunda
11. Ve **النَّشْر** ayrıca: **نَشَرت** ettiğim tahtayı **بالمِنْشار** **نَشْراً**’ın masdarıdır. Ve **نَشَر** etti tahtayı: onu **نشراً** olarak **ينشُرها**: onu yonttu; ve Sıhâh’ta: onu **بالمِنْشار** ile kesti. Ve **النُّشارة**: ondan düşen şey. Ve **المِنْشار**: onunla **نُشِر** edilen şey. Ve **المِنْشار**: buğdayın savrulduğu tahta,
12. Ve **النَّشْر**: katlamanın zıddıdır. **نَشَر** etti elbiseyi ve benzerini: onu **نَشْراً** olarak **يَنْشُره**; ve onu **نَشَّره**: onu yaydı. Ve **صُحُف مُنَشَّرة**: çokluk için şeddelendi
13. Ve her şey ki onu taze olarak aldın; onu **نَشَرْته** etmişsindir ve onu **انْتَشَرته** etmişsindir; ve dönüşü, katlamanın zıddı olan **النَّشْر**adır,
14. Ve **النَّشِيرُ**: elbiseyi yaymaktan ve açmaktan dolayı peştamaldır. Ve şey **تَنَشَّر** etti ve **انْتَشَر** etti: yayıldı.
15. Ve gündüz ve başkası **انْتَشَر** etti: uzadı ve yayıldı.
16. Ve haber **انتشَر** etti: yayıldı. Ve haberi **نَشَرت** ettim: onu **أَنشِره** ve **أَنشُره**: yani onu yaydım.
17. Ve **النَّشَر**: koyunların geceleyin yayılıp otlamasıdır
18. Ve develer ve koyunlar **انتشَرت** etti: çobanlarının gafletinden ayrılıp dağıldı; ve o, onları **نَشَر** eder: onları **نشْراً** olarak **ينشُرها**; ve o, **النَّشَر**dır.
19. Ve **النَّشَر**: kendilerini bir reis toplamayan dağınık kavim. Ve kavim **نَشَراً** geldi: yani dağınık olarak.
20. **نَشَرُ الماء**: hareke ile; abdestte ondan yayılan ve sıçrayan şey
21. Ve adam **انتشَر** etti: erekte oldu. Ve onun erkekliği **انتشَر** etti: kalktığında.
22. Ve **النُّشرة**: deliye ve hastaya tedavi edilen bir rukyedir; onun üzerine **تُنَشَّر** edilir: **تَنْشِيراً**; ve ondan **نَشَّر** etti. Dedi ki: bazen zayıf, helâk olmuş insana: sanki o bir **نُشْرة** derler. Ve **التَّنْشِير**: **النُّشْرة**dendir; o da ta‘vîz ve rukye gibidir.
