# نشر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نشر

النَّشْر: الرِّيح الطيِّبة؛ قال مُرَقِّش:
النَّشْر مِسْك، والوُجُوه دَنانِيرٌ، وأَطرافُ الأَكفِّ عَنَمْ أَراد: النَّشْرُ مثلُ ريح المسك لا يكون إِلا على ذلك لأَن النشر عَرضٌ والمسك جوهر، وقوله: والوُجوه دنانير، الوجه أَيضاً لا يكون ديناراً إِنما أَراد مثل الدنانير، وكذلك قال: وأَطراف الأَكف عَنَم إِنما أَراد مثلَ العَنَم لأَن الجوهر لا يتحول إِلى جوهر آخر، وعَمَّ أَبو عبيد به فقال: الَّشْر الريح، من غير أَن يقيّدها بطيب أَو نَتْن، وقال أَبو الدُّقَيْش: النَّشْر ريح فَمِ المرأَة وأَنفها وأَعْطافِها بعد النوم؛ قال امرؤُ القيس:
كأَن المُدامَ وصَوْبَ الغَمَامِ
ورِيحَ الخُزامى ونَشْرَ القُطُرْ
وفي الحديث: خرج معاوية ونَشْرُه أَمامَه، يعني ريحَ المسك؛ النَّشْر، بالسكون: الريح الطيبة، أَراد سُطوعَ ريح المسك منه.
ونَشَر الله الميت يَنْشُره نَشْراً ونُشُوراً وأَنْشره فَنَشَر الميتُ لا غير: أَحياه؛ قال الأَعشى:
حتى يقولَ الناسُ مما رَأَوْا:
يا عَجَباً للميّت النَّاشِرِ
وفي التنزيل العزيز: وانْظُرْ إِلى العظام كيف ننشرها؛ قرأَها ابن عباس: كيف نُنْشِرُها، وقرأَها الحسن: نَنْشُرها؛ وقال الفراء: من قرأَ كيف نُنشِرها، بضم النون، فإِنْشارُها إِحياؤها، واحتج ابن عباس بقوله تعالى: ثم إِذا شاء أَنْشَرَهُ، قال: ومن قرأَها نَنْشُرها وهي قراءة الحسن فكأَنه يذهب بها إِلى النَّشْرِ والطيّ، والوجه أَن يقال: أَنشَرَ الله الموتى فَنَشَرُوا هُمْ إِذا حَيُوا وأَنشَرَهم الله أَي أحْياهم؛ وأَنشد الأَصمَعي لأَبي ذؤيب:
لو كان مِدْحَةُ حَيٍّ أَنشرَتْ أَحَداً،
أَحْيا أُبوَّتَك الشُّمَّ الأَمادِيحُ
قال: وبعض بني الحرث كان به جَرَب فَنَشَر أَي عاد وحَيِيَ. وقال الزجاج: يقال نَشَرهُم الله أَي بعثَهم كما قال تعالى: وإِليه النُّشُور. وفي حديث الدُّعاء: لك المَحيا والمَمَات وإِليك النُّشُور. يقال: نَشَر الميتُ يَنْشُر نُشُوراً إِذا عاش بعد الموت، وأَنْشَره الله أَي أَحياه؛ ومنه يوم النُّشُور. وفي حديث ابن عمر، رضي الله عنهما: فَهلاَّ إِلى الشام أَرضِ المَنْشَر أَي موضِع النُّشُور، وهي الأَرض المقدسة من الشام يحشُر الله الموتى إِليها يوم القيامة، وهي أَرض المَحْشَر؛ ومنه الحديث: لا رَضاع إِلا ما أَنشر اللحم وأَنبت العظم
(* قوله« الا م أنشر اللحم وأنبت
العظم» هكذا في الأصل وشرح القاموس. والذي في النهاية والمصباح: الا ما أنشر العظم وأنبت اللحم) أَي شدّه وقوّاه من الإِنْشار الإِحْياء، قال ابن الأَثير: ويروى بالزاي. وقوله تعالى: وهو الذي يرسل الرياح نُشُراً بين يَدَيْ رَحمتِه، وقرئ: نُشْراً ونَشْراً. والنَّشْر: الحياة. وأَنشر اللهُ الريحَ: أَحياها بعد موت وأَرسلها نُشْراً ونَشَراً، فأَما من قرأَ نُشُراً فهو جمع نَشُور مثل رسول ورسُل، ومن قرأَ نُشْراً أَسكن الشينَ اسْتِخفافاً، ومن قرأَ نَشْراً فمعناه إِحْياءً بِنَشْر السحاب الذي فيه المطر الذي هو حياة كل شيء، ونَشَراً شاذّة؛ عن ابن جني، قال: وقرئ بها وعلى هذا قالوا ماتت الريح سكنتْ؛ قال:
إِنِّي لأَرْجُو أَن تَمُوتَ الرِّيحُ،
فأَقعُد اليومَ وأَستَرِيحُ
وقال الزجاج: من قرأَ نَشْراً فالمعنى: وهو الذي يُرسِل الرياح مُنْتَشِرة نَشْراً، ومن قرأَ نُشُراً فهو جمع نَشور، قال: وقرئ بُشُراً، بالباء، جمع بَشِيرة كقوله تعالى: ومن آياته أَن يُرْسِل الرياحَ مُبَشِّرات. ونَشَرتِ الريحُ: هبت في يوم غَيْمٍ خاصة. وقوله تعالى: والنَّاشِراتِ نَشْراً، قال ثعلب: هي الملائكة تنشُر الرحمة، وقيل: هي الرياح تأْتي بالمطر. ابن الأَعرابي: إِذا هبَّت الريح في يوم غيم قيل: قد نَشَرت ولا يكون إِلا في يوم غيم. ونَشَرتِ الأَرض تنشُر نُشُوراً: أَصابها الربيعُ فأَنبتتْ. وما أَحْسَنَ نَشْرها أَي بَدْءَ نباتِها. والنَّشْرُ: أَن يخرج النَّبْت ثم يبطئَ عليه المطر فييبَس ثم يصيبَه مطر فينبت بعد اليُبْسِ، وهو رَدِيء للإِبل والغنم إِذا رعتْه في أَوّل ما يظهر يُصيبها منه السَّهام، وقد نَشَر العُشْب نَشْراً. قال أَبو حنيفة: ولا يضر النَّشْرُ الحافِرَ، وإِذا كان كذلك تركوه حتى يَجِفَّ فتذهب عنه أُبْلَتُه أَي شرُّه وهو يكون من البَقْل والعُشْب، وقيل: لا يكون إِلا من العُشْب، وقد نَشَرت الأَرض. وعمَّ أَبو عبيد بالنَّشْر جميعَ ما خرج من نبات الأَرض. الصحاح: والنَّشْرُ الكلأُ إِذا يَبِسَ ثم أَصابه مطر في دُبُرِ الصيف فاخضرّ، وهو رديء للراعية يهرُب الناس منه بأَموالهم؛ وقد نَشَرتِ الأَرض فهي ناشِرة إِذا أَنبتتْ ذلك. وفي حديث مُعاذ: إِن كلَّ نَشْرِ أَرض يُسلم عليها صاحِبُها فإِنه يُخرِج عنها ما أُعطِيَ نَشْرُها رُبْعَ المَسْقَوِيّ وعُشْرَ المَظْمَئِيِّ؛ قوله رُبعَ المَسْقَوِيّ قال: أَراه يعني رُبعَ العُشْر. قال أَبو عبيدة: نَشْر الأَرض، بالسكون، ما خرج من نباتها، وقيل: هو في الأَصل الكَلأُ إِذا يَبِسَ ثم أَصابه مطر في آخر الصَّيف فاخضرّ، وهو رديء للرّاعية، فأَطلقه على كل نبات تجب فيه الزكاة. والنَّشْر: انتِشار الورَق، وقيل: إِيراقُ الشَّجَر؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: كأَن على أَكتافِهم نَشْرَ غَرْقَدٍ
وقد جاوَزُوا نَيَّان كالنَّبََطِ الغُلْفِ
يجوز أَن يكون انتشارَ الورق، وأَن يكون إِيراقَ الشجر، وأَن يكون الرائحة الطيّبة، وبكل ذلك فسره ابن الأَعرابي. والنَّشْر: الجَرَب؛ عنه أَيضاً. الليث: النَّشْر الكلأُ يهيج أَعلاه وأَسفله ندِيّ أَخضر تُدْفِئُ منه الإِبل إِذا رعته؛ وأَنشد لعُمير بن حباب:
أَلا رُبَّ مَن تدعُو صَدِيقاً، ولو تَرى
مَقالتَه في الغَيب، ساءَك ما يَفْرِي
مَقالتُه كالشَّحْم، ما دام شاهِداً،
وبالغيب مَأْثُور على ثَغرة النَّحْرِ
يَسرُّك بادِيهِ، وتحت أَدِيمِه
نَمِيَّةُ شَرٍّ تَبْتَرِي عَصَب الظَّهر
تُبِينُ لك العَيْنان ما هو كاتِمٌ
من الضِّغْن، والشَّحْناء بالنَّظَر الشَّزْر
وفِينا، وإِن قيل اصطلحنا، تَضاغُنٌ
كما طَرَّ أَوْبارُ الجِرابِ على النَّشْر
فَرِشْني بخير طالَما قد بَرَيْتَني،
فخيرُ الموالي من يَرِيشُ ولا يَبرِي
يقول: ظاهرُنا في الصُّلح حسَن في مَرْآة العين وباطننا فاسد كما تحسُن أَوبار الجَرْبى عن أَكل النَّشْر، وتحتها داءٌ منه في أَجوافها؛ قال أَبو منصور: وقيل: النَّشْر في هذا البيت نَشَرُ الجرَب بعد ذهابه ونَباتُ الوبَر عليه حتى يخفى، قال: وهذا هو الصواب. يقال: نَشِرَ الجرَب يَنْشَر نَشَراً ونُشُوراً إِذا حَيِيَ بعد ذهابه. وإِبل نَشَرى إِذا انتشر فيها الجَرب؛ وقد نَشِرَ البعيرُ إِذا جَرِب. ابن الأَعرابي: النَّشَر نَبات الوبَر على الجرَب بعدما يَبرأُ.والنَّشْر: مصدر نَشَرت الثوب أَنْشُر نَشْراً. الجوهري: نَشَر المتاعَ وغيرَه ينشُر نَشْراً بَسَطَه،ومنه ريح نَشُور ورياح نُشُر. والنَّشْر أَيضاً: مصدر نَشَرت الخشبة بالمِنْشار نَشْراً. والنَّشْر: خلاف الطيّ. نَشَر الثوبَ ونحوه يَنْشُره نَشْراً ونَشَّره: بَسَطه. وصحف مُنَشَّرة، شُدّد للكثرة. وفي الحديث: أَنه لم يخرُج في سَفَر إِلا قال حين ينهَض من جُلوسه: اللهم بك انتَشَرت؛ قال ابن الأَثير: أَي ابتدأْت سفَري. وكلُّ شيء أَخذته غضّاً، فقد نَشَرْته وانْتَشَرته، ومَرْجِعه إِلى النَّشْر ضدّ الطيّ، ويروى بالباء الموحدة والسين المهملة.
وفي الحديث: إِذا دَخَل أَحدكم الحمَّام فعليه بالنَّشِير ولا يَخْصِف؛ هو المِئْزر سمي به لأَنه يُنْشَر ليُؤْتَزَرَ به. والنَّشِيرُ: الإِزار من نَشْر الثوب وبسْطه. وتَنَشَّر الشيءُ وانْتَشَر: انْبَسَط. وانْتَشَر النهارُ وغيره: طال وامْتدّ. وانتشَر الخبرُ: انْذاع. ونَشَرت الخبرَ أَنشِره وأَنشُره أَي أَذعته. والنَّشَر: أَن تَنْتَشِر الغنمُ بالليل فترعى. والنَّشَر: أَن ترعَى الإِبل بقلاً قد أَصابه صَيف وهو يضرّها، ويقال: اتق على إِبلك النَّشَر، ويقال: أَصابها النَّشَر أَي ذُئِيَتْ على النَّشَر، ويقال: رأَيت القوم نَشَراً أَي مُنْتشِرين. واكتسى البازِي ريشاً نَشَراً أَي مُنتشِراً طويلاً. وانتشَرت الإِبلُ والغنم: تفرّقت عن غِرّة من راعيها، ونَشَرها هو ينشُرها نشْراً، وهي النَّشَر. والنَّشَر: القوم المتفرِّقون الذين لا يجمعهم رئيس. وجاء القوم نَشَراً أَي متفرِّقين. وجاء ناشِراً أُذُنيه إِذا جاء طامِعاً؛ عن ابن الأَعرابي. والنَّشَر، بالتحريك: المُنتشِر. وضَمَّ الله نَشَرَك أَي ما انتشَر من أَمرِك، كقولهم: لَمَّ الله شَعَثَك وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: فرَدَّ نَشَر الإِسلام على غَرِّهِ أَي رَدَّ ما انتشر من الإِسلام إِلى حالته التي كانت على عهد سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، تعني أَمرَ الرِّدة وكفاية أَبيها إِيّاه، وهو فَعَلٌ بمعنى مفعول. أَبو العباس: نَشَرُ الماء، بالتحريك، ما انتشر وتطاير منه عند الوضوء. وسأَل رجل الحسَن عن انتِضاح الماء في إِنائه إِذا توضأَ فقال: ويلك أَتملك نَشَر الماء؟ كل هذا محرّك الشين من نَشَرِ الغنم. وفي حديث الوضوء: فإِذا اسْتنْشَرتْ واستنثرتَ خرجتْ خَطايا وجهك وفيك وخَياشِيمك مع الماء، قال الخطابي: المحفوظ اسْتَنْشيت بمعنى استنْشقْت، قال: فإِن كان محفوظاً فهو من انتِشار الماء وتفرّقه. وانتشَر الرجل: أَنعظ. وانتشَر ذكَرُه إِذا قام.
ونَشَر الخشبة ينشُرها نشراً: نَحتها، وفي الصحاح: قطعها بالمِنْشار. والنُّشارة: ما سقط منه. والمِنْشار: ما نُشِر به. والمِنْشار: الخَشَبة التي يُذرَّى بها البُرُّ، وهي ذات الأَصابع.
والنواشِر: عَصَب الذراع من داخل وخارج، وقيل: هي عُرُوق وعَصَب في باطن الذراع، وقيل: هي العَصَب التي في ظاهرها، واحدتها ناشرة. أَبو عمرو والأَصمعي: النواشِر والرَّواهِش عروق باطِن الذراع؛ قال زهير: مَراجِيعُ وَشْمٍ في نَواشِرِ مِعْصَمِ
الجوهري: النَّاشِرة واحدة النَّواشِر، وهي عروق باطن الذراع. وانتِشار عَصَب الدابة في يده: أَن يصيبه عنت فيزول العَصَب عن موضعه. قال أَبو عبيدة: الانْتِشار الانتِفاخ في العصَب للإِتعاب، قال: والعَصَبة التي تنتشِر هي العُجَاية. قال: وتحرُّك الشَّظَى كانتِشار العَصَب غير أَن الفرَس لانتِشار العَصَب أَشدُّ احتمالاً منه لتحرك الشَّظَى. شمر: أَرض ماشِرة وهي التي قد اهتزَّ نباتها واستوت وروِيت من المطَر، وقال بعضهم: أَرض ناشرة بهذا المعنى.
ابن سيده: والتَّناشِير كتاب للغِلمان في الكُتَّاب لا أَعرِف لها واحداً.
والنُّشرةُ: رُقْيَة يُعالَج بها المجنون والمرِيض تُنَشَّر عليه تَنْشِيراً،وقد نَشَّر عنه، قال: وربما قالوا للإِنسان المهزول الهالكِ: كأَنه نُشْرة. والتَّنْشِير: من النُّشْرة، وهي كالتَّعوِيذ والرُّقية. قال الكلابي: وإِذا نُشِر المَسْفُوع كان كأَنما أُنْشِط من عِقال أَي يذهب عنه سريعاً. وفي الحديث أَنه قال: فلعل طَبًّا أَصابه يعني سِحْراً، ثم نَشَّره بِقُلْ أَعوذ بربّ الناس أَي رَقَاهُ؛ وكذلك إِذا كَتب له النُّشْرة. وفي الحديث: أَنه سُئل عن النُّشْرة فقال: هي من عَمَل الشيطان؛ النُّشرة، بالضم: ضرْب من الرُّقية والعِلاج يعالَج به من كان يُظن أَن به مَسًّا من الجِن، سميت نُشْرة لأَنه يُنَشَّر بها عنه ما خامَرَه من الدَّاء أَي يُكشَف ويُزال. وقال الحسن: النُّشْرة من السِّحْر؛ وقد نَشَّرت عنه تَنشِيراً.
وناشِرة: اسم رجل؛ قال:
لقد عَيَّل الأَيتامَ طَعنةُ ناشِرَهْ
أَناشِرَ، لا زالتْ يمينُك آشِرَهْ
أَراد: يا ناشِرَةُ فرخَّم وفتح الراء، وقيل: إِنما أَراد طعنة ناشِر، وهو اسم ذلك الرجل، فأَلحق الهاء للتصريع، قال: وهذا ليس بشيء لأَنه لم يُرْوَ إِلا أَناشِر، بالترخيم، وقال أَبو نُخَيلة يذكُر السَّمَك: تَغُمُّه النَّشْرة والنَّسِيمُ،
ولا يَزالُ مُغْرَقاً يَعُومُ
في البحر، والبحرُ له تَخْمِيمُ،
وأُمُّه الواحِدة الرَّؤُومُ
تَلْهَمُه جَهْلاً، وما يَرِيمُ
يقول: النَّشْرة والنسيم الذي يُحيي الحيوان إِذا طال عليه الخُمُوم والعَفَن والرُّطُوبات تغُم السمك وتكرُ به، وأُمّه التي ولدته تأْكله لأَن السَّمَك يأْكل بعضُه بعضا، وهو في ذلك لا يَرِيمُ موضعه. ابن الأَعرابي: امرأَة مَنْشُورة ومَشْنُورة إِذا كانت سخيَّة كريمة، قال: ومن المَنْشُورة قوله تعالى: نُشُراً بين يدَيْ رحمتِه؛ أَي سَخاء وكَرَماً.
والمَنْشُور من كُتب السلطان: ما كان غير مختوم. ونَشْوَرَت الدابة من عَلَفها نِشْواراً: أَبقتْ من علفها؛ عن ثعلب، وحكاه مع المِشْوار الذي هو ما أَلقتِ الدابة من عَلَفها، قال: فوزنه على هذا نَفْعَلَتْ، قال: وهذا بناء لا يُعرف. الجوهري: النِّشْوار ما تُبقيه الدابة من العَلَف، فارسي معرب.

### Türkçe

**النَّشْر**: hoş koku veren rüzgâr; مُرَقِّش dedi ki:

**النَّشْر** misktir, yüzler dinarlardır, avuçların uçları da **عَنَم**dır

Şunu kastetti: **النَّشْر** misk rüzgârı gibidir; ancak o şekilde olur; çünkü **النشر** bir arazdır, misk ise bir cevherdir. Ve onun sözü: “yüzler dinarlardır”; yüz de dinar olmaz; ancak dinarlar gibi (demek) istedi. Yine şöyle dedi: “avuçların uçları **عَنَم**dır”; ancak **عَنَم** gibi (demek) istedi; çünkü cevher başka bir cevhere dönüşmez. Ebû Ubeyd bunu genelleştirdi de şöyle dedi: **الَّشْر** rüzgârdır; onu hoşluk veya kokuşmuşlukla kayıtlamaksızın. Ebû الدُّقَيْش dedi: **النَّشْر** kadının ağzının, burnunun ve kıvrımlarının uykudan sonraki kokusudur; İmru’ul-Kays dedi:

Sanki şarap ve bulutun sağanağı
ve **الخُزامى** kokusu ve **نَشْرَ القُطُرْ**

Hadiste: “Muâviye çıktı ve **نَشْرُه** önündeydi” (geçti); yani misk kokusu. **النَّشْر** — sükûn ile — hoş kokulu rüzgârdır; ondan misk kokusunun yayılmasını kastetti.

Allah ölüyü diriltti: **نَشَر الله الميت يَنْشُره نَشْراً ونُشُوراً**; ve onu diriltti: **أَنْشره**; böylece ölü — başkası değil — dirildi: onu yaşattı; el-A‘şâ dedi:

İnsanlar gördüklerinden şöyle deyinceye dek:
Ne acayip, dirilen ölü!

Aziz tenzilde: “Kemiklere bak; onları nasıl **ننشرها**”; İbn Abbâs onu şöyle okudu: “nasıl **نُنْشِرُها**”; Hasan onu şöyle okudu: “**نَنْشُرها**”. Ferrâ dedi: Kim “nasıl **نُنشِرها**” (nûn’u damme ile) okursa, onun **إِنْشارُها**sı onu diriltmektir. İbn Abbâs, Yüce Allah’ın şu sözüyle delil getirdi: “Sonra dilediği zaman onu **أَنْشَرَهُ**”; dedi ki: Kim onu “**نَنْشُرها**” okursa — ki bu Hasan’ın kıraatidir — sanki onu **النَّشْر** ve **الطيّ**a götürür. Veçhe şudur ki denilsin: Allah ölüleri **أَنشَرَ**; böylece onlar dirildiklerinde **نَشَرُوا**; ve Allah onları **أَنشَرَ** yani onları diriltti. el-Asma‘î, Ebû Züeyb için rivayet etti:

Eğer bir diriye övgü birini diriltecek olsaydı,
senin babalığını yüce övgüler diriltirdi

Dedi ki: Hâris oğullarından bazısında uyuz vardı da **فَنَشَر** yani geri döndü ve dirildi. Zecâc dedi: “Allah onları **نَشَرهُم**” denir; yani onları diriltti; Yüce Allah’ın dediği gibi: “Ve O’na **النُّشُور**.” Duâ hadîsinde: “Senin için hayat ve ölüm vardır ve Sana **النُّشُور**.” Denir: Ölü, ölümden sonra yaşarsa **نَشَر الميتُ يَنْشُر نُشُوراً**; Allah onu **أَنْشَره** yani onu diriltti; bundan: **يوم النُّشُور**. İbn Ömer hadîsinde, Allah ikisinden de razı olsun: “Şam’a, **أَرضِ المَنْشَر**a (gitsek ya)” yani **النُّشُور** yeri; o, Şam’ın mukaddes toprağıdır; Allah kıyamet günü ölüleri oraya toplar; o, **أَرض المَحْشَر**dır. Bundan hadîs: “Et’i **أَنشر** eden ve kemiği bitiren dışında emzirme yoktur”
(* “الا م أنشر اللحم وأنبت العظم” sözü: aslında ve Şerhu’l-Kâmûs’ta böyledir. Nihâye ve Misbâh’ta olan: “الا ما أنشر العظم وأنبت اللحم”)
yani onu sıktı ve kuvvetlendirdi; **الإِنْشار** (diriltme)den. İbnü’l-Esîr dedi: **بالزاي** ile de rivayet olunur. Yüce Allah’ın sözü: “O, rahmetinin önünde rüzgârları **نُشُراً** olarak gönderendir”; ve “**نُشْراً**” ve “**نَشْراً**” diye de okunmuştur. **النَّشْر**: hayattır. “Allah rüzgârı diriltti”: **أَنشر اللهُ الريحَ**; onu ölümden sonra diriltti ve onu **نُشْراً** ve **نَشَراً** olarak gönderdi. “**نُشُراً**” okuyan kimse için o, **نَشُور**un çoğuludur; **رسول** ve **رسُل** gibi. “**نُشْراً**” okuyan kimse şîn’i sükûnladı; hafifletme için. “**نَشْراً**” okuyan kimse için manası: yağmur bulunan bulutu yaymakla diriltme olarak “diriltme”dir; ki o her şeyin hayatıdır. “**نَشَراً**” şâzdır; İbn Cinnî’den: dedi ki: onunla da okunmuştur. Buna göre “rüzgâr öldü” dediler: duruldu; (şair) dedi:

Ben umarım ki rüzgâr ölür,
bugün otururum ve dinlenirim

Zecâc dedi: “**نَشْراً**” okuyan kimse için mana: O, rüzgârları yayılmış olarak **نَشْراً** gönderendir. “**نُشُراً**” okuyan kimse için o, **نَشور**un çoğuludur. Dedi ki: “**بُشُراً**” (bâ ile) diye de okunmuştur; **بَشِيرة**nin çoğulu; Yüce Allah’ın sözü gibi: “Âyetlerindendir ki rüzgârları müjdeleyiciler olarak gönderir.” “Rüzgâr **نَشَرت**”: özellikle bulutlu bir günde esti. Yüce Allah’ın sözü: “**والنَّاشِراتِ نَشْراً**”; Sa‘leb dedi: onlar rahmeti yayan meleklerdir; denildi: onlar yağmur getiren rüzgârlardır. İbnü’l-A‘râbî: Rüzgâr bulutlu bir günde eserse “**قد نَشَرت**” denir; ancak bulutlu günde olur. “Yer **نَشَرت**: **تنشُر نُشُوراً**”; bahar ona isabet etti de bitirdi. “Onun **نَشْر**i ne güzeldir” yani bitkisinin başlangıcı. **النَّشْر**: bitkinin çıkması, sonra yağmurun ona gecikmesiyle kuruması, sonra ona yağmur isabet edip kuruduktan sonra yeniden bitmesidir; o, deve ve koyun için kötüdür; onu ilk göründüğünde otlarsa onlara ondan **السَّهام** isabet eder. Ot **نَشَر** etti: **نَشْراً**. Ebû Hanîfe dedi: **النَّشْر** tırnaklıya zarar vermez; böyle olunca onu, kuruyuncaya kadar bırakırlar; böylece ondan **أُبْلَتُه** yani onun şerri gider; o, baklagil ve ottan olur; denildi: ancak ottan olur; yer **نَشَرت** etmiştir. Ebû Ubeyd, **النَّشْر**i yer bitkisinden çıkan her şeye genelledi. **الصحاح**: **النَّشْر** yazın sonrasında kuruyup sonra yağmur isabet edince yeşeren ottur; otlayana kötüdür; insanlar mallarıyla ondan kaçarlar. Yer onu bitirirse “**ناشِرة**”dir. Muâz hadîsinde: “Üzerinde sahibi Müslüman olan her yerin **نَشْر**i, onun **نَشْر**inin kendisine verilenin dörtte birini — sulananın dörtte biri ve susuzun onda biri — çıkarır.” “Sulananın dörtte biri” sözü hakkında dedi ki: onu, onda birin dörtte biri sanıyorum. Ebû Ubeyde dedi: “Yerin **نَشْر**i” — sükûn ile — onun bitkisinden çıkan şeydir; denildi: aslında o, yazın sonunda kuruyup sonra yağmur isabet edince yeşeren ottur; otlayana kötüdür; sonra onu, zekâtın vacip olduğu her bitkiye isim yaptı. **النَّشْر**: yaprağın yayılmasıdır; denildi: ağacın yapraklanmasıdır. İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu şu söz:

Sanki omuzlarında **غَرْقَد** yaprağının **نَشْر**i var;
ve **نَيَّان**ı geçtiler; sünnetsiz Nabatîler gibi

Yaprağın yayılması olabilir; ağacın yapraklanması olabilir; hoş koku olabilir; İbnü’l-A‘râbî onu bunların hepsiyle tefsir etti. **النَّشْر**: uyuzdur; ondan da (rivayet). Leys: **النَّشْر** üstü kabaran, altı nemli yeşil ot; deve onu otladığında ondan ısınır; Umeyr b. Hubâb’dan rivayet etti:

Nice vardır ki “dost” diye çağırırsın; oysa görsen
gıyaptaki sözünü, seni üzer, ne yarar açar
Sözü yağ gibidir, hazır oldukça;
gıyapta ise boğaz yarığına konmuş bir iz
Görüneni seni sevindirir; derisinin altında ise
sırt sinirini kesen bir şer haberi vardır
Gözler sana gizlediğini açık eder
kin ve düşmanlığı, yan bakışla
Ve bizde, “barıştık” dense de, kinleşme vardır;
tıpkı uyuz üzerindeki torba kıllarının **النَّشْر** üzerine taranması gibi
Beni hayırla ört; nice zamandır beni yonttun;
mevlâların hayırlısı, tüy takan, yontmayan kimsedir

Diyor ki: Barışta dışımız göz aynasında güzel; içimiz bozuk; tıpkı uyuzlu hayvanın kıllarının, **النَّشْر** yemesinden dolayı güzel görünmesi gibi; altında ise ondan (gelen) hastalık onun içlerindedir. Ebû Mansûr dedi: Denildi ki: Bu beyitte **النَّشْر**, uyuzun gitmesinden sonra uyuzun **نَشَر**i ve üzerine kılın bitmesidir; ta ki gizlensin. Dedi ki: doğru olan budur. Denir: Uyuz, gitmesinden sonra dirilirse **نَشِرَ الجرَب يَنْشَر نَشَراً ونُشُوراً**. “**إِبل نَشَرى**”: uyuzun içinde yayıldığı develer; deve **نَشِرَ** etmiştir: uyuz olmuştur. İbnü’l-A‘râbî: **النَّشَر** iyileştikten sonra uyuz üzerinde kılın bitmesidir. **النَّشْر**: “Elbiseyi yaydım”ın masdarıdır: **نَشَرت الثوب أَنْشُر نَشْراً**. Cevherî: Eşyayı ve başkasını yaydı: **نَشَر المتاعَ وغيرَه ينشُر نَشْراً**; onu serdi; bundan: **ريح نَشُور** ve **رياح نُشُر**. **النَّشْر** ayrıca: “Tahtayı testereyle kestim”in masdarıdır: **نَشَرت الخشبة بالمِنْشار نَشْراً**. **النَّشْر**: **الطيّ**ın zıddıdır. Elbiseyi ve benzerini yaydı: **نَشَر الثوبَ ونحوه يَنْشُره نَشْراً**; ve **نَشَّره**: onu serdi. **صحف مُنَشَّرة**; çokluk için şeddelendi. Hadiste: Yolculukta çıkmadı ki oturuşundan kalkarken şöyle demesin: “Allah’ım, Seninle **انتَشَرت**.” İbnü’l-Esîr dedi: yani yolculuğuma başladım. Her neyi taze olarak aldıysan, onu **نَشَرْته** ve **انْتَشَرته**; dönüşü, **النَّشْر**e — **الطيّ**ın zıddına —dır. **بالباء الموحدة والسين المهملة** ile de rivayet olunur.

Hadiste: “Sizden biri hamama girerse **بالنَّشِير**e (sarınsın) ve yamamasın.” O, peştamaldır; onunla isimlendirildi; çünkü onunla kuşanılmak için yayılır: **يُنْشَر**. **النَّشِير**: elbisenin yayılması ve serilmesinden olan izardır. Şey **تَنَشَّر** etti ve **انْتَشَر**: yayıldı. Gün ve başkası **انْتَشَر**: uzadı ve yayıldı. Haber **انتشَر**: yayıldı. Haberi yaydım: **نَشَرت الخبرَ أَنشِره وأَنشُره**; yani onu duyurdum. **النَّشَر**: koyunların geceleyin yayılıp otlamasıdır. **النَّشَر**: develerin yaz görmüş baklagili otlamasıdır; o onlara zarar verir; denir: “Develerin üzerinde **النَّشَر**den sakın.” Denir: “Ona **النَّشَر** isabet etti” yani **النَّشَر** üzerine alıştırıldı. Denir: “Kavmi **نَشَراً** gördüm” yani dağılmış. Doğan, uzun yayılmış tüy giyindi: “**ريشاً نَشَراً**” yani yayılmış, uzun. Develer ve koyunlar **انتشَرت**: çobanlarının gafletinden dağıldılar. Onları o yaydı: **نَشَرها**; **نشْراً**; ve onlar **النَّشَر**dir. **النَّشَر**: başsız, kendilerini toplayan reisi olmayan dağınık topluluk. Kavim **نَشَراً** geldi: yani dağınık. Kulaklarını dikerek geldi: **جاء ناشِراً أُذُنيه**; yani tamahkâr olarak geldi; İbnü’l-A‘râbî’den. **النَّشَر** — hareke ile — **المُنتشِر**dir. “Allah senin **نَشَر**ini toplasın” yani işinden yayılmış olanı; “Allah senin **شَعَث**ini toplasın” sözleri gibi. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “İslâmın **نَشَر**ini ilk haline döndürdü” yani İslâm’dan yayılmış olanı, Efendimiz Resûlullah’ın — Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun — zamanındaki hâline geri çevirdi; ridde işini ve babasının onu yeterli kılmasını kasteder; o, mef‘ûl manasında **فَعَل**dir. Ebû’l-Abbâs: “Suyun **نَشَر**i” — hareke ile — abdestte ondan yayılan ve sıçrayan şeydir. Bir adam Hasan’a, abdest aldığında kabındaki suyun sıçramasını sordu; dedi ki: “Yazık sana! Suyun **نَشَر**ine sahip olabilir misin?” Bu, şîn’i harekeli olanların hepsi, koyunların **نَشَر**indendir. Abdest hadîsinde: “Ne zaman **اسْتنْشَرتْ** ve **استنثرتَ** edersen, yüzünün günahları ve içindekiler ve burun deliklerin suyla çıkar.” Hattâbî dedi: Mahfuz olan **اسْتَنْشيت**tir; “**استنْشقْت**” manasında. Dedi ki: Eğer mahfuz ise, o, suyun yayılması ve dağılmasındandır. Adam **انتشَر**: erekte oldu. Erkekliği **انتشَر** etti: kalktı.

Tahtayı yonttu: **نَشَر الخشبة ينشُرها نشراً**; **الصحاح**ta: onu testereyle kesti. **النُّشارة**: ondan düşen şey. **المِنْشار**: onunla kesilen şey. **المِنْشار**: buğdayın savrulduğu tahta; parmaklıdır.

**النواشِر**: kolun içinden ve dışından kol siniridir; denildi: kolun iç yüzünde damarlar ve sinirlerdir; denildi: dış yüzündeki sinirlerdir; tekili **ناشرة**dir. Ebû Amr ve el-Asma‘î: **النواشِر** ve **الرَّواهِش** kolun iç yüzünün damarlarıdır; Züheyr dedi:

Bileğin **نَواشِر**inde dönen dövme izleri

Cevherî: **النَّاشِرة** **النَّواشِر**in tekilidir; o, kolun iç yüzünün damarlarıdır.

Binek hayvanının elindeki sinirin **انتِشار**ı: ona bir zorluk isabet eder de sinir yerinden kayar. Ebû Ubeyde dedi: **الانْتِشار** yorgunluktan sinirde şişmedir. Dedi ki: **العَصَبة** ki **تنتشِر**, o **العُجَاية**dir. Dedi ki: **الشَّظَى**nın hareketi, sinirin **كانتِشار**ı gibidir; ancak at, sinirin **انتِشار**ına, **الشَّظَى**nın hareketine olduğundan daha çok dayanır.

Şemmer: **أَرض ماشِرة**: bitkisi titreyip doğrulmuş ve yağmurla sulanmış olan yer. Bazıları dedi: bu manada **أَرض ناشرة**.

İbn Sîde: **التَّناشِير** kuttâbda çocuklar için bir kitaptır; onun tekilini bilmiyorum.

**النُّشرةُ**: deliyi ve hastayı tedavi etmek için bir rukye; onun üzerine **تُنَشَّر**: **تَنْشِيراً**; ve ondan (hastalıktan) **نَشَّر** etti. Dedi ki: Bazen, zayıf helâk olmuş insana “sanki o bir **نُشْرة**” derler. **التَّنْشِير**: **النُّشْرة**dendir; o, **التَّعوِيذ** ve **الرُّقية** gibidir. Kelâbî dedi: **المَسْفُوع**a **نُشِر** edilince, sanki bağdan çözülmüş gibi olur: **أُنْشِط من عِقال**; yani ondan çabucak gider. Hadiste: “Ona bir **طَبّ** isabet etmiş olabilir” dedi; yani sihir; sonra onu **بِقُلْ أَعوذ بربّ الناس** ile **نَشَّره**; yani ona rukye yaptı; aynı şekilde ona **النُّشْرة** yazılırsa. Hadiste: **النُّشْرة** hakkında soruldu da şöyle dedi: “O, şeytanın işindendir.” **النُّشرة** — damme ile — cin dokunması olduğu sanılan kimseye yapılan rukye ve tedavinin bir türüdür; ona **نُشْرة** denildi; çünkü onunla, ona karışmış olan hastalık ondan **يُنَشَّر**: yani açığa çıkarılır ve giderilir. Hasan dedi: **النُّشْرة** sihirdendir; ondan **نَشَّرت**: **تَنشِيراً**.

**ناشِرة**: bir adam adıdır; (şair) dedi:

Yetimlere **ناشِرَهْ**nin darbesi yük oldu
Ey **أَناشِرَ**, sağ elin hep bereketli olsun

Şunu kastetti: “Ey **ناشِرَةُ**”; terhîm yaptı ve râ’yı fetha etti. Denildi: ancak “**ناشِر**in darbesi”ni kastetti; o, o adamın adıdır; sonra kafiye için hâ’yı ekledi. Dedi ki: Bu bir şey değildir; çünkü yalnızca “**أَناشِر**” — terhîm ile — rivayet edilmiştir. Ebû Nuhayle, balığı anarak dedi:

Onu **النَّشْرة** ve **النَّسِيمُ** boğar,
ve o, boğulmuş halde yüzmeye devam eder
denizde; denizin onun için bir **تَخْمِيمُ**u vardır,
ve onun tek **الرَّؤُومُ** annesi
onu cahillikle yutar; ve o yerinden ayrılmaz

Diyor ki: Uzun süre **الخُمُوم** ve kokuşma ve rutubetler hayvana ağır gelince balığı boğan ve ona sıkıntı veren, hayvanı dirilten **النَّشْرة** ve **النسيم**dir. Ve onu doğuran annesi onu yer; çünkü balık birbirini yer; ve o, bu hâlde yerinden ayrılmaz.

İbnü’l-A‘râbî: Cömert, kerim olursa kadına **امرأَة مَنْشُورة ومَشْنُورة** denir. Dedi ki: **المَنْشُورة**dan, Yüce Allah’ın sözü: “rahmetinin önünde **نُشُراً**”; yani cömertlik ve kerem.

Sultanın yazılarından **المَنْشُور**: mühürsüz olan şeydir. “Binek hayvanı yeminden **نَشْوَرَت**: **نِشْواراً**”; yeminden artı bıraktı; Sa‘leb’den; onu, binek hayvanının yeminden attığı şey olan **المِشْوار** ile birlikte nakletti. Dedi ki: Buna göre vezni **نَفْعَلَتْ**tir. Dedi ki: Bu, bilinmeyen bir yapıdır. Cevherî: **النِّشْوار** binek hayvanının yeminden artı bıraktığı şeydir; Farsça, Arapçalaştırılmıştır.
