# نشز (ن-ش-ز) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D8%B2

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Tümsek yer demektir

- Harfler: ن - ش - ز
- Kur'an'da: 5 geçiş · 4 ayet · 5 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [انْشُزُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B4%D9%8F%D8%B2%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعُلُوا | Ayrılın | 1 | 1 | [58:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/ayet/58:11.md) |
| [فَانْشُزُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B4%D9%8F%D8%B2%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعُلُوا | Hemen ayrılın | 1 | 1 | [58:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/ayet/58:11.md) |
| [نُشُوزًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B4%D9%8F%D9%88%D8%B2%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُولًا | Ayrılmak | 1 | 1 | [4:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/ayet/4:128.md) |
| [نُشُوزَهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B4%D9%8F%D9%88%D8%B2%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فُعُولَهُنَّ | Onların ayrılması | 1 | 1 | [4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/ayet/4:34.md) |
| [نُنْشِزُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/siga/%D9%86%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%B4%D9%90%D8%B2%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | نُفْعِلُهَا | Onu ayırırız | 1 | 1 | [2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/ayet/2:259.md) |

## Mücavir kökler — 69 mücavir (90 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Cel çul demektir
2. [فسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Fusha (sin, ha), Aralık demektir
3. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
4. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
5. [ضجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Yataktır
6. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
7. [شحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AD%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir
8. [بعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hurma ağaçları çift evcikli olup erkek ve dişileri vardır
9. [خوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Haviy (hı) : Dere demektir
10. [كسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sıvının zıddı katı demektir
11. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
12. [حمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Yaban eşeği demektir
13. [عوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yıl
14. [مأه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yüz
15. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
16. [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
17. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Et
18. [درج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Derc : “Derc” tomar demektir
19. [سنه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Seneler
20. [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
21. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
22. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
23. [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kaldınız
24. [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
25. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
26. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kanat demektir
27. [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
28. [مرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir
29. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İçecek
30. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
31. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yiyecek demektir
32. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hafız çanta demektir
33. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Beyn topraktaki yarık demektir
34. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kadınlar
35. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Örnek verdi
36. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kasaba
37. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
38. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
39. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Rical ayak demektir
40. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
41. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ön dişler demektir
42. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Onların malları
43. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Evye kuş yuvası demektir
44. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İki yüzlüler
45. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Buğa boğa demektir
46. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
47. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Korkuluk demektir
48. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
49. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
50. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kıdr kazandır
51. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Büyük
52. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
53. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yaşlı adamdır
54. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Biribirini kesen yoldur
55. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Uyanık yılan demektir
56. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
57. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayr : At sürüsü demektir
58. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Baid uzak demektir
59. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
60. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D8%B2/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نشز |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عصى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md), [بغى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md), [شذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0.md) |
| Zıt Kök | [خضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Zeminden yukarı doğru kabarmak, tümsekleşmek, düzlemden fırlayıp yükselmek |
| Çekirdek Özet 2 | Bulunulan intizam, meclis veya akit zemininden yukarı kalkıp ayrılmak, uyumu bozacak şekilde üste çıkmak |
| Çekirdek Özet 3 | Eşit ve dengeli hukuki-içtimai tabandan dikey bir kopuşla ayrışma ve dengeyi ihlal etme hareketi |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt kadının itaatsizliği veya cinsel başkaldırısı olarak daraltılması; kavramın erkek için de geçerli olan karşılıklı bir yabancılaşma, akit zeminini terk etme ve genel bir kalkış hareketi olduğunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نش | Gizli veya potansiyel halden yüzeye çıkma, canlanma, hareketlenme ve yayılma hareketi; nitekim [نشأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%A3.md) kökünde varlığın yokluktan belirip büyümesi, [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) kökünde yayılıp dağılması, [نشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B7.md) kökünde düğümün çözülüp harekete geçmesi bu ortak çekirdeğe dayanır. | ز | Çekirdeğin taşıdığı yüzeye çıkma ve hareketlenme dinamizmini ani, sert, sivrilen ve zeminle temasını kesen dikey bir tümsekleşme veya kopuş yönünde daraltır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Gizli veya tabandaki bir potansiyelin içten dışa doğru canlanıp hareketlenmesi |
| ش | diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Zemini veya intizamı yararak sivrilme, çatlak oluşturma, keskin bir çıkış |
| ز | kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Tabanla olan irtibatı ve bağı kesip ayrışma, tekil ve sivri bir yükselti oluşturma |
| نشز | Canlanan bir gücün zemini yararak fırlaması ve mevcut düzlemden keskin bir yükseltiyle ayrışması | Bulunduğu tabii veya meşru seviyeden yukarı fırlayarak düzlemi terk etme, kabarma ve dikey bir ayrılık üretme hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çevresine göre kabarık, tümsek, taşlık ve sert yer (النَّشَزُ: المرتفع من الأرض); ayrıca atın sırtında eyerin tutunamayıp kaymasına yol açan tümseklik, derinin altından fırlayan damar ve korkudan yerinden fırlar gibi çarpan yürek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi İmrüülkays'a nispet edilen beyitte kök, atın sırtındaki çıkıntı ve tümsekliği ifade etmek üzere ناشز lafzıyla kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde Resûlullah'ın sefer esnasında bir tepeye veya tümseğe çıktığında (أوفى على نشز) tekbir getirdiği aktarılır; peygamberlik mührü tarif edilirken de etten belirgin bir kabarıklık için بضعة ناشزة ifadesi yer alır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu İmrıilqays.

### Sami etimolojik katman

Arapça نشز kökü, merkezi Sami dillerinde somut bir zemin morfolojisinden soyut insan davranışına evrilen özgün bir gelişim çizgisi sergiler. Kökün ilk iki harfini oluşturan biliteral taban, Sami dillerinde genel olarak filizlenme, kabarma, yayılma ve uyanma sahalarıyla örtüşür. İbranice ve Süryanicede kök doğrudan bu üçlü konsonant çatısıyla yaygın bir leksikal karşılık üretmemiş; bu dillerde benzer dikey başkaldırı ve tümsekleşme kavramları diğer köklerle karşılanmıştır. Bununla birlikte Arapça içinde kök, zeminin tabii tesviyesinden yukarı doğru sertçe kabarmasını (tümsek ve sırt) ifade eden morfolojik bir tespitten hareketle; oturulan meclisten ayağa kalkıp ayrılma, iskeletin kemiklerinin birbirine eklenerek dikey olarak çatılması ve nihayet evlilik akdinde taraflardan birinin ortak zeminden kopup üste çıkması veya bağları kesmesi mecrasına doğru düzenli bir semantik genişleme yaşamıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yerden tümsek şeklinde yükselmek (نشز) | Somut zemin kabarmasından meclisten kalkmaya (انشزوا), kemiklerin çatılmasına (ننشزها) ve akdi bozucu dikey ayrışmaya (نشوز) uzanan düzenli gelişim. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Biliteral çekirdek paralelliği | İlk iki harfteki yüzeye çıkma ve hareketlenme dinamiği Sami dilleriyle müşterek olup üçüncü harfle birlikte kök Arapçada özelleşmiştir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik veya diğer dil ailelerinde doğrudan fonetik ve anlamsal denkliği kanıtlanmış güvenilir bir veri tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نشز | Anlamlı | Yükselmek, kabarmak, ayrılmak | Yerden tümsek şeklinde belirmek, meclisten veya akitten kalkıp ayrılmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| نزش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| [شنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%B2.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| [شزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D9%86.md) | Anlamlı | Sert ve engebeli yer, zorluk | Taşlık, engebeli ve sert arazi; ayağın takıldığı pürüzlü zemin. | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre müsta'meldir; Kur'an'da geçmez. |
| زنش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| زشن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نشز | Merkez | Düzlemden yükselerek ayrılma | Ortak zemini, akdi veya intizamı terk edip dikey bir kabarmayla üste çıkmak. | Eşitlik ve uyum zemininden yukarı doğru fırlayıp kopuş üretme. |
| [عصى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) | Komşu | Emre uymama, itaatsizlik | Verilen açık bir emri veya yasağı iradi olarak çiğnemek ve buyruğa direnmek. | İç gerilim ve buyruğa boyun eğmeme esastır; fiziksel veya mekânsal ayrılma şart değildir. |
| [بغى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) | Komşu | Haddi aşma, tecavüz | Kendi hakkı olan sınırın ötesine geçerek başkasının alanına haksızca sarkmak. | Yatay düzlemde sınır ihlali ve hakkından fazlasını zorla talep etme vurgulanır. |
| [شذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0.md) | Komşu | Topluluktan ayrılma | Çoğunluğun veya kuralın dışına çıkarak tekil, istisnai ve dağınık kalmak. | Kurumsal veya ahlaki kabarma değil, ana gövdeden kural dışı kopuş esastır. |
| [خضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B9.md) | Zıt | Baş eğme, tevazu | Kendi varlığını ve iddiasını alçaltarak muhatabın iradesi ve intizamı önünde eğilmek. | Dikey kabarma ve tümsekleşmenin aksine, zemine inme ve uyum sağlama hareketidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نشز | Kabarmak, kalkmak, ayrılmak | Zeminden dikey olarak yükselme; meclisi veya akit zeminini terk etme. | Kesin |
| Latince | insurgere, resilire | Ayağa kalkmak, geri sıçramak | Insurgere dikey kalkış ve itaatsizlik yönünü, resilire ise akitten geri sıçrayıp kopmayı verir. | Güçlü |
| İngilizce | to rise up, recalcitrance, marital breach | Başkaldırmak, diretme, akdi ihlal | Fiziksel olarak ayağa kalkmayı ve hukuken ortak zeminden dikey kopuşu karşılar; yer şekli anlamını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | sich auflehnen, Aufstehen, Vertragsbruch | Başkaldırmak, ayağa kalkmak, ihlal | Toplumsal veya ailevi düzlemden koparak yukarı doğru direnç gösterme hareketini yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | se soulever, récalcitrance, rupture conjugale | Ayaklanmak, dikleşmek, evlilik kopuşu | Meclisten kalkışı ve eşlerin ortak yaşama zeminini terkederek dikleşmesini ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| انْشُزُوا / فَانْشُزُوا | Meclisten kalkıp dağılmak, yer açmak | Toplumsal adap ve meclis intizamı bağlamında, yer açmak veya başka bir göreve yönelmek üzere ayağa kalkıp meclisi boşaltma emri (Mücâdele [58:11](https://lisan.digital/tr/ayet/58:11.md)). |
| نُشُوزَهُنَّ | Kadının ortak evlilik zeminini terk edip dikleşmesi | Aile hukuku bağlamında kadının eşler arasındaki denge ve muhabbet zeminini terk ederek dikleşmesi, yabancılaşması ve başkaldırması (Nisâ [4:34](https://lisan.digital/tr/ayet/4:34.md)). |
| نُشُوزًا | Erkeğin eşine karşı soğuması, uzaklaşması ve üstten bakması | Aile içi gerilim bağlamında kocanın hanımına karşı kaba davranması, ortak bağı önemsemeyip üstten bakması ve fiilen ayrışması (Nisâ [4:128](https://lisan.digital/tr/ayet/4:128.md)). |
| نُنْشِزُهَا | Kemikleri ayağa kaldırmak, birbirine ekleyip çatmak | Yeniden diriliş ve ilahi kudret mucizesi bağlamında, çürümüş kemiklerin yerden kaldırılarak birbiri üzerine çatılıp iskelet haline getirilmesi (Bakara [2:259](https://lisan.digital/tr/ayet/2:259.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ba's ve haşir (yeniden diriliş) | Bakara [2:259](https://lisan.digital/tr/ayet/2:259.md) ayetindeki kıraat farkları bağlamında, cesedin kemiklerinin yerden kaldırılıp iskelet halinde çatılması (نُنْشِزُهَا) meselesi. | Ölümden sonra dağılmış unsurların dikey olarak ayağa kaldırılması ve yeniden inşa edilmesi. |
| Fıkıh | Aile hukuku ve nafaka hakkı | Eşlerden birinin evlilik akdinin gereklerini yerine getirmemesi, evi terk etmesi veya ortak zemini çiğnemesi durumunda nafaka ve tehir hükümleri. | Karşılıklı hak ve ödev zemininden kopuş; kadında itaatsizlik ve evi terk, erkekte kötü muamele ve yüz çevirme. |
| Tefsir | Aile içi kriz yönetimi ve meclis edebî | Nisâ 34 ve 128 ile Mücâdele 11 ayetlerinde kelimenin hem fiziksel kalkış hem de ahlaki-hukuki yabancılaşma boyutlarının tahlili. | Somut tümseklik ve ayağa kalkma manasının, akit ve meclis adabındaki dikey kopuşa istiare edilmesi. |
| Hadis | Ahlak, fitne ve peygamberlik alametleri | Peygamberlik mühründeki kabarık et parçası (ناشزة) ve yeryüzündeki tümseklere çıkıldığında yapılan zikirler. | Fiziksel kabarıklık, tümsek ve tabii seviyenin üzerine çıkmış belirgin uzuv. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul ile yaratıcı ve vahiy arasındaki denge | İttiba zeminini terk edip kibre kapılma | İlahi nizamın çizdiği kulluk ve tevazu düzleminden yukarı doğru fırlama eğilimi | Varlığın kendi haddini aşarak ilahi irade karşısında dikleşmesi ve dengeden kopması. | Güçlü |
| İlmi | Metodoloji ve hakikat zemini | Kanıtlanmış ortak zeminden kural dışı sapma | Ortak kabullerin ve delillerin oluşturduğu tabanı reddedip temelsizce sivrilme | Bilimsel metodolojide sistemin dengesini bozan kontrolsüz ve anomalik iddialar. | Muhtemel |
| Siyasi | Toplumsal meclis ve kamu intizamı | Kamu düzeni zemininden kalkış ve ayrılık | Kamusal müzakere veya meclis ortamında nizama uymayarak dikey ayrışma üretme | Toplumsal sözleşmenin getirdiği ortak platformu bozacak şekilde itaatsizlik veya ayrılma. | Güçlü |
| İktisadi | Akitler ve mali sorumluluklar | Karşılıklı yükümlülük zeminini terk etme | Akit gereği olan borç veya hizmet tabanından tek taraflı olarak el çekme | Tarafların eşit ve karşılıklı hak zeminini bozarak mali sorumlulukları aksatması. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düzlemde singularite veya lokal kabarma (deformasyon) | Pürüzsüz ve dengeli bir yüzey üzerinde potansiyel enerjinin tek bir noktada yükselerek yerel bir tepe (tümsek) ve düzensizlik oluşturması; kristal yapıda atomun kafes dışına fırlaması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Rol çatışması ve kurumsal kopuş (sapma) | Bireyin tanımlanmış kurumsal statü ve ortak sözleşme zeminini reddederek sistemin dengesini bozacak şekilde dikey hiyerarşik veya anomik bir mesafe koyması. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün salt kadının kocasına karşı cinsel veya fiili itaatsizliği olarak tanımlanıp, erkeğin de nüşûzunun (Nisâ [4:128](https://lisan.digital/tr/ayet/4:128.md)) olabileceğinin ve kelimenin meclisten kalkmayı da ifade eden dikey bir hareket olduğunun unutturulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; mecliste yer açmak için ayağa kalkıp gitmekten, kemiklerin birbirine çatılıp yükseltilmesine, oradan da karı-kocanın eşitlik ve akit zeminini terk edip birbirine karşı dikleşmesine kadar uzanan çok boyutlu bir «zeminini terk edip yükselme» hareketidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nisâ [4:34](https://lisan.digital/tr/ayet/4:34.md) ayetinin tek taraflı bir erkek tahakkümü metni gibi algılanması; aile içi krizlerin kökeninde yatan karşılıklı yabancılaşma ve meşru zemini terk etme dinamiklerinin ıskalanması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü kök, Arap dilinin somut morfolojik gözlemini (tümsek yer) ahlaki, hukuki ve ontolojik düzlemlere nasıl kusursuzca aktardığını gösterir; toplumsal ve ailevi krizlerin özünde «zemini kaybetme ve üste çıkma» refleksinin yattığını açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Aile hukukunun temelini teşkil eden ve modern dönemde en çok tartışılan ayetlerde (Nisâ [4:34](https://lisan.digital/tr/ayet/4:34.md) ve [4:128](https://lisan.digital/tr/ayet/4:128.md)), toplumsal adap kurallarında (Mücâdele [58:11](https://lisan.digital/tr/ayet/58:11.md)) ve diriliş tasvirinde (Bakara [2:259](https://lisan.digital/tr/ayet/2:259.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nüşûzun yalnızca kadına has bir suç veya günah olduğu zannını ortadan kaldırır; aynı kavramın erkek için de kullanıldığını göstererek nüşûzun cinsiyete bağlı bir kusur değil, akdi ve sevgi bağını zedeleyen karşılıklı bir yabancılaşma ve kopuş hali olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yeryüzünün tabii tesviyesinden yukarı doğru fırlayan sert tümseklik, kabararak öne çıkan damar veya meclisten ayağa kalkıp ayrılma hareketi.
- Soyut anlam: Eşitlik, adalet ve ortak mutabakat zeminini terk ederek, taraflardan birinin diğerine üstten bakması, yabancılaşması ve akit düzlemini bozması.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin ortak paydasını ve yatay denge yüzeyini bozan, sistemi dikey bir deformasyona ve dengesizliğe uğratan asimetrik kopuş fonksiyonu.
- LaTeX modeli: $$S(t) = P_0 \implies \exists i \in \{1,2\}: \Delta z_i > 0 \implies \frac{\partial S}{\partial z} \neq 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $P_0$ eşler veya topluluk üyeleri arasındaki dengeli ve düzlem halindeki yatay tabanı ($z = 0$) temsil eder. Sistem zamana bağlı bir denge halindeyken ($S(t)$), taraflardan herhangi birinin ($i$) bu düzlemden dikey bir sapma göstererek yükselmesi ($\Delta z_i > 0$), tabandaki dengeyi bozar ve sistem üzerinde sıfırdan farklı bir gerilim gradyanı ($\frac{\partial S}{\partial z} \neq 0$) üreterek nüşûz (kriz ve ayrışma) durumunu ortaya çıkarır.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D8%B2/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/ayet/2:259.md) — نُنْشِزُهَا

أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَانْظُرْ إِلَى حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Yahut altı üstüne gelmiş bir kasabaya uğrayan kimse gibisini görmedin mi? Allah, bunu ölümünden sonra nasıl diriltecek? dedi. Bunun üzerine Allah, onu yüz sene ölü bıraktı, sonra diriltti. Na kadar kaldın? dedi. O da: Bir gün veya bir günden daha az kaldım, dedi. Hayır, yüz yıl kaldın. Öyle iken yiyeceğine içeçeğine bak; henüz bozulmamış, bir de merkebine bak. Hem seni insanlara bir ibret kılacağız. Kemiklere bak, onları nasıl birleştirip yerli yerine koyuyor ve sonra onlara nasıl et giydiriyoruz? dedi. Bu hal ona apaçık belli olunca: Artık Allah’ın herşeye Kadir olduğunu biliyorum, dedi.

### [Nisa 4:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/ayet/4:34.md) — نُشُوزَهُنَّ

الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا

Meal (IK): Allah’ın kimini kimine üstün kılmış olması ve onların mallarından infak etmeleri sebebiyle erkekler, kadınlar üzerine hakimdirler. İyi kadınlar; itaatli olan ve Allah’ın kendilerini korumasına karşılık, kendileri de gizliyi koruyanlardır. Serkeşlik etmelerinden endişelendiğiniz kadınlara öğüt verin, kendilerini yataklarında yalnız bırakın, (yine uslanmazlarsa) dövün, sizi itaat ederlerse aleyhlerinde bir yol aramayın. Muhakkak ki Allah; Aliyy ve Kebir olandır.

### [Nisa 4:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/ayet/4:128.md) — نُشُوزًا

وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا وَالصُّلْحُ خَيْرٌ وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ وَإِنْ تُحْسِنُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Eğer kadın; kocasının serkeşliğinden veya yüz çevirmesinden endişe ederse; anlaşma yoluyla aralarını bulmalarında kendileri için bir günah yoktur. Anlaşmak daha hayırlıdır. Nefisler kıskançlığa meyyaldir. Eğer iyi davranır ve sakınırsanız; Allah işlediklerinizden haberdardır.

### [Mücadele 58:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/ayet/58:11.md) — انْشُزُوا · فَانْشُزُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَإِذَا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; size: Meclislerde yer açın, denilince; yer açın ki, Allah da size açsın. Kalkın, denince de kalkın ki, Allah içinizden iman etmiş olanları ve kendilerine ilim verilenleri derecelerle yükseltsin. Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Tümsek yer demektir. Mastar olarak yerden doğrulup kalkmak anlamı kazanmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والزاي والنون معهما
ش ز ن، ن ش ز مستعملات فقط
شزن:
الشَّزَنُ: شِدةُ الإعياء من الحَفاء.. شزِنتِ الإبلُ شزناً والشَّزنُ: الكعب الذي يلعب به، ويقال: شُزُن، قال:
كأنه شزنٌ بالدَّووِّ محكوك
و تشزَّن في الأمر: بالغ فيه.
والشَّزن: الغليظُ من الأرض. وهو في شزنٍ من عيشه، أي: نَصب.
نشز:
نشزَ الشيءُ، أي: ارتفع. وتلٌّ ناشزٌ وجمعها: نواشِز. وقلبٌ ناشزٌ إذا ارتفع عن مكانه من الرُّعب. نشز ينشزُ نشزُ لغة.
ونشزَ ينشز، إذا زحف عن مجلسه فارتفع فويق ذلك. منه قول الله جل وعزّ: "فانشزوا".
وعِرقٌ ناشزٌ: لا مُنتبراً، من داءٍ وغيره.
والنَّشزُ: اسم لِمنٍ من الأرض مرتفع، والجميع: النُّشوز. ونشزتِ المرأةُ تنشِزُ فهي ناشزٌ، أي: استعصت على زوجها إذا ضربها وجفاها فهي ناشز عليه.
ودابةٌ نشزةٌ: لا يكاد يستقر السَّرجُ والراكب على ظهرها.
وركبٌ نشزٌ وناشز: ناتيءُ.
وأنشزَ الشَّيءَ يُنشزه، إذا رفعه عن مكانه. وكلَّمني فُلانٌ كلاماً فأنشزني، أي: أغضبني وأقامني. وأنشزتُ الإبل: شُقتها من موضعٍ إلى موضع.

##### Türkçe

باب **الشين** و**الزاي** و**النون** معهما
**ش ز ن**، **ن ش ز** مستعملات فقط

**شزن**:
**الشَّزَنُ**: çıplak ayaklılıktan (yalınayaklıktan) bitkinliğin şiddeti.. Develer **شزِنتِ** **الإبلُ** **شزناً**; ve **الشَّزنُ**: onunla oynanan topuk kemiği; ve denilir: **شُزُن**; dedi ki:
كأنه **شزنٌ** بالدَّووِّ محكوك
Ve **تشزَّن** في الأمر: onda aşırıya vardı.

Ve **الشَّزن**: yerin kalın (sert) olanı. Ve o, geçiminde **شزنٍ** içindedir; yani: yorgunluk.

**نشز**:
**نشزَ** الشيءُ, yani: yükseldi. Ve **تلٌّ ناشزٌ**; ve onun çoğulu: **نواشِز**. Ve **قلبٌ ناشزٌ**; eğer korkudan yerinden yükselirse. **نشز** **ينشزُ** **نشزُ** bir lehçedir.

Ve **نشزَ** **ينشز**; eğer meclisinden sürünerek ayrılıp da onun üstüne yükselirse. Ondan, Allah جل وعزّ’ün sözü: "فانشزوا".

Ve **عِرقٌ ناشزٌ**: ne hastalıktan ne de başkasından dolayı kabarmış (belirginleşmiş) olmayan.

Ve **النَّشزُ**: yerden yükselti olan bir yerin adı; hepsi: **النُّشوز**. Ve kadın **نشزتِ** **تنشِزُ**; o hâlde o **ناشزٌ**’dir; yani: kocası onu dövdüğünde ve ona kaba davrandığında kocasına karşı başkaldırdı (inat etti); o, ona karşı **ناشز**’dir.

Ve **دابةٌ نشزةٌ**: eyerin ve binicinin onun sırtında neredeyse yerleşip duramadığı.

Ve **ركبٌ نشزٌ** ve **ناشز**: çıkıntılı.

Ve **أنشزَ** **الشَّيءَ** **يُنشزه**; eğer onu yerinden kaldırırsa. Ve falan kimse benimle bir söz konuştu da beni **فأنشزني**; yani: beni öfkelendirdi ve beni ayağa kaldırdı. Ve ben develeri **أنشزتُ**: onları bir yerden bir yere sürdüm.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَشْزُ والنَشَزُ: المكان المرتفع. وجمع النَشْزِ نُشوزٌ، وجمع النَشَزِ أَنْشازٌ ونِشازٌ. وأمَّا النَشازُ بالفتح فهو المكان المرتفع. وهو واحدٌ، يقال: اقعدْ على ذلك النَشازِ. ابن السكيت: يقال للرجل إذا أسَنَّ ولم ينقص: فلان والله نَشَزٌ من الرجال. ونَشَزَ الرجل يَنْشُزُ ويَنْشِزُ: ارتفع في المكان. ومنه قوله تعالى: "وإذا قيل انْشُزوا فانْشُزوا". وإنْشازُ عظامِ الميِّت: رفْعها إلى مواضعها وتركيبُ بعضِها على بعض. ونَشَزَتِ المرأة تَنْشُزُ وتَنْشِزُ نُشوزاً، إذا استعصت على بَعْلها وأبغضته. ونَشَزَ بعْلها عليها، إذا ضربَها وجفاها. ومنه قوله تعالى: "وإنِ امرأةٌ خافتْ مِنْ بَعْلِها نُشوزاً".

##### Türkçe

**النَشْزُ** ve **النَشَزُ**: yüksek yer. **النَشْزِ**’in çoğulu **نُشوزٌ**’dur; **النَشَزِ**’in çoğulu **أَنْشازٌ** ve **نِشازٌ**’dır. **النَشازُ** ise fetha ile, o yüksek yerdir. O tektir; denir ki: “Şu **النَشازِ** üzerine otur.”

İbnü’s-Sikkît: Adam için, yaşlanıp da eksilmediği zaman denir: “Falan, vallahi erkeklerden bir **نَشَزٌ**’dür.”

**نَشَزَ** adam, **يَنْشُزُ** ve **يَنْشِزُ**: mekânda yükseldi. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: “Ve denildiği zaman: **انْشُزوا**; o hâlde **فانْشُزوا**.”

Ölünün kemiklerinin **إنْشازُ**’u: onları yerlerine kaldırmak ve bir kısmını bir kısmı üzerine yerleştirmektir.

Kadın **نَشَزَتِ**; **تَنْشُزُ** ve **تَنْشِزُ** **نُشوزاً**: kocasına karşı inat edip ona buğzettiği zaman.

Kocası ona karşı **نَشَزَ**: onu dövdüğü ve ona kaba davrandığı zaman. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: “Ve eğer bir kadın, kocasından **نُشوزاً** korkarsa.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ز ن
شزن ، نشز .
شزن : قال الليث : الشزَنُ شِدَّةُ الإعْيَاءِ من الحَفا ، يقال : شَزِنت الإبلُ من الحفا شَزَناً ، وفي قِصَّة لُقمان بن عاد : رَتَبَ رُتُوب الْكَعْبِ وَوَلاَّهُم شَزَنَه .
قال أبو عُبيد : الشَّزَنُ الشِّدَّةُ والْغِلْظَة ، يقول : يُوَلِّي أَعْدَاءَه شدَّتَه وبَأْسَه ، فيكون عليهم كذلك ، ورواه أبو سفيان : وَوَلاَّهُمْ شُزُنَه ، قال : وسألت الأصمعيّ عنه ، فقال : الشُّزُنُ : عُرْضُه وجانبِهُ ؛ وفيه لغة : الشَّزَن .
وأنشد :
أَلاَ لَيْتَ المَنَازِلَ قد بَلِينَا
فَلا يَرْمِينَ عَنْ شُزُنٍ حَزِينَا
يريدُ أنه حين دَهَمهم الأمْرُ أَقْبلَ عليه وَوَلاَّهُمْ جَانِبَه .
قلت : وهذا الذي قاله الأصمعيّ حَسَن .
وقال الأجْدَع أبو مسروق :
وكأَنَّ ضَرْعاهَا كِعَابُ مُقَامِرٍ
ضُرِبَتْ على شُزُنٍ فهنَّ شَواعِي
قال شمر ، يقال : شُزُنٌ وشَزَنٌ : وهو النَّاحِيَة والجانب .
قال : ويقال : عن شُزُنِ ، عن بُعْدٍ واعترَاضٍ وتَحَرُّفٍ .
وقال الليث : الشَّزْنُ : الكَعْبُ الذي يُلْعَبُ به ، ويقال : شُزُن .
وأنشد :
كأَنَّه شَزُنٌ بالدَّوِّ مَحْكُوكُ
وفي الحديث : أنَّ أبا سَعيدٍ الخُدري أَتَى جَنَازةً وقد سبقه القَومُ ، فلما رَأَوْوه تَشَزَّنُوا له لِيُوسِّعُوا له ، فقال : أَلاَ إِنِّي سمِعتُ رسولَ الله ( صلى الله عليه وسلم ) يقول : ( خَيْرُ المَجالِس أَوْسَعُها ) ؛ وجَلَسَ نَاحِيَةً .
قال شمر : قوله تَشَزَّنُوا له ، يقول : تَحَرَّفُوا ليُوسِّعوا له .
يقال : تَشَزَّنَ الرجلُ للرَّمْي ، إذا تَحَرَّفَ واغتراض ، ورَماه عن شُزُنٍ ، أي تَحَرَّفَ له ، وهو أشدُّ للرَّمْي .
وقال ابن شميل : التَّشَزُّنُ في الصِّراع أَنْ يَضعَه على وَرِكِهِ فَيَصْرَعَه ، وقد تشزَّنهُ وتَوَرَّكَهُ ، إذا وَضَعه على وَرِكه فَصَرَعَه .
شمر : عن المؤرّج : الشَّزَنُ والشَّزُونَة : الْغِلَظ .
قال شمر : ويكون الشزَنُ الْحَرْفُ والجانِب .
وقال الهذلي :
كِلانا وإنْ طَال أيَّامُه
سَيَنْدُرُ عن شَزَنٍ مُدْحِضِ
قال : الشَّزَنُ الْحَرف ، يَعْني به المَوْت وأنّ كلَّ واحِدٍ ستَزْلَقُ قدمه بالموت وإن طَال عُمره .
وقول ابن مقبل :
إنْ تُؤْنِسَا نَارَ حَيَ قد فُجِعْتُ بهم
أمْسَتْ على شَزَنٍ مِنْ دَارِهم دَارِي
أي على بُعْدٍ .
ويقال : ما أُبالِي على أيِّ شزْنَيهِ وَقَع ، أي على أيِّ قُطْرَيْه وقع ، وتَشزَّنَ فلانٌ للأَمْر ، إذا اسْتَعَدَّ له .
نشز : قال الله جلَّ وعزَّ : ( لَكُمْ وَإِذَا قِيلَ انشُزُواْ ( الآية . ( المجادلة : 11 ) .
قال الفراء : قرأها الناس بكسر الشين ، وأهْلُ الحجاز يرفَعُونهما : ( انشزوا ) . قال : وهما لُغتان .
قال أبو إسحاق : معناه ، إذا قيلَ : انْهَضُوا فانْهَضُوا ، كما قال : ( طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُواْ وَلاَ ) ( الأحزاب : 53 ) .
وقيل : إذا قِيل انْشُزُوا ، أي قوموا إلى الصَّلاة ، أَوْ قَضَاءِ حَقَ ، أو شَهَادَةٍ فانْشُزُوا .
وقال أبو زيد : نَشَزْتُ بِقِرْنِي أنشُزُ بهِ ، إذا احْتَمَلْتَهُ فَصَرَعْتَه .
قال شمِر : وكأَنَّهُ من المَقْلوب مثل : جَذَبَ وجَبَذَ ، يعني نَشَزَ وشَزَنَ .
وقال أبو زيد : يقال : نَشَزْتُ أَنشُزُ نُشُوزاً ، إذا أَشْرَفْتَ على نَشَازٍ من الأرض وهو ما ارْتَفَعَ وظهَرَ .
قال شمر ، وقال الأصمعيّ : النَّشْزُ والنَّشَزُ والوَشَزُ ما ارْتَفَعَ من الأرض .
وقال الأعشى في النّشَز :
وتَرْكَبُ مِنِّي إنْ بَلَوْتَ خَلِيقَتِي
على نَشَزٍ قَدْ شَابَ لَيْسَ بِتَوْأَمِ
أي على غِلَظ .
وقال الله جلَّ وعزّ : ( كَيْفَ نُنشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا ) ( البقرة : 259 ) .
قال الفراء : قرأها زيدُ بنُ ثابت بالزَّاي ، قال : والإِنْشَازُ نَقْلُها إلى مَوْضِعها . قال : وبالزَّاي قرأَها الكوفيون .
قال ثعلب : ونَخْتار الزَّاي ؛ لأن الإنشَازَ في التأويل ، تَرْكِيبُ العظام بعضها على بعض قال : ومن قال ( ننشرها ) فهو الإحياء . وقال الزجاج : من قرأ ( نَنْشُزُهَا ) فالمعنى نجعلها بعد همود ناشزة يَنْشُزُ بعضها إلى بعض .
وقال الليث : نَشَزَ الشيءُ ، إذا ارْتَفَعَ ؛ وتَلٌّ ناشِزُ وجمعها نَوَاشز . وقَلْبٌ ناشِزٌ ، إذا ارْتَفَعَ عن مكانه من الرُّعْب ، وعِرْقٌ ناشِزُ : لا يَزالُ مُنْتَبِراً يَضْرِبُ من دَائِه .
وقال الله جلّ وعزّ : ( وَاللَّاتِى تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ ) ( النساء : 34 ) الآية . نُشُوزُ الْمَرأَة : اسْتِعصاؤُها على زَوْجِها .
وقال أبو إسحاق : النُّشُوزُ يَكون من الزَّوْجَين ، وهو كَراهةُ كُلِّ واحدٍ منهما صاحِبَه ، واشْتِقَاقُه من النَّشَز ، وهو ما ارْتَفَع من الأرْض .
وقال الليث : يقال للدّابة إذا لم تَكد تَسْتَقِرُّ للسَّرْج وللرّاكب إنها لَنَشْزَة ، ورَكَبٌ ناشِزٌ نَاتِىءٌ ، وأَنْشَزْتُ الشيءَ ، إذا رَفعْتَه عن مكانه .
وقال غيره : إنه لَنَشْزٌ من الرِّجال ، وصَتْمٌ من الرّجال ، إذا انتهى سِنُّه وقُوَّتُه وشَبَابُه .
وقال الأعشى :
على نَشَزٍ قَدْ شَبَّ ليس بِتَوْأَم
وقال أبو عُبيد : النَّشْزُ والنّشَزُ : الْغَلِيظ الشَّديد .

##### Türkçe

ش ز ن
**شزن** , **نشز** .
**شزن** : Leys dedi: **الشزَنُ** çıplak ayaktan dolayı yorgunluğun şiddetidir; denir ki: develer çıplak ayaktan dolayı **شَزِنت** , **شَزَناً**; ve Lokman b. Âd kıssasında: “Topuğun gevşekliğini sağlamlaştırdı ve onlara **شَزَنَه**’ini verdi.”
Ebû Ubeyd dedi: **الشَّزَنُ** şiddet ve kalınlıktır; der ki: düşmanlarına kendi şiddetini ve sertliğini verir; böylece o, onların üzerinde de öyle olur. Ebû Süfyân onu şöyle rivayet etti: “ve onlara **شُزُنَه**’ini verdi.” Dedi: Onu Asmaî’ye sordum; dedi ki: **الشُّزُنُ**: onun eni ve yanı; onda bir dil vardır: **الشَّزَن**.

Ve inşad etti:
“Keşke menziller gerçekten eskiseydi,
böylece bir **شُزُنٍ**’den hüzünlü birini atmasalardı.”

İster ki: iş onlara ansızın bastırdığında ona yöneldi ve onlara yanını verdi.
Dedim: Asmaî’nin söylediği bu güzeldir.

Ecdâ‘ Ebû Mesrûk dedi:
“Sanki onun iki memesi, kumarbazın topuk kemikleri gibidir;
bir **شُزُنٍ** üzerine vurulmuştur da onlar çığlık atanlardır.”

Şemmer dedi: denir ki: **شُزُنٌ** ve **شَزَنٌ**: o, yön ve yandır.
Dedi: ve denir ki: **عن شُزُنِ**; uzaklık, engel olma ve yana kayma üzere.

Leys dedi: **الشَّزْنُ**: onunla oynanan topuk kemiğidir; ve denir ki: **شُزُن**.
Ve inşad etti:
“Sanki o, düzlükte sürtülmüş bir **شَزُنٌ**’dur.”

Hadiste: Ebû Saîd el-Hudrî bir cenazeye geldi; kavim onu geçmişti. Onu görünce, ona yer açmak için onun için **تَشَزَّنُوا**; dedi ki: “Dikkat edin, ben Resûlullah’ı (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle derken işittim: (Meclislerin hayırlısı en geniş olanıdır)”; ve bir yana oturdu.

Şemmer dedi: “onun için **تَشَزَّنُوا**” sözü; der ki: ona yer açmak için yana kaydılar.
Denir ki: adam atış için **تَشَزَّنَ**; yani yana kaydı ve engel oldu; ve onu **عن شُزُنٍ**’den attı; yani onun için yana kaydı; ve o, atış için daha şiddetlidir.

İbn Şümeyl dedi: güreşte **التَّشَزُّنُ**: onu kalçası üzerine koyup onu devirmendir; ve onu **تشزَّنهُ** ve **تَوَرَّكَهُ**; yani onu kalçası üzerine koyup onu devirdiğinde.

Şemmer: Müerric’ten: **الشَّزَنُ** ve **الشَّزُونَة**: kalınlıktır.
Şemmer dedi: ve **الشزَنُ** kenar ve yan olur.

Hüzelî dedi:
“İkimiz de, günleri uzasa da,
kaygan bir **شَزَنٍ**’den mutlaka düşecektir.”

Dedi: **الشَّزَنُ** kenardır; onunla ölümü kastediyor ve her birinin ayağı ölümle kayacaktır, ömrü uzasa da.

İbn Mukbil’in sözü:
“Eğer bir mahallenin ateşini görürseniz—onlarla musibete uğradım—
evim, onların evinden bir **شَزَنٍ** üzerinde akşamladı.”

Yani uzaklık üzere.
Ve denir ki: hangi iki **شزْنَيهِ**’inden düştüğüne aldırmam; yani hangi iki tarafına düştüğüne. Ve falan kişi iş için **تَشزَّنَ**; yani ona hazırlandı.

**نشز** : Allah azze ve celle dedi: “Sizin için; ve ‘**انشُزُواْ**’ denildiğinde...” (âyet) (el-Mücâdele: 11).
Ferrâ dedi: insanlar onu şînin kesresiyle okudular; Hicaz ehli ikisini de ref‘ eder: “**انشزوا**”. Dedi: ikisi iki dildir.

Ebû İshâk dedi: manası: “kalkın” denildiğinde kalkın; nitekim dedi: “Yediniz de dağılın ve...” (el-Ahzâb: 53).
Ve denildi: “**انْشُزُوا**” denildiğinde; yani namaza, yahut bir hakkı yerine getirmeye, yahut bir şahitliğe kalkın; o hâlde **انْشُزُوا**.

Ebû Zeyd dedi: boynuzumla **نَشَزْتُ**; onunla **أنشُزُ**; yani onu yüklendim de onu devirdim.
Şemmer dedi: sanki o, ters çevrilmişten (maklûb)dir; meselâ: **جَذَبَ** ve **جَبَذَ**; yani **نَشَزَ** ve **شَزَنَ**.

Ebû Zeyd dedi: denir ki: **نَشَزْتُ** , **أَنشُزُ** , **نُشُوزاً**; yani yerden bir **نَشَازٍ** üzerine yükseldiğinde; o, yükselen ve görünen şeydir.
Şemmer dedi; Asmaî de dedi: **النَّشْزُ** ve **النَّشَزُ** ve **الوَشَزُ** yerden yükselen şeydir.

A‘şâ **النّشَز** hakkında dedi:
“Tabiatımı denersen, benden biner,
ikiz olmayan, ağarmış bir **نَشَزٍ** üzerine.”

Yani kalınlık üzere.

Allah azze ve celle dedi: “Kemikleri nasıl **نُنشِزُهَا** sonra ona et giydiririz” (el-Bakara: 259).
Ferrâ dedi: Zeyd b. Sâbit onu **الزَّاي** ile okudu; dedi: **الإِنْشَازُ** onları yerlerine nakletmektir. Dedi: Kûfeliler onu **الزَّاي** ile okudular.

Sa‘leb dedi: **الزَّاي**’yi seçeriz; çünkü **الإنشَازَ** te’vilde, kemiklerin bir kısmını bir kısmı üzerine yerleştirmektir. Dedi: “**ننشرها**” diyen ise, o diriltmedir. Zeccâc dedi: “**نَنْشُزُهَا**” okuyan kimse için mana: onları donukluktan sonra yükselmiş kılar; bir kısmı bir kısmına doğru **يَنْشُزُ**.

Leys dedi: şey **نَشَزَ**; yani yükseldiğinde; ve yükselmiş bir tepe: **ناشِزُ**; çoğulu **نَوَاشز**. Ve yükselmiş bir kalp: **ناشِزٌ**; yani korkudan yerinden yükseldiğinde. Ve yükselmiş bir damar: **ناشِزُ**; hastalığından dolayı kabarık kalır, vurur.

Allah azze ve celle dedi: “Kendilerinin **نُشُوزَهُنَّ**’inden korktuğunuz kadınlar; onlara öğüt verin” (en-Nisâ: 34) âyet. Kadının **نُشُوزُ**’u: kocasına karşı başkaldırmasıdır.
Ebû İshâk dedi: **النُّشُوزُ** iki eşten de olur; o, her birinin arkadaşını kerih görmesidir. Onun اشتقاق’ı **النَّشَز**’dendir; o, yerden yükselen şeydir.

Leys dedi: binek hayvanına, eğer eyer ve binici için neredeyse yerleşmezse, “o mutlaka **لَنَشْزَة**’dir” denir. Ve yükselip çıkıntı yapan bir binek: **ناشِزٌ** **نَاتِىءٌ**. Ve “şeyi **أَنْشَزْتُ**”; yani onu yerinden kaldırdığımda.

Başkası dedi: “O, erkeklerden mutlaka bir **لَنَشْزٌ**’dür ve erkeklerden bir **صَتْمٌ**’dur”; yani yaşı, gücü ve gençliği sona erdiğinde.

A‘şâ dedi:
“İkiz olmayan, ağarmış bir **نَشَزٍ** üzerine.”

Ebû Ubeyd dedi: **النَّشْزُ** ve **النّشَزُ**: kalın, şiddetli olandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والشين وما يثلثهما)
(نشص)  النون والشين والصاد: أصلٌ يدلُّ على ارتفاعٍ في شيء وسموّ. ونَشَصَ السحابُ: ارتفَع. والسَّحابة المرتفِعة البيضاء: النَّشَاصَة([1])، وجمعها نَشَاص([2]). قال امرؤ القيس:
أصَدَّ نَشَاصَ ذي القرنين حَتَّى *** تَوَلّى عَارِضُ الملِكِ الهمامِ([3])ونَشَص الوبرُ: ارتفَع. ونَشَصْنا من بلدٍ إلى بلدٍ: ارتفَعْنا. ونَشَصت المرأةُ مثل نَشَزَت. ونَشَصت ثَنِيَّتُه: تحرَّكت وارتفعتْ من موضعها.
(نشط)  النون والشين والطاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على اهتزازٍ وحركة. منه النّشاط معروفٌ وهو لما فيه من الحركة والاهتزاز والتَّفتُّح. يقال نَشِطَ ينشَط. وأنْشَطَ القومُ: كانت دوابُّهُم نَشِيطة. والثَّور ناشط، لأنَّهُ يَنْشِطُ من بلدٍ إلى بلد. قال ذو الرُّمَّة:
أذاكَ أم نَمِشٌ بالوَشْي أكرُعُه *** مسفَّعُ الخَدِّ هادٍ ناشِطٌ شَبَبُ([4])ونَشَطْتُ الشَّيءَ: قشرتُه، كأنَّهُ لما قُشِرَ أُخرِجَ من جِلده. وطريقٌ ناشط: يَنْشِطُ في الطَّريق الأعظم يَمنةً [ويَسْرَة([5])]. ونَشَطت([6]) النّاقةُ في سيرها، إذا شَدَّت. والأُنْشُوطة: العُقدة مثل عُقدة السَّراويل ونَشَطْتُه بأُنشوطة. وأنْشَطتُ العِقال: مَدَدْت أُنشوطتَه فانحلَّت. وقال قوم: الإنشاط: الحَلُّ، والتَّنشيط: العَقْد. وبئر أنشاط: قَريبة القَعر يَخرج دلوُها بجَذْبَةٍ. ونَشَطْتُ الدَّلْوَ من البئرِ بغير قامة. والنَّشيطة من الإبل: أن تُوجَد فتُسَاقَ([7]) من غير أنْ يُعْمَدَ لها. وقال قوم: هو الذي يصيبه القومُ قبل أن يَصِلوا إلى الحيِّ الذي يريدون الإغارة عليه، فيَنْشِطُه الرّئيسُ من بين أيديهم. قال:
لك المِرباعُ منها والصَّفايا *** وحُكمُك والنَّشِيطةُ والفُضُولُ([8]) (نشع)  النون والشين والعين كلمةٌ واحدة. نشَعتُ الصبيَّ الوَجُورَ نشعاً فانتشَعَه، أي جَرَِعه. والمصدر النُّشوع. قال:
* نُشِعْتُ المجد في أنفي نُشُوعَا([9]) *
(نشغ)  النون والشين والغين ثلاثُ كلماتٍ متباينةٍ، ليس قياسها واحداً.
الأولى النَّشْغ: كالشَّهيق عند الشَّوق.
الثانية الناشغ: الذي يَحيا بعد جَهْد.
الثالثة النَّواشِغ: أعالي الوادي، الواحدة ناشغة.
(نشف)  النون والشين والفاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على ولوج ندىً في شيء يأخذه. منه النَّشْف: دخولُ الماءِ في الثّوب والأرضِ حتى ينتَشِفاهُ. والنَِّشْفة: حجرٌ، سمِّيت لانتشافها الوسَخ عن مواضعه([10]). والجمع النِّشَف. [ويقال: إنَّ النَّشْف([11])] في الحياض كالنَّزْح في الرّكايا. والنّاقةُ تُدِرُّ قبل نِتاجها ثم تذهب دِرّتُها: مِنْشَافٌ ونَشُوف.
(نشق)  النون والشين والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على نُشوب شيء. ونَشِقَ الظَّبْيُ في الحِبالةِ: عَلِق فيها والنَّشقة: حبلٌ يُجعَل في أعناق البَهْم، ويقال هي النُّشْقة([12]). ورجل نَشِقٌ، إذا وقَعَ في أمرٍ لا يكاد يخلُص منه.
ومن الباب: أنشَقْتُ الصبِيَّ الدَّوَاءَ: صببتُه في أنْفِه. والنَّشُوق: اسمٌ لكلِّ دواءٍ يُنْشَق. ومنه استنشقت الرِّيح: تشمَّمتُها. وهذه ريحٌ مكروهة النَّشَق، أي الشَّمّ. والمتوضِّئ يستنشق الماء، عند استنثاره.
(نشل)  النون والشين واللام كلمةٌ تدلُّ على رفْعِ بَِضْعةٍ من قدْرٍ. ونَشَلَ اللَّحْمَ من القِدْرِ بالمِنْشَل، وهو النَّشِيل([13]). وفخذٌ ناشلة: قليلةُ اللَّحم؛ والمِنْشَل والمِنْشال: ما يُنْشَلُ به*. ويقولون: وما أدري كيف صحّته: المَنْشَلة: موضع الخاتَم من الخِنصَر.
(نشم)  النون والشين والميم يدلُّ على نُشُوبِ شيءٍ. ونَشَّمُوا في الأمر: أخَذُوا فيه. ويقال لا يكون ذلك إلاَّ في الشَّرّ. وفي الحديث: "لما نَشَّمَ النّاسُ في أمر عثمان"، أي أخَذُوا فيه ونالوا منه. ونَشَّمَ اللَّحمُ([14]) تنشيماً، أي ابتدأت فيه رائحة.
وشذَّ عنه النَّشَم: شجرٌ يُتَّخَذ منه القِسِيّ.
(نشأ)  النون والشين والهمزة أصلٌ صحيح يدلُّ على ارتفاعٍ في شيء وسموّ. ونَشَأَ السَّحابُ: ارتفع. وأنْشَأَه الله: رفَعه. ومنه: ﴿إنَّ نَاشِئَةَ اللَّيْلِ﴾ [المزمل 6]، يراد بها والله أعلمُ القيامُ والانتصابُ للصَّلاة.
ومن الباب: النَّشْءُ والنَّشَأ([15]): أحداث النّاس. ونشأَ فلانٌ في بني فلانٍ. والنَّاشئ: الشَّابُّ الذي نشأ وارتفَعَ وعلا. وأنشأ فلانٌ حديثاً، وأنشأَ ينشِد ويقول، كلُّ هذا قياسُه واحد.
ومن الباب: استنشأْت الريح: تشمَّمتها، وذلك لأنَّكَ كأنَّك ترفعُها إلى أنفِك.
(نشج)  النون والشين والجيم كلمةٌ تدلُّ على حكايةِ صوتٍ. ونَشَج الباكي: غَصَّ بالبُكاءِ في حَلْقهِ من غير انتحاب. ونَشَجَ الحمار بصَوته نَشْجاً. ويقال للطَّعنة إذا خرج منها الدَّمُ فسُمِع له حِسٌّ: قد نشَجَت. وكذا القِدر تَنْشِجُ عند الغَلَيَان. ويحتمل أن يكون الأَنْشَاجُ من هذا، وهي مَجَاري الماء، الواحد نَشَج، كأنها سمِّيَت بها لقَسِيب الماء.
(نشح)  النون والشين والحاء: أصلٌ صحيحٌ، إلاَّ أنَّه مختلَفٌ في تفسيره على التَّضادّ، فقال قوم: نَشَحَ الشَّاربُ، إذا شرِب حتَّى امتلأ. وسِقَاءٌ نَشَّاحٌ: ممتلِئ. وقال آخرون: النُّشوحُ: شربٌ دون الرِّيّ.
(نشد)  النون والشين والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ذِكر شيء وتنويهٍ. ونَشَدَ فلانٌ فلاناً قال: نَشَدْتُك اللهَ، أي سألتك بالله. وتلخيصه: ذكَّرتك الله تعالى. ومنه إنشاد الشَّاعر وهو ذِكرهُ والتَّنويه به. فأمَّا أنشَدْتُ الضَّالَّة فمعناه عرَّفتها؛ وهو ذلك القياس. وفي الحديث: "لا تَحِلُّ لُقْطَتُها إلاّ لِمُنْشِدٍ"، أي معرِّف. وأما نَشَدْتُ الضَّالَّة، يعني طلبتها، فلرَفْع صوتهِ.
(نشر)  النون والشين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على فَتْحِ شيء وتشعُّبِه. ونَشَرت الخشبةَ بالمنشار نَشْراً. والنَّشْر: الرِّيح الطيِّبة. واكتَسَى البازِي ريشاً نَشَراً. أي منتشِراً واسعاً طويلاً. ومنه نَشَرتُ الكِتاب. خِلاف طويتُهُ. ونَشَر الله الموتَى فَنَشَروا. وأنْشَرَ الله الموتَى أيضاً. قال تعالى: ﴿ثُمَّ إذا شَاءَ أَنْشَرَه﴾ [عبس 22]، ثم قال الأعشَى:
حَتَّى يقولُ الناسُ لمَّا رأوا *** يا عَجَباً للميِّت الناشرِ([16])ونَشَرت الأرضُ: أصابها الرَّبيعُ فأنبتت، وهي ناشرة، وذلك النَّباتُ النَّشْر، ويقال إنَّه للرَّاعيةِ رديّ ويقال: بل النَّشْر: الكلأَ يَيْبَس ثم يصيبُه المطرُ فيخرجُ منه شيءٌ كهيئة الحَلَم، وهو داءٌ. وعروقُ باطنِ الذِّراع: النَّواشر، سمِّيت لانتشارها. والانتشار: انتفاخ عَصَب الدّابّةِ من تَعَب. والنّشَر: أنْ تنتشر الغنمُ باللّيل فتَرعَى، ولذلك يقال لمن جمع أمرَه: "قد ضَّمَ نَشَرَه".
(نشز)  النون والشين والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ارتفاعٍ وعُلوّ. والنّشَز: المكان العالي المرتفِع. والنّشْز والنُّشُوز: الارتفاع، ثم استعير فقيل نَشَزَت المرأةُ: استَصعَبتْ على بَعلِها، وكذلك نَشَزَ بعلُها: جفاها وضرَبَهَا.
(نشس)  النون والشين والسين كلمةٌ من الإبدال، يقال نَشَسَت، مثل نَشَزَت.
--------------ـــ
([1]) وكذا في المجمل. وذكر في اللسان: "النشاص" فقط بفتح النون، فهو اسم جنس جمعي للنشاصة. وذكر في القاموس "النشاص" فقط أيضاً، ولكن ضبطه بفتح النون وكسرها.
([2]) في الأصل: "أنشاص"، والوجه ما أثبت. وفي التنبيه السابق أنه يقال بفتح النون وكسرها. ويجمع النشاصي على "نشص" بضمتين، كما في اللسان.
([3]) ديوان امرئ القيس 168. ونبه الوزير أبو بكر إلى أنه يروى أيضاً "أشذ".
([4]) ديوان ذي الرمة 17 واللسان (نمش، نشط). وقد سبق في (شب).
([5]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس.
([6]) في المجمل: "تنشطت"، وكلاهما يقال.
([7]) في المجمل: "الإبل يجدها الجيش فتساق".
([8]) لعبد الله بن عنمة الضبي، كما في اللسان (ربع، صفا، نشط، فضل). ومقطوعته في الحماسة (1: 420). وقد سبق في (ربع، صفو).
([9]) البيت للمرار، كما في إصلاح المنطق 368 واللسان (نشع). وصدره:
* إليكم يا لئام الناس إني *
([10]) في اللسان: "والنشفة، والنشفة: الحجر الذي يتدلك به، سمي بذلك لانتشافه الوسخ في الحمامات".
([11]) التكملة من المجمل.
([12]) ذكر في المجمل لغة فتح النون. وفي اللسان والقاموس لغة الضم.
([13]) وهو النشيل، وردت في الأصل بعد كلمة "اللحم" التالية، ورددتها إلى موضعها الطبيعي.
([14]) في الأصل: "ومن اللحم".
([15]) في الأصل: "والنشوء"، تحريف.
([16])  ديوان الأعشى 105 واللسان (نشر). والرواية: "مما رأوا".

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** ve **الشين** ve ikisini üçleyenler)

(**نشص**)  **النون** ve **الشين** ve **الصاد**: Bir asıl; bir şeyde yükselmeye ve yücelmeye delâlet eder. Ve **نَشَصَ السحابُ**: yükseldi. Ve yükselmiş beyaz bulut: **النَّشَاصَة**، onun çoğulu **نَشَاص**. İmru’ul-Kays dedi:
أصَدَّ **نَشَاصَ** ذي القرنين حَتَّى *** تَوَلّى عَارِضُ الملِكِ الهمامِ
Ve **نَشَص الوبرُ**: yükseldi. Ve **نَشَصْنا** bir beldeden bir beldeye: yükseldik. Ve kadın **نَشَصت**; **نَشَزَت** gibi. Ve onun **ثَنِيَّتُه** **نَشَصت**: hareket etti ve yerinden yükseldi.

(**نشط**)  **النون** ve **الشين** ve **الطاء**: Sahih bir asıl; titremeye ve harekete delâlet eder. Ondan **النّشاط** bilinen (şey)dir; o, içinde hareket, titreme ve açılma bulunana göredir. Denir: **نَشِطَ** **ينشَط**. Ve kavim **أنْشَطَ**: onların binekleri çevik oldu. Ve öküz **ناشط**tır; çünkü bir beldeden bir beldeye **يَنْشِطُ**. Zü’r-Rumme dedi:
أذاكَ أم نَمِشٌ بالوَشْي أكرُعُه *** مسفَّعُ الخَدِّ هادٍ ناشِطٌ شَبَبُ
Ve **نَشَطْتُ الشَّيءَ**: onu soydum; sanki o, soyulunca derisinden çıkarılmıştır. Ve **طريقٌ ناشط**: büyük yolda sağa [ve sola] **يَنْشِطُ** (ayrılır). Ve deve yürüyüşünde **نَشَطت**; sıkılaştırdığı zaman. Ve **الأُنْشُوطة**: düğüm; şalvar düğümü gibi. Ve onu bir **أُنشوطة** ile **نَشَطْتُه**. Ve **أنْشَطتُ العِقال**: onun **أُنشوطة**sunu uzattım da çözüldü. Ve bir kavim dedi: **الإنشاط**: çözmedir; **التَّنشيط**: bağlamadır. Ve **بئر أنشاط**: dibi yakın (sığ) kuyu; kovası bir çekişle çıkar. Ve **نَشَطْتُ الدَّلْوَ** kuyudan, boy (ölçüsü) olmaksızın. Ve develerden **النَّشيطة**: bulunup da, ona kasdedilmeksizin sevk edilmesidir. Ve bir kavim dedi: O, kavmin, baskın yapmak istedikleri mahalleye varmadan önce rastladıklarıdır; reis onu onların önlerinden **يَنْشِطُ** (çekip alır). Dedi:
لك المِرباعُ منها والصَّفايا *** وحُكمُك والنَّشِيطةُ والفُضُولُ

(**نشع**)  **النون** ve **الشين** ve **العين** tek bir kelimedir. **نشَعتُ الصبيَّ الوَجُورَ** **نشعاً** da onu **فانتشَعَه**; yani onu içirdi. Masdar **النُّشوع**dur. Dedi:
* نُشِعْتُ المجد في أنفي نُشُوعَا *

(**نشغ**)  **النون** ve **الشين** ve **الغين** birbirinden ayrı üç kelimedir; kıyasları bir değildir.
Birincisi **النَّشْغ**: özlem anındaki iç çekiş gibi.
İkincisi **الناشغ**: zorluktan sonra yaşayan.
Üçüncüsü **النَّواشِغ**: vadinin üst tarafları; teki **ناشغة**.

(**نشف**)  **النون** ve **الشين** ve **الفاء**: sahih bir asıl; bir şeyin aldığı çiğin bir şeye nüfuz etmesine delâlet eder. Ondan **النَّشْف**: suyun elbiseye ve toprağa girmesi; ta ki ikisi onu **ينتَشِفاهُ**. Ve **النَِّشْفة**: bir taş; pisliği yerlerinden emip alması sebebiyle böyle adlandırıldı. Çoğulu **النِّشَف**. [Ve denir: **النَّشْف**] havuzlarda, kuyularda **النَّزْح** gibidir. Ve deve, doğumundan önce süt verir sonra sütü gider: **مِنْشَافٌ** ve **نَشُوف**.

(**نشق**)  **النون** ve **الشين** ve **القاف** sahih bir asıldır; bir şeyin saplanıp tutunmasına delâlet eder. Ve ceylan **نَشِقَ** ağda: ona takılıp kaldı. Ve **النَّشقة**: küçükbaşların boyunlarına yapılan ip; ve denir ki o **النُّشْقة**dır. Ve bir adam **نَشِقٌ**dur; neredeyse kurtulamayacağı bir işe düştüğü zaman.
Babdan: **أنشَقْتُ الصبِيَّ الدَّوَاءَ**: onu burnuna döktüm. Ve **النَّشُوق**: her **يُنشَق** edilen ilacın adıdır. Ondan **استنشقت الرِّيح**: onu kokladım. Ve bu, kokusu kötü bir rüzgârdır: **مكروهة النَّشَق**; yani koklama. Ve abdest alan, suyu burnuna çeker; onu dışarı atması sırasında.

(**نشل**)  **النون** ve **الشين** ve **اللام** bir kelimedir; bir tencereden bir parça kaldırmaya delâlet eder. Ve **نَشَلَ اللَّحْمَ** tencereden **بالمِنْشَل**; o da **النَّشِيل**dir. Ve **فخذٌ ناشلة**: eti az. Ve **المِنْشَل** ve **المِنْشال**: onunla **يُنْشَلُ** olunan şeydir*. Ve derler: sıhhati nasıl, bilmiyorum: **المَنْشَلة**: serçe parmağın yüzük yeri.

(**نشم**)  **النون** ve **الشين** ve **الميم** bir şeyin tutunup girişmesine delâlet eder. Ve **نَشَّمُوا** işte: ona giriştiler. Ve denir: bu ancak şerde olur. Hadiste: "لما **نَشَّمَ** النّاسُ في أمر عثمان"، yani ona giriştiler ve ondan (pay) aldılar. Ve et **نَشَّمَ** **تنشيماً**: yani onda koku başlamıştır.
Ve bundan şâz olan **النَّشَم**: yayların yapıldığı bir ağaçtır.

(**نشأ**)  **النون** ve **الشين** ve **الهمزة** sahih bir asıldır; bir şeyde yükselmeye ve yücelmeye delâlet eder. Ve **نَشَأَ السَّحابُ**: yükseldi. Ve Allah onu **أنْشَأَه**: onu yükseltti. Ondan: ﴿إنَّ **نَاشِئَةَ اللَّيْلِ**﴾ [المزمل 6]; bununla—Allah daha iyi bilir—namaza kalkış ve doğrulup dikilme kastedilir.
Babdan: **النَّشْءُ** ve **النَّشَأ**: insanların gençleri. Ve falan, falan oğulları içinde **نشأَ**. Ve **النَّاشئ**: yetişip yükselen ve yücelen genç. Ve falan bir söz **أنشأ**; ve **أنشأَ** şiir okur ve söyler; bütün bunların kıyası birdir.
Babdan: **استنشأْت الريح**: onu kokladım; çünkü sen sanki onu burnuna doğru yükseltiyorsun.

(**نشج**)  **النون** ve **الشين** ve **الجيم** bir kelimedir; bir sesin taklidine delâlet eder. Ve ağlayan **نَشَج**: hıçkırmadan, boğazında ağlamayla tıkandı. Ve eşek sesiyle **نَشَجَ**; **نَشْجاً**. Ve denir: yaradan kan çıkıp da ona bir ses işitilirse: **قد نشَجَت**. Aynı şekilde tencere kaynarken **تَنْشِجُ**. Ve muhtemeldir ki **الأَنْشَاجُ** bunun (kökün)den olsun; o, su yollarıdır; teki **نَشَج**; sanki suyun akışına (benzerliğine) göre onunla adlandırılmıştır.

(**نشح**)  **النون** ve **الشين** ve **الحاء**: sahih bir asıl; ancak tezat üzere tefsirinde ihtilaf edilmiştir. Bir kavim dedi: içen **نَشَحَ**; içti de doluncaya kadar (içtiği zaman). Ve **سِقَاءٌ نَشَّاحٌ**: dolu. Diğerleri dedi: **النُّشوحُ**: kanmadan aşağı bir içiştir.

(**نشد**)  **النون** ve **الشين** ve **الدال** sahih bir asıldır; bir şeyi anmaya ve duyurmaya delâlet eder. Ve falan, falanı **نَشَدَ**; dedi: **نَشَدْتُك اللهَ**; yani seni Allah ile (Allah adına) sordum. Onun özeti: seni Allah Teâlâ ile hatırlattım. Ondan şairin **إنشاد**ı; o, onu anması ve onunla duyurmasıdır. Ama **أنشَدْتُ الضَّالَّة** ise manası: onu tanıttım; ve o, o kıyastır. Hadiste: "لا تَحِلُّ لُقْطَتُها إلاّ لِمُنْشِدٍ"، yani tanıtıcı. Ama **نَشَدْتُ الضَّالَّة**; yani onu aradım (demek) ise, sesini yükseltmesindendir.

(**نشر**)  **النون** ve **الشين** ve **الراء** sahih bir asıldır; bir şeyi açmaya ve onun dallanıp yayılmasına delâlet eder. Ve tahtayı testereyle **نَشَرت**; **نَشْراً**. Ve **النَّشْر**: hoş rüzgâr. Ve doğan, yayılmış, geniş, uzun tüy giyindi: **ريشاً نَشَراً**. Ondan: kitabı **نَشَرتُ**; onu dürdümün zıddı. Ve Allah ölüleri **نَشَر** de onlar dirildiler. Ve Allah ölüleri **أنْشَرَ** da. Yüce Allah dedi: ﴿ثُمَّ إذا شَاءَ **أَنْشَرَه**﴾ [عبس 22]. Sonra A‘şâ dedi:
حَتَّى يقولُ الناسُ لمَّا رأوا *** يا عَجَباً للميِّت الناشرِ
Ve yer **نَشَرت**: ona bahar isabet etti de bitirdi; o **ناشرة**dır. Ve o bitki **النَّشْر**dür. Ve denir: o, otlatana göre kötüdür; ve denir: bilakis **النَّشْر**: otun kuruyup sonra yağmurun ona isabet etmesiyle ondan, meme ucu gibi bir şeyin çıkmasıdır; o bir hastalıktır. Ve önkolun iç tarafının damarları: **النَّواشر**; yayılmalarından dolayı böyle adlandırıldı. Ve **الانتشار**: hayvanın sinirinin yorgunluktan şişmesidir. Ve **النّشَر**: koyunların geceleyin yayılıp otlamasıdır; bu yüzden işini toplayana: "قد ضَّمَ **نَشَرَه**" denir.

(**نشز**)  **النون** ve **الشين** ve **الزاء** sahih bir asıldır; yükselmeye ve yüceliğe delâlet eder. Ve **النّشَز**: yüksek, yükselmiş yer. Ve **النّشْز** ve **النُّشُوز**: yükselme; sonra mecaz yapıldı da denildi: kadın **نَشَزَت**: kocasına karşı zorlaştı (başkaldırdı). Aynı şekilde kocası **نَشَزَ**: ona kaba davrandı ve onu dövdü.

(**نشس**)  **النون** ve **الشين** ve **السين** ibdâlden bir kelimedir; denir: **نَشَسَت**; **نَشَزَت** gibi.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النشز: المرتفع من الأرض، ونشز فلان: إذا قصد نشزا، ومنه: نشز فلان عن مقره: نبا، وكل ناب ناشز. قال تعالى: ﴿وإذا قيل انشزوا فانشزوا﴾ [المجادلة/11] ويعبر عن الإحياء بالنشز والإنشاز؛ لكونه ارتفاعا بعد اتضاع. قال تعالى: ﴿وانظر إلى العظام كيف ننشزها﴾ [البقرة/259]، وقرئ بضم النون وفتحها (وقراءة ننشزها بفتح النون وضم الشين قراءة شاذة قرأ بها الحسن. انظر: الإتحاف ص 162). وقوله تعالى: ﴿واللآتي تخافون نشوزهن﴾ [النساء/34] ونشوز المرأة: بغضها لزوجها ورفع نفسها عن طاعته، وعينها عنه إلى غيره، وبهذا النظر قال الشاعر:
*إذا جلست عند الإمام كأنها ** ترى رفقة من ساعة تستحيلها *
(البيت للفرزدق يخاطب زوجته النوار، وهو من قصيدة مطلعها:
*لعمري لقد أردى نوار وساقها **إلى الغور أحلام قليل عقولها*
وهو في ديوانه ص 416؛ والكامل للمبرد 2/43؛ وتفسير الراغب ورقة 176) وعرق ناشز. أي: ناتئ.

##### Türkçe

- **النشز**: yerden yüksek olan (kısım); ve “**نشز** falan”: bir **نشز**’e yöneldiği zaman; ve ondan: “**نشز** falan, bulunduğu yerinden”: sıçradı/yerinden çıktı; ve her çıkıntı yapan (şey) **ناشز**’dir. Yüce Allah dedi ki: ﴿وإذا قيل **انشزوا** ف**انشزوا**﴾ [المجادلة/11]. Ve diriltme, **النشز** ve **الإنشاز** ile ifade edilir; çünkü o, alçalmadan sonra bir yükselmedir. Yüce Allah dedi ki: ﴿وانظر إلى العظام كيف **ننشزها**﴾ [البقرة/259]; ve **النون**’un zammesi ve fethasıyla okunmuştur (ve **ننشزها**’nın **النون**’un fethası ve **الشين**’in zammesiyle kıraati, Hasan’ın okuduğu şâz bir kıraattir. Bak: الإتحاف s. 162). Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿واللآتي تخافون **نشوزهن**﴾ [النساء/34]. Ve kadının **نشوز**’u: kocasına buğzu ve kendisini ona itaatten yükseltmesi, ve gözünün ondan başkasına (yönelmesi); ve bu bakışla şair dedi ki:
*إذا جلست عند الإمام كأنها ** ترى رفقة من ساعة تستحيلها *
(Beyit, Ferazdak’ındır; eşi Nevvâr’a hitap eder; ve matla‘ı şu olan bir kasidedendir:
*لعمري لقد أردى نوار وساقها **إلى الغور أحلام قليل عقولها*
ve onun divanında s. 416’dadır; ve el-Kâmil, Müberred 2/43; ve Râgıb’ın tefsiri, varak 176). Ve **عرق ناشز**: yani: çıkıntılı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ش ز
علوتُ نَشْزاً من الأرض ونَشَزاً وأنشازاً‏.‏
ونشز الشيء‏:‏ ارتفع ونشز عن مكانه‏:‏ ارتفع ونهض ‏"‏ وإذا قيل انشزوا فانشزوا ‏"‏ وأنشزه‏:‏ رفعه عن مكانه‏.‏
‏"‏ كيف ننشزها ‏"‏ في قراءة زيد‏.‏
ونشز اللبن‏:‏ ارتفع‏.‏
ونشزت بقرني‏:‏ احتملته فصرعته‏.‏
وتنشّز لكذا‏:‏ استوفز له‏.‏
وعرق ناشز‏:‏ لا يزال منتبراً يضرب‏.‏
ويقال للدابّة التي لا يستقرّ السرج والراكب على ظهرها‏:‏ إنها لنشزة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نشزت إليّ النفس‏:‏ جاشت من الفزع‏.‏
ونشزت المرأة على زوجها ونشز عليها نشوزاً وامرأة ناشز‏.‏

##### Türkçe

ن ش ز
Yerden **نَشْزاً** ve **نَشَزاً** ve **أنشازاً** yükseldim.
**نشز** olan şey: yükseldi; ve yerinden **نشز** etti: yükseldi ve doğruldu: “Ve eğer **انشزوا** denilirse, **فانشزوا**.” Ve onu **أنشزه**: onu yerinden kaldırdı.
“**كيف ننشزها**” Zeyd’in kıraatinde.
**نشز** olan süt: yükseldi.
Boynuzumla **نشزت**: onu yüklendim de onu devirdim.
Şu şeye **تنشّز** etti: onun için hazırlandı.
**عرق ناشز**: sürekli kabarık durur, vurur.
Üzerinde eyerin ve binicinin sırtında karar kılmadığı binek hayvanı için denilir: “O, elbette **لنشزة**dir.”
Mecazdan: Nefis bana **نشزت** etti: korkudan coştu.
Kadın kocasına karşı **نشزت** etti; ve ona karşı **نشوزاً** **نشز** etti; ve **امرأة ناشز**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النِّشْزُ والنَّشَزُ: المَتْنُ المرتفعُ من الأَرض، وهو أَيضاً ما ارتفع عن الوادي إِلى الأَرض، وليس بالغليظ، والجمع أَنْشازٌ ونُشُوزٌ، وقال بعضهم: جمع النَّشْزِ نُشُوز، وجمع النَّشَز أَنْشازٌ ونِشازٌ مثل جَبَلٍ وأَجْبال وجِبال. والنَّشازُ، بالفتح: كالنَّشَزِ. ونَشَزَ يَنْشُزُ نُشُوزاً: أَشرف على نَشَزٍ من الأَرض، وهو ما ارتفع وظهر. يقال: اقْعُدْ على ذلك النَّشازِ. وفي الحديث: أَنه كان إِذا أَوْفى على نَشَزٍ كَبَّر أَي ارتفع على رابية في سَفَر، قال: وقد تسكن الشين؛ ومنه الحديث: في خاتم النبوة بَضْعَة ناشِزَة أَي قِطْعَة لحم مرتفعةٌ على الجسم؛ ومنه الحديث: أَتاه رجل ناشِزُ الجَبْهة أَي مرتفعها. ونَشَزَ الشيءُ يَنْشِزُ نُشُوزاً: ارتفع. وتَلٌّ ناشِزٌ: مرتفع، وجمعه نَواشِزُ. وقَلْبٌ ناشِزٌ إِذا ارتفع عن مكانه من الرُّعْب. وأَنْشَزْتُ الشيء إِذا رفعته عن مكانه. ونَشَزَ في مجلسه يَنْشِزُ ويَنْشُزُ، بالكسر والضم: ارتفع قليلاً. وفي التنزيل العزيز: وإِذا قيل انْشُزوا فانْشُزوا؛ قال الفراء: قرأَها الناس بكسر الشين وأَهل الحجاز يرفعونها، قال: وهما لغتان. قال أَبو إِسحق: معناه إِذا قيل انْهَضُوا فانْهَضُوا وقُومُوا كما قال: ولا مُسْتَأْنِسِينَ لحديثٍ؛ وقيل في قوله تعالى: إِذا قيل انْشُزُوا؛ أَي قوموا إِلى الصلاة أَو قضاء حق أَو شهادة فانْشُزُوا. ونَشَزَ الرجلُ يَنْشِزُ إِذا كان قاعداً فقام. ورَكَبٌ ناشِزٌ: ناتئٌ مرتفع. وعِرْقٌ ناشِزٌ: مرتفع مُنْتَبِرٌ ناشز لا يزال يَضْرِبُ من داء أَو غيره؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
فما لَيْلى بناشِزَةِ القُصَيْرى
ولا وَقْصاءَ لِبْسَتُها اعتِجارُ
فسره فقال: ناشزة القُصَيْرى أَي ليست بضخمة الجنبين مُشْرِفَةِ القُصَيْرى بما عليها من اللحم. وأَنْشَزَ الشيءَ: رفعه عن مكانه. وإِنْشازُ عظام الميت: رَفْعُها إِلى مواضعها وتركيبُ بعضها على بعض. وفي التنزيل العزيز: وانْظُرْ إِلى العظام كيف نُنْشِزُها ثم نَكْسُوها لحماً؛ أَي نرفع بعضها على بعض؛ قال الفراء: قرأَ زيد بن ثابت نُنْشِزُها، بالزاي، قال: والإِنشازُ نقْلها إِلى مواضعها، قال: وبالراء قرأَها الكوفيون، قال ثعلب: والمختار الزاي لأَن الإَنْشازَ تركيبُ العظام بعضها على بعض. وفي الحديث: لا رَضاعَ إِلا ما أَنْشَزَ العظمَ أَي رفعه وأَعلاه وأَكبر حَجْمَه وهو من النَّشَزِ المرتفع من الأَرض.
قال أَبو إِسحق: النُّشُوزُ يكون بين الزوجين وهو كراهة كل واحد منهما صاحبه، واشتقاقُه من النَّشَزِ وهو ما ارتفع من الأَرض. ونَشَزَت المرأَةُ بزوجها وعلى زوجها تَنْشِزُ وتَنْشُز نُشُوزاً، وهي ناشِزٌ: ارتفعت عليه واستعصت عليه وأَبغضته وخرجت عن طاعته وفَرَكَتْه؛ قال:
سَرَتْ تحتَ أَقْطاعٍ من اللَّيْلِ حَنَّتي
لِخَمَّانِ بيتٍ، فَهْيَ لا شَكَّ ناشِزُ
قال الله تعالى: واللاَّتي تخافُون نُشُوزَهُنَّ؛ نُشُوزُ المرأَة استعصاؤها على زوجها، ونَشَزَ هو عليها نُشُوزاً كذلك، وضربها وجفاها وأَضَرّ بها. وفي التنزيل العزيز: وإِن امرأَةٌ خافتْ من بَعلِها نُشُوزاً أَو إِعراضاً؛ وقد تكرر ذكر النُّشُوز بين الزوجين في الحديث، والنُّشُوز كراهية كل منهما صاحبه وسُوءُ عشرته له. ورجل نَشَزٌ: غليظ عَبْلٌ؛ قال الأَعشى:وتَرْكَبُ مِنِّي، إِنْ بَلوْتَ نَكِيثَتي،
على نَشَزٍ قد شابَ ليس بِتَوْأَمِ
أَي غِلَظٍ ذَهَب إِلى تكبيره وتعظيمه فلذلك جعله أَشْيَبَ.ونَشَزَ بالقوم في الخصومة نُشُوزاً: نَهَضَ بهم للخصومة. ونَشَزَ بقِرْنِه يَنْشِزُ به نُشُوزاً: احتمله فصرعه. قال شمر: وهذا كأَنه مقلوب
(* قوله« وهذا
كأنه مقلوب إلخ» أي من شزن كفرح نشط وتشزن صاحبه تشزناً صرعه كما في القاموس) . مثل جَذَبَ وجَبَذَ. ويقال للرجل إِذا أَسنّ ولم يَنْقُصْ: إِنه لنَشَزٌ من الرجال، وصَتَمٌ إِذا انتهى سِنُّه وقُوَّتُه وشَبابه. قال أَبو عبيد: النَّشَزُ والنَّشْزُ الغليظ الشديد.
ودابة نَشِيزَةٌ إِذا لم يَكَدْ يَسْتَقِرُّ الراكبُ والسَّرْجُ على ظهرها. ويقال للدابة إِذا لم يكد يستقرّ السرج والراكب على ظهرها: إِنها لَنَشْزَةٌ.

##### Türkçe

**النِّشْزُ** ve **النَّشَزُ**: yerden yüksek olan sırt; o, ayrıca vadiden yere doğru yükselen şeydir; kalın değildir; çoğulu **أَنْشازٌ** ve **نُشُوزٌ**’dur. Bazıları dedi ki: **النَّشْزِ**’in çoğulu **نُشُوز**’dur; **النَّشَز**’in çoğulu **أَنْشازٌ** ve **نِشازٌ**’dır; tıpkı **جَبَلٍ** ve **أَجْبال** ve **جِبال** gibi. **النَّشازُ**, fetih ile: **النَّشَزِ** gibidir.

**ونَشَزَ** **يَنْشُزُ** **نُشُوزاً**: yerden bir **نَشَزٍ** üzerine yükseldi; o, yükselen ve görünen şeydir. Denilir: “Şu **النَّشازِ** üzerine otur.” Hadiste: onun, bir **نَشَزٍ** üzerine çıktığında tekbir getirdiği (vardır); yani seferde bir tepeciğin üzerine yükseldi; dedi ki: **الشين** sakinlenebilir; ondan hadistir: nübüvvet mühründe **بَضْعَة ناشِزَة**; yani beden üzerinde yükselmiş bir et parçası; ondan hadistir: ona **ناشِزُ الجَبْهة** bir adam geldi; yani alnının yükseği. **ونَشَزَ** şey **يَنْشِزُ** **نُشُوزاً**: yükseldi. Ve **تَلٌّ ناشِزٌ**: yüksek; çoğulu **نَواشِزُ**’dur. Ve **قَلْبٌ ناشِزٌ**: korkudan yerinden yükseldiği zaman. Ve **أَنْشَزْتُ** şeyi: onu yerinden kaldırdığım zaman. Ve meclisinde **نَشَزَ** **يَنْشِزُ** ve **يَنْشُزُ**, kesre ve damme ile: biraz yükseldi. Aziz tenzilde: “Ve denildiği zaman **انْشُزوا** artık **فانْشُزوا**”; **الفراء** dedi ki: insanlar onu **الشين**’in kesresiyle okudu; **أَهل الحجاز** onu ref‘ ederler; dedi ki: ikisi iki lehçedir. **أَبو إِسحق** dedi ki: manası, “denildiği zaman kalkın, artık kalkın ve ayağa kalkın”dır; nitekim dedi: “ve bir söz için ünsiyet edenler olarak değil”; ve Allah Teâlâ’nın sözü hakkında denildi: “denildiği zaman **انْشُزُوا**”; yani namaza yahut bir hakkın yerine getirilmesine yahut bir şahitliğe kalkın, artık **فانْشُزُوا**. Adam **نَشَزَ** **يَنْشِزُ**: oturur iken kalktığı zaman. Ve **رَكَبٌ ناشِزٌ**: çıkıntılı, yüksek. Ve **عِرْقٌ ناشِزٌ**: yüksek, kabarmış; yükselmiş bir damar; bir hastalıktan yahut başkasından dolayı durmadan atar; ve onun sözü; **ابن الأَعرابي** rivayet etti:

فما لَيْلى بناشِزَةِ القُصَيْرى
ولا وَقْصاءَ لِبْسَتُها اعتِجارُ

Onu açıkladı ve dedi ki: **ناشزة القُصَيْرى**; yani yanları iri, **القُصَيْرى**’sı (kısa kaburgası/yanı) üzerinde etten dolayı yükselmiş (olan) değildir. Ve **أَنْشَزَ** şeyi: onu yerinden kaldırdı. Ve ölünün kemiklerinin **إِنْشازُ**’u: onları yerlerine kaldırmak ve bir kısmını bir kısmı üzerine yerleştirmektir. Aziz tenzilde: “Ve kemiklere bak, onları nasıl **نُنْشِزُها** sonra onları et giydiririz”; yani bir kısmını bir kısmı üzerine kaldırırız; **الفراء** dedi ki: **زيد بن ثابت** onu **نُنْشِزُها**, **الزاي** ile okudu; dedi ki: **الإِنشازُ** onları yerlerine nakletmektir; dedi ki: **الكوفيون** onu **الراء** ile okudular; **ثعلب** dedi ki: seçilen **الزاي**’dır; çünkü **الإَنْشازَ** kemiklerin bir kısmını bir kısmı üzerine yerleştirmektir. Hadiste: “Kemik **أَنْشَزَ** eden (süt) dışında emzirme yoktur”; yani onu kaldırdı, yükseltti ve hacmini büyüttü; o, yerden yüksek olan **النَّشَزِ**’dendir.

**أَبو إِسحق** dedi ki: **النُّشُوزُ** iki eş arasında olur; o, her birinin arkadaşını (eşini) kerih görmesidir; onun türeyişi **النَّشَزِ**’dendir; o da yerden yükselen şeydir. Kadın, kocasıyla ve kocasına karşı **نَشَزَت**; **تَنْشِزُ** ve **تَنْشُز** **نُشُوزاً**; o **ناشِزٌ**’dir: ona karşı yükseldi, ona karşı inat etti, ondan nefret etti, itaatinden çıktı ve ondan soğudu; dedi ki:

سَرَتْ تحتَ أَقْطاعٍ من اللَّيْلِ حَنَّتي
لِخَمَّانِ بيتٍ، فَهْيَ لا شَكَّ ناشِزُ

Allah Teâlâ dedi ki: “ve kendilerinin **نُشُوزَهُنَّ**’undan korktuğunuz (kadınlar)”; kadının **نُشُوزُ**’u, kocasına karşı inat etmesidir; ve o (erkek) de ona karşı **نَشَزَ** **نُشُوزاً**; aynı şekilde; onu dövdü, ona kaba davrandı ve ona zarar verdi. Aziz tenzilde: “Ve eğer bir kadın, kocasından **نُشُوزاً** yahut yüz çevirmeyi korkarsa”; hadiste iki eş arasında **النُّشُوز**’un zikri tekrar etmiştir; **النُّشُوز**, her birinin arkadaşını kerih görmesi ve onunla kötü geçinmesidir. Ve **رجل نَشَزٌ**: kalın, iri yapılı; **الأَعشى** dedi ki:

وتَرْكَبُ مِنِّي، إِنْ بَلوْتَ نَكِيثَتي،
على نَشَزٍ قد شابَ ليس بِتَوْأَمِ

Yani, kalınlık; büyütmeye ve yüceltmeye gitti; bu yüzden onu ak saçlı kıldı. Ve kavimle husumette **نَشَزَ** **نُشُوزاً**: onları husumete kaldırdı. Ve rakibini **نَشَزَ**; onunla **يَنْشِزُ**; onunla **نُشُوزاً**: onu yüklendi de yere serdi. **شمر** dedi ki: bu, sanki ters çevrilmiş gibidir. (* “Ve bu sanki ters çevrilmiş gibidir…” sözü: yani **شزن** (sevinmek babından) **نشط**; ve **تشزن** sahibini **تشزناً**: onu yere serdi; **القاموس**’ta olduğu gibi.) Tıpkı **جَذَبَ** ve **جَبَذَ** gibi. Ve adama, yaşlanıp da eksilmediği zaman denilir: “O, erkeklerden bir **نَشَزٌ**’dür”; ve **صَتَمٌ**’dır; yaşı, gücü ve gençliği nihayete vardığı zaman. **أَبو عبيد** dedi ki: **النَّشَزُ** ve **النَّشْزُ**: kalın, şiddetli (olan).

Ve binek hayvanı **نَشِيزَةٌ**: binici ve eyer onun sırtı üzerinde neredeyse yerleşmez olduğu zaman. Ve binek hayvanına, eyer ve binici onun sırtı üzerinde neredeyse yerleşmez olduğu zaman denilir: “O, mutlaka bir **نَشْزَةٌ**’dir.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ش ز * * النَّشْزُ * بوزن الفلس المكان المرتفع من الأرض وجمعه * نُشُوزٌ * وكذا * النَّشَزُ * بفتحتين وجمعه * أَنْشازٌ * و * نِشَازٌ * بالكسر كجبل وأجبال وجبال و * نَشَزَ * الرجل ارتفع في المكان وبابه ضرب ونصر ومنه قوله تعالى ﴿وإذا قيل انْشُزُوا فانْشُزوا﴾ و * نَشَزَتِ * المرأة استعصت على بعلها وأبغضته وبابه دخل وجلس و * نَشَزَ * بعلها عليها ضربها وجفاها ومنه قوله تعالى ﴿وإن امرأة خافت من بعلها نُشُوزا﴾

##### Türkçe

* ن ش ز * * **النَّشْزُ** * “**الفلس**” vezninde: yerden yüksek olan yer; çoğulu **نُشُوزٌ**’dur. Yine **النَّشَزُ** iki fetha ile; çoğulu **أَنْشازٌ** ve **نِشَازٌ** (kesre ile)dir; “**جبل**” ve “**أجبال**” ve “**جبال**” gibi. Ve **نَشَزَ** adam: mekânda yükseldi; bâbı **ضرب** ve **نصر**’dır. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿وإذا قيل **انْشُزُوا** فانْشُزوا﴾. Ve **نَشَزَتِ** kadın: kocasına karşı diklendi, ona itaatsizlik etti ve ondan nefret etti; bâbı **دخل** ve **جلس**’tir. Ve **نَشَزَ** kocası ona karşı: onu dövdü ve ona kaba davrandı. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿وإن امرأة خافت من بعلها **نُشُوزا**﴾.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النشز: المكان. وفي المحكم: المتن المرتفع من الأرض، كالنشاز، بالفتح، والنشز - محركة - وقيل، النشز والنشز: ما ارتفع عن الوادي إلى الأرض، وليس بالغليظ. ج، أي جمع النشز بالفتح نشوز. جمع المحرك أنشاز، كسبب وأسباب، ونشاز مثل جبل وأجبال وجبال. النشز: الارتفاع في مكان. وقد نشز الرجل في مجلسه ينشز وينشز، بالضم والكسر: ارتفع قليلا: ونشز: أشرف على نشز من الأرض وظهر. ويقال: اقعد على ذلك النشاز. وفي الحديث:  كان إذا أوفى على نشز كبر  أي ارتفع على رابية في سفر، يروى بالتحريك والتسكين. ونشز بقرنه ينشز به نشزا: احتمله فصرعه. قال شمر: وهذا كأنه مقلوب مثل جبذ وجذب. نشزت نفسه: جاشت من فزع. من المجاز: نشزت المرأة بزوجها، وعلى وزجها: تنشز وتنشز نشوزا، وهي ناشز: استعصت على زوجها وارتفعت عليه وأبغضته، وخرجت عن طاعته، وفركته، وقد تكرر ذكر النشوز في القرآن والأحاديث، وهو أن يكون بين الزوجين، قال أبو إسحاق: وهو كراهة كل واحد منهما صاحبه، وسوء عشرته له، واشتقاقه من النشز، وهو ما ارتفع من الأرض. نشز بعلها عليها ينشز نشوزا: ضربها وجفاها وأضر بها، قال الله تعالى:  وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا أو إعراضا  وعرق ناشز: منتبر، أي مرتفع لا يزال يضرب، من داء أو غيره. وقلب ناشز: ارتفع عن مكانه رعبا، أي من الرعب. وأنشز عظام الميت إنشازا: رفعها إلى مواضعها، وركب بعضها على بعض، وبه فسر قوله تعالى:  وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما  قال الفراء: قرأ زيد بن ثابت ننشزها بالزاي، والكوفيون بالراء. قال ثعلب: والمختار بالزاي. أنشز الشيء: رفعه عن مكانه، ومنه الحديث:  لا رضاع إلا ما أنشز العظم  أي رفعه وأعلاه، وأكبر حجمه. والنشز، محركة. الرجل المسن القوي، أي الذي أسن ولم ينقص، نقله الجوهري عن ابن السكيت، ويقال: إنه لنشز من الرجال، وصتم، إذا انتهى سنه وقوته وشبابه. وتنشز له: مثل تشزن، وسيذكر في موضعه. ومما يستدرك عليه: رجل ناشز الجبهة، أي مرتفعها. ولحمة ناشزة: مرتفعة على الجسم. تل ناشز: مرتفع، وجمعه نواشز. وفي القرآن:  وإذا قيل انشزوا فانشزوا  قال الفراء: قرأها الناس بكسر الشين والحجازيون يرفعونها، قال: وهما لغتان. قال أبو إسحاق: معناه إذا قيل انهضوا فانهضوا وقوموا. ويقال: نشز الرجل ينشز، إذا كان قاعدا فقام. وركب ناشز: ناتئ مرتفع. وقول الشاعر، أنشده ابن الأعرابي:
  فما ليلى بناشزة القصيرى                      ولا وقصاء لبسيها اعتجار فسره فقال: ناشزة القصيرى، أي ليست بضخمة الجنبين مشرفة القصيرى بما عليها من اللحم. ورجل نشز: غليظ عبل، قال الأعشى:
  وتركب مني إن بلوت نكيثتي                      على نشز قد شاب ليس بتوأم أي غلظ، ذهب إلى تعظيمه، فلذلك جعله أشيب. ونشز بالقوم في الخصومة نشوزا: نهض بهم للخصومة. وقال أبو عبيد: النشز والنشز: الغليظ الشديد. ودابة نشيزة، إذا لم يكد يستقر الراكب على ظهرها. ويقال للدابة إذا لم يكد يستقر السرج والراكب على ظهرها: إنها لنشزة، قاله الليث. وقال ابن القطاع: نشز القوم في مجلسهم: تقبضوا لجلسائهم، وأيضا قاموا منه.

##### Türkçe

**النشز**: yer. Ve **المحكم**’de: yerden yüksek olan sırt; **النشاز** gibi, fetha ile; ve **النشز** – harekeli –. Ve denildi ki: **النشز** ve **النشز**: vadiden yere doğru yükselen şeydir; kalın değildir. Çoğulu; yani fetha ile **النشز**’in çoğulu **نشوز**. Harekeli olanın çoğulu **أنشاز**; **سبب** ve **أسباب** gibi. Ve **نشاز**; **جبل** ve **أجبال** ve **جبال** gibi. **النشز**: bir yerde yükseklik. Ve adam meclisinde **نشز** eder; **ينشز** ve **ينشز**, damme ve kesre ile: biraz yükseldi. Ve **نشز**: yerden bir **نشز** üzerine çıktı ve göründü. Ve denilir: “Şu **النشاز** üzerine otur.” Ve hadiste: “**كان إذا أوفى على نشز كبر**” yani yolculukta bir tepeciğe yükseldiği zaman tekbir getirirdi; harekeleme ve sükûn ile rivayet olunur. Ve boynuzuyla **نشز** etti; onunla **ينشز**; **نشزا**: onu taşıdı da yere serdi. Şemmer dedi: Bu, sanki **جبذ** ve **جذب** gibi ters çevrilmiş gibidir. Nefsi **نشزت**: korkudan kabardı.

Mecazdan: kadın kocasına karşı **نشزت** etti; ve kocasına karşı: **تنشز** ve **تنشز**; **نشوزا**; ve o **ناشز**’dir: kocasına karşı inat etti, ona karşı yükseldi, ondan nefret etti, ona itaatten çıktı ve ondan tiksindi. **النشوز**’un Kur’an ve hadislerde zikri tekrar etmiştir; o, iki eş arasında olmasıdır. Ebû İshâk dedi: O, her birinin arkadaşını kerih görmesi ve ona kötü geçinmesidir. Ve onun اشتقاق’ı **النشز**’dendir; o da yerden yükselen şeydir. Kocası ona karşı **نشز** etti; **ينشز**; **نشوزا**: onu dövdü, ona kaba davrandı ve ona zarar verdi. Allah Teâlâ’nın sözü: “**وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا أو إعراضا**”. Ve **عرق ناشز**: dışarı fırlamış; yani yükselmiş, hastalıktan veya başkasından dolayı durmadan atar. Ve **قلب ناشز**: korkudan yerinden yükseldi; yani korkudan. Ve ölünün kemiklerini **أنشز** etti; **إنشازا**: onları yerlerine kaldırdı ve bir kısmını bir kısmı üzerine yerleştirdi; bununla Allah Teâlâ’nın sözü tefsir edildi: “**وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما**”. Ferrâ dedi: Zeyd b. Sâbit **ننـشزها**’yı **الزاي** ile okudu; Kûfeliler **الراء** ile. Sa‘leb dedi: tercih edilen **الزاي** iledir. Bir şeyi **أنشز** etti: onu yerinden kaldırdı. Ondan hadistir: “**لا رضاع إلا ما أنشز العظم**” yani onu kaldıran, yükselten ve hacmini büyüten. Ve **النشز**; harekeli: yaşlı, güçlü adam; yani yaşlandı da eksilmedi; Cevherî onu İbnü’s-Sikkît’ten nakletti. Ve denilir: “O, erkeklerden bir **نشز**’dir ve **صتم**’dır”; yaşı, gücü ve gençliği tamamlandığı zaman. Ve ona **تنشز** etti: **تشزن** gibidir; yerinde zikredilecektir.

Ve ona ilâve olarak: **رجل ناشز الجبهة**: yani alnı yüksek. Ve **لحمة ناشزة**: beden üzerinde yükselmiş. **تل ناشز**: yüksek; çoğulu **نواشز**. Ve Kur’an’da: “**وإذا قيل انشزوا فانشزوا**”. Ferrâ dedi: İnsanlar onu şînin kesresiyle okudular; Hicazlılar onu ref‘ ederler; dedi ki: ikisi de iki lugattır. Ebû İshâk dedi: manası: “Kalkın denildiği zaman kalkın ve ayağa durun.” Ve denilir: adam **نشز** eder; **ينشز**; eğer oturuyorsa kalktı. Ve **ركب ناشز**: çıkıntılı, yüksek. Şairin sözü; İbnü’l-A‘râbî onu inşâd etti:

  فما ليلى بناشزة القصيرى                      ولا وقصاء لبسيها اعتجار

Onu tefsir etti ve dedi ki: **ناشزة القصيرى**; yani yanları iri, etten dolayı **القصيرى**’nın üzerinde yükselmiş değildir. Ve **رجل نشز**: kalın, iri. A‘şâ dedi:

  وتركب مني إن بلوت نكيثتي                      على نشز قد شاب ليس بتوأم

Yani kalınlaştı; onu büyütmeye gitti; bu yüzden onu ak saçlı yaptı. Ve toplulukla çekişmede **نشز** etti; **نشوزا**: onları çekişmeye kaldırdı. Ebû Ubeyd dedi: **النشز** ve **النشز**: kalın, şiddetli. Ve **دابة نشيزة**: eğer binek üzerinde binici neredeyse duramazsa. Ve binek için, eğer eyer ve binici onun sırtında neredeyse duramazsa: “O, mutlaka bir **نشزة**’dir” denilir; bunu Leys söyledi. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: topluluk meclislerinde **نشز** etti: oturanlarına karşı büzüldüler; ayrıca ondan kalktılar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَشَزٌ
1 نَشَزٌ ذ , aor. نَشُزَ and نَشِزَ , (S, Msb, K,) inf. n. نَشْزٌ, (S, K,) or نُشُوزٌ, (Msb,) He rose, or raised himself, (S, A, Msb, K,) فِى المَكَانِ in the place, (S,) and فِى مَجْلِسِهِ in his sitting-place, (TA,) and عَنْ مَكَانِهِ, (A,) or مِنْ مَكَانِهِ, (Msb,) from his place: (A, Msb:) or he rose a little in his sittingplace: (TA:) or he stood up after sitting. (TA.) Both forms of the aor. occur, accord. to different readings, (the former being the reading of the people of El-Hijلz, and the latter that of others, Fr, TA,) in the Kur, [lviii. 12,] وَاِذَا قِيلَ انْشُِزُوا فَانْشُِزُوا, (Msb, TA,) meaning, accord. to Aboo-Is-hلk, And when it is said, Rise ye and stand up, then do ye rise and stand up. (TA.) Accord. to IKtt, نَشَزَ القَوْمُ فِى مَجْلِسِهِمْ signifies The people drew themselves together [in their sitting-place to make room] for those sitting with them: and also they rose from their sitting-place, and stood up. (TA.) You say also, نَشَزَ بِالقَوْمِ فِى الخُصُومَةِ, inf. n. نُشُوزٌ, He rose with the people for the purpose of contention, altercation, or litigation. (TA.) ― -b2- He, or it, overtopped, or overlooked, an elevated piece of ground, and appeared. (TA.) ― -b3- [It rose; rose from its place; was, or became, high or elevated, protuberant or prominent; it protruded.] ― -b4- نَشَزَتْ نَفْسُهُ (tropical:) His soul, or spirit, or stomach, heaved, (A, K,) by reason of fright. (A, TA.) -A2- Hence, from نَشَزَ in the first of the senses explained above, (Msb,) or from نَشْزٌ, signifying “ high, or elevated, ground, ” (Aboo-Is- hلk, TA,) نَشَزَتِ المَرْأَةُ, (S, K,) or نَشَزَتْ عَلَى زَوْجِهَا, (A, Mgh, TA,) or مِنْ زَوْجِهَا, (Msb,) and بِزَوْجِهَا, (TA,) aor. ?? and نَشِزَ , inf. n. نُشُوزٌ, (S, Msb, K,) (tropical:) The woman, or wife, was, or became, disobedient to her husband, (S, Mgh, Msb, K,) and exalted herself against him, (TA,) and resisted him, or withstood him, (Msb,) and hated him, (S, Mgh, K,) and deserted him: (TA:) or she disliked him, or hated him, (Zj, Mgh, TA,) and was an evil companion to him. (Zj, TA.) And نَشَزَ بَعْلُهَا عَلَيْهَا, (S, A, K,) or مِنْهَا, aor. نَشُزَ and نَشِزَ , (Msb,) inf. n. نُشُوزٌ, (TA,) (tropical:) Her husband treated her injuriously, and was unkind to her, or estranged himself from her: (S, K:) or forsook her, and was unkind to her, or estranged himself from her: (Msb:) or disliked her, or hated her, (Zj, Mgh, TA,) and was an evil companion to her. (Zj, TA.)

انشزهُ
4 انشزهُ ذ He raised it, (A, Msb, K,) namely, a place, (Msb,) or a thing, (K,) from its place. (A, K.) ― -b2- [Hence,] انشز عِظَامَ المَيِّتِ He [God] raised the bones of the dead to their places, and set them, or put them together, one upon another. (S, K.) So in the Kur, [ii. 261,] وَانْظُرْ اِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا [And look thou at the bones (of thine ass), how we raise them to their places, &c., then we clothe them with flesh], accord. to the reading of Zeyd Ibn-Thلbit; (Fr, S, * TA;) but the Koofees read [نُنْشِرُهَا] with rل: the former reading, however, accord. to Th, is preferred. (TA.) [See art. نشر.] ― -b3- Hence also, انشر الرَّضَاعُ العَظْمَ (tropical:) The sucking of the breast increased, or augmented, the bone: as also انشرهُ, with rل. (Msb.)

نَشْزٌ
نَشْزٌ ذ and ↓ نَشَزٌ A high, or an elevated, place; (S, A, Mgh, K;) as also ↓ نَشَازٌ: (S, K:) or high, or elevated, ground: (Zj, TA:) or high, or elevated, and hard, ground: (M, TA:) or what rises from a valley to the [adjacent] ground, and is not rugged: (TA:) pl. (of the first, S, Msb) نُشُوزٌ, (S, Mgh, Msb, K,) and (of the second, S, TA, or of the first, Msb) نِشَازٌ, (S, Msb, K,) and (of the second, S, Msb,) أَنْشَازٌ. (S, Mgh, Msb, K.) You say, قَعَدَ عَلَى نَشْزٍ مِنَ الأَرْضِ, and نَشَزٍ, [He sat upon a high piece of ground.] (Msb.) And أُقْعُدْ على ذٰلِكَ النَّشَازِ Sit thou upon that high place. (S.)

نَشَزٌ
نَشَزٌ ذ : see نَشْزٌ.

نَشَازٌ
نَشَازٌ ذ : see نَشْزٌ.

نَاشِزٌ
نَاشِزٌ ذ Rising; or rising from its place; high, or elevated; protuberant, or prominent; protruding. (K, * TA.) You say, قَلْبٌ نَاشِزٌ A heart rising from its place by reason of fright. (K, TA.) And تَلٌّ نَاشِزٌ A high, or an elevated, mound, or hill: pl. [reg. of نَاشِزَةٌ and irreg. of نَاشِزٌ] نَوَاشِزُ. (TA.) And رَكَبٌ نَاشِزٌ A protuberant, high, pubes, or mons Veneris. (TA.) And لَحْمَةٌ نَاشِزَةٌ A piece of flesh elevated, or protuberant, upon the body. (TA.) And عِرْقٌ نَاشِزٌ A vein constantly swollen and pulsating (A, K *) in consequence of disease (K, TA) or from some other cause. (TA.) And رَجُلٌ نَاشِزُ الجَبْهَةِ A man having a high, or prominent, forehead. (TA.) And اِمْرَأَةٌ نَاشِزَةُ القُصَيْرَى A woman large in the sides, having the قصيرى [or lowest of the ribs] with the flesh upon it, prominent. (IAar, TA.) -A2- Also, (A, TA,) or نَاشِزَةٌ, (Mgh,) [but the former is the more common,] (tropical:) A woman disobedient to her husband, (Mgh, TA,) and exalting herself against him, (TA,) and hating him, (Mgh, TA,) and deserting him. (TA.) See 1. [The former epithet is also applied in like manner to a husband.]

##### Türkçe

**نَشَزٌ**
1 **نَشَزٌ** ذ, muzâri‘ı **نَشُزَ** ve **نَشِزَ**, (S, Msb, K,) mastarı **نَشْزٌ**, (S, K,) yahut **نُشُوزٌ**, (Msb,) O yükseldi, yahut kendini yükseltti, (S, A, Msb, K,) **فِى المَكَانِ** mekânda, (S,) ve **فِى مَجْلِسِهِ** oturma-yerinde, (TA,) ve **عَنْ مَكَانِهِ**, (A,) yahut **مِنْ مَكَانِهِ**, (Msb,) yerinden: (A, Msb:) yahut oturma-yerinde biraz yükseldi: (TA:) yahut oturduktan sonra ayağa kalktı. (TA.) Muzâri‘ın iki şekli de, farklı kıraatlere göre vâkidir; (birincisi Hicaz ehlinin kıraati, ikincisi ise başkalarının kıraatidir, Fr, TA,) Kur’ân’da, [lviii. 12,] **وَاِذَا قِيلَ انْشُِزُوا فَانْشُِزُوا**, (Msb, TA,) Ebû-İshâk’a göre mânâsı: Ve denildiği zaman: Kalkınız ve ayağa durunuz; o hâlde kalkınız ve ayağa durunuz. (TA.) IKtt’ye göre, **نَشَزَ القَوْمُ فِى مَجْلِسِهِمْ** şu mânâya gelir: Kavim, kendileriyle oturanlar için yer açmak üzere [oturma-yerlerinde] birbirlerine sokuldular: ve ayrıca, oturma-yerlerinden kalktılar ve ayağa durdular. (TA.) Yine dersin ki: **نَشَزَ بِالقَوْمِ فِى الخُصُومَةِ**, mastarı **نُشُوزٌ**, O, çekişme, münâkaşa yahut muhâkeme maksadıyla kavimle birlikte ayağa kalktı. (TA.) — -b2- O, yahut o (şey), yüksek bir yer parçasını aştı yahut ona yukarıdan baktı ve göründü. (TA.) — -b3- [O yükseldi; yerinden yükseldi; yüksek yahut yükselmiş oldu; kabarık yahut çıkıntılı oldu; dışarı çıktı.] — -b4- **نَشَزَتْ نَفْسُهُ** (mecaz:) Onun nefsi, yahut ruhu, yahut midesi, (A, K,) korku sebebiyle kabardı. (A, TA.)
-A2- Bundan dolayı, yukarıda açıklanan mânâların birincisindeki **نَشَزَ**’dan, (Msb,) yahut “yüksek yahut yükselmiş yer” mânâsındaki **نَشْزٌ**’dan, (Ebû-İshâk, TA,) **نَشَزَتِ المَرْأَةُ**, (S, K,) yahut **نَشَزَتْ عَلَى زَوْجِهَا**, (A, Mgh, TA,) yahut **مِنْ زَوْجِهَا**, (Msb,) ve **بِزَوْجِهَا**, (TA,) muzâri‘ı ?? ve **نَشِزَ**, mastarı **نُشُوزٌ**, (S, Msb, K,) (mecaz:) Kadın, yahut zevce, kocasına karşı itaatsiz oldu yahut itaatsiz hâle geldi, (S, Mgh, Msb, K,) ve ona karşı kendini yüceltti, (TA,) ve ona karşı direndi, yahut ona karşı koydu, (Msb,) ve ondan nefret etti, (S, Mgh, K,) ve onu terk etti: (TA:) yahut ondan hoşlanmadı, yahut ondan nefret etti, (Zj, Mgh, TA,) ve ona kötü bir arkadaş oldu. (Zj, TA.) Ve **نَشَزَ بَعْلُهَا عَلَيْهَا**, (S, A, K,) yahut **مِنْهَا**, muzâri‘ı **نَشُزَ** ve **نَشِزَ**, (Msb,) mastarı **نُشُوزٌ**, (TA,) (mecaz:) Onun kocası ona zulmetti ve ona karşı sert davrandı, yahut ondan uzaklaştı: (S, K:) yahut onu terk etti ve ona karşı sert davrandı, yahut ondan uzaklaştı: (Msb:) yahut ondan hoşlanmadı, yahut ondan nefret etti, (Zj, Mgh, TA,) ve ona kötü bir arkadaş oldu. (Zj, TA.)

**انشزهُ**
4 **انشزهُ** ذ O onu yükseltti, (A, Msb, K,) yani bir yeri, (Msb,) yahut bir şeyi, (K,) yerinden. (A, K.) — -b2- [Bundan dolayı,] **انشز عِظَامَ المَيِّتِ** O [Allah] ölünün kemiklerini yerlerine yükseltti ve onları, yahut onları bir araya getirip, birini diğerinin üzerine koydu. (S, K.) Kur’ân’da, [ii. 261,] **وَانْظُرْ اِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا** [Ve kemiklere bak: onları nasıl yerlerine yükseltiyoruz, vb., sonra onları etle giydiriyoruz], Zeyd İbn-Sâbit’in kıraatine göre böyledir; (Fr, S, * TA;) fakat Kûfeliler **ر** ile [**نُنْشِرُهَا**] okurlar: ancak birinci kıraat, Th’ye göre, tercih edilmiştir. (TA.) [Bkz. md. **نشر**.] — -b3- Bundan dolayı ayrıca, **انشر الرَّضَاعُ العَظْمَ** (mecaz:) Emzirme, kemiği artırdı yahut çoğalttı: **ر** ile **انشرهُ** da böyledir. (Msb.)

**نَشْزٌ**
**نَشْزٌ** ذ ve ↓ **نَشَزٌ** Yüksek, yahut yükselmiş, bir yer; (S, A, Mgh, K;) ve ayrıca ↓ **نَشَازٌ**: (S, K:) yahut yüksek, yahut yükselmiş, arazi: (Zj, TA:) yahut yüksek, yahut yükselmiş, ve sert, arazi: (M, TA:) yahut bir vadiden [bitişik] araziye yükselen ve engebeli olmayan şey: (TA:) çoğulu (birincinin, S, Msb) **نُشُوزٌ**, (S, Mgh, Msb, K,) ve (ikincinin, S, TA, yahut birincinin, Msb) **نِشَازٌ**, (S, Msb, K,) ve (ikincinin, S, Msb,) **أَنْشَازٌ**. (S, Mgh, Msb, K.) Dersin ki: **قَعَدَ عَلَى نَشْزٍ مِنَ الأَرْضِ**, ve **نَشَزٍ**, [O, yerin yüksek bir parçası üzerine oturdu.] (Msb.) Ve **أُقْعُدْ على ذٰلِكَ النَّشَازِ** Sen şu yüksek yer üzerine otur. (S.)

**نَشَزٌ**
**نَشَزٌ** ذ: bkz. **نَشْزٌ**.

**نَشَازٌ**
**نَشَازٌ** ذ: bkz. **نَشْزٌ**.

**نَاشِزٌ**
**نَاشِزٌ** ذ Yükselen; yahut yerinden yükselen; yüksek, yahut yükselmiş; kabarık, yahut çıkıntılı; dışarı çıkan. (K, * TA.) Dersin ki: **قَلْبٌ نَاشِزٌ** Korku sebebiyle yerinden yükselen bir kalp. (K, TA.) Ve **تَلٌّ نَاشِزٌ** Yüksek, yahut yükselmiş, bir tümsek, yahut tepe: çoğulu [**نَاشِزَةٌ**’nin düzenli ve **نَاشِزٌ**’ün düzensiz çoğulu] **نَوَاشِزُ**. (TA.) Ve **رَكَبٌ نَاشِزٌ** Kabarık, yüksek, kasık, yahut Venüs tepesi. (TA.) Ve **لَحْمَةٌ نَاشِزَةٌ** Beden üzerinde yükselmiş, yahut kabarık, bir et parçası. (TA.) Ve **عِرْقٌ نَاشِزٌ** Hastalık sebebiyle (K, TA) yahut başka bir sebepten (TA) sürekli şişmiş ve atan bir damar (A, K *). (TA.) Ve **رَجُلٌ نَاشِزُ الجَبْهَةِ** Alnı yüksek, yahut çıkıntılı, bir adam. (TA.) Ve **اِمْرَأَةٌ نَاشِزَةُ القُصَيْرَى** Yanları iri olan, **قصيرى**’sı [yahut kaburgaların en aşağısı] ve üzerindeki et çıkıntılı bulunan bir kadın. (IAar, TA.)
-A2- Ayrıca, (A, TA,) yahut **نَاشِزَةٌ**, (Mgh,) [lâkin birincisi daha yaygındır,] (mecaz:) Kocasına itaatsiz olan bir kadın, (Mgh, TA,) ve ona karşı kendini yücelten, (TA,) ve ondan nefret eden, (Mgh, TA,) ve onu terk eden. (TA.) Bkz. 1. [Birinci sıfat, benzer şekilde kocaya da uygulanır.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَشَزَ
نَشَزَ I ,  U ( n. ac. نَشْز 1 ,  نُشُوْز 27 )
a.  [ Fī ], Rose.

b.  Was agitated.

c.  Was situated high; towered.

d.  ( n. ac. نُشُوْز 27 ) [ 'Ala ], Was disrespectful   to.

e.  Heaved.

f.  [ 'An ], Left.

أَنْشَزَ
أَنْشَزَ IV ,
a.  Raised.

b.  Put together.

c.  Took away.

تَنَشَّزَ
تَنَشَّزَ V ,
a.  Was harsh.

نَشْز
نَشْز 1 , ( pl. نُشُوْز 27 ),
a.  Height: hill &c.

نَشَز
نَشَز 4 , ( pl. نِشَاْز 23 ,  أَنْشَاْز 38 ),
a.  see 1 .

b.  Robust.

نَاْشِز
نَاْشِز 21 ,
a.  High, protuberant.

b.  Disobedient; unfaithful ( wife ).

نَشَاْز
نَشَاْز 22 ,
a.  see 1 .

##### Türkçe

نَشَزَ
**نَشَزَ** I , U ( n. ac. **نَشْز** 1 , **نُشُوْز** 27 )
a. [ Fī ], Yükseldi.

b. Çalkalandı.

c. Yüksekte bulundu; yükseldi.

d. ( n. ac. **نُشُوْز** 27 ) [ 'Ala ], -e karşı saygısızlık etti.

e. Kabardı.

f. [ 'An ], Ayrıldı.

أَنْشَزَ
**أَنْشَزَ** IV ,
a. Yükseltti.

b. Bir araya getirdi.

c. Götürdü.

تَنَشَّزَ
**تَنَشَّزَ** V ,
a. Sert oldu.

نَشْز
**نَشْز** 1 , ( pl. **نُشُوْز** 27 ),
a. Yükseklik: tepe vb.

نَشَز
**نَشَز** 4 , ( pl. **نِشَاْز** 23 , **أَنْشَاْز** 38 ),
a. 1’e bak.

b. Sağlam yapılı.

نَاْشِز
**نَاْشِز** 21 ,
a. Yüksek, çıkıntılı.

b. İtaatsiz; sadakatsiz (kadın).

نَشَاْز
**نَشَاْز** 22 ,
a. 1’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نشز
نَشَزَ - يَنْشُزُ - نُشُوْز - أَنْشَزَ - يُنْشِزُ
نَشَزَ - يَنْشُزُ + الكائن أو الشيء +  عن كائن أو شيء: يبتعد الشيء اللصيق عن الشيء الذي كان يلتصق به: يبتعد عن الجليس أوالمرافق والذي يفترض أن يكون قربه عادة
نًشُوْز: اسم فعل مبالغة من " نَشَزَ - يَنْشُزُ ": الابتعاد عن اللصيق أو الجليس أو المرافق، وهواصطلاحاً شرعياً: الابتعاد النفسي عن الزوج (الذكر أو الأنثى)، والميل لآخر: والنُّشُوز كراهية كل منهما صاحبه وسُوءُ عشرته له
أَنْشَزَ - يُنْشِزُ: على وزن " أفعلَ" من "  نَشَزَ - يَنْشُزُ ": جعله " يَنْشُزُ ": يُبْعِدُ شيئاً لصيقاً عن مكان او جسم كان يلتصق به ويلزمه
﴿وَانظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا﴾: إنشاز العظام هنا هو إبعاد أجزائها المنكمشة عن بعضها: أي ضد الجفاف والانكماش: وهو بعث الحياة وانتفاخ العظم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الابتعاد والانفصال عن  اللصيق الإلف، بمسافة ابتعاد قريبة"، وهي:
شَطَنَ - يَشْطُنُ، دَبَرَ - يَدْبُرُ (دَبَرَ - يَدْبِرُ)، شَتَّ - يَشِتُّ، نَبَا - يَنْبُو ،نَشَزَ - يَنْشُزُ، جَفا - يَجْفو

نَشَزَ - يَنْشُزُ
النشوز في المجالس ضد التفسح : التباعد لملْ وشغل الفسحات	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قيل لكم تفسحوا في المجالس فافسحوا يفسح الله لكم وإذا قيل انشزوا فانشزوا يرفع الله الذين آمنوا منكم والذين أوتوا العلم درجات والله بما تعملون خبير(11)﴾ المجادلة
نشوزا
النشوز هنا التباعد النفسي﴿الرجال قوامون على النساء بما فضل الله بعضهم على بعض وبما أنفقوا من أموالهم فالصالحات قانتات حافظات للغيب بما حفظ الله واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن في المضاجع واضربوهن فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا إن الله كان عليا كبيرا(34)﴾ النساء ﴿وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا أو إعراضا فلا جناح عليهما أن يصلحا بينهما صلحا والصلح خير وأحضرت الأنفس الشح وإن تحسنوا وتتقوا فإن الله كان بما تعملون خبيرا(128)﴾ النساء
أنْشَزَ - يُنْشِز
إنشاز العظام هنا هو إبعاد أجزائها المنكمشة عن بعضها : أي ضد الجفاف والانكماش وهو بعث الحياة وانتفاخ العظمأَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَانظُرْ إِلَى حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ وَانظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ(259)
مختار الصحاح
● [نشز] ن ش ز: النَّشْزُ بوزن الفلس المكان المرتفع من الأرض وجمعه نُشُوزٌ وكذا النَّشَزُ بفتحتين وجمعه أَنْشازٌ و نِشَازٌ بالكسر كجبل وأجبال وجبال و نَشَزَ الرجل ارتفع في المكان وبابه ضرب ونصر ومنه قوله تعالى ﴿وإذا قيل انْشُزُوا فانْشُزوا﴾ و نَشَزَتِ المرأة استعصت على بعلها وأبغضته وبابه دخل وجلس و نَشَزَ بعلها عليها ضربها وجفاها ومنه قوله تعالى ﴿وإن امرأة خافت من بعلها نُشُوزا﴾
الراغب
نشز
- النشز: المرتفع من الأرض، ونشز فلان: إذا قصد نشزا، ومنه: نشز فلان عن مقره: نبا، وكل ناب ناشز. قال تعالى: }وإذا قيل انشزوا فانشزوا﴿[المجادلة/11] ويعبر عن الإحياء بالنشز والإنشاز؛ لكونه ارتفاعا بعد اتضاع. قال تعالى:﴾وانظر إلى العظام كيف ننشزها﴿[البقرة/259]، وقرئ بضم النون وفتحها (وقراءة ننشزها بفتح النون وضم الشين قراءة شاذة قرأ بها الحسن. انظر: الإتحاف ص 162). وقوله تعالى:﴾واللآتي تخافون نشوزهن{ [النساء/34] ونشوز المرأة: بغضها لزوجها ورفع نفسها عن طاعته، وعينها عنه إلى غيره، وبهذا النظر قال الشاعر:
- 441 - إذا جلست عند الإمام كأنها * ترى رفقة من ساعة تستحيلها
(البيت للفرزدق يخاطب زوجته النوار، وهو من قصيدة مطلعها:
لعمري لقد أردى نوار وساقها * إلى الغور أحلام قليل عقولها
وهو في ديوانه ص 416؛ والكامل للمبرد 2/43؛ وتفسير الراغب ورقة 176) وعرق ناشز. أي: ناتئ.
ملخص اللسان
1.     ونَشَزَ الشيءُ يَنْشِزُ نُشُوزاً: ارتفع. وتَلٌّ ناشِزٌ: مرتفع، وجمعه نَواشِزُ.وقَلْبٌ ناشِزٌ إِذا ارتفع عن مكانه من الرُّعْب النِّشْزُ والنَّشَزُ: المَتْنُ المرتفعُ من الأَرض، وهو أَيضاً ما  ارتفع عن الوادي إِلى الأَرض، وليس بالغليظ، والجمع أَنْشازٌ ونُشُوزٌ،  وقال بعضهم: جمع النَّشْزِ نُشُوز، وجمع النَّشَز أَنْشازٌ ونِشازٌ مثل  جَبَلٍ وأَجْبال وجِبال. والنَّشازُ، بالفتح: كالنَّشَزِ. وأَنْشَزْتُ الشيء إِذا رفعته عن مكانه.
2.     ونَشَزَ يَنْشُزُ نُشُوزاً: أَشرف على نَشَزٍ من الأَرض، وهو ما ارتفع وظهر.
3.     الحديث: في خاتم النبوة بَضْعَة ناشِزَة أَي قِطْعَة لحم مرتفعةٌ  على الجسم؛ ومنه الحديث: أَتاه رجل ناشِزُ الجَبْهة أَي مرتفعها
4.     ونَشَزَ في مجلسه يَنْشِزُ ويَنْشُزُ، بالكسر والضم:  ارتفع قليلاً. وفي التنزيل العزيز: وإِذا قيل انْشُزوا فانْشُزوا
5.     ونَشَزَ الرجلُ  يَنْشِزُ إِذا كان قاعداً فقام.
6.     ورَكَبٌ ناشِزٌ: ناتئٌ مرتفع.
7.     وعِرْقٌ  ناشِزٌ: مرتفع مُنْتَبِرٌ ناشز لا يزال يَضْرِبُ من داء أَو غيره؛
8.  وإِنْشازُ  عظام الميت: رَفْعُها إِلى مواضعها وتركيبُ بعضها على بعض. وفي التنزيل  العزيز: وانْظُرْ إِلى العظام كيف نُنْشِزُها ثم نَكْسُوها لحماً؛ أَي نرفع  بعضها على بعض
9.     وفي  الحديث: لا رَضاعَ إِلا ما أَنْشَزَ العظمَ أَي رفعه وأَعلاه وأَكبر حَجْمَه  وهو من النَّشَزِ المرتفع من الأَرض
10.          النُّشُوزُ يكون بين الزوجين وهو كراهة كل واحد منهما صاحبه،واشتقاقُه من النَّشَزِ وهو ما ارتفع من الأَرض. ونَشَزَت المرأَةُ  بزوجها وعلى زوجها تَنْشِزُ وتَنْشُز نُشُوزاً، وهي ناشِزٌ: ارتفعت عليه  واستعصت عليه وأَبغضته وخرجت عن طاعته وفَرَكَتْه ،
11.                        والنُّشُوز كراهية كل منهما صاحبه وسُوءُ عشرته له.
12.                        ورجل نَشَزٌ: غليظ عَبْلٌ : النَّشَزُ والنَّشْزُ الغليظ الشديد.
13.                        ودابة نَشِيزَةٌ إِذا لم يَكَدْ يَسْتَقِرُّ الراكبُ والسَّرْجُ على  ظهرها
لسان العرب
● - نشز: النِّشْزُ والنَّشَزُ: المَتْنُ المرتفعُ من الأَرض، وهو أَيضاً ما  ارتفع عن الوادي إِلى الأَرض، وليس بالغليظ، والجمع أَنْشازٌ ونُشُوزٌ،  وقال بعضهم: جمع النَّشْزِ نُشُوز، وجمع النَّشَز أَنْشازٌ ونِشازٌ مثل  جَبَلٍ وأَجْبال وجِبال. والنَّشازُ، بالفتح: كالنَّشَزِ.  ونَشَزَ يَنْشُزُ نُشُوزاً: أَشرف على نَشَزٍ من الأَرض، وهو ما ارتفع  وظهر. يقال: اقْعُدْ على ذلك النَّشازِ. وفي الحديث: أَنه كان إِذا أَوْفى  على نَشَزٍ كَبَّر أَي ارتفع على رابية في سَفَر، قال: وقد تسكن الشين؛  ومنه الحديث: في خاتم النبوة بَضْعَة ناشِزَة أَي قِطْعَة لحم مرتفعةٌ  على الجسم؛ ومنه الحديث: أَتاه رجل ناشِزُ الجَبْهة أَي مرتفعها. ونَشَزَ  الشيءُ يَنْشِزُ نُشُوزاً: ارتفع. وتَلٌّ ناشِزٌ: مرتفع، وجمعه نَواشِزُ.  وقَلْبٌ ناشِزٌ إِذا ارتفع عن مكانه من الرُّعْب. وأَنْشَزْتُ الشيء إِذا  رفعته عن مكانه. ونَشَزَ في مجلسه يَنْشِزُ ويَنْشُزُ، بالكسر والضم:  ارتفع قليلاً. وفي التنزيل العزيز: وإِذا قيل انْشُزوا فانْشُزوا؛ قال  الفراء: قرأَها الناس بكسر الشين وأَهل الحجاز يرفعونها، قال: وهما لغتان.  قال أَبو إِسحق: معناه إِذا قيل انْهَضُوا فانْهَضُوا وقُومُوا كما قال:  ولا مُسْتَأْنِسِينَ لحديثٍ؛ وقيل في قوله تعالى: إِذا قيل انْشُزُوا؛ أَي  قوموا إِلى الصلاة أَو قضاء حق أَو شهادة فانْشُزُوا. ونَشَزَ الرجلُ  يَنْشِزُ إِذا كان قاعداً فقام. ورَكَبٌ ناشِزٌ: ناتئٌ مرتفع. وعِرْقٌ  ناشِزٌ: مرتفع مُنْتَبِرٌ ناشز لا يزال يَضْرِبُ من داء أَو غيره؛ وقوله  أَنشده ابن الأَعرابي:  فما لَيْلى بناشِزَةِ القُصَيْرى  ولا وَقْصاءَ لِبْسَتُها اعتِجارُ  فسره فقال: ناشزة القُصَيْرى أَي ليست بضخمة الجنبين مُشْرِفَةِ  القُصَيْرى بما عليها من اللحم. وأَنْشَزَ الشيءَ: رفعه عن مكانه. وإِنْشازُ  عظام الميت: رَفْعُها إِلى مواضعها وتركيبُ بعضها على بعض. وفي التنزيل  العزيز: وانْظُرْ إِلى العظام كيف نُنْشِزُها ثم نَكْسُوها لحماً؛ أَي نرفع  بعضها على بعض؛ قال الفراء: قرأَ زيد بن ثابت نُنْشِزُها، بالزاي، قال:  والإِنشازُ نقْلها إِلى مواضعها، قال: وبالراء قرأَها الكوفيون، قال ثعلب:  والمختار الزاي لأَن الإَنْشازَ تركيبُ العظام بعضها على بعض. وفي  الحديث: لا رَضاعَ إِلا ما أَنْشَزَ العظمَ أَي رفعه وأَعلاه وأَكبر حَجْمَه  وهو من النَّشَزِ المرتفع من الأَرض.  قال أَبو إِسحق: النُّشُوزُ يكون بين الزوجين وهو كراهة كل واحد منهما  صاحبه، واشتقاقُه من النَّشَزِ وهو ما ارتفع من الأَرض. ونَشَزَت المرأَةُ  بزوجها وعلى زوجها تَنْشِزُ وتَنْشُز نُشُوزاً، وهي ناشِزٌ: ارتفعت عليه  واستعصت عليه وأَبغضته وخرجت عن طاعته وفَرَكَتْه؛ قال:  سَرَتْ تحتَ أَقْطاعٍ من اللَّيْلِ حَنَّتي  لِخَمَّانِ بيتٍ، فَهْيَ لا شَكَّ ناشِزُ  قال الله تعالى: واللاَّتي تخافُون نُشُوزَهُنَّ؛ نُشُوزُ المرأَة  استعصاؤها على زوجها، ونَشَزَ هو عليها نُشُوزاً كذلك، وضربها وجفاها وأَضَرّ  بها. وفي التنزيل العزيز: وإِن امرأَةٌ خافتْ من بَعلِها نُشُوزاً أَو  إِعراضاً؛ وقد تكرر ذكر النُّشُوز بين الزوجين في الحديث، والنُّشُوز كراهية  كل منهما صاحبه وسُوءُ عشرته له. ورجل نَشَزٌ: غليظ عَبْلٌ؛ قال  الأَعشى:وتَرْكَبُ مِنِّي، إِنْ بَلوْتَ نَكِيثَتي،  على نَشَزٍ قد شابَ ليس بِتَوْأَمِ  أَي غِلَظٍ ذَهَب إِلى تكبيره وتعظيمه فلذلك جعله أَشْيَبَ.ونَشَزَ  بالقوم في الخصومة نُشُوزاً: نَهَضَ بهم للخصومة. ونَشَزَ بقِرْنِه يَنْشِزُ  به نُشُوزاً: احتمله فصرعه. قال شمر: وهذا كأَنه مقلوب  (* قوله« وهذا  كأنه مقلوب إلخ» أي من شزن كفرح نشط وتشزن صاحبه تشزناً صرعه كما في  القاموس) . مثل جَذَبَ وجَبَذَ. ويقال للرجل إِذا أَسنّ ولم يَنْقُصْ: إِنه  لنَشَزٌ من الرجال، وصَتَمٌ إِذا انتهى سِنُّه وقُوَّتُه وشَبابه. قال أَبو  عبيد: النَّشَزُ والنَّشْزُ الغليظ الشديد.  ودابة نَشِيزَةٌ إِذا لم يَكَدْ يَسْتَقِرُّ الراكبُ والسَّرْجُ على  ظهرها. ويقال للدابة إِذا لم يكد يستقرّ السرج والراكب على ظهرها: إِنها  لَنَشْزَةٌ.
مقاييس اللغة:
(نشز) النون والشين والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ارتفاعٍ وعُلوّ. والنّشَز: المكان العالي المرتفِع. والنّشْز والنُّشُوز: الارتفاع، ثم استعير فقيل نَشَزَت المرأةُ: استَصعَبتْ على بَعلِها، وكذلك نَشَزَ بعلُها: جفاها وضرَبَهَا.
القاموس المحيط:
النَّشْزُ المكانُ المُرْتَفِعُ، كالنَّشازِ، بالفتح، والنَّشَزِ، محركةً ج نُشوزٌ وأنْشازٌ ونِشازٌ، والارْتِفاعُ في مَكانٍ، يَنْشُزُ ويَنْشِزُ. ونَشَزَ بِقِرْنِهِ احْتَمَلَهُ فَصَرَعَهُ، نَفْسُه جاشَتْ، المرأةُ تَنْشُزُ وتَنْشِزُ نُشوزاً اسْتَعْصَتْ على زَوْجِها، وأبْغَضَتْهُ، بَعْلُها عليها ضَرَبَها، وجَفاها. وعِرْقٌ ناشِزٌ مُنْتَبِرٌ، يَضْرِبُ من داءٍ. وقَلْبٌ ناشِزٌ ارْتَفَعَ عن مَكانِهِ رُعْباً. وأنْشَزَ عِظامَ المَيِّتِ رَفَعَها إلى مَواضِعِها، ورَكَّبَ بعضَها على بعضٍ، الشيءَ رَفَعَه عن مَكانِهِ. والنَّشَزُ، محركةً المُسِنُّ القَوِيُّ. وتَنَشَّزَ تَشَزَّنَ.
تاج العروس:
نشز
النَّشْزُ : المكانُ . وفي المُحكَم : المَتْنُ المُرتَفعُ من الأرض كالنِّشَاز بالفَتْح والنَّشَز - مُحرّكةً - وقيل النَّشْزُ والنَّشَز : ما ارتفعَ عن الوادي إلى الأرض وليس بالغَليظ . ج أي جَمْعُ النَّشْز بالفَتْح نُشوزٌ . جَمْعُ المُحرَّكِ أَنْشَازٌ كَسَبَب وأَسْبَاب ونِشازٌ مثلُ جَبَل وأَجْبَال وجِبال . النَّشْز : الارتفاعُ في مكانٍ . وقد نَشَزَ الرجلُ في مَجْلِسه يَنْشُزُ ويَنْشِزُ بالضَّمّ والكَسْر : ارتفعَ قليلاً : ونَشَزَ : أَشْرَفَ على نَشْزٍ من الأرض وظَهَرَ . ويقال : اقْعُدْ على ذلك النَّشَاز . وفي الحديث : " كان إذا أَوْفَى على نَشَزٍ كَبَّر " أي ارتفعَ على رابية في سَفَرٍ يُروى بالتّحريكِ والتَّسْكين . ونَشَزَ بقِرنِه يَنْشِزُ به نَشْزَاً : احْتملَه فَصَرَعه . قال شَمِرٌ : وهذا كأنّه مقلوبٌ مثلُ جَبَذَ وجَذَبَ . نَشَزَتْ نَفْسُه : جاشَتْ من فَزَعٍ . منَ المَجاز : نَشَزَت المرأةُ بزَوجِها وعلى وَزْجِها : تَنْشُزُ وتَنْشِزُ نُشوزاً وهي ناشِزٌ : اسْتَعصتْ على زَوْجِها وارْتفعَتْ عليه وأَبْغَضَتْه وخَرَجَتْ عن طاعته وفَرِكَتْه وقد تكَرَّرَ ذِكرُ النُّشوز في القرآن والأحاديث وهو أن يكونُ بين الزَّوْجَيْن قال أبو إسحاق : وهو كَراهةُ كلِّ واحدٍ منهما صاحبَه وسُوءُ عِشْرَته له واشْتِقاقُه من النَّشْز وهو ما ارتفع من الأرض . نَشَزَ بَعْلُها عليها يَنْشُزُ نُشوزاً : ضَرَبَها وجَفاها وأَضَرَّ بها قال اللهُ تعالى : " وإنْ امرأةٌ خافَتْ مِن بَعْلِها نُشوزاً أو إعْراضاً " وعِرْقٌ ناشزٌ : مُنْتَبِرٌ أي مُرتَفِعٌ لا يزالُ يضربُ من داءٍ أو غيرِه . وقَلبٌ ناشِزٌ : ارتفعَ عن مكانِه رُعْباً أي من الرُّعْب . وأَنْشَزَ عِظامَ المَيِّت إنْشازاً : رَفَعَها إلى مَواضِعها ورَكَّبَ بَعْضَها على بعضٍ وبه فُسِّرَ قَوْله تَعالى : " وانظُر إلى العِظامِ كيفَ نُنْشِزُها ثمّ نَكْسُوها لَحْمَاً " قال الفَرّاء : قرأ زيدُ بنُ ثابت نُنْشِزُها بالزاي والكُوفيُّون بالراء . قال ثعلبٌ : والمُختارُ بالزاي . أَنْشَزَ الشيءَ : رَفَعَه عن مكانِه ومنه الحديث : " لا رَضاعَ إلاّ ما أَنْشَزَ العَظمَ " أي رَفَعَه وأَعْلاه وأَكْبَرَ حَجْمَه . والنَّشْزُ محرّكةً . الرجلُ المُسِنُّ القويُّ أي الذي أَسَنَّ ولم يَنْقُصْ نقله الجَوْهَرِيّ عن ابن السِّكِّيت ويقال : إنّه لَنَشَزٌ من الرِّجال وَصَتَمٌ إذا انتهى سِنُّه وقُوَّتُه وشَبابُه . وَتَنَشَّزَ له : مثلُ تشَزَّنَ وسيُذكَرُ في مَوْضِعه . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : رجلٌ ناشِزُ الجَبهَةِ أي مُرتفِعُها . ولَحْمَةٌ ناشِزَةٌ : مُرتفعةٌ على الجِسم . تَلٌّ ناشِزٌ : مُرتَفِعٌ وجَمْعُه نَواشِز . وفي القرآن : " وإذا قيل انْشُزوا فانْشُزوا " قال الفَرّاء : قَرَأَها الناسُ بكسرِ الشِّين والحِجازِيُّون يَرْفَعونَها قال : وهما لغتان . قال أبو إسحاق : معناه إذا قيل انْهَضوا فانهَضوا وقُوموا . ويقال : نَشَزَ الرجلُ يَنْشِزُ إذا كان قاعداً فقام . ورَكَبٌ ناشِزٌ : ناتِئٌ مرتَفِعٌ . وقولُ الشاعر أنشده ابْن الأَعْرابِيّ :
فما لَيْلَى بناشِزَةِ القُصَيْرى ... ولا وَقْصَاءَ لِبْسَيُها اعْتِجارُ فَسَّرَه فقال : ناشِزَةُ القُصَيْرى أي ليست بضَخمةِ الجَنْبَيْن مُشرِفَةِ القُصَيْرى بما عليها من اللحم . ورجلٌ نَشَزٌ : غليظٌ عَبْلٌ قال الأعشى :
وتَركبُ منِّي إنْ بَلَوْتَ نَكيثَتي ... على نَشَزٍ قد شابَ ليس بتَوْأَمِ أي غِلَظٍ ذَهَبَ إلى تَعْظِيمه فلذلك جَعَلَه أَشْيَب . ونَشَزَ بالقوم في الخُصومة نُشوزاً : نَهَضَ بهم للخُصومة . وقال أبو عُبَيْد : النَّشَز والنَّشْزُ : الغليظُ الشديد . ودابَّةٌ نَشيزَة إذا لم يَكَدْ يَسْتَقِرُّ الراكبُ على ظَهْرِها . ويقال للدابَّةِ إذا لم يكد يستقرُّ السَّرْجُ والراكبُ على ظَهْرِها : إنّها لنَشِزَةٌ قاله الليث . وقال ابنُ القَطّاع : نَشَزَ القومُ في مَجْلِسهم : تقَبَّضوا لجُلَسائهم وأيضاً قاموا منه

##### Türkçe

نشz
**نَشَزَ - يَنْشُزُ - نُشُوْز - أَنْشَزَ - يُنْشِزُ**
**نَشَزَ - يَنْشُزُ** + canlı varlık veya şey + bir canlı varlık veya şeyden: yapışık olan şeyin, yapışmakta olduğu şeyden uzaklaşması: oturup sohbet edilen kimseden veya refakatçiden uzaklaşması; hâlbuki normalde onun yakınında olması varsayılır.
**نًشُوْز**: “**نَشَزَ - يَنْشُزُ**”dan mübalağa isim-fiilidir: yapışık olandan veya oturup sohbet edilenden yahut refakatçiden uzaklaşma; ve o, şer‘î bir ıstılahta: eşten (erkek veya kadın) psikolojik uzaklaşma ve başkasına meyletme; ve **النُّشُوز** her birinin arkadaşını kerih görmesi ve onunla kötü geçinmesidir.
**أَنْشَزَ - يُنْشِزُ**: “**نَشَزَ - يَنْشُزُ**”dan “أفعلَ” vezninde: onu “**يَنْشُزُ**” kılması: yapışık bir şeyi, yapışmakta olduğu ve ona bitişik kaldığı bir yerden veya bir cisimden uzaklaştırır.
﴿وَانظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا﴾: burada kemiklerin inşâzı, büzüşmüş parçalarının birbirinden uzaklaştırılmasıdır: yani kuruluğun ve büzüşmenin zıddı: bu, hayatı diriltme ve kemiğin şişmesidir.
Ve lafız, “yapışık üns olandan, yakın bir uzaklaşma mesafesiyle uzaklaşma ve ayrılma” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**شَطَنَ - يَشْطُنُ**، **دَبَرَ - يَدْبُرُ** (**دَبَرَ - يَدْبِرُ**)، **شَتَّ - يَشِتُّ**، **نَبَا - يَنْبُو**، **نَشَزَ - يَنْشُزُ**، **جَفا - يَجْفو**

**نَشَزَ - يَنْشُزُ**
Meclislerde **النشوز** genişlemeye karşıttır: boşlukları doldurmak için uzaklaşma	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا قيل لكم تفسحوا في المجالس فافسحوا يفسح الله لكم وإذا قيل انشزوا فانشزوا يرفع الله الذين آمنوا منكم والذين أوتوا العلم درجات والله بما تعملون خبير(11)﴾ المجادلة
**نشوزا**
Burada **النشوز** psikolojik uzaklaşmadır ﴿الرجال قوامون على النساء بما فضل الله بعضهم على بعض وبما أنفقوا من أموالهم فالصالحات قانتات حافظات للغيب بما حفظ الله واللاتي تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن في المضاجع واضربوهن فإن أطعنكم فلا تبغوا عليهن سبيلا إن الله كان عليا كبيرا(34)﴾ النساء ﴿وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا أو إعراضا فلا جناح عليهما أن يصلحا بينهما صلحا والصلح خير وأحضرت الأنفس الشح وإن تحسنوا وتتقوا فإن الله كان بما تعملون خبيرا(128)﴾ النساء
**أنْشَزَ - يُنْشِز**
Burada kemiklerin inşâzı, büzüşmüş parçalarının birbirinden uzaklaştırılmasıdır: yani kuruluğun ve büzüşmenin zıddı; ve bu, hayatı diriltme ve kemiğin şişmesidir أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتُ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتُ مِائَةَ عَامٍ فَانظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَانظُرْ إِلَى حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ وَانظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ(259)
مختار الصحاح
● [**نشز**] ن ش ز: **النَّشْزُ** “fils” vezninde, yerden yüksek olan yerdir; çoğulu **نُشُوزٌ**dur. Aynı şekilde **النَّشَزُ** iki fetha ile; çoğulu **أَنْشازٌ** ve kesre ile **نِشَازٌ**dur; **جبل** ve **أجبال** ve **جبال** gibi. Ve adam **نَشَزَ**: mekânda yükseldi; bâbı **ضرب** ve **نصر**dır. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿وإذا قيل **انْشُزُوا** فانْشُزوا﴾. Ve kadın **نَشَزَتِ**: kocasına karşı inat etti ve ondan nefret etti; bâbı **دخل** ve **جلس**tir. Ve kocası ona karşı **نَشَزَ**: onu dövdü ve ona kaba davrandı. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿وإن امرأة خافت من بعلها **نُشُوزا**﴾.
الراغب
**نشز**
- **النشز**: yerden yüksek olan; ve falan kimse **نشز**: bir **نشز**e yöneldiği zaman; ondandır: falan kimse yerinden **نشز**: **نبا** etti; ve her **ناب** olan **ناشز**dir. Yüce Allah dedi: }وإذا قيل **انشزوا** فانشزوا﴿[المجادلة/11]. Ve diriltme, **النشز** ve **الإنشاز** ile ifade edilir; çünkü o, alçalmadan sonra yükselmedir. Yüce Allah dedi:﴾وانظر إلى العظام كيف **ننشزها**﴿[البقرة/259]; ve **النون**un dammesi ve fethasıyla okunmuştur (ve **ننشزها**nın **النون**un fethası ve **الشين**in dammesiyle okunması şâz bir kıraattir; Hasan onunla okumuştur. Bak: الإتحاف s. 162). Ve Yüce Allah’ın sözü:﴾واللآتي تخافون **نشوزهن**{ [النساء/34]. Ve kadının **نشوز**u: kocasına buğz etmesi ve kendisini ona itaattan yükseltmesi, ve gözünün ondan başkasına olmasıdır; ve bu bakışla şair dedi:
- 441 - إذا جلست عند الإمام كأنها * ترى رفقة من ساعة تستحيلها
(بيت, الفرزدق’undur; eşi النوار’a hitap eder; ve matla‘ı şu olan bir kasidedendir:
لعمري لقد أردى نوار وساقها * إلى الغور أحلام قليل عقولها
ve divanında s. 416; ve المبرد’in الكامل’inde 2/43; ve الراغب’in tefsirinde ورقة 176) ve **عرق ناشز**: yani çıkıntılı.
ملخص اللسان
1. Ve şey **نَشَزَ** **يَنْشِزُ** **نُشُوزاً**: yükseldi. Ve **تَلٌّ ناشِزٌ**: yüksek; çoğulu **نَواشِزُ**. Ve **قَلْبٌ ناشِزٌ**: korkudan yerinden yükseldiği zaman. **النِّشْزُ** ve **النَّشَزُ**: yerden yüksek sırt; ve o ayrıca vadiden yere doğru yükselen şeydir; kalın değildir; çoğul **أَنْشازٌ** ve **نُشُوزٌ**dur. Bazıları dedi ki: **النَّشْز**in çoğulu **نُشُوز**dur; **النَّشَز**in çoğulu **أَنْشازٌ** ve **نِشازٌ**dur; **جَبَلٍ** ve **أَجْبال** ve **جِبال** gibi. Ve **النَّشازُ** fetha ile: **النَّشَز** gibidir. Ve ben şeyi **أَنْشَزْتُ**: onu yerinden yükselttiğim zaman.
2. Ve **نَشَزَ** **يَنْشُزُ** **نُشُوزاً**: yerden bir **نَشَزٍ** üzerine yükseldi; o, yükselen ve görünen şeydir.
3. Hadis: nübüvvet mühründe **بَضْعَة ناشِزَة**: yani beden üzerinde yükselmiş bir et parçası; ve ondandır hadis: ona **ناشِزُ الجَبْهة** bir adam geldi: yani alnı yüksek.
4. Ve meclisinde **نَشَزَ** **يَنْشِزُ** ve **يَنْشُزُ**, kesre ve damme ile: azıcık yükseldi. Aziz tenzilde: وإِذا قيل **انْشُزوا** فانْشُزوا
5. Ve adam **نَشَزَ** **يَنْشِزُ**: otururken kalktığı zaman.
6. Ve **رَكَبٌ ناشِزٌ**: çıkıntılı, yüksek.
7. Ve **عِرْقٌ ناشِزٌ**: yüksek, kabarmış; hastalıktan veya başkasından dolayı sürekli atar.
8. Ölü kemiklerinin **إِنْشازُ**u: onları yerlerine kaldırmak ve bir kısmını bir kısmı üzerine yerleştirmektir. Aziz tenzilde: وانْظُرْ إِلى العظام كيف **نُنْشِزُها** ثم نَكْسُوها لحماً; yani bir kısmını bir kısmı üzerine kaldırırız.
9. Hadiste: لا رَضاعَ إِلا ما **أَنْشَزَ العظمَ**: yani onu kaldırdı, yükseltti ve hacmini büyüttü; ve o, yerden yüksek olan **النَّشَز**dendir.
10. **النُّشُوزُ** iki eş arasında olur; o, her birinin arkadaşını kerih görmesidir; türeyişi **النَّشَز**dendir; o da yerden yükselen şeydir. Ve kadın kocasıyla ve kocasına karşı **نَشَزَت**: **تَنْشِزُ** ve **تَنْشُز** **نُشُوزاً**; o **ناشِزٌ**dir: ona karşı yükseldi, ona karşı inat etti, ondan nefret etti, itaatinden çıktı ve ondan tiksindi.
11. Ve **النُّشُوز** her birinin arkadaşını kerih görmesi ve onunla kötü geçinmesidir.
12. Ve **رجل نَشَزٌ**: kaba, iri: **النَّشَزُ** ve **النَّشْزُ** kaba, şiddetlidir.
13. Ve **دابة نَشِيزَةٌ**: binici ve eğer onun sırtında neredeyse yerleşik durmazsa.
لسان العرب
● - **نشز**: **النِّشْزُ** ve **النَّشَزُ**: yerden yüksek sırt; ve o ayrıca vadiden yere doğru yükselen şeydir; kalın değildir; çoğul **أَنْشازٌ** ve **نُشُوزٌ**dur. Bazıları dedi ki: **النَّشْز**in çoğulu **نُشُوز**dur; **النَّشَز**in çoğulu **أَنْشازٌ** ve **نِشازٌ**dur; **جَبَلٍ** ve **أَجْبال** ve **جِبال** gibi. Ve **النَّشازُ** fetha ile: **النَّشَز** gibidir. Ve **نَشَزَ** **يَنْشُزُ** **نُشُوزاً**: yerden bir **نَشَزٍ** üzerine yükseldi; o, yükselen ve görünen şeydir. Denir: اقْعُدْ على ذلك **النَّشازِ**. Hadiste: o, bir **نَشَزٍ** üzerine çıktığında tekbir getirirdi; yani seferde bir tepecik üzerine yükseldi; dedi: **الشين** bazen sükûnlanır. Ve ondandır hadis: nübüvvet mühründe **بَضْعَة ناشِزَة**: yani beden üzerinde yükselmiş bir et parçası; ve ondandır hadis: ona **ناشِزُ الجَبْهة** bir adam geldi: yani alnı yüksek. Ve şey **نَشَزَ** **يَنْشِزُ** **نُشُوزاً**: yükseldi. Ve **تَلٌّ ناشِزٌ**: yüksek; çoğulu **نَواشِزُ**. Ve **قَلْبٌ ناشِزٌ**: korkudan yerinden yükseldiği zaman. Ve ben şeyi **أَنْشَزْتُ**: onu yerinden yükselttiğim zaman. Ve meclisinde **نَشَزَ** **يَنْشِزُ** ve **يَنْشُزُ**, kesre ve damme ile: azıcık yükseldi. Aziz tenzilde: وإِذا قيل **انْشُزوا** فانْشُزوا؛ el-Ferrâ dedi: insanlar onu **الشين**in kesresiyle okudu; Hicaz ehli onu ref‘ eder; dedi: ikisi iki lehçedir. Ebû İshâk dedi: manası, “**انْهَضُوا** denildiğinde **انْهَضُوا** ve **قُومُوا**”dur; nitekim dedi: ولا مُسْتَأْنِسِينَ لحديثٍ؛ ve Yüce Allah’ın sözü hakkında denildi: إِذا قيل **انْشُزُوا**: yani namaza veya bir hakkı yerine getirmeye yahut şahitliğe kalkın denildiğinde **فانْشُزُوا**. Ve adam **نَشَزَ** **يَنْشِزُ**: otururken kalktığı zaman. Ve **رَكَبٌ ناشِزٌ**: çıkıntılı, yüksek. Ve **عِرْقٌ ناشِزٌ**: yüksek, kabarmış; hastalıktan veya başkasından dolayı sürekli atar; ve onun sözü, İbnü’l-A‘râbî’nin rivayet ettiği:
فما لَيْلى بناشِزَةِ القُصَيْرى  ولا وَقْصاءَ لِبْسَتُها اعتِجارُ
Onu şöyle açıkladı: **ناشزة القُصَيْرى**: yani yanları iri, etinden dolayı **القُصَيْرى**sı (kısa kaburgası) çıkık değildir. Ve şeyi **أَنْشَزَ**: onu yerinden kaldırdı. Ölü kemiklerinin **إِنْشازُ**u: onları yerlerine kaldırmak ve bir kısmını bir kısmı üzerine yerleştirmektir. Aziz tenzilde: وانْظُرْ إِلى العظام كيف **نُنْشِزُها** ثم نَكْسُوها لحماً; yani bir kısmını bir kısmı üzerine kaldırırız. el-Ferrâ dedi: Zeyd b. Sâbit onu **نُنْشِزُها** **بالزاي** ile okudu; dedi: ve **الإِنشازُ** onları yerlerine nakletmektir. Dedi: Kûfeliler onu **بالراء** ile okudu. Sa‘leb dedi: tercih edilen **الزاي**dır; çünkü **الإِنشازُ** kemiklerin bir kısmını bir kısmı üzerine yerleştirmektir. Hadiste: لا رَضاعَ إِلا ما **أَنْشَزَ العظمَ**: yani onu kaldırdı, yükseltti ve hacmini büyüttü; ve o, yerden yüksek olan **النَّشَز**dendir. Ebû İshâk dedi: **النُّشُوزُ** iki eş arasında olur; o, her birinin arkadaşını kerih görmesidir; türeyişi **النَّشَز**dendir; o da yerden yükselen şeydir. Ve kadın kocasıyla ve kocasına karşı **نَشَزَت**: **تَنْشِزُ** ve **تَنْشُز** **نُشُوزاً**; o **ناشِزٌ**dir: ona karşı yükseldi, ona karşı inat etti, ondan nefret etti, itaatinden çıktı ve ondan tiksindi; dedi:
سَرَتْ تحتَ أَقْطاعٍ من اللَّيْلِ حَنَّتي  لِخَمَّانِ بيتٍ، فَهْيَ لا شَكَّ ناشِزُ
Yüce Allah dedi: واللاَّتي تخافُون **نُشُوزَهُنَّ**; kadının **نُشُوز**u, kocasına karşı inat etmesidir; ve o da ona karşı **نَشَزَ** **نُشُوزاً**: aynı şekilde; onu dövdü, ona kaba davrandı ve ona zarar verdi. Aziz tenzilde: وإِن امرأَةٌ خافتْ من بَعلِها **نُشُوزاً** أَو إِعراضاً; ve hadiste iki eş arasında **النُّشُوز**un zikri tekrar etmiştir; ve **النُّشُوز** her birinin arkadaşını kerih görmesi ve onunla kötü geçinmesidir. Ve **رجل نَشَزٌ**: kaba, iri; el-A‘şâ dedi:
وتَرْكَبُ مِنِّي، إِنْ بَلوْتَ نَكِيثَتي،  على نَشَزٍ قد شابَ ليس بِتَوْأَمِ
yani kalınlık; büyütmeye ve yüceltmeye gitmiştir; bu yüzden onu ak saçlı kıldı. Ve toplulukla ihtilafta **نَشَزَ** **نُشُوزاً**: onları ihtilafa kaldırdı. Ve rakibiniyle **نَشَزَ** **يَنْشِزُ** onunla **نُشُوزاً**: onu taşıdı da yere serdi. Şemir dedi: bu, sanki ters çevrilmiş gibidir (* “bu sanki ters çevrilmiş…” sözü: yani **شزن** (sevinmek gibi) **نشط** ve **تشزن** صاحبه **تشزناً** onu yere serdi; قاموس’ta olduğu gibi). **جَذَبَ** ve **جَبَذَ** gibi. Ve bir adama, yaşlanıp eksilmediğinde denir: o, erkeklerden bir **نَشَزٌ**dür; ve **صَتَمٌ**dür; yaşı, gücü ve gençliği nihayete erdiğinde. Ebû Ubeyd dedi: **النَّشَزُ** ve **النَّشْزُ** kaba, şiddetlidir. Ve **دابة نَشِيزَةٌ**: binici ve eğer onun sırtında neredeyse yerleşik durmazsa. Ve bineğe, eğer eğer ve binici onun sırtında neredeyse yerleşik durmazsa denir: o, mutlaka bir **نَشْزَةٌ**dir.
مقاييس اللغة:
(**نشز**) **النون** ve **الشين** ve **الزاء**: sahih bir asıldır; yükselme ve yüceliğe delalet eder. Ve **النّشَز**: yüksek, yükselmiş yer. Ve **النّشْز** ve **النُّشُوز**: yükselme; sonra mecaz yapıldı da “kadın **نَشَزَت**: kocasına karşı zorlaştı” denildi; aynı şekilde kocası **نَشَزَ**: ona kaba davrandı ve onu dövdü.
القاموس المحيط:
**النَّشْزُ** yüksek yer; fetha ile **النَّشاز** gibi; harekeli olarak **النَّشَز** gibi; çoğulu **نُشوزٌ** ve **أنْشازٌ** ve **نِشازٌ**dur. Ve bir yerde yükselme: **يَنْشُزُ** ve **يَنْشِزُ**. Ve rakibiniyle **نَشَزَ بِقِرْنِهِ**: onu taşıdı da yere serdi. Nefsi **نَشَزَتْ**: coştu. Kadın **تَنْشُزُ** ve **تَنْشِزُ** **نُشوزاً**: kocasına karşı inat etti ve ondan nefret etti. Kocası ona karşı: onu dövdü ve ona kaba davrandı. Ve **عِرْقٌ ناشِزٌ**: kabarmış; hastalıktan dolayı atar. Ve **قَلْبٌ ناشِزٌ**: korkudan yerinden yükseldi. Ve ölü kemiklerini **أنْشَزَ**: onları yerlerine kaldırdı ve bir kısmını bir kısmı üzerine yerleştirdi. Şeyi: onu yerinden kaldırdı. Ve **النَّشَزُ** harekeli olarak: yaşlı, güçlü adam. Ve **تَنَشَّزَ**: **تَشَزَّنَ**.
تاج العروس:
**نشز**
**النَّشْزُ**: yer. Ve **المُحكَم**’de: yerden yüksek sırt; fetha ile **النِّشَاز** gibi ve harekeli **النَّشَز** gibi. Ve denildi: **النَّشْزُ** ve **النَّشَزُ**: vadiden yere doğru yükselen şeydir; kalın değildir. Çoğul: yani fetha ile **النَّشْز**in çoğulu **نُشوزٌ**dur. Harekelinin çoğulu **أَنْشَازٌ**dur; **سَبَب** ve **أَسْبَاب** gibi; ve **نِشازٌ**dur; **جَبَل** ve **أَجْبَال** ve **جِبال** gibi. **النَّشْز**: bir yerde yükselmedir. Ve adam meclisinde **نَشَزَ**: **يَنْشُزُ** ve **يَنْشِزُ**, damme ve kesre ile: azıcık yükseldi. Ve **نَشَزَ**: yerden bir **نَشْزٍ** üzerine yükseldi ve göründü. Denir: اقْعُدْ على ذلك **النَّشَاز**. Hadiste: “كان إذا أَوْفَى على **نَشَزٍ** كَبَّر” yani seferde bir tepecik üzerine yükseldi; harekeli ve sükûnlu rivayet edilir. Ve rakibiniyle **نَشَزَ بقِرنِه** **يَنْشِزُ** onunla **نَشْزَاً**: onu taşıdı da yere serdi. Şemir dedi: bu, sanki ters çevrilmiş gibidir; **جَبَذَ** ve **جَذَبَ** gibi. Nefsi **نَشَزَتْ**: korkudan coştu. Mecazdan: kadın kocasıyla ve kocasına karşı **نَشَزَت**: **تَنْشُزُ** ve **تَنْشِزُ** **نُشوزاً**; o **ناشِزٌ**dir: kocasına karşı inat etti, ona karşı yükseldi, ondan nefret etti, itaatinden çıktı ve ondan tiksindi. Ve Kur’an ve hadislerde **النُّشوز**un zikri tekrar etmiştir; o, iki eş arasında olmasıdır. Ebû İshâk dedi: o, her birinin arkadaşını kerih görmesi ve onunla kötü geçinmesidir; türeyişi **النَّشْز**dendir; o da yerden yükselen şeydir. Kocası ona karşı **نَشَزَ** **يَنْشُزُ** **نُشوزاً**: onu dövdü, ona kaba davrandı ve ona zarar verdi. Yüce Allah dedi: “وإنْ امرأةٌ خافَتْ مِن بَعْلِها **نُشوزاً** أو إعْراضاً”. Ve **عِرْقٌ ناشزٌ**: kabarmış; yani yüksek; hastalıktan veya başkasından dolayı sürekli atar. Ve **قَلبٌ ناشِزٌ**: korkudan yerinden yükseldi; yani korkudan. Ve ölü kemiklerini **أَنْشَزَ** **إنْشازاً**: onları yerlerine kaldırdı ve bir kısmını bir kısmı üzerine yerleştirdi; bununla Yüce Allah’ın sözü tefsir edildi: “وانظُر إلى العِظامِ كيفَ **نُنْشِزُها** ثمّ نَكْسُوها لَحْمَاً”. el-Ferrâ dedi: Zeyd b. Sâbit **نُنْشِزُها**yı **بالزاي** ile okudu; Kûfeliler **بالراء** ile. Sa‘leb dedi: tercih edilen **بالزاي**dır. Şeyi **أَنْشَزَ**: onu yerinden kaldırdı. Ondandır hadis: “لا رَضاعَ إلاّ ما **أَنْشَزَ العَظمَ**” yani onu kaldırdı, yükseltti ve hacmini büyüttü. Ve **النَّشْزُ** harekeli olarak: yaşlı, güçlü adam; yani yaşlandı da eksilmedi; el-Cevherî, İbnü’s-Sikkît’ten nakletti. Ve denir: o, erkeklerden bir **نَشَزٌ**dür ve bir **صَتَمٌ**dür; yaşı, gücü ve gençliği nihayete erdiğinde. Ve ona karşı **تَنَشَّزَ**: **تشَزَّنَ** gibidir; yerinde zikredilecektir. Ve buna ek olarak: **رجلٌ ناشِزُ الجَبهَةِ**: yani alnı yüksek. Ve **لَحْمَةٌ ناشِزَةٌ**: beden üzerinde yüksek. Ve **تَلٌّ ناشِزٌ**: yüksek; çoğulu **نَواشِز**. Kur’an’da: “وإذا قيل **انْشُزوا** فانْشُزوا”. el-Ferrâ dedi: insanlar onu **الشِّين**in kesresiyle okudu; Hicazlılar onu ref‘ eder; dedi: ikisi iki lehçedir. Ebû İshâk dedi: manası, “**انْهَضوا** denildiğinde **انهَضوا** ve **قُوموا**”dur. Ve denir: adam **نَشَزَ** **يَنْشِزُ**: otururken kalktığı zaman. Ve **رَكَبٌ ناشِزٌ**: çıkıntılı, yüksek. Ve şairin sözü, İbnü’l-A‘râbî’nin rivayet ettiği:
فما لَيْلَى بناشِزَةِ القُصَيْرى ... ولا وَقْصَاءَ لِبْسَيُها اعْتِجارُ
Onu şöyle açıkladı: **ناشِزَةُ القُصَيْرى**: yani yanları iri, etinden dolayı **القُصَيْرى**sı çıkık değildir. Ve **رجلٌ نَشَزٌ**: kaba, iri; el-A‘şâ dedi:
وتَركبُ منِّي إنْ بَلَوْتَ نَكيثَتي ... على نَشَزٍ قد شابَ ليس بتَوْأَمِ
yani kalınlık; onu yüceltmeye gitmiştir; bu yüzden onu ak saçlı kıldı. Ve toplulukla ihtilafta **نَشَزَ** **نُشوزاً**: onları ihtilafa kaldırdı. Ebû Ubeyd dedi: **النَّشَز** ve **النَّشْز**: kaba, şiddetlidir. Ve **دابَّةٌ نَشيزَة**: binici onun sırtında neredeyse yerleşik durmazsa. Ve bineğe, eğer eğer ve binici onun sırtında neredeyse yerleşik durmazsa denir: o, mutlaka bir **نَشِزَةٌ**dir; bunu el-Leys söyledi. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: kavim meclislerinde **نَشَزَ**: oturup sohbet ettikleri kimselere karşı büzüldüler; ayrıca ondan kalktılar.
