# نشز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نشز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نشز

النشز: المكان. وفي المحكم: المتن المرتفع من الأرض، كالنشاز، بالفتح، والنشز - محركة - وقيل، النشز والنشز: ما ارتفع عن الوادي إلى الأرض، وليس بالغليظ. ج، أي جمع النشز بالفتح نشوز. جمع المحرك أنشاز، كسبب وأسباب، ونشاز مثل جبل وأجبال وجبال. النشز: الارتفاع في مكان. وقد نشز الرجل في مجلسه ينشز وينشز، بالضم والكسر: ارتفع قليلا: ونشز: أشرف على نشز من الأرض وظهر. ويقال: اقعد على ذلك النشاز. وفي الحديث:  كان إذا أوفى على نشز كبر  أي ارتفع على رابية في سفر، يروى بالتحريك والتسكين. ونشز بقرنه ينشز به نشزا: احتمله فصرعه. قال شمر: وهذا كأنه مقلوب مثل جبذ وجذب. نشزت نفسه: جاشت من فزع. من المجاز: نشزت المرأة بزوجها، وعلى وزجها: تنشز وتنشز نشوزا، وهي ناشز: استعصت على زوجها وارتفعت عليه وأبغضته، وخرجت عن طاعته، وفركته، وقد تكرر ذكر النشوز في القرآن والأحاديث، وهو أن يكون بين الزوجين، قال أبو إسحاق: وهو كراهة كل واحد منهما صاحبه، وسوء عشرته له، واشتقاقه من النشز، وهو ما ارتفع من الأرض. نشز بعلها عليها ينشز نشوزا: ضربها وجفاها وأضر بها، قال الله تعالى:  وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا أو إعراضا  وعرق ناشز: منتبر، أي مرتفع لا يزال يضرب، من داء أو غيره. وقلب ناشز: ارتفع عن مكانه رعبا، أي من الرعب. وأنشز عظام الميت إنشازا: رفعها إلى مواضعها، وركب بعضها على بعض، وبه فسر قوله تعالى:  وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما  قال الفراء: قرأ زيد بن ثابت ننشزها بالزاي، والكوفيون بالراء. قال ثعلب: والمختار بالزاي. أنشز الشيء: رفعه عن مكانه، ومنه الحديث:  لا رضاع إلا ما أنشز العظم  أي رفعه وأعلاه، وأكبر حجمه. والنشز، محركة. الرجل المسن القوي، أي الذي أسن ولم ينقص، نقله الجوهري عن ابن السكيت، ويقال: إنه لنشز من الرجال، وصتم، إذا انتهى سنه وقوته وشبابه. وتنشز له: مثل تشزن، وسيذكر في موضعه. ومما يستدرك عليه: رجل ناشز الجبهة، أي مرتفعها. ولحمة ناشزة: مرتفعة على الجسم. تل ناشز: مرتفع، وجمعه نواشز. وفي القرآن:  وإذا قيل انشزوا فانشزوا  قال الفراء: قرأها الناس بكسر الشين والحجازيون يرفعونها، قال: وهما لغتان. قال أبو إسحاق: معناه إذا قيل انهضوا فانهضوا وقوموا. ويقال: نشز الرجل ينشز، إذا كان قاعدا فقام. وركب ناشز: ناتئ مرتفع. وقول الشاعر، أنشده ابن الأعرابي:
  فما ليلى بناشزة القصيرى                      ولا وقصاء لبسيها اعتجار فسره فقال: ناشزة القصيرى، أي ليست بضخمة الجنبين مشرفة القصيرى بما عليها من اللحم. ورجل نشز: غليظ عبل، قال الأعشى:
  وتركب مني إن بلوت نكيثتي                      على نشز قد شاب ليس بتوأم أي غلظ، ذهب إلى تعظيمه، فلذلك جعله أشيب. ونشز بالقوم في الخصومة نشوزا: نهض بهم للخصومة. وقال أبو عبيد: النشز والنشز: الغليظ الشديد. ودابة نشيزة، إذا لم يكد يستقر الراكب على ظهرها. ويقال للدابة إذا لم يكد يستقر السرج والراكب على ظهرها: إنها لنشزة، قاله الليث. وقال ابن القطاع: نشز القوم في مجلسهم: تقبضوا لجلسائهم، وأيضا قاموا منه.

### Türkçe

**النشز**: yer. Ve **المحكم**’de: yerden yüksek olan sırt; **النشاز** gibi, fetha ile; ve **النشز** – harekeli –. Ve denildi ki: **النشز** ve **النشز**: vadiden yere doğru yükselen şeydir; kalın değildir. Çoğulu; yani fetha ile **النشز**’in çoğulu **نشوز**. Harekeli olanın çoğulu **أنشاز**; **سبب** ve **أسباب** gibi. Ve **نشاز**; **جبل** ve **أجبال** ve **جبال** gibi. **النشز**: bir yerde yükseklik. Ve adam meclisinde **نشز** eder; **ينشز** ve **ينشز**, damme ve kesre ile: biraz yükseldi. Ve **نشز**: yerden bir **نشز** üzerine çıktı ve göründü. Ve denilir: “Şu **النشاز** üzerine otur.” Ve hadiste: “**كان إذا أوفى على نشز كبر**” yani yolculukta bir tepeciğe yükseldiği zaman tekbir getirirdi; harekeleme ve sükûn ile rivayet olunur. Ve boynuzuyla **نشز** etti; onunla **ينشز**; **نشزا**: onu taşıdı da yere serdi. Şemmer dedi: Bu, sanki **جبذ** ve **جذب** gibi ters çevrilmiş gibidir. Nefsi **نشزت**: korkudan kabardı.

Mecazdan: kadın kocasına karşı **نشزت** etti; ve kocasına karşı: **تنشز** ve **تنشز**; **نشوزا**; ve o **ناشز**’dir: kocasına karşı inat etti, ona karşı yükseldi, ondan nefret etti, ona itaatten çıktı ve ondan tiksindi. **النشوز**’un Kur’an ve hadislerde zikri tekrar etmiştir; o, iki eş arasında olmasıdır. Ebû İshâk dedi: O, her birinin arkadaşını kerih görmesi ve ona kötü geçinmesidir. Ve onun اشتقاق’ı **النشز**’dendir; o da yerden yükselen şeydir. Kocası ona karşı **نشز** etti; **ينشز**; **نشوزا**: onu dövdü, ona kaba davrandı ve ona zarar verdi. Allah Teâlâ’nın sözü: “**وإن امرأة خافت من بعلها نشوزا أو إعراضا**”. Ve **عرق ناشز**: dışarı fırlamış; yani yükselmiş, hastalıktan veya başkasından dolayı durmadan atar. Ve **قلب ناشز**: korkudan yerinden yükseldi; yani korkudan. Ve ölünün kemiklerini **أنشز** etti; **إنشازا**: onları yerlerine kaldırdı ve bir kısmını bir kısmı üzerine yerleştirdi; bununla Allah Teâlâ’nın sözü tefsir edildi: “**وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما**”. Ferrâ dedi: Zeyd b. Sâbit **ننـشزها**’yı **الزاي** ile okudu; Kûfeliler **الراء** ile. Sa‘leb dedi: tercih edilen **الزاي** iledir. Bir şeyi **أنشز** etti: onu yerinden kaldırdı. Ondan hadistir: “**لا رضاع إلا ما أنشز العظم**” yani onu kaldıran, yükselten ve hacmini büyüten. Ve **النشز**; harekeli: yaşlı, güçlü adam; yani yaşlandı da eksilmedi; Cevherî onu İbnü’s-Sikkît’ten nakletti. Ve denilir: “O, erkeklerden bir **نشز**’dir ve **صتم**’dır”; yaşı, gücü ve gençliği tamamlandığı zaman. Ve ona **تنشز** etti: **تشزن** gibidir; yerinde zikredilecektir.

Ve ona ilâve olarak: **رجل ناشز الجبهة**: yani alnı yüksek. Ve **لحمة ناشزة**: beden üzerinde yükselmiş. **تل ناشز**: yüksek; çoğulu **نواشز**. Ve Kur’an’da: “**وإذا قيل انشزوا فانشزوا**”. Ferrâ dedi: İnsanlar onu şînin kesresiyle okudular; Hicazlılar onu ref‘ ederler; dedi ki: ikisi de iki lugattır. Ebû İshâk dedi: manası: “Kalkın denildiği zaman kalkın ve ayağa durun.” Ve denilir: adam **نشز** eder; **ينشز**; eğer oturuyorsa kalktı. Ve **ركب ناشز**: çıkıntılı, yüksek. Şairin sözü; İbnü’l-A‘râbî onu inşâd etti:

  فما ليلى بناشزة القصيرى                      ولا وقصاء لبسيها اعتجار

Onu tefsir etti ve dedi ki: **ناشزة القصيرى**; yani yanları iri, etten dolayı **القصيرى**’nın üzerinde yükselmiş değildir. Ve **رجل نشز**: kalın, iri. A‘şâ dedi:

  وتركب مني إن بلوت نكيثتي                      على نشز قد شاب ليس بتوأم

Yani kalınlaştı; onu büyütmeye gitti; bu yüzden onu ak saçlı yaptı. Ve toplulukla çekişmede **نشز** etti; **نشوزا**: onları çekişmeye kaldırdı. Ebû Ubeyd dedi: **النشز** ve **النشز**: kalın, şiddetli. Ve **دابة نشيزة**: eğer binek üzerinde binici neredeyse duramazsa. Ve binek için, eğer eyer ve binici onun sırtında neredeyse duramazsa: “O, mutlaka bir **نشزة**’dir” denilir; bunu Leys söyledi. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: topluluk meclislerinde **نشز** etti: oturanlarına karşı büzüldüler; ayrıca ondan kalktılar.
