# نشط — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B7/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D8%B7/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B7.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: نشط

نَشِطَ الرجلُ يَنْشَطُ نَشاطاً بالفتح، فهو نَشيطٌ. وتَنَشَّطَ لأمر كذا، وتَنَشَّطَتِ الناقةُ في سيرها، وذلك إذا شَدَّتْ. وأنْشَطَ القومُ، إذا كانت دوابُّهم نَشيطَةً. وأنْشَطَهُ الكلأُ، أي سَمِنَ. والنَشيطَةُ: ما يَغْنمه الغُزاةُ في الطريق قبل البلوغ إلى الموضع الذي قَصَدوه. قال الشاعر:
لكَ المِرْباعُ منها والصَفـاياوحُكْمُكَ والنَشيطُ والفُضولُ
والناشِطُ: الثورُ الوحشيُّ يخرجُ من أرضٍ إلى أرض. وقوله تعالى: "والناشِطاتِ نَشْطاً"، يعني النجومَ من برجٍ إلى برج، كالثور الناشِطِ من بلد إلى بلد. والهُمومُ تَنْشِطُ بصاحبها. قال هِمْيانُ ابن قُحافة:
أَمْسَتْ هُمومي تَنْشِطُ المَناشِطا
الشامَ بي طَوْراً وطَوْراً واسِطا
ونَشَطَتْهُ الحيَّةُ تَنْشِطُ وتَنْشَطُ نَشْطاً، إذا عضَّته بنابها. ونَشَطْتُ الدلْوَ من البئر: نزعتها بغير بَكَرَةٍ. وقال الأصمعيّ: يقال للناقة: حَسُنَ ما نَشَطَتِ السَيرَ، يعني سَدْوَ يديها. والأُنْشوطَةُ: عُقدةٌ يسهلُ انحلالها، مثل عُقدة التِكَّةِ. يقال: ما عِقَلُكَ بأُنْشوطَةٍ، أي ما مودَّتُك بواهيةٍ. قال أبو زيد: نَشَطْتُ الحبلَ أَنْشُطُهُ نَشْطاً: عَقَدْتُهُ أُنْشوطَةً. وأَنْشَطْتُهُ، أي حللتُهُ. يقال: كأنَّما أُنْشِطَ من عِقالٍ. وانْتَشَطْتُ الحبلَ، أي مددته حتَّى ينحلَّ. قال الأصمعيّ: بئرٌ أَنْشاطٌ، أي قريبةُ القعرِ تخرج الدَلوُ منها بجَذْبَةٍ واحدةٍ. وبئرٌ نَشوطٌ، قال: وهي التي لا تَخرجُ منها الدلوُ حتَّى تُنْشَطَ كثيراً. والنَشوطُ أيضاً: ضربٌ من السمك وليس بالشَبُّوطِ.

### Türkçe

**نَشِطَ** adam **يَنْشَطُ** **نَشاطاً** (fetha ile), o hâlde o **نَشيطٌ**tur. Ve falan iş için **تَنَشَّطَ**; ve deve yürüyüşünde **تَنَشَّطَتِ**; bu, (yürüyüşünü) sıkılaştırdığı zaman olur. Ve topluluk **أنْشَطَ** etti; binekleri **نَشيطَةً** olduğu zaman. Ve onu ot **أنْشَطَهُ**; yani semirdi. Ve **النَشيطَةُ**: akıncıların, kastettikleri yere varmadan önce yolda ganimet olarak elde ettikleri şeydir. Şair dedi ki:
Senin için ondan **المِرْباعُ** ve **الصَفـايا**
ve hükmün, ve **النَشيطُ** ve **الفُضولُ**

Ve **الناشِطُ**: yaban öküzüdür; bir yerden bir yere çıkar. Ve Yüce Allah’ın sözü: "**والناشِطاتِ نَشْطاً**", yani yıldızlar(ı) bir burçtan bir burca; tıpkı **الثور الناشِطِ**in bir beldeden bir beldeye (çıkması) gibi. Ve dertler, sahibini **تَنْشِطُ** eder. **هِمْيانُ ابن قُحافة** dedi ki:
Akşamladı dertlerim **تَنْشِطُ** **المَناشِطا**
Şam’ı benimle bir kez, bir kez de Vâsıt’ı

Ve yılan onu **نَشَطَتْهُ**; **تَنْشِطُ** ve **تَنْشَطُ** **نَشْطاً**; azı dişiyle ısırdığı zaman. Ve kuyudan kovayı **نَشَطْتُ**: onu makara olmaksızın çektim. Ve **الأصمعيّ** dedi: deve için şöyle denir: yürüyüşü **نَشَطَتِ** ne güzel; yani iki elinin (ön ayaklarının) uzanması. Ve **الأُنْشوطَةُ**: çözülmesi kolay bir düğümdür; **التِكَّةِ** düğümü gibi. Denir: senin bağın **بأُنْشوطَةٍ** değildir; yani senin sevgin gevşek değildir. **أبو زيد** dedi: ipi **نَشَطْتُ**; onu **أَنْشُطُهُ** **نَشْطاً**: onu **أُنْشوطَةً** olarak düğümledim. Ve onu **أَنْشَطْتُهُ**; yani onu çözdüm. Denir: sanki bir bağdan **أُنْشِطَ** edilmiş gibi. Ve ipi **انْتَشَطْتُ**; yani onu, çözülünceye kadar uzattım. **الأصمعيّ** dedi: **بئرٌ أَنْشاطٌ**; yani dibi yakın (olan kuyu); kova ondan tek bir çekişle çıkar. Ve **بئرٌ نَشوطٌ**; dedi ki: o, kovası ondan, çokça **تُنْشَطَ** edilmedikçe çıkmayan kuyudur. Ve **النَشوطُ** ayrıca: bir tür balıktır; **الشَبُّوطِ** değildir.
