# نشف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نشف

نَشِفَ الماءُ: يَبس، ونَشِفَتْه الأَرضُ نَشْفاً، والاسم النَّشَف. ونَشَف الماءَ يَنْشِفُه نَشْفاً ونَشِفَه: أَخذه من غدير أَو غيره بخرقة أَو غيرها. ابن السكيت: النشْفُ مصدر نَشِفَ الحوضُ الماء ينشَفُه نَشْفاً. ونَشِفَ الثوبُ العَرَقَ، بالكسر، يَنْشَفه نشفاً: شربه، وتَنَشَّفه كذلك. وفي حديث طَلْق: أَنه، عليه السلام، قال لنا اكْسِروا بِيعتَكم وانْضَحُوا مكانها واتَّخِذوه مسجداً، قلنا: البلد بعيد والماء يَنْشَفُ؛ قال ابن الأَثير: أَصل النشْف دخول الماء في الأَرض والثوب؛ يقال: نَشِفت الأَرضُ الماء تنْشَفه نَشْفاً شربته. والنُّشافةُ: ما نَشِف من الماء. وأَرض نَشِفة بيِّنة النَّشَف، بالتحريك، إذا كانت تنْشَف الماءَ، وقيل ينْشَف ماؤها. ابن السكيت في باب فَعِلَ وهو الفصيح الذي لا يتكلم بغيره: ومن العرب من يفتح نَشَف الحوضَ من الماء يَنْشُفه ونَفَدَ الشيءُ يَنْفُدُ لا غير. ابن بزرج: قالوا نَشِفت جَرَّتُك الماءَ ونَشَفت تنْشَف وتنْشُف. والنُّشْفةُ: الشيء القليل يَبْقى في الإناء مثل الجُرْعة؛ هذه عن أَبي حنيفة. وانتشَف الوسَخَ: أَذْهبه مَسْحاً ونحوه. والنَّشْفةُ والنِّشْفةُ: الحجر الذي يُتَدَلَّك به، سمي بذلك لانْتِشافه الوسخ في الحمّامات، والجمع نِشَفٌ ونِشافٌ، فأما النَّشَفُ فاسم الجمع وليس بجمع لأَن فَعْلَة وفِعْلة ليس مما يكسَّر على فَعَلَ، ونظيره فلْكةٌ وفلَك وحَلْقة وحَلَق؛ كله عن سيبويه.
الليث: النَّشَف دُخول الماء في الأَرض، والنَّشَفُ حجارة على قدْر الأَفْهار ونحوها سود كأَنها محترقة تسمى نَشْفةً ونَشَفاً، وهو الذي يُنَقَّى به الوسخ في الحمَّامات، سميت نَشْفة لتَنَشُّفِها الماء، وقيل: سميت نَشفة لانْتِشافِها الوسَخَ عن مواضعه.
الأَصمعي: النَّشْف، بالتسكين، والنشَف، بالتحريك، حجارة الحَرَّة وهي سود كأَنها محترقة، الواحدة نَشْفة؛ قال ابن بري: ونظيره حَلْقة وحَلَق وفَلْكة وفلَك وحَمْأَة وحَمَأٌ وبكْرة وبَكَر لبَكْرة التي في لغة من أَسكن بكْرة ولزْبة ولَزَبَ؛ وقال أَبو عمرو: النَّشْفة الحجارة التي تُدلَك بها الأَقدام؛ قال الشاعر:
طُوبى لمن كانت له هِرْشَفَّهْ
ونَشْفَةٌ يملأ منها كَفَّهْ
وقال الأُمويُّ: النِّشْفة، بكسر النون. وفي حديث عمار: أَتَى النبيَّ، صلى اللّه عليه وسلم، فرأَى به صُفرة فقال اغسلها، فذهبْتُ فأَخذْت نَشَفَةً لنا فدَلَكْت بها على تلك الصُّفرة حتى ذهبت؛ قال: النَّشفة، بالتحريك وقد تسكن، واحدة النَّشَف وهي حجارة سود كأَنها أُحْرقت بالنار وإذا تركت على رأْس الماء طفَت ولم تغُص فيه، وهي التي يُحَكُّ بها الوسخ عن اليد والرجل، ومنه حديث حذيفة: أَظلَّتكم الفِتن ترمي بالنَّشَف ثم التي تليها ترمي بالرَّضْف، يعني أَنَّ الأُّولى من الفِتَن لا تؤثِّر في أَديان الناس لخِفَّتِها، والتي بعدها كهيئة حجارة قد أُحميت بالنار فكانت رضْفاً، فهي أَبلغ في أَديانهم وأَثْلَم لأَبدانهم.
والنَّشْفة: الصُّوفة التي يُنَشَّف بها الماء من الأَرض. الصحاح: والنَّشَّافة التي يُنَشَّف بها الماء: وفي الحديث: كان لرسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، نَشَّافةٌ يُنشِّفُ بها غُسالة وجهه يعني مِنْدِيلاً يَمْسَحُ به وضُوءه. وفي حديث أَبي أَيوب: فقمت أَنا وأُم أَيوب بقَطِيفة ما لنا غيرُها نُنَشِّفُ بها الماء. والنُّشافة: الرَّغْوة، وهي الحُفالة. ابن سيده: النُّشْفة والنُّشافة الرَّغْوة التي تعلو اللبن لبن الإبل والغنم إذا حُلب وهو الزَّبَد، وقال اللحياني: هو رَغْوة اللبن، ولم يَخُصَّ وقت الحلب. وانتشف النُّشافة: أَخذها. وأَنشفَه: أَعطاه النُّشافة. ويقال للصبي: أَنْشِفْني أَي أعطني النُّشافة أَشربها. ونَشَّفَت الإبل أَي صارت لأَلبانها نُشافة. ويقال: انتشَف إذا شرب النشافة. حكى يعقوب: أَمست إبلكم تُنَشِّفُ وتُرَغِّي أَي لها نُشافة ورَغْوة من التنشيف والترغية. النضر: نَشَّفت الناقة تنشيفاً، وهي ناقة مُنَشِّف، وهو أَن تراها مرّة حافلاً ومرة ليس في ضرعها لبن، وإنما تفعل ذلك حين يدنو نِتاجها. والنُّشافة والنُّشْفة: ما أَخذت بمغْرفة من القدْر وهو حارّ فتحسَّيْتَه. والنَّشْفُ: اللَّون؛ ويروى بيت أَبي كبير:
وبَياضُ وجْهِك لم تَحُلْ أَسرارُه
مِثْلُ الوَذِيلةِ، أَو كنَشْفِ الأَنْضُرِ
وانتُشِفَ لونه: انتُقع؛ حكاه يعقوب، قال: والسين لغة.

### Türkçe

**نَشِفَ** su: kurudu; ve yer onu **نَشْفاً** olarak **نَشِفَتْه**; isim **النَّشَف**’tir. Ve suyu **نَشِفَ** onu **يَنْشِفُه** **نَشْفاً** olarak ve **نَشِفَه**: onu bir gölcükten yahut başkasından bir bezle yahut başkasıyla aldı. İbnü’s-Sikkît: **النشْفُ**; havuzun suyu **نَشِفَ** etmesinin, onu **ينشَفُه** **نَشْفاً** olarak (yapmasının) mastarıdır. Ve elbise teri **نَشِفَ** etti; kesre ile; onu **يَنْشَفه** **نشفاً** olarak: onu içti; ve **تَنَشَّفه** de böyledir. **طَلْق** hadîsinde: onun, عليه السلام, bize dediği (rivayet olunur): “Satış yerinizi kırın ve yerini su serpin ve onu mescid edinin”; dedik: “belde uzaktır ve su **يَنْشَفُ**”; İbnü’l-Esîr dedi: **النشْف**’in aslı suyun yere ve elbiseye girmesidir; denir: yer suyu **نَشِفت**; onu **تنْشَفه** **نَشْفاً** olarak: onu içti. Ve **النُّشافةُ**: sudan **نَشِف** olan şey. Ve **نَشِفة** bir yer, harekeli olarak **النَّشَف**’i açık (belli) (olan): suyu **تنْشَف** ederse; ve denildi: suyu **ينْشَف** olur. İbnü’s-Sikkît, **فَعِلَ** babında—ki o, başkasıyla konuşmayan fasih olandır—(şöyle dedi): Araplardan kimi, havuzun sudan **نَشَف**’ini fetha ile açar; onu **يَنْشُفه**; ve şey **نَفَدَ** olur; onu **يَنْفُدُ**; başka değil. İbn Büzerc: dediler: senin küpün suyu **نَشِفت** ve **نَشَفت**; **تنْشَف** ve **تنْشُف**. Ve **النُّشْفةُ**: kapta kalan az şey; yudum gibi; bu, Ebû Hanîfe’dendir. Ve kiri **انتشَف** etti: onu silme ve benzeriyle giderdi. Ve **النَّشْفةُ** ve **النِّشْفةُ**: kendisiyle ovalanılan taş; hamamlarda kiri **انْتِشاف** etmesinden dolayı böyle adlandırıldı; çoğulu **نِشَفٌ** ve **نِشافٌ**’dır. **النَّشَفُ** ise cem‘ ismidir, cem‘ değildir; çünkü **فَعْلَة** ve **فِعْلة**, **فَعَلَ** üzerine kırılan (çoğul yapılan) şeylerden değildir; benzeri **فلْكةٌ** ve **فلَك** ve **حَلْقة** ve **حَلَق**tır; hepsi Sîbeveyh’tendir.

el-Leys: **النَّشَف** suyun yere girmesidir; ve **النَّشَفُ**; **الأَفْهار** ve benzerleri ölçüsünde, sanki yanmış gibi siyah taşlardır; **نَشْفةً** ve **نَشَفاً** diye adlandırılır; o, hamamlarda kirin temizlendiği şeydir; suyu **تَنَشُّف** etmesinden dolayı **نَشْفة** diye adlandırıldı; ve denildi: kiri yerlerinden **انْتِشاف** etmesinden dolayı **نَشْفة** diye adlandırıldı.

el-Asma‘î: **النَّشْف**—sükûn ile—ve **النشَف**—hareke ile—**الحَرَّة** taşlarıdır; sanki yanmış gibi siyahtırlar; teki **نَشْفة**’dir. İbn Berî dedi: bunun benzeri **حَلْقة** ve **حَلَق** ve **فَلْكة** ve **فلَك** ve **حَمْأَة** ve **حَمَأٌ** ve **بكْرة** ve **بَكَر**; **بَكْرة** için, **بكْرة**’yi sükûnlayan kimsenin dilinde; ve **لزْبة** ve **لَزَبَ**. Ebû ‘Amr dedi: **النَّشْفة** ayakların ovalandığı taşlardır; şair dedi ki:
طُوبى لمن كانت له هِرْشَفَّهْ
ونَشْفَةٌ يملأ منها كَفَّهْ
el-Ümevî dedi: **النِّشْفة**; nûn’un kesresiyle. Ammâr hadîsinde: Peygamber’e, صلى اللّه عليه وسلم, geldi; onda bir sarılık gördü; “onu yıka” dedi; ben gittim, bize ait bir **نَشَفَةً** aldım; onunla o sarılığın üzerine ovaladım, ta ki gitti; dedi ki: **النَّشفة**—hareke ile; ve bazen sükûnlanır—**النَّشَف**’in bir tanesidir; o, sanki ateşle yakılmış gibi siyah taşlardır; suyun başı üzerinde bırakıldığında yüzer ve içine batmaz; o, el ve ayaktan kirin kazındığı şeydir. Ondandır Huzeyfe hadîsi: “Fitneler sizi gölgeledi; **بالنَّشَف** ile atar; sonra onu izleyen, **بالرَّضْف** ile atar”; yani fitnelerin ilki, hafifliğinden dolayı insanların dinlerinde tesir etmez; ondan sonrası ise, ateşle kızdırılmış taşlar gibi olup **رضْفاً** olur; böylece onların dinlerinde daha etkili ve bedenlerinde daha gedik açıcıdır.

Ve **النَّشْفة**: yerden suyun **يُنَشَّف** edildiği yün parçasıdır. **الصحاح**: ve suyun **يُنَشَّف** edildiği **النَّشَّافة**: ve hadîste: Allah’ın Resûlü’nün, صلى اللّه عليه وسلم, yüzünün yıkantısını onunla **يُنشِّفُ** ettiği bir **نَشَّافةٌ**’si vardı; yani abdestini onunla sildiği bir mendil. Ebû Eyyûb hadîsinde: “Ben ve Ümmü Eyyûb kalktık; bizde ondan başka olmayan bir kadife ile suyu onunla **نُنَشِّفُ** ediyorduk.” Ve **النُّشافة**: köpüktür; o, **الحُفالة**’dir. İbn Sîde: **النُّشْفة** ve **النُّشافة**; deve ve koyun sütü sağıldığında sütün üstüne çıkan köpüktür; o, **الزَّبَد**’dir. el-Lihyânî dedi: o, sütün köpüğüdür; sağım vaktini tahsis etmedi. Ve **النُّشافة**’yi **انتشف** etti: onu aldı. Ve onu **أَنشفَه**: ona **النُّشافة**’yi verdi. Ve çocuğa denir: “**أَنْشِفْني**”; yani “bana **النُّشافة**’yi ver, onu içeyim.” Ve develer **نَشَّفَت**; yani sütleri için **نُشافة** oldu. Ve denir: **انتشَف**; **النشافة**’yi içtiğinde. Ya‘kūb rivayet etti: “Develeriniz akşamladı; **تُنَشِّفُ** ve **تُرَغِّي**”; yani onda **نُشافة** ve **رَغْوة** vardır; **التنشيف** ve **الترغية**’dendir.

en-Nadr: dişi deve **نَشَّفت**; **تنشيفاً**; ve o, **ناقة مُنَشِّف**tir; o da şudur: onu bir defa memesi dolu, bir defa da memesinin içinde süt yok görmendir; bunu ancak doğumu yaklaştığında yapar. Ve **النُّشافة** ve **النُّشْفة**: tencereden kepçeyle aldığın şeydir; o sıcakken, onu yudum yudum içtin.

Ve **النَّشْفُ**: renktir; Ebû Kebîr’in beyti rivayet olunur:
وبَياضُ وجْهِك لم تَحُلْ أَسرارُه
مِثْلُ الوَذِيلةِ، أَو كنَشْفِ الأَنْضُرِ
Ve rengi **انتُشِفَ** edildi: çekildi (soldu); Ya‘kūb rivayet etti; dedi: ve **السين** bir lehçedir.
