# نشق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نشق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نشق

النَّشْقُ: صب سَعوط في الأَنف. ابن سيده: النَّشُوق سَعُوط يجعل أو يصب في المُنْخُرين، تقول: أَنْشَقْتُه إنْشاقاً. وفي الحديث: إن للشيطان نَشوقاً ولَعُوقاً ودساماً، يعني أَنَّ له وساوس مهما وجَدتْ منفذاً دخلت فيه. وأَنْشَقْتُه الدواء في أَنفه: صببته فيه. الليث: النَّشُوق اسم لكل دواء يُنْشَقُ؛ وأَنشد ابن بري للأغلب:
وافْتَرَّ صاباً ونَشوقاً مالحا
وفي الحديث: أَنه كان يَسْتَنُشِقُ في وُضوئه ثلاثاً في كل مرة يَسْتَنْثِرُ أَي يُبْلِغ الماء خَياشيمه، وهو من اسْتِنْشاق الريح إذا شَمِمْتها مع قوَّة، وقيل: أَنْشَقه الشيءَ فانْتَشَق وتَنَشَّق.
وانْتَشَق الماءَ في أَنفه واسْتَنْشَقَه: صبَّه فيه. واسْتَنْشقُتُ الريح: شممتها. واسْتَنْشَقْتُ الماء وغيره إذا أَدخلته في الأنف. والنشاق: الريح الطيبة، وقد نَشِقَها نَشَقاً ونَشْقاً وانْتَشَقَ وتَنَشَّق. أَبو زيد: نَشِقْتُ من الرجل ريحاً طيِّبة أَنْشَقُ نَشَقاً أَي شَمِمْت، ونَشِيت أَنْشى نِشْوةً مثله. وقال أَبو حنيفة: إن كان المشموم مما تُدْخِلُه أَنفك قلت تَنَشَّقْتُه واسْتَنْشقته. وأَنْشَقَهُ القطنة المحرقة إذا أدناها إلى أَنفه ليَدْخل ريحُها خَياشيمه. ورائحة مكروهة النِّشْْق أَي الشم؛ وأَنشد لرؤبة:
حَرّاً من الخَردْلِ مكروه النَّشَقْ
والنُّشْقة: الحلقة تشد بها الغنم، وقيل: النُّشْقة، بالضم: الرِّبْقة التي تجعل في أَعناق البَهْم. ويقال لحلَق الرِّبَق نُشَق، وقد أَنْشَقْته في الحبل أَي أَنشبته؛ وأَنشد:
نَزْوَ القَطا أَنْشَقَهُنَّ المُحْتَبِلْ
وقال آخر:
مناتِينُ أَبْرامٌ كأَنَّ أَكُفَّهُمْ
أَكُفُّ ضِبابٍ، أُنْشِقَتْ في الحَبائِل
ابن الأَعرابي: أَنْشَقَ الصائدُ إذا عَلِقَت النُّشْقة بعنق الغزال في الكَصِيصةِ، ويقول الصائد لشريكه: لي النَّشاقى ولك العَلاقى، فالنَّشَاقى: ما وقعت النُّشْقة في الحلق وهي الشَّربة، قال: والعَلاقى ما تعلق بالرجْل. ونَشِقَ الصيد في الحِبالة نَشَقاً: نَشِب وعَلِق فيها، وكذلك فَراشةُ القُفْل. اللحياني: يقال نَشِبَ في حبله ونَشِقَ وعَلِقَ وارْتَبَقَ، كل ذلك بمعنى واحد. ابن سيده: وحكى اللحياني نَشِق فلان في حِبالي نَشِب. وفي الحديث: أَنه شُكِيَ إلى النبي، صلى الله عليه وسلم، كثرةُ الغيث وكان فيما قيل له ونَشِقَ المسافرُ أَي نَشِب فلم يُطِق على البراح من كثرة المطر. ورجل نَشِقٌ إذا كان ممن يدخل في أُمور لا يكاد يتخلص منها.

### Türkçe

**النَّشْقُ**: buruna **سَعوط** dökmek. İbn Sîde: **النَّشُوق** iki burun deliğine konulan yahut dökülen **سَعُوط**tur; dersin ki: **أَنْشَقْتُه** onu **إنْشاقاً** (buruna dökme) ile burunlattım. Hadiste: “Şüphesiz şeytanın bir **نَشوقاً**’u, bir **لَعُوقاً**’u ve bir **دساماً**’ı vardır” (buyurulmuştur); yani onun, ne zaman bir geçit bulsa içine girdiği vesveseleri vardır. Ve **أَنْشَقْتُه الدواء في أَنفه**: ilacı onun burnuna döktüm; onu içine döktüm. Leys: **النَّشُوق** her **يُنْشَقُ** (buruna çekilen) ilacın adıdır; İbn Berrî, A‘leb için şu beyti rivayet etti:
وافْتَرَّ صاباً ونَشوقاً مالحا

Hadiste: onun abdestinde her defasında üç kere **يَسْتَنُشِقُ** ettiği (buruna su çektiği) (gelmiştir); **يَسْتَنْثِرُ** yani suyu genzine ulaştırır; bu, rüzgârı kuvvetle kokladığında **اسْتِنْشاق الريح**tendir; ve denildi ki: **أَنْشَقه الشيءَ** ona şeyi buruna çektirdi de **فانْتَشَق** ve **تَنَشَّق**.

**وانْتَشَق الماءَ في أَنفه** ve **اسْتَنْشَقَه**: onu (suyu) içine döktü. Ve **اسْتَنْشقُتُ الريح**: onu kokladım. Ve suyu ve başkasını, onu buruna soktuğumda **اسْتَنْشَقْتُ الماء وغيره** (derim). **والنشاق**: güzel kokulu rüzgâr; onu **نَشِقَها** **نَشَقاً** ve **نَشْقاً** ile (kokladı) ve **انْتَشَقَ** ve **تَنَشَّق**. Ebû Zeyd: “Bir adamdan güzel bir koku **نَشِقْتُ**; **أَنْشَقُ نَشَقاً**” yani kokladım; ve “**نَشِيت** **أَنْشى نِشْوةً**” da onun gibidir. Ebû Hanîfe dedi: Eğer koklanan, burnuna soktuğun şeylerden ise **تَنَشَّقْتُه** ve **اسْتَنْشقته** dersin. Ve **أَنْشَقَهُ القطنة المحرقة**: yakılmış pamuğu onun burnuna yaklaştırdı; onun kokusu genzine girsin diye. Ve **ورائحة مكروهة النِّشْْق**: yani koku alma; Ru’be için şu beyit rivayet edildi:
حَرّاً من الخَردْلِ مكروه النَّشَقْ

**والنُّشْقة**: koyunların onunla bağlandığı halka; ve denildi ki: **النُّشْقة** (ötre ile): küçükbaşların boyunlarına konulan **الرِّبْقة**dır. Ve **الرِّبَق** halkalarına **نُشَق** denir; ve **أَنْشَقْته في الحبل**: onu ipe geçirdim, yani onu (ipe) takıp tutturdum; şu beyit rivayet edildi:
نَزْوَ القَطا أَنْشَقَهُنَّ المُحْتَبِلْ
Bir başkası dedi:
مناتِينُ أَبْرامٌ كأَنَّ أَكُفَّهُمْ
أَكُفُّ ضِبابٍ، أُنْشِقَتْ في الحَبائِل

İbnü’l-A‘râbî: Avcı **أَنْشَقَ** eder; ceylanın boynuna **النُّشْقة** **الكَصِيصةِ** içinde iliştiği zaman. Ve avcı ortağına der ki: “Benim için **النَّشاقى**, senin için **العَلاقى**”; böylece **فالنَّشَاقى**: **النُّشْقة**nın boğaz halkasına düştüğü şeydir; o da **الشَّربة**dir. Dedi ki: **والعَلاقى** ise ayağa takılan şeydir. Ve av **نَشِقَ** eder, **نَشَقاً** ile, ağda: saplandı ve ona takıldı; kilidin kelebeği de böyledir. Lihyânî: “Onun ipinde **نَشِبَ** etti, **نَشِقَ** etti, **عَلِقَ** etti ve **ارْتَبَقَ** etti” denir; bunların hepsi tek bir mânâdadır. İbn Sîde: Lihyânî’nin “Falan benim ağlarımda **نَشِقَ** etti: **نَشِب**” dediğini nakletti. Hadiste: Peygambere, sallallahu aleyhi ve sellem, yağmurun çokluğu şikâyet edildi; ona söylenenler arasında “ve yolcu **نَشِقَ** etti” vardı; yani saplandı da yağmurun çokluğundan açıklığa çıkmaya güç yetiremedi. Ve bir adam **نَشِقٌ**tur; neredeyse onlardan kurtulamadığı işlere giren kimse olduğunda.
