# نشق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نشق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نشق

النشوق، كصبور: كل دواء ينشق مما له حرارة، أو يدنى من الأنف ليجد الإنسان ريحه وحره قاله الليث. وقال يعقوب: النشوق: سعوط يجعل في المنخرين، ومنه الحديث: إن للشيطان نشوقا ولعوقا ودساما، أي: إن له وساوس مهما وجدت منفذا دخلت فيه، وأنشد ابن بري للأغلب:
  وافتر صابا ونشوقا مالحا ونشقه، كفرح وكذا نشق منه ريحا طيبة، أي: شمه وكذا نشي منه نشوة، عن أبي زيد. ونشق الظبي في الحبالة نشقا: نشب وعلق فيها، وكذلك فراشة القفل. وقال اللحياني: يقال: نشب في حبله، ونشق، وعلق، وارتبق، كل ذلك بمعنى واحد. ومنه حديث الاستسقاء: ونشق المسافر أي: نشب فلم يطق البراح، وقد ذكر في بشق. وقد أنشقته فيهما أي: في النشوق، وفي الظبي. يقال: أنشقت الدواء في أنفه، أي: صببته. وأنشقه القطنة المحروقة إذا أدناها الى أنفه ليدخل ريحها خياشيمه. وأنشق الصيد في الحبل: إذا أنشبه قال أبو محمد الفقعسي:
  ركض القطا أنشقهن المحتبل وقال آخر:
  مناتين أبرام كـأن أكـفـهـم                      أكف ضباب أنشقت في الحبائل والمنشق كمقعد: الأنف، عن الليث. والنشقة، بالضم: الربقة التي تجعل في أعناق البهم، والجمع نشق. والنشاقى، كسكارى، من الصيد: ما وقعت الربقة في حلوقها وهي الشربة. والعلاقى: ما تعلق بالرجل عن ابن الأعرابي. قال: ويقول الصائد لشريكه: لي النشاقى، ولك العلاقى. وفي الحديث: أنه كان يستنشق في وضوئه ثلاثا، في كل مرة يستنثر أي: يبلغ الماء خياشيمه. يقال: استنشق الماء وغيره: أدخله في أنفه وصبه. وقال أبو حنيفة: إن كان المشموم مما تدخله أنفك قلت: تنشقته، واستنشقته. ونشاق كغراب: ع بديار خزاعة نقله ياقوت والصاغاني. والنشق ككتف: من إذا دخل في أمر نشب فيه لا يكاد يتخلص منه، نقله الجوهري، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: استنشق الريح: شمها مع قوة، واستنشق النشوق، وانتشقه: شمه. وانتشق الماء في أنفه: استنشقه. والنشق، بالفتح، والتحريك: الشم يقال: رائحة مكروهة النشق، أي: الشم. قال رؤبة يصف حمارا:
  كأنه مستنشق مـن الـشـرق
  حرا من الخردل مكروه النشق

  ونشق فلان، كفرح: عطب، نقله الزمخشري عن أبي زيد. وقال ابن الأعرابي: أنشق الصائد: إذا علقت النشقة بعنق الغزال في الكصيصة. والمنشقة، بالفتح: ما يجعل فيه النشوق. ومحلة أنشاق: قرية بمصر من أعمال الدقهلية، وقد رأيتها، والعامة تقول بالميم بدل النون، وهو غلط.

### Türkçe

**النشوق**، **كصبور**: Sıcaklığı olan şeylerden içine çekilen her ilaç; yahut insan onun kokusunu ve sıcaklığını bulsun diye buruna yaklaştırılan (şey); bunu **الليث** söylemiştir. **يعقوب** dedi: **النشوق**: burun deliklerine konulan **سعوط**; ve ondan hadis: “Şüphesiz şeytan için bir **نشوق** ve bir **لعوق** ve bir **دسام** vardır”; yani: onun, ne zaman bir menfez bulsa içine girdiği vesveseleri vardır. Ve **ابن بري** **الأغلب** için inşad etti:
  Ve (o) **صابا** ve tuzlu bir **نشوقا** ve onu **نشقه** (yaptı). **كفرح** ve yine: ondan hoş bir koku **نشق** etti; yani: onu kokladı; ve yine: ondan bir **نشوة** **نشي** etti; **أبو زيد**’den. Ve ceylan, tuzakta **نشقا** **نشق** etti: saplandı ve ona takıldı; kilidin kelebeği de böyledir. **اللحياني** dedi: denilir: onun ipinde saplandı; ve **نشق** etti; ve takıldı; ve dolaştı; bütün bunlar tek bir mânâdadır. Ve ondan yağmur duası hadisi: ve yolcu **نشق** etti; yani: saplandı da ayrılmaya güç yetiremedi; **بشق**’ta zikredilmiştir. Ve onu ikisinde **أنشقته** ettim; yani: **النشوق**’ta ve ceylanda. Denilir: ilacı onun burnuna **أنشقت** ettim; yani: onu döktüm. Ve yanmış pamuğu, kokusu onun burun deliklerine girsin diye burnuna yaklaştırdığında ona **أنشقه** eder. Ve av, ipte **أنشق** etti: onu sapladığında. **أبو محمد الفقعسي** dedi:
  **القطا** koştu; **المحتبل** onları **أنشقهن** etti. Başkası dedi:
  İki (şey) sağlam bükümlü; sanki onların avuçları                      tuzaklarda **أنشقت** edilmiş keler avuçlarıdır. **المنشق** **كمقعد**: burun; **الليث**’ten. Ve **النشقة** (ötre ile): küçükbaşların boyunlarına yapılan **الربقة**; çoğulu **نشق**. Ve **النشاقى**، **كسكارى**: avdan, **الربقة** boğazlarına düşmüş olan; o da **الشربة**’dir. Ve **العلاقى**: adamla (ayağına) takılı kalan; **ابن الأعرابي**’den. Dedi: ve avcı ortağına der: “**النشاقى** benimdir, **العلاقى** senindir.” Ve hadiste: onun abdestinde üç kere **يستنشق** ettiği; her seferinde **يستنثر** ettiği; yani: suyu burun deliklerine ulaştırdığı (vardır). Denilir: suyu ve başkasını **استنشق** etti: onu burnuna soktu ve döktü. **أبو حنيفة** dedi: eğer koklanan, burnunun içine girdiği şeylerden ise, “onu **تنشقته** ettim” ve “onu **استنشقته** ettim” dersin. Ve **نشاق**، **كغراب**: **خزاعة** diyarında bir yer; bunu **ياقوت** ve **الصاغاني** nakletti. Ve **النشق**، **ككتف**: bir işe girdiğinde onda saplanıp kalan, ondan neredeyse kurtulamayan kimse; bunu **الجوهري** nakletti; bu mecazdır. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: rüzgârı **استنشق** etti: onu kuvvetle kokladı; ve **النشوق**’u **استنشق** etti; ve onu **انتشقه** etti: onu kokladı. Ve suyu burnunda **انتشق** etti: onu **استنشقه** etti. Ve **النشق** (fetha ile, harekeli): koklama; denilir: “**رائحة** mekruh **النشق**”; yani: koklama. **رؤبة** bir eşeği vasfederken dedi:
  Sanki doğudan **مـن الـشـرق** (geleni) **مستنشق** eden (gibi),
  hardaldan bir sıcaklık; **مكروه النشق**.

  Ve falan **نشق** etti، **كفرح**: helâk oldu/bozuldu; bunu **الزمخشري** **أبو زيد**’den nakletti. **ابن الأعرابي** dedi: avcı **أنشق** etti: **النشقة** ceylanın boynuna **الكصيصة**’da takıldığında. Ve **المنشقة** (fetha ile): **النشوق**’un konulduğu şey. Ve **محلة أنشاق**: Mısır’da **الدقهلية** amellerinden bir köy; onu gördüm; avam **النون** yerine **الميم** ile söyler; bu yanlıştır.
