# نشم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نشم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نشم

النَّشَمُ، بالتحريك: شجر جبليّ تتخذ منه القسيّ، وهو من عُتُق العِيدان؛ قال ساعدة بن جُؤَيَّة:
يأْوي إِلى مُشْمَخِرّاتٍ مُصَعِّدةٍ
شُمٍّ، بِهِنّ فُروعُ القانِ والنَّشَم
واحدتُه نَشَمةٌ. الأَصمعي: من أَشجار الجبال النَّبْع والنَّشَمُ وغيره تتَّخذ من النَّشَم القِسِيُّ؛ ومنه قول امرئ القيس:
عارِضٍ زَوْراءَ من نَشَمٍ،
غَيْرِ باناتٍ على وتَرِهْ
والنَّشَمُ أَيضاً: مثل النَّمَش على القلب؛ يقال منه: نَشِم، بالكسر، فهو ثورٌ نَشِمٌ إِذا كان فيه نقط بيض ونقط سود.
ونَشَّمَ اللحمُ تَنْشيماً: تغيَّر وابتدأَتْ فيه رائحةٌ كريهة، وقيل: تغيرت ريحُه ولم يبلغ النَّتْنَ، وفي التهذيب: إِذا تغيرت ريحُه لا من نَتْنٍ ولكن كَراهةً. يقال: يَدِي من الجُبْنِ ونحوِه نَشِمةٌ. والمُنَشِّمُ: الذي قد ابتدأَ يتغيَّر؛ وأَنشد:
وقد أُصاحِبُ فِتْياناً شَرابُهُمُ
خُضْرُ المَزاد، ولَحْمٌ فيه تَنْشِيمُ
قال: خضر المَزادِ الفَظُّ وهو ماءُ الكَرِش. ويقال: إِن الماء بَقِي في الأَداوي فاخْضَرَّت من القِدَم. وتَنَشَّمْتُ منه علْماً إِذا استفَدْت منه علماً. ونَشَّمَ القومُ في الأَمر تَنْشِيماً: نَشَبوا فيه وأَخذوا فيه. قال: ولا يكون ذلك إِلا في الشرّ؛ ومنه قولهم: نَشَّم الناسُ في عُثْمان. ونَشَّمَ في الأَمر: ابتدأَ فيه؛ عن اللحياني، هكذا قال فيه، ولم يقل به. ونَشَّمه ونشَّمَ فيه: نال منه وطَعَن عليه. وقال أَبو عبيد في حديث مَقْتل عثمان: لما نَشَّمَ للناسُ في أَمره؛ قال: معناه طعنوا فيه ونالوا منه، أَصلُه من تَنْشِيم اللحم أَوَّلَ ما يُنْتِن. وتَنَشَّمَ في الشيء ونَشَّم فيه إذا ابتدأَ فيه؛ قال الشاعر:
قد أَغْتَدي، والليلُ في جَرِيمه،
مُعَسْكِراً في الغُرِّ من نجُومِه
والصُّبْحُ قد نَشَّم في أَديمِه،
يَدُعُّه بِضَفَّتَيْ حَيْزُومِه،
دَعَّ الرَّبِيب لحْيَتَيْ يَتِيمِه
قال: نَشَّم في أَديمِه يريد تَبدَّى في أَول الصبح، قال: وأَديمُ الليل سواده، وجريمُه: نفسه. والتَّنشيم: الابتداءُ في كل شيء. وفي النوادر: نَشَمْتُ في الأمر ونَشَّمْت ونَشَّبْت أي ابتدأْت. ونَشَّمَتِ الأَرضُ: نَزَّتْ بالماء.
والمَنْشِم: حبُّ
(*
قوله «والمنشم حب إلخ» هو كمجلس ومقعد) من العِطْر شاقٌّ الدَّقّ. والمَنْشَم والمَنْشِم: شيء يكون في سنبل العِطر يُسَمِّيه العطّارون رَوْقاً، وهو سَمٌّ ساعةٍ، وقال بعضهم: هي ثمرة سوادء مُنْتِنَة، وقد أَكثرت الشعراءُ ذِكْر مَنْشِمٍ في أَشعارهم؛ قال الأَعشى:
أَراني وعَمْراً بيننا دَقُّ مَنْشِمٍ،
فلم يبق إلا أَن أُجَنَّ ويَكْلَبَا
ومَنْشِمُ، بكسر الشين: امرأَة عطّارة من هَمْدان كانوا إذا تطيَّبوا من ريحها اشتدَّت الحرب فصارت مثلاً في الشرّ؛ قال زهير:
تَدارَكْتُمُ عَبْساً وذُبْيانَ، بعدما
تَفانَوْا، ودَقُّوا بينهم عِطْرَ مَنْشِمِ
صرفه للشِّعر. وقال أَبو عمرو بن العلاء: هو من ابتداء الشرّ، ولم يكن يذهب إلى أَن مَنْشِمَ امرأَةٌ كما يقول غيره؛ وقال ابن الكلبي في عِطْرِ مَنْشِم: مَنْشِمُ امرأَةٌ من حِمْيَر، وكانت تبيع الطيب، فكانوا إذا تطيبوا بطيبِها اشتدَّت حربُهم فصارت مثلاً في الشرّ؛ قال الجوهري: مَنْشِمُ امرأَةٌ كانت بمكة عطّارة، وكانت خُزاعةُ وجُرْهُم إذا أَرادوا القتال تطيَّبوا من طيبها، وكانوا إذا فعلوا ذلك كَثُرَ القَتْلى فيما بينهم فكان يقال: أَشْأَمُ من عِطْرِ مَنْشِم، فصار مثلاً: قال: ويقال هو حبُّ بَلَسانٍ. وحكى ابن بري قال: يقال عطرُ مَنْشَم ومَنْشِم، قال: وقال أَبو عمرو مَنْشَمٌ الشرُّ بعينه، قال: وزعم آخرون أَنه شيء من قُرون السُّنْبُل يقال له البَيْش، وهو سَمُّ ساعةٍ؛ قال: وقال الأَصمعي هو اسم امرأَة عطَّارة كانوا إذا قصدوا الحرب غَمَسوا أَيْدِيَهم في طِيبها، وتحالفوا عليه بأَن يسْتَمِيتُوا في الحرب ولا يُوَلُّوا أو يُقْتَلوا، قال: وقال أَبو عمرو الشَّيْباني: مَنْشِم امرأَة عطارة تبيع الحَنُوط، وهي من خُزاعة، قال: وقال هشامٌ الكَلْبيُّ من قال مَنْشِم، بكسر الشين، فهي مَنشِم بنت الوَجيه من حِمْير، وكانت تبيع العِطْرَ، ويتشاءمون بعطرها، ومن قال مَنشَم، بفتح الشين، فهي امرأَة كانت تَنْتجع العربَ تبيعُهم عِطرها، فأَغار عليها قومٌ من العرب فأَخذوا عِطْرَها، فبلغ ذلك قومَها فاستأْصلوا كلَّ مَنْ شَمُّوا عليه ريحَ عطرها؛ وقال الكلبي: هي امرأَة من جُرهُم، وكانت جُرْهُم إذا خرجت لقتال خُزاعة خرجت معهم فطيَّبتهم، فلا يتطيب بطيبها أَحد إِلا قاتلَ حتى يُقتل أَو يجرح، وقيل: مَنْشِمُ امرأَةٌ كانت صنعت طيباً تُطَيِّب به زوجها، ثم إنها صادقت رجلاً وطيّبته بطيبِها، فلقِيَه زوجُها فشمَّ ريحَ طيبها عليه فقتَله، فاقتتل الحيّانِ من أَجله.

### Türkçe

**النَّشَمُ**, harekeli olarak: dağlık bir ağaçtır; ondan yaylar yapılır; o, dalların eskilerindendir; Sâʿide b. Cüʾeyye dedi ki:

Yüksek, dik yamaçlı, burunları yukarı kalkık yerlere sığınır,
yüksek (ağaçlar); onlarda **القانِ** ve **النَّشَم**’in dalları vardır.

Onun teki **نَشَمةٌ**’dir. el-Asmaʿî: Dağ ağaçlarındandır **النَّبْع** ve **النَّشَمُ** ve başkası; **النَّشَم**’den yaylar yapılır; ve ondan İmruʾu’l-Kays’ın sözü:

**نَشَمٍ**’den, eğri bir **عارِضٍ زَوْراءَ**,
kirişinin üzerinde **باناتٍ** olmayan.

Ve **النَّشَمُ** ayrıca: kalp üzerindeki **النَّمَش** gibidir; ondan şöyle denir: **نَشِم** (kesre ile), o hâlde o, içinde beyaz noktalar ve siyah noktalar varsa **ثورٌ نَشِمٌ**’dir.

Ve **نَشَّمَ اللحمُ تَنْشيماً**: değişti ve onda kötü bir koku başladı; ve denildi ki: kokusu değişti, fakat **النَّتْنَ**’e ulaşmadı; ve **التهذيب**’de: kokusu değiştiğinde, **نَتْنٍ**’den değil fakat bir kerihlik olarak. Denir: elim, peynir ve benzeri sebebiyle **نَشِمةٌ**’dir.

Ve **المُنَشِّمُ**: değişmeye başlamış olan; ve inşad etti:

Ve ben, içkileri
**خُضْرُ المَزاد** olan delikanlılara arkadaş olurum; ve onda **تَنْشِيمُ** bulunan et.

Dedi ki: **خضر المَزادِ** sert olanıdır; o da **ماءُ الكَرِش**’tir. Ve denir: su, tulumlarda kaldı da eskilikten yeşerdi. Ve **تَنَشَّمْتُ منه علْماً**: ondan bir ilim istifade ettiğimde. Ve **نَشَّمَ القومُ في الأَمر تَنْشِيماً**: onda saplandılar ve onda işe koyuldular. Dedi ki: bu, ancak şerde olur; ve ondan onların sözü: insanlar **عُثْمان** hakkında **نَشَّمَ** ettiler. Ve **نَشَّمَ في الأَمر**: onda başladı; el-Lihyânî’den; onda böyle dedi, ve onunla demedi. Ve **نَشَّمه** ve **نشَّمَ فيه**: ondan pay aldı ve ona dil uzattı. Ve Ebû ʿUbeyd, Osman’ın öldürülmesi hadîsinde dedi: insanlar onun işi hakkında **نَشَّمَ** ettiklerinde; dedi ki: manası, ona dil uzattılar ve ondan pay aldılar; aslı, etin **تَنْشِيم**’indendir; ilk **يُنْتِن** olduğu vakit. Ve **تَنَشَّمَ في الشيء** ve **نَشَّم فيه**: onda başladığında; şair dedi ki:

Gece, kendi **جَرِيم**’inde iken, sabahleyin çıkabilirim,
yıldızlarının parlakları içinde konaklamış olarak;
ve sabah, onun **أَديم**’inde **نَشَّم** etti,
onu, göğsünün iki yanı ile iter,
yetimin iki sakalını iten üvey babanın itişi gibi.

Dedi ki: “onun **أَديم**’inde **نَشَّم** etti” ile, sabahın evvelinde belirdi demek ister; dedi ki: gecenin **أَديمُ**’i onun karalığıdır; ve onun **جريمُه**: kendisidir. Ve **التَّنشيم**: her şeyde başlangıçtır. Ve **النوادر**’de: **نَشَمْتُ في الأمر** ve **نَشَّمْت** ve **نَشَّبْت** yani başladım. Ve **نَشَّمَتِ الأَرضُ**: su ile sızdı.

Ve **المَنْشِم**: bir habbedir
(*
“ve’l-menşem habb ilh” sözü, **كمجلس ومقعد** gibidir) kokudan; dövülmesi zor.

Ve **المَنْشَم** ve **المَنْشِم**: kokunun başağında bulunan bir şeydir; attarlar ona **رَوْقاً** adını verirler; o, bir saatlik zehirdir; ve bazısı dedi ki: o, pis kokulu kara bir meyvedir; şairler, şiirlerinde **مَنْشِمٍ**’in zikrini çoğaltmışlardır; el-Aʿşâ dedi ki:

Beni ve ʿAmr’ı, aramızda **مَنْشِمٍ** dövülmesi (var) görürüm,
artık kalmadı, ancak delirmem ve kudurmam.

Ve **مَنْشِمُ**, şînin kesresiyle: Hemdân’dan bir attar kadındır; onun kokusundan kokulandıklarında savaş şiddetlendi; böylece şerde bir mesel oldu; Züheyr dedi ki:

ʿAbs’ı ve Zübyân’ı, onlar yok olup gittikten sonra, kurtardınız,
ve aralarında **مَنْشِمِ** kokusunu dövdüler.

Şiir için onu sarf etti. Ebû ʿAmr b. el-ʿAlâ dedi ki: o, şerrin başlangıcındandır; ve başkasının dediği gibi **مَنْشِمَ**’in bir kadın olduğuna gitmezdi. Ve İbnü’l-Kelbî, **عِطْرِ مَنْشِم** hakkında dedi: **مَنْشِمُ** Himyer’den bir kadındır; ve güzel koku satardı; onun kokusuyla kokulandıklarında savaşları şiddetlenirdi; böylece şerde bir mesel oldu. el-Cevherî dedi ki: **مَنْشِمُ** Mekke’de bir attar kadındı; **خُزاعةُ** ve **جُرْهُم** savaşmak istediklerinde onun kokusundan kokulanırlardı; bunu yaptıklarında aralarında ölüler çoğalırdı; şöyle denirdi: **أَشْأَمُ من عِطْرِ مَنْشِم**; böylece bir mesel oldu. Dedi ki: ve denir ki o, **حبُّ بَلَسانٍ**’dır. İbn Berrî nakletti, dedi ki: **عطرُ مَنْشَم** ve **مَنْشِم** denir. Dedi ki: Ebû ʿAmr dedi: **مَنْشَمٌ** şerrin ta kendisidir. Dedi ki: başkaları, onun başağın boynuzlarından bir şey olduğunu, ona **البَيْش** denildiğini iddia ettiler; o, bir saatlik zehirdir. Dedi ki: el-Asmaʿî dedi: o, bir attar kadının adıdır; savaşa yöneldiklerinde ellerini onun kokusuna batırırlardı ve onun üzerine, savaşta canlarını ortaya koyacaklarına ve geri dönmeyeceklerine yahut öldürüleceklerine dair antlaşırlardı. Dedi ki: Ebû ʿAmr eş-Şeybânî dedi: **مَنْشِم** bir attar kadındır; **الحَنُوط** satar; o, **خُزاعة**’dandır. Dedi ki: Hişâm el-Kelbî dedi: kim **مَنْشِم** derse, şînin kesresiyle, o, Himyer’den **مَنشِم بنت الوَجيه**’dir; kokuyu satardı; ve onun kokusunu uğursuz sayarlardı. Kim **مَنشَم** derse, şînin fethasıyla, o, Araplara gidip onların yanında otlayan, onlara kokusunu satan bir kadındır; Araplardan bir kavim ona baskın yaptı da kokusunu aldı; bu, kavmine ulaştı da, onun kokusunun kokusunu üzerinde kokladıkları herkesin kökünü kazıdılar. el-Kelbî dedi ki: o, **جُرهُم**’den bir kadındır; **جُرْهُم** **خُزاعة** ile savaşmaya çıktığında onlarla birlikte çıkardı da onları kokulandırırdı; onun kokusuyla kokulanan hiç kimse yoktur ki, öldürülünceye yahut yaralanıncaya kadar savaşmasın. Ve denildi ki: **مَنْشِمُ** bir kadındır; kocası için bir koku yapmıştı, onunla onu kokulandırırdı; sonra o, bir adamla dostluk kurdu ve onu kendi kokusuyla kokulandırdı; derken kocası ona rastladı da onun üzerinde kendi kokusunun kokusunu kokladı ve onu öldürdü; bunun yüzünden iki kabile birbirleriyle savaştı.
