# نشم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B4%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نشم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نشم

| | ( النَّشَمُ ، مُحَرَّكَةً : شَجَرٌ للقِسِيِّ ) |

| تُتَّخَذُ منه ، وهو جَبَلِيٌّ من عُتُقِ العِيدَان ، | قال سَاعِدَةُ بنُ جُؤَيَّةَ : | % ( يَأْوِي إلى مُشْمَخِرَّاتٍ مُصَعِّدَةٍ % | شُمٍّ بِهِنَّ فُروعُ الضَّالِ والنَّشَمِ ) % | | وقال امْرُؤُ القَيْسِ : | % ( عَارِضٍ زَوْرَاءَ من نَشَمٍ % | غَيْرِ بَاناةٍ على وَتَرِهْ ) % | | ( ونَشَّمَ اللَّحْمُ تَنْشِيمًا ) ، إذا ( تَغَيَّرَ ) ، | وابْتَدَأَتْ فِيهِ رَائِحَةٌ كَرِيهَةٌ كما في | الصِّحاح ، وقيل : تَغَيَّرَتْ رِيحُه ولم يُنْتِنْ . | وفي التَّهْذِيبِ : تغيَّرَتْ رِيحُهُ لا مِنْ نَتْنٍ | ولكنْ كَراهَةً ، وأَنشَدَ : | % ( وقد أُصَاحِبُ فِتْيَانًا شَرَابُهُمُ % | خَضْرُ المَزَادِ ولَحْمٌ فِيهِ تَنْشيمُ ) % | | قال : خَضْرُ المَزَادِ : ماءُ الكَرِشِ . | | ( و ) نَشَّمَ ( في الأمْرِ ) إِذَا أَخَذَ فِيه | كما في الصِّحاحِ ، وقِيلَ : ( ابْتَدَاَ ) فِيهِ | كَذَا نَصُّ اللِّحْيَانِيّ ، هَكَذَا قال فِيهِ ولَمْ | يَقُلْ به : ( كَتَنَشَّمَ ) ، عن ابنِ الأَعْرابِيّ ، | وذلك إذَا ابْتَدَأَ فِيه ولم يُوغِل . | | ( و ) نَشَّمَ ( في الشَّرّ : أَخَذَ ونَشِبَ ) ، | ومنه قَولُهم : نَشَّمَ النَّاسُ في عُثْمَانَ | أَيْ : طَعَنُوا فيه ، ونَالُوا منه ، وأَصلُه من | تَنْشِيمِ اللَّحْمِ ، وأَنشَدَ ابنُ الأَعْرابِيِّ : | % ( * قد اغْتَدِى واللَّيلُ في جَرِيمِهِ * % ) % | % ( * مُعَسْكَرًا في الغُرِّ من نُجُومِهِ * % ) % | % ( * والصُّبْحُ قد نَشَّم في أَدِيمِهِ * % ) % | قال : يُرِيدُ : تَبدَّى في أَوَّلِ الصُّبْحِ . | | ( و ) نَشَّمَتِ ( الأَرْضُ ) تَنْشيمًا : | ( نَزَّتْ ) بِالمَاءِ . ومَرَّ للمُصَنِّف في الَّتي | قَبْلَها بِالتَّخْفِيفِ . | | ( و ) نَشَّمَ ( الله تَعالَى ذِكْرَهُ ) في | الدُّنَيا : ( رَفَعَهُ ) . |

| | ( و ) النَّشَمُ مَقْلُوبُ النَّمَشِ ، يُقالُ منه : | ( نَشِمَ الثَّورُ ، كَفَرِحَ ، فهو نَشِمٌ ) : إِذَا | كَانَ ( فِيه نُقَطٌ بِيضٌ و ) نُقَطٌ ( سُودٌ ) . | | ( و ) المَنْشِمُ ، ( كَمَجْلِسٍ ، ومَقْعَدٍ ) : | حَبٌّ من ( عِطْر شَاق الدَّقِّ ، أو ) شَيْءٌ | يكونُ في ( قُرُون السُّنْبُلِ ) يُسَمِّيه | العَطَّارُونَ رَوْقًا ، وهو ( سَمُّ سَاعَةٍ ) . قال | ابنُ بَرِّيّ : وهو البَيْشُ . ( و ) قال زُهَيْرٌ : | % ( تَدَارَكْتُمَا عَبْسًا وذُبْيَانَ بَعْدَمَا % | تَفَانَوْا ودَقُّوا بَيْنَهم عِطْرِ مَنْشِمِ ) % | | هَكَذَا ضَبَطَه الجَوْهَرِيُّ : بِكَسْرِ الشِّينِ ، | وقد صَارَ مَثَلاً في الشَّرِّ . | | وقال هِشَامٌ الكَلْبَيُّ : من قَالَ : مَنْشِمُ | بِكَسْرِ الشِّينِ فهي مَنْشِمُ ( بِنْتُ الوَجِيهِ | العَطَّارَةُ بِمَكَّةَ ) من حِمْيَر ، وقال غَيرُه من | هَمَدَانَ . وقال أَبو عَمْرٍ و الشَّيْبَانِيّ : كانَتْ | تَبِيعُ الحَنُوطَ ، وهي مِنْ خُزَاعَةَ ، وقِيلَ : | هي امرأَةٌ من جُرْهُم ، ( وَكَانُوا ) ، ونَصّ | الجَوْهَرِيّ عن الأصْمَعِيّ : وكانت خُزَاعَةُ | وجُرْهُم ( إِذَا أَرَادُوا القِتَالَ وتَطَيَّبُوا | بِطِيبِهَا ) ، ولَيْس في نَصِّ الصِّحاح الوَاو ، | وكَانُوا إِذَا فَعَلُوا ذَلِكَ ( كَثُرَتِ القَتْلَى ) | فِيمَا بَيْنَهُم ، ونَقَل ابنُ بَرِّيّ عنِ | الأصْمَعِيّ : هو اسْمُ عَطَّارَةٍ بِمَكَّةَ ، كانوا | إِذَا قَصَدُوا الحَرْبَ غَمَسُوا أَيْدِيَهُم في | طِيبِهَا ، وتَحَالَفُوا عَلَيْه بِأَن يَسْتَمِيتُوا في | الحَرْبِ ولا يُؤَلُّوا أَوْ يُقْتَلُوا ، وقال | الكَلْبِيُّ : هي جُرْهُمِيَّة ، وكانت جُرْهُم | إِذَا خَرَجَتْ لِقِتَالِ خَزَاعَة [ خَرجتْ ] | مَعَهم فَطَيَّبَتْهُمْ فلا يَتَطَّيَّبُ بِطِيبِها أَحدٌ | إِلاَّ قَاتَلَ حَتَّى يُقْتَلَ أَوْ يُجْرَحَ ، وقِيلَ : | امْرَأَةٌ كانَتْ صَنَعَتْ طِيبًا تُطَيِّبُ بِهِ | زَوْجَهَا ، ثم إنّها صَادَقَتْ رَجُلاً وطَيَّبَتْه | بِطِيبها ، فَلَقِيَه زَوجُها فشَمَّ رِيحَ طِيبِها | عليه فَقَتَلَه ، فاقْتَتَلَ الحَيَّانِ من أَجْلِه . قال | الكَلْبِيُّ : من قال : مَنْشَمُ ، بِفَتْح الشِّينِ | فَهِي امْرَأَةٌ كانَتْ تَنْتَجِعُ العَرَبَ |

| تَبِيعُهم عِطرَها ، فَأَغارَ عَلَيْها قَومٌ مِنَ | العَرَبِ فَأَخَذُوا عَطْرِها ، فَبَلغَ ذَلِك | قَومَها ، فَاسْتَأْصَلُوا كلَّ مَنْ شَمُّوا عليه | رِيحَ عِطرِها ، وقد ضُرِبَ بها المَثَلُ في | الشَّرِّ ، ( فَقَالُوا : أَشْأَمُ مِنْ عِطْرِ مَنْشَمٍ ) . | هَكَذَا حَكَاهُ ابنُ بَرِّيّ بِالضَّبْطَيْن . | | ( و ) قال بَعضُهم : المَنْشَمُ ( ثُمَرَةٌ | سَوْدَاءُ مُنْتِنَةُ الرِّيحِ ) . | | ( و ) قال أبو عُبَيْدَةَ : مَنْشِمُ ( ع ) ، | وبه فَسَّر قَولَ زُهَيْر . ( و ) يُقالُ : هو | ( حَبُّ البَلَسَانِ ) نَقَلَه الجَوْهَرِيّ . | | ( وتَنَشَّمَ العِلْمَ : تَلَطَّفَ في الْتِمَاسِهِ ) ، | ولو قال : تَنَسَّمَه كَانَ أَخْصَر ، وقِيلَ : | تَنَشَّمَ منه عِلْمًا إِذَا اسْتَفَادَ منه . | [ ] ومِمَّا يُسْتَدْرَك عليه : | | نَشَّمَه تَنْشِيمًا : نَالَ منه ، كَنَشَّبَهُ . | | ونَقَلَ ابنُ بَرِّيّ عن أَبِي عَمْرٍ و قَالَ : | مَنْشَمٌ الشَّرُّ بِعَيْنِه . | | ويَدِي مِنَ الجُبْنِ ، ونَحْوِه نَشِمةٌ ، | كَفَرِحَةٍ ، نَقَلَه الجَوْهَرِيّ . | | ونَشَمٌ ، مُحَرَّكَةً : مَوْضِعٌ ، عن نَصْرٍ . |

### Türkçe

| | ( **النَّشَمُ** , harekeli olarak: yaylar için bir ağaçtır ) |

| ondan yapılır; o dağlıktır, dalların eskiliğinden (sağlamlığından). | Sâʿide b. Cüʾeyye dedi ki: | % ( Yüksekçe yükselen sivri (yerlere) sığınır % | (öyle) yüksek (yerlere ki) onlarda **الضَّالِ** ve **النَّشَمِ**’in dalları vardır ) % | | İmruʾu’l-Kays dedi ki: | % ( **نَشَمٍ**’den eğri bir (yay) % | kirişine bağlanmış olmayan ) % | | ( **ونَشَّمَ اللَّحْمُ تَنْشِيمًا** ), ( **تَغَيَّرَ** ) olduğu zaman, | ve onda çirkin bir koku başladı; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi ki: kokusu değişti, fakat kokmadı. | **التَّهْذِيب**’de: kokusu değişti; bir kokuşmadan değil | fakat bir tiksindiricilikten. Ve (şu) şiiri okudu: | % ( Ve ben, içkileri % | tulumların yeşili ve içinde **تَنْشيمُ** bulunan et olan delikanlılara arkadaşlık ederim ) % | | Dedi ki: **خَضْرُ المَزَادِ**: işkembenin suyudur. | | ( ve ) **نَشَّمَ** (işte) ( **في الأمْرِ** ) onda yer aldığı zaman | **الصِّحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi ki: onda ( **ابْتَدَاَ** ) etti; | **اللِّحْيَانِيّ**’nin nassı böyledir; onda böyle dedi ve | onunla (şunu) demedi: ( **كَتَنَشَّمَ** ), İbnü’l-Aʿrâbî’den; | ve bu, onda başlayıp derinleşmediği zaman(dır). | | ( ve ) **نَشَّمَ** (şerde: aldı ve yapıştı) , | ve ondan onların sözü: **نَشَّمَ النَّاسُ في عُثْمَانَ** | yani: ona dil uzattılar ve ondan (pay) aldılar; ve aslı | etin **تَنْشِيمِ**’indendir. Ve İbnü’l-Aʿrâbî şu şiiri okudu: | % ( * Gece karanlığında iken sabahlar * % ) % | % ( * yıldızlarının parlaklarında konak yeri (edinmiş) * % ) % | % ( * ve sabah onun derisinde **نَشَّمَ** etti * % ) % | Dedi ki: muradı: sabahın evvelinde belirdi. | | ( ve ) **نَشَّمَتِ** ( **الأَرْضُ** ) **تَنْشيمًا**: | ( **نَزَّتْ** ) su ile sızdı. Ve müellif için ondan önceki (madde)de | tahfîf ile geçti. | | ( ve ) **نَشَّمَ** (Allah Teâlâ, zikri yüce olsun) | dünyada: ( **رَفَعَهُ** ) onu yükseltti. |

| | ( ve ) **النَّشَمُ** , **النَّمَشِ**’in kalbidir; ondan şöyle denir: | ( **نَشِمَ الثَّورُ ، كَفَرِحَ ، فهو نَشِمٌ** ): | onda ( beyaz noktalar ve ) noktalar ( siyah ) olduğu zaman. | | ( ve ) **المَنْشِمُ** , ( **كَمَجْلِسٍ ، ومَقْعَدٍ** ): | ( **عِطْر** )dan, ( **شَاق الدَّقِّ** )’dan bir tanedir; yahut | ( **قُرُون السُّنْبُلِ** ) içinde olan bir şeydir; ona | attarlar **رَوْقًا** adını verirler; ve o ( **سَمُّ سَاعَةٍ** )dır. Dedi ki | İbn Berrî: o **البَيْشُ**’tur. ( ve ) Züheyr dedi ki: | % ( Siz ikiniz, ʿAbs’ı ve Zübyân’ı, onlar birbirlerini yok ettikten ve aralarında **عِطْرِ مَنْشِمِ**’i dövdükten sonra (barıştırdınız) ) % | | Cevherî onu böyle ضبط etti: şînin kesresiyle; | ve şerde bir mesel olmuştur. | | Hişâm el-Kelbî dedi ki: kim **مَنْشِمُ** derse | şînin kesresiyle, o **مَنْشِمُ** ( **بِنْتُ الوَجِيهِ العَطَّارَةُ بِمَكَّةَ** )dır; Himyer’dendir. Ve başkası: | Hemdân’dandır, dedi. Ebû ʿAmr ve Şeybânî dedi ki: o | hanût satardı; ve o Huzâʿa’dandır. Ve denildi ki: | o Cürhüm’den bir kadındır. ( **وَكَانُوا** ), ve | Cevherî’nin Asmaʿî’den naklettiği nass: Huzâʿa | ve Cürhüm ( **إِذَا أَرَادُوا القِتَالَ وتَطَيَّبُوا بِطِيبِهَا** ) (yaptıkları) zaman; | ve **الصِّحاح**’ın nassında vav yoktur. Ve onlar, bunu yaptıkları zaman | ( **كَثُرَتِ القَتْلَى** ) aralarında ölüler çoğalırdı. | Ve İbn Berrî, Asmaʿî’den nakletti: o, Mekke’de bir attarenin adıdır; onlar | harbi kastettikleri zaman ellerini onun | kokusuna batırırlardı; ve onun üzerine, harpte canlarını ortaya koyacaklarına | ve gevşemeyeceklerine yahut öldürüleceklerine dair yeminleşirlerdi. Ve | Kelbî dedi ki: o Cürhümî’dir; ve Cürhüm, Huzâʿa ile savaşmak için çıktığı zaman | [çıktı] | onlarla beraber çıkardı da onları kokulardı; böylece onun kokusuyla kokulanan hiç kimse yoktur ki | öldürülünceye yahut yaralanıncaya kadar savaşmasın. Ve denildi ki: | bir kadındır; bir koku yapmıştı, onunla kocasını kokulardı; sonra bir adamla dostlaştı ve onu | kendi kokusuyla kokuladı; derken kocası ona rastladı da onun üzerinde kendi kokusunun kokusunu aldı | ve onu öldürdü; bunun yüzünden iki kabile birbirleriyle savaştı. Dedi ki | Kelbî: kim **مَنْشَمُ** derse, şînin fethasıyla, | o, Araplara otlak arayan bir kadındır; |

| onlara kokusunu satardı; derken Araplardan bir kavim ona baskın yaptı da | kokusunu aldı. Sonra bu, kavmine ulaştı; böylece onun kokusunun kokusunu üzerinde aldıkları herkesin | kökünü kazıdılar. Ve onunla şerde mesel vurulmuştur; ( şöyle dediler: **أَشْأَمُ مِنْ عِطْرِ مَنْشَمٍ** ). | İbn Berrî bunu iki ضبط ile böyle hikâye etti. | | ( ve ) bazısı dedi ki: **المَنْشَمُ** ( kötü kokulu siyah bir meyvedir ). | | ( ve ) Ebû ʿUbeyde dedi ki: **مَنْشِمُ** ( **ع** )dır; | ve onunla Züheyr’in sözünü tefsir etti. ( ve ) denilir ki: o | ( **حَبُّ البَلَسَانِ** )dır; Cevherî onu nakletti. | | ( **وتَنَشَّمَ العِلْمَ** : onu aramada incelik gösterdi ) , | ve eğer **تَنَسَّمَه** deseydi daha kısa olurdu. Ve denildi ki: | ondan bir ilim **تَنَشَّمَ** etti; ondan faydalandığı zaman. | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **نَشَّمَه تَنْشِيمًا**: ondan aldı; **كَنَشَّبَهُ** gibi. | | İbn Berrî, Ebû ʿAmr’dan nakletti ve dedi ki: | **مَنْشَمٌ** şerrin ta kendisidir. | | Ve elim korkaklıktan ve benzerinden **نَشِمةٌ**’dir, | **كَفَرِحَةٍ**; Cevherî onu nakletti. | | Ve **نَشَمٌ** , harekeli olarak: bir yerdir; Nasr’dan. |
