# نصب (ن-ص-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B5%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Dikili taş demektir

- Harfler: ن - ص - ب
- Kur'an'da: 32 geçiş · 29 ayet · 15 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (15)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَصِيبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Nasip | 8 | 8 | [3:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/3:23.md) |
| [نَصِيبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Nasip | 8 | 6 | [2:202](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/2:202.md) |
| [نَصَبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A8%D9%8C.md) | فَعَلٌ | Yorulmak | 3 | 3 | [9:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/9:120.md) |
| [نَصِيبَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعِيلَهُمْ | Onların payı | 2 | 2 | [4:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/4:33.md) |
| [النُّصُبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%8F%D9%91%D8%B5%D9%8F%D8%A8%D9%90.md) | الْفُعُلِ | Dikili taş | 1 | 1 | [5:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/5:3.md) |
| [بِنُصْبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D8%A8%D9%90%D9%86%D9%8F%D8%B5%D9%92%D8%A8%D9%8D.md) | بِفُعْلٍ | Yorgunluk ile | 1 | 1 | [38:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/38:41.md) |
| [فَانْصَبْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B5%D9%8E%D8%A8%D9%92.md) | فَافْعَلْ | Hemen yorul | 1 | 1 | [94:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/94:7.md) |
| [نَاصِبَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَاعِلَةٌ | Yorulan | 1 | 1 | [88:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/88:3.md) |
| [نَصَبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Yorulmak | 1 | 1 | [18:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/18:62.md) |
| [نَصِيبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8D.md) | فَعِيلٍ | Nasip | 1 | 1 | [42:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/42:20.md) |
| [نَصِيبَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فَعِيلَكَ | Senin payın | 1 | 1 | [28:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/28:77.md) |
| [نَصِيبُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعِيلُهُمْ | Onların payı | 1 | 1 | [7:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/7:37.md) |
| [نُصُبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B5%D9%8F%D8%A8%D9%8D.md) | فُعُلٍ | Dikili taş | 1 | 1 | [70:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/70:43.md) |
| [نُصِبَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B5%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فُعِلَتْ | Dikildi | 1 | 1 | [88:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/88:19.md) |
| [وَالْأَنْصَابُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8F.md) | وَالْأَفْعَالُ | Ve dikili taşlar | 1 | 1 | [5:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/5:90.md) |

## Mücavir kökler — 48 mücavir (198 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B5.md) — 2 ortak ayet · G² 22 · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
2. [زلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 22 · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir
3. [نيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Erişirler
4. [حرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Hars ekin demektir
5. [فرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
6. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 8 ortak ayet · G² 10 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
7. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Ona dokundu
8. [سرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Çabuk
9. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Biribirini kesen yoldur
10. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
11. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
12. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 6 · Kevn, tepe demektir
13. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
14. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kadınlar
15. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ferv “Ferre”ye bak
16. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kazandı
17. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
18. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Rical ayak demektir
19. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
20. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
21. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Yavru” demektir
22. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Gem demektir
23. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
24. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
25. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
26. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Hufre, çukur demektir
27. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 13 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
28. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Dane, inek yavrusuna denir
29. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Sehl” ova demektir
30. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
31. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Petekteki baldır
32. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Ana kapının önündeki bekçidir
33. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
34. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
35. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
36. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
37. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
38. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
39. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
40. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
41. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
42. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Veli arka demektir
43. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
44. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · “Yemm” durgun akan su demektir
45. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
46. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Şey
47. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
48. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Saçak demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نصب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md), [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md), [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md), [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi dikmek, dikine ayağa kaldırmak, hizalamak ve açıkça görünür kılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Belirginleştirilmiş sınır, ayrılmış hak/pay (nasip), fiziksel ve zihinsel dik duruşun getirdiği meşakkat ve ibadet gayreti |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın veya amelin dikili bir işaret gibi sabitlenmesi, hukukî payların tayini ve hedef doğrultusunda kesintisiz cehd |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca yorulmak veya dikili put taşları ile daraltarak nasip kelimesindeki aktif pay alma ve belirlenmiş hak boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نص | Bir şeyi açığa çıkarmak, yükseltmek, sınırını belirginleştirmek ve son noktasına kadar vardırmak; [نصت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA.md) (dikkatle odaklanmak), [نصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD.md) (arılığı ortaya çıkarmak), [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) (yardımla ayağa kaldırmak), [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md) (ortadan belirgin paya ayırmak), [نصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%88.md) (alından tutup çekmek) köklerinde olduğu gibi belirgin kılma ve sınır tayini | ب | Temas, mekana sabitleme ve nesneleştirme imgesi katarak açığa çıkıp yükselen şeyi fiziksel olarak dikine yere çakmak, ayakta tutmak veya pay olarak sınırlayıp tahsis etmek anlamını oluşturur |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Dikey doğrultuda filizlenme, topraktan yukarıya doğru yükselen canlı hareket ve süreklilik payı taşır. |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Belirli bir doğrultuda hedefe kilitlenme, dikey bir hat boyunca toparlanıp daralma ve sımsıkı tutunma payı ekler. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Yere oturma, bir mekanda sabitlenme, zeminle temas kurarak yerleşme işlevini yükler. |
| نصب | Filizin dikey yükselişinin bir hedefe kilitlenip zemine çakılarak sabitlenmesi | Bir nesnenin diklemesine doğrultulup zemine sabitlenmesi, sınır işareti veya pay olarak dikilip açıkça tayin edilmesi hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Mızrağın, taşın veya çadır direğinin dikine yere saplanması; su havuzunun kenarlarına dikilen taşlar (nasâib); devenin göğsünü dikleştirmesi ve boynuzları dik duran teke |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî’nin uykusuzluk ve kederi dikey dikilip duran bir ağırlığa benzettiği kullanım: كِليني لـهَمٍّ، يا أُمَيْمَةُ، ناصِبِ |
| Erken Arapça kullanım | Çöl yolcularının yön bulmak veya kabile sınırını belirlemek için diktiği taşlar (alâmet); putperestlerin kurban kanı akıtmak üzere diktiği taş anıtlar (nüsub/ensâb) ve develerin yürüyüş temposunu dik tutan ezgili şarkı türü (nasb) |

Kaynak: Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn ve Mekâyîsü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça نصب kökü, Kuzeybatı Sami ve Güney Sami dillerinde son derece tutarlı bir semantik kökene sahiptir. İbranicede נצב (n-ṣ-b) kökü durmak, ayağa kalkmak, dikilmek, tayin edilmek anlamlarına gelir; masoretik metinde maṣṣēḇâ (מַצֵּבָה) dikili taş veya kült anıtı demektir ve doğrudan Arapçadaki نصب ve نُصُب kelimeleriyle tam ses ve anlam denkliği gösterir. Aramice ve Süryanicede נצב / ܢܨܒ (n-ṣ-b) dikmek, fidan dikmek, inşa etmek, kurmak manasında yaygındır. Akadcada naṣābu biçimi doğrudan bulunmasa da dikey sabitleme ve dikme eylemleriyle ilişkili Sami morfolojik çekirdeğin izleri görülür. Kökün ortak Sami katmanındaki ana işlevi yatay duran bir nesnenin dikey pozisyona getirilerek zemine sabitlenmesi ve böylece bir sınır, işaret veya kült nesnesi olarak tayin edilmesidir. Arapçada bu dikey duruş iki yöne genişlemiştir: İlki dikilen nesnenin belirlediği pay, sınır ve zenginlik ölçüsü (nasip, nisap); ikincisi ise insanın sürekli dik ve teyakkuzda durmasının getirdiği bedensel zorlanma, yorgunluk ve meşakkattir (nasab).

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نص çekirdeğinden türeme dikey sabitleme | Açığa çıkarma ve yükseltme çekirdeğinin ب harfiyle zeminle birleştirilerek dikili taş, dikilme, yorgunluk ve pay kavramlarına evrilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נצב (n-ṣ-b), Süryanice ܢܨܒ (n-ṣ-b) | İbranicede dikilmek, dikili anıt taş; Süryanicede fidan dikmek ve inşa etmek anlamlarıyla tam kök ve anlam denkliği | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dikey sabitleme tabanı | Bazı Çadik ve Berberi dillerinde dik durma ve kazık çakma eylemleriyle morfolojik yakınlıklar öne sürülmüştür | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نصب | Anlamlı | Dikmek, sabitlemek, pay | Bir şeyi dikey doğrultup dikmek; sınır ve hisse belirlemek; meşakkat çekmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [نبص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B5.md) | Anlamlı | Az ses çıkarmak, kıpırdamak | Hafifçe kımıldamak veya zayıf bir sesle konuşmak | Kur'an'da geçmez |
| [صنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%A8.md) | Anlamlı | Sertleşmek, kokuşmak | Suyun uzun süre beklemesiyle kokması veya hardal ve sirkeden yapılan keskin katık | Kur'an'da geçmez |
| [صبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%86.md) | Anlamlı | Çevirmek, saklamak, alıkoymak | Kadehi veya hakkı birinden başkasına çevirip saklamak; hile ile gizlemek | Kur'an'da geçmez |
| بنص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [بصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نصب | Merkez | Dikmek, pay vermek, yorulmak | Bir şeyi dikine sabitlemek, açık pay belirlemek ve sürekli gayretle ayakta kalmak | Dikey sabitleme, açıkça görünür kılınan pay ve çaba |
| [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) | Komşu | Yükseltmek | [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) aşağıdan yukarıya kaldırmayı anlatır; نصب ise kaldırılan şeyin yere dikilip sabitlenmesini vurgular | Yükseklik kazanma esastır, dikili kalma şartı içermez |
| [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) | Komşu | Sabit kılmak | [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) sarsılmamayı ve yerinde kalmayı ifade eder; نصب ise bu sebatın dikey dikilme formuyla olmasını içerir | Yön bağımsız kararlılık ve değişmezlik |
| [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) | Komşu | Paylaştırmak | [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) bir bütünü parçalara ayırma eylemidir; نصب ise ayrılan parçanın kişiye dikilip tahsis edilen kesin payıdır | Bölme işlemi ve dağıtım süreci |
| [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) | Komşu | Güç sarf etmek | [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) hedefe varmak için gücün sınırını zorlamaktır; نصب ise sürekli ayakta durmanın ve çalışmanın getirdiği yorgunluktur | Eforun şiddeti ve kastîliği öndedir |
| [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) | Zıt | Yere koymak, indirmek | [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) bir şeyi yere bırakmak, yatay kılmak veya düşürmektir; نصب ise yerden yukarı dikmektir | Dikmenin ve yükseltmenin doğrudan zıddı olan yere bırakma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نصب | Dikmek, tayin edilen pay, meşakkat | Nesnenin dik durması, sınırın çizilmesi, tahsis ve yorgunluk alanlarını cemeder | Kesin |
| Latince | Erigere, statuere, portio | Dikmek, ayağa kaldırmak, hisse | Erigere dikleştirmeyi, statuere kurmayı, portio ise ayrılmış nasibi karşılar; yorgunluk boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Erect, set up, allot, fatigue | Dikmek, kurmak, pay etmek, tükeniş | Erect dikme eylemini, allot hak olarak tayin edilen nasibi, fatigue ise amelden doğan yorgunluğu kısmi karşılar | Güçlü |
| Almanca | Aufrichten, Anteil, Ermüdung | Dikmek, pay/hisse, yorulma | Aufrichten dikine kaldırmayı, Anteil nasibi verir; tek kelimede bütün anlam alanları birleşmez | Güçlü |
| Fransızca | Ériger, portion, lassitude | Dikmek, hisse, yorgunluk/bitkinlik | Ériger dikey kurmayı, portion takdir edilen hisseyi temsil eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short ve Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَصِيبٌ / نَصِيبًا | Ayrılmış hak, takdir edilen pay, dünyalık veya ahiret hissesi | Miras hukuku, kazançların karşılığı ve vahiyden alınan hisse bağlamı (Bakara [2:202](https://lisan.digital/tr/ayet/2:202.md), Nisâ [4:32](https://lisan.digital/tr/ayet/4:32.md), Âl-i İmrân [3:23](https://lisan.digital/tr/ayet/3:23.md)) |
| نُصُبٌ / أَنْصَابٌ | Üzerine kurban kesilen veya ibadet edilen dikili put taşları | Cahiliye şirk ritüelleri, haram kılınan kurbanlar ve putperest anıtlar bağlamı (Mâide [5:3](https://lisan.digital/tr/ayet/5:3.md), Mâide [5:90](https://lisan.digital/tr/ayet/5:90.md), Meâric [70:43](https://lisan.digital/tr/ayet/70:43.md)) |
| نَصَبٌ / نَصَبًا | Bedensel yorgunluk, yıpranma, yolculuk meşakkati | İnsanın fiziki tükenişi ve cennette bu tükenişin bulunmayışı bağlamı (Kehf [18:62](https://lisan.digital/tr/ayet/18:62.md), Tevbe [9:120](https://lisan.digital/tr/ayet/9:120.md), Fâtır [35:35](https://lisan.digital/tr/ayet/35:35.md)) |
| نُصِبَتْ | Dağların yeryüzüne sarsılmaz biçimde dikilmesi | Yaratılış delilleri ve kevnî ayetler bağlamı (Gâşiye [88:19](https://lisan.digital/tr/ayet/88:19.md)) |
| فَانْصَبْ | Bir ameli bitirince diğerine dikilmek, kesintisiz gayrete koyulmak | Peygamberî davet, ibadette sebat ve meşakkatli cehd bağlamı (İnşirâh [94:7](https://lisan.digital/tr/ayet/94:7.md)) |
| نَاصِبَةٌ | Ahirette faydasız amel sebebiyle boş yere yorulup tükenen | İnkarcıların dünyadaki çabalarının hüsranla sonuçlanması bağlamı (Gâşiye [88:3](https://lisan.digital/tr/ayet/88:3.md)) |
| نُصْبٍ | Şeytanın dokundurduğu ızdırap ve elem | Hz. Eyyûb'un maruz kaldığı ağır hastalık ve meşakkat bağlamı (Sâd [38:41](https://lisan.digital/tr/ayet/38:41.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb, kader ve ecel tayini; kulun nasibi meselesi | Kulun amellerinin karşılığı olarak takdir edilen nasibin cebir mi yoksa kesb mi olduğu tartışması | İlahi takdir ile insani hak ediş arasındaki pay ilişkisi |
| Fıkıh | Zekât nisabı, feraiz hisseleri ve şirk kurbanları | Nisap miktarının malın aslı olarak belirlenmesi; mirasçıların tayin edilen payları ve dikili taşlara kesilen hayvanların haramlığı | Hukuken sınırları belirlenmiş asgari ölçü ve meşru hisse |
| Tefsir | İnşirâh suresindeki فَانْصَبْ emrinin tevili | Tebliğ, cihat veya namaz bittiğinde duaya veya yeni bir ibadete dikilme gayretinin sınırları | Kesintisiz kulluk çabası ve bir gayretten diğerine dikilme |
| Hadis | Ehl-i Beyt sevgisi ve amelde meşakkat kavramı | Amelin faziletinin meşakkati oranında olması ve Hz. Fâtıma'yı üzen şeyin Hz. Peygamber'i de yoracağı yönündeki rivayetler | Ruhi ve fiziki yük taşıma, yorgunluğa katlanma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk ayrımı | Dikili taşlardan (ensâb) arınma | Kutsiyeti yalnızca Allah'a hasretme | Yere dikilen maddi anıtlara tapınmanın reddi ve amelde kesintisiz dikiliş (gayret) | Kesin |
| İlmi | İlimden pay alma ve yöntem | Vahiyden ve bilgiden nasip | Hakikatin belirli bir kısmını kavrama | Bilgi bütünü içinden bireyin istidat ve cehdiyle elde ettiği kavrayış hissesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve liyakat tayini | Hükümet veya idarede dikilen makam | Sınırları ve yetkisi belirlenmiş görev | İdarecinin veya hâkimin makama nasbedilmesi ve sınırlarının kanunla çizilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet, miras ve zekât | Nisap ve nasip dengesi | Hak dağıtımı ve taban sınır tayini | Zekât için alt sınırın (nisap) belirlenmesi ve her ferdin emekten doğan hissesinin güvenceye alınması | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dikey vektör ve normalize edilmiş eşik değeri (vektörel diklik ve kuantalanmış pay) | Geometride zemin düzlemine dik ($90^\circ$) çizilen normal doğrusu ve fizikte belirli bir eşik enerjisi (nisap) aşıldığında sistemin kuanta paketleri halinde pay alması yapısıyla örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hak ediş kotası ve pozitif hukukta normun vazı | Toplumsal yapıda bireyin statüsünün kurumsal olarak dikilmesi (tayin/nasb) ve adalet teorilerinde her hak sahibine ayrılan kota/pay ile birebir eşbiçimlidir | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Nasip kelimesini çabasızca gökten inen tesadüfi bir şans veya kör talih olarak algılamak; kökün dikey dikilme ve çalışma yorgunluğunu göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Nasip, kökün amelde yorulma (nasab) ve dikilme (insıbâb) anlamlarıyla doğrudan bağlıdır; insanın ameli, cehdi ve tercihleri doğrultusunda tahsis edilmiş meşru haktır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kaderi pasif bir bekleyişe indirgemek, ekonomik ve hukuki hak arayışlarını kadercilik perdesiyle söndürmek ve İnşirâh suresindeki dinamik aksiyon emrini ıskalamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem ontolojik düzenini (dağların dikilmesi), hem sosyo-ekonomik adaletini (nasip ve miras hisseleri), hem de tevhidi tavrını (dikili put taşlarının reddi) tek bir fiziksel dikilme imgesi üzerinden kurduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Miras ve kadın haklarının düzenlendiği Nisâ suresi ayetlerinde, şirkin put kültlerinin tasfiye edildiği Mâide suresinde ve insanın varoluşsal gayretinin anlatıldığı İnşirâh suresinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nasibin pasif bir piyango olmadığını, dikilen bir direk gibi sağlam ve belirlenmiş bir temele dayandığını göstererek tembelliği meşrulaştıran sahte nasip anlayışını düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir direğin, taşın veya nesnenin yatay durumdan çıkarılıp dikey doğrultuda zemine çakılması ve sabitlenmesi.
- Soyut anlam: Amelin bir hedefe kilitlenerek kesintisiz sürdürülmesi, bu sürdürülüşün doğurduğu meşakkat ve bunun neticesinde hukuken veya kaderen ayrılmış belirli pay.
- Sistematik karşılık: Bir sistemde taban eşiğinin (nisap) aşılmasıyla oluşan, dikey bir duruş ve gayret (nasab) sonucunda kesinleşen ayrık hak (nasip).
- LaTeX modeli: $$\vec{N} = \sum_{i=1}^{k} \left( E_i \times \delta_i \right) \implies P \ge P_0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\vec{N}$ dikey dikilişi ve doğrultulmuş yönelimi temsil eden nasb vektörüdür. $E_i$ sisteme aktarılan her bir ameli ve cehdi, $\delta_i$ amelin meşakkate ve sebatkar dik duruşa bağlılık katsayısını simgeler. Bunların toplamından doğan $P$ elde edilen payı (nasip), $P_0$ ise o sistemin varlık kazanması için aşılması gereken asgari eşik değerini (nisap) gösterir.

## Geçtiği ayetler (29 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B5%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:202](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/2:202.md) — نَصِيبٌ

أُولَئِكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): İşte onların kazandıklarından nasibleri vardır. Ve Allah hesabı çabuk görendir.

### [Ali İmran 3:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/3:23.md) — نَصِيبًا

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَى كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Kendilerine Kitab’tan bir pay verilmiş olanları görmedin mi ki; aralarında hüküm vermen için Allah’ın kitabına çağırılıyorlar da, sonra onlardan bir zümre arkasını çeviriyor. Onlar, temelli yüz çevirenlerdendir.

### [Nisa 4:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/4:7.md) — نَصِيبٌ · نَصِيبًا

لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا

Meal (IK): Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında erkeklere bir pay vardır. Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında kadınlara da bir pay vardır. Bunlar; az veya çok farz kılındığı şekilde bir paydır.

### [Nisa 4:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/4:32.md) — نَصِيبٌ

وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا

Meal (IK): Allah’ın sizi birbirinizden üstün kıldığı şeyleri özlemeyin. Erkeklere kazandıklarından bir pay vardır. Kadınlara da kazandıklarından bir pay vardır. Allah’ın lütfundan isteyin. Muhakkak ki Allah; herşeyi bilici olandır.

### [Nisa 4:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/4:33.md) — نَصِيبَهُمْ

وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا

Meal (IK): Ana-babanın ve akrabanın geriye bıraktıklarından her birine varisler kıldık. Yeminlerinizin bağladığı kimselere hisselerini verin. Muhakkak ki; Allah herşeye şahid olandır.

### [Nisa 4:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/4:44.md) — نَصِيبًا

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يَشْتَرُونَ الضَّلَالَةَ وَيُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ

Meal (IK): Bakmazmısın şu kendilerine kitabdan bir pay verilmiş olanlara? Kendileri sapıklığı satın aldıkları gibi sizin de yoldan sapmanızı istiyorlar.

### [Nisa 4:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/4:51.md) — نَصِيبًا

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُؤْمِنُونَ بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا هَؤُلَاءِ أَهْدَى مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا سَبِيلًا

Meal (IK): Kendilerine kitab verilmiş olanların puta ve tağut’a inanıp, küfredenlere: Bunlar mü’minlerden daha doğru yoldadırlar, dediklerini görmedin mi?

### [Nisa 4:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/4:53.md) — نَصِيبٌ

أَمْ لَهُمْ نَصِيبٌ مِنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لَا يُؤْتُونَ النَّاسَ نَقِيرًا

Meal (IK): Yoksa onların mülkten bir payı mı var? Öyle olsaydı; onlar insanlara bir çekirdek parçası bile vermezlerdi.

### [Nisa 4:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/4:85.md) — نَصِيبٌ

مَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُنْ لَهُ نَصِيبٌ مِنْهَا وَمَنْ يَشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً يَكُنْ لَهُ كِفْلٌ مِنْهَا وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مُقِيتًا

Meal (IK): Kim, iyi işte aracılık ederse; ondan kendisine bir pay ayrılır. Kim de kötü bir şeyde aracılık yaparsa; o kötülükten kendisine bir pay vardır. Allah, her şeye hakkıyla kadir ve nazır’dır.

### [Nisa 4:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/4:118.md) — نَصِيبًا

لَعَنَهُ اللَّهُ وَقَالَ لَأَتَّخِذَنَّ مِنْ عِبَادِكَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا

Meal (IK): Allah; ona la’net etsin. O dedi ki: Celal’in hakkı için, kullarından muayyen bir pay alacağım.

### [Nisa 4:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/4:141.md) — نَصِيبٌ

الَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمْ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ فَتْحٌ مِنَ اللَّهِ قَالُوا أَلَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ وَإِنْ كَانَ لِلْكَافِرِينَ نَصِيبٌ قَالُوا أَلَمْ نَسْتَحْوِذْ عَلَيْكُمْ وَنَمْنَعْكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا

Meal (IK): Onlar, hep sizi gözetleyip durular. Allah’tan size bir zafer gelince; sizinle beraber değil miydik? derler. Kafirlere zaferden bir pay düştüğü zaman da onlara; size üstünlük sağlayarak mü’minlerden korumadık mı? derler. Kıyamet günü aranızda hüküm vercek Allah’tır. Allah, mü’minlerin aleyhinde asla fırsat vermeyecektir.

### [Maide 5:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/5:3.md) — النُّصُبِ

حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ölü, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlananlar, boğularak, vurularak, yuvarlanarak veya sürüklenerek ölen, yırtıcı hayvan tarafından parçalananlar, canları çıkmadan evvel kestiğiniz müstesna, dikili taşlar üzerine kesilenler ve fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılınmıştır. Bunlar fasıklıktır. Bugün, küfredenler sizin dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Öyleyse onlardan korkmayın da Ben’den korkun. Bugün, dininizi kemale erdirdim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve size din olarak İslamiyeti beğendim. Her kim ki açlıktan darda kalırsa günaha kaymaksızın (bunlardan yemeğe mecbur olursa) muhakkak ki, Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Maide 5:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/5:90.md) — وَالْأَنْصَابُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; içki, kumar, dikili taşlar ve fal okları; ancak şeytan işi pisliklerdir. Bunlardan kaçının ki, felaha eresiniz.

### [En'am 6:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/6:136.md) — نَصِيبًا

وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعَامِ نَصِيبًا فَقَالُوا هَذَا لِلَّهِ بِزَعْمِهِمْ وَهَذَا لِشُرَكَائِنَا فَمَا كَانَ لِشُرَكَائِهِمْ فَلَا يَصِلُ إِلَى اللَّهِ وَمَا كَانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلَى شُرَكَائِهِمْ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ

Meal (IK): Onlar; Allah için, O’nun yarattığı ekin ve davarlardan bir pay ayırdılar ve kendi zanlarına göre; bu, Allah’ındır, bu da koştuğumuz ortaklarımızındır, dediler. Ortaklarına ait olanlar Allah’a ulaşamaz dı da, Allah’a ait olanlar ortaklarına giderdi. Ne kötüdür hükmedegeldikleri şeyler.

### [Araf 7:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/7:37.md) — نَصِيبُهُمْ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ أُولَئِكَ يَنَالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتَابِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوا أَيْنَمَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا وَشَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran veya O’nun ayetlerini yalan sayanlardan daha zalim kim vardır? İşte onlara; kitabdaki payları erişecektir. Nihayet, elçilerimiz canlarını almak üzere onlara geldiklerinde; diyeceklerdir ki: Allah’tan başka tapar olduklarınız nerede? Onlar da derler ki: Onlar, bizi bırakıp kaçtılar. Ve onlar, kendi aleyhlerine gerçekten kafir olduklarına şehadet ederler.

### [Tevbe 9:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/9:120.md) — نَصَبٌ

مَا كَانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ وَلَا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَطَئُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Gerek Medine’liler için, gerekse onların çevresinde bulunan Bedeviler için; Allah’ın peygamberinden geri kalmak, kendilerini ona tercih etmek yaraşmaz. Çünkü Allah yolunda susuzluk, yorgunluk, açlık, kafirleri kızdıracak bir yere ayak basmak ve düşmana karşı başarı kazanmak karşılığında; onlara mutlaka bir salih amel yazılır. Muhakkak ki Allah, ihsan edenlerin mükafatını zayi etmez.

### [Hud 11:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/11:109.md) — نَصِيبَهُمْ

فَلَا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِمَّا يَعْبُدُ هَؤُلَاءِ مَا يَعْبُدُونَ إِلَّا كَمَا يَعْبُدُ آبَاؤُهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِنَّا لَمُوَفُّوهُمْ نَصِيبَهُمْ غَيْرَ مَنْقُوصٍ

Meal (IK): Öyleyse bunların taptıkları şeyler konusunda sakın şüphede olma. Daha önce babalarının taptıkları gibi onlar da taparlar. Onların paylarını eksiksiz ödeyeceğiz.

### [Hicr 15:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/15:48.md) — نَصَبٌ

لَا يَمَسُّهُمْ فِيهَا نَصَبٌ وَمَا هُمْ مِنْهَا بِمُخْرَجِينَ

Meal (IK): Onlara orada hiç bir yorgunluk ve zahmet değmez. Oradan çıkarılacak da değillerdir.

### [Nahl 16:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/16:56.md) — نَصِيبًا

وَيَجْعَلُونَ لِمَا لَا يَعْلَمُونَ نَصِيبًا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ تَاللَّهِ لَتُسْأَلُنَّ عَمَّا كُنْتُمْ تَفْتَرُونَ

Meal (IK): Kendilerine verdiğimiz rızıktan, bilmediklerine pay ayırırlar. Allah’a andolsun ki; uydurup durduğunuz şeylerden muhakkak sorguya çekileceksiniz.

### [Kehf 18:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/18:62.md) — نَصَبًا

فَلَمَّا جَاوَزَا قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا

Meal (IK): Oradan uzaklaştıkları vakit Musa delikanlısına; azığımızı çıkar, bu yolculuğumuzdan andolsun ki yorgun düştük, dedi.

### [Kasas 28:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/28:77.md) — نَصِيبَكَ

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Allah’ın sana verdiği şeylerde ahiret yurdunu gözet. Dünyadaki nasibini de unutma. Allah’ın sana ihsan ettiği gibi sen de ihsan da bulun. Yeryüzünde bozgunculuk arama. Doğrusu Allah; bozguncuları sevmez.

### [Fatır 35:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/35:35.md) — نَصَبٌ

الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ فَضْلِهِ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ

Meal (IK): Ki O; lutfuyla bizi kalınacak diyara yerleştirdi. Orada bize ne bir yorgunluk dokunacaktır, ne de bıkkınlık gelecektir.

### [Sad 38:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/38:41.md) — بِنُصْبٍ

وَاذْكُرْ عَبْدَنَا أَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطَانُ بِنُصْبٍ وَعَذَابٍ

Meal (IK): Kulumuz Eyyub’u da hatırla. Hani Rabbına: Doğrusu şeytan bana yorgunluk ve azab verdi, diye seslenmişti.

### [Mü'min 40:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/40:47.md) — نَصِيبًا

وَإِذْ يَتَحَاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِيبًا مِنَ النَّارِ

Meal (IK): Ateşin içinde birbirleriyle tartışırlarken güçsüzler, büyüklük taslayanlara derler ki: Doğrusu biz, size uymuştuk. Şimdi ateşin bir parçasını olsun bizden savabilir misiniz?

### [Şura 42:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/42:20.md) — نَصِيبٍ

مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ

Meal (IK): Kim, ahiret ekinini isterse; onun ekinini arttırırız. Kim de dünya ekinini isterse; ona da bundan veririz. Ancak onun ahirette bir nasibi yoktur.

### [Mearic 70:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/70:43.md) — نُصُبٍ

يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ سِرَاعًا كَأَنَّهُمْ إِلَى نُصُبٍ يُوفِضُونَ

Meal (IK): O gün; onlar, dikili taşlara doğru koşuyorlarmış gibi, kabirlerden çabuk çabuk çıkarlar.

### [Gaşiye 88:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/88:3.md) — نَاصِبَةٌ

عَامِلَةٌ نَاصِبَةٌ

Meal (IK): Zor işler altında bitkin düşmüştür.

### [Gaşiye 88:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/88:19.md) — نُصِبَتْ

وَإِلَى الْجِبَالِ كَيْفَ نُصِبَتْ

Meal (IK): Dağlara da. Nasıl dikilmiştir?

### [İnşirah 94:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/ayet/94:7.md) — فَانْصَبْ

فَإِذَا فَرَغْتَ فَانْصَبْ

Meal (IK): Öyleyse boş kaldın mı hemen koyul,

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Dikili taş demektir. Çardak devri toplulukları toplantı yerlerine taş dikerler ve bu taşa da nasb derlerdi.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والنون والباء معهما
ن ص ب، ص ب ن، ن ب ص، ص ن ب مستعملات
نصب:
النَّصَبُ: الإِعياء والتَّعَبُ، والفِعلُ: نَصِبَ يَنْصَبُ.
وأَنْصَبَني هذا الأمرُ، وأمر ناصِبٌ أي مُنْصِبٌ ومنه: كِليني لِهَمٍّ يا أمَيْمَةُ ناصِبِ وكذلك خانِق في موضع مخنُوقٍ، وكاسٍ في موضع مُكْتَسٍ.
والنَّصْبُ ضِدُ الرَّفع في الاعِراب.
والنَّصْبُ: الشَرُّ والبَلاءُ، قال ابن أبي خازم: تعنّاكَ نَصْبٌ من أُمَيمةَ مُنصِبُ والنَّصْبُ: نَصبُ الداء، تقول: أصابَه نَصْبٌ من الداء.
والنِّصْبُ: النَّصيب، لغة، قال: وليس له في مالِ وارِثِه نِصبُ والنُّصُبُ: حَجَرٌ كان يُنْصَبُ فيُعبَدُ وتُصَبُّ عليه دِماءُ الذَّبائِح وجمعُه أنصابٌ.
والنُّصُبُ: العَلَمُ.
والنُّصُبُ: جماعة النَّصيبة، وهي علامة تُنْصَبُ للقوم، اي علامة كانت لهم.
والنَّصيبَةُ واحدةُ النَّصائب، وهي نَصائبُ الحَوض، وهي حِجارةٌ تُنْصَبُ حَوالَي شفيره فتُجْعَل له عَضائد.
والنَّصبُ: رَفْعُك شيئاً تَنْصِبُه قائماً مُنتَصِباً.
والكلمةُ المنصوبةُ يُرفَع صوتُها الى الغار الأعلى.
وناصَبْتُ فلاناً الشَرَّ والحَرْبَ والعَداوةَ ونحوها.
ونَصَبْنا لهم حَرباً، وانْ لم تُسَمَّ الحَرْبُ جازَ.
وكلُّ شيءٍ استقبَلْتَه فقد نَصَبْتَه.
وتَيُسٌ أَنصَبُ، وعَنْزَةٌ نَصْباءَ، أي منتَصِبُ القَرْن.
وناقة نَصباء: مُنْتَصِبَةٌ مُرْتَفِعَةُ الصَّدْرِ.
والنُّصُبُ جمع نِصابِ سِكِّينٍ.
ونِصابُ الشَّمْس مَغيُبها.
ونِصابُ كُلِّ شيءٍ: أصلهُ ومَرْجِعُه الذي يَرجِعُ إليه.
وتقول: رَجَعَ الى مُرَكَّبهِ ومَنْصِبهِ أي أصلِ مَنبتِهِ وحَسَبِه.
صبن:
الصَّبْنُ: تَسوِيَةُ الكَعْبَيْنِ في الكَفِّ ثم تَضرِبُ بهما فيقال: أَجِلْ ولا تَصبِن.
واذا صَرَفَ الساقي الكأسَ عمَّن هو أَولَى بها قيلَ: صَبَنَ، قال عمرو بن كلثوم:
صَبَنْتِ الكأسَ عَنّا أُمَّ عَمْـرٍ		وكانَ الكأسُ مَجراها اليَمينا
واذا خَبَّأَ الانسان في كَفِّه شيئاً كالدِّرْهَم او الخاتَم ولا يُفْطَنُ له قيل: صَبَنَ.
نبض:
نَبَضَ الغُلامُ ينبِضُ بالطائرِ نَبضاً: يَضُمُّ شَفَتَيْهِ ثمّ يدعُوه.
صنب:
الصِّنابُ: صِباغُ الخَرْدَل.
والصِّنابيُّ من الدَّوابِّ والاِبِل: لَوْنٌ بين الحُمْرة والصُّفرةِ مع كَثْرةِ الشَّعَر والوَبَرِ.

##### Türkçe

باب **الصاد** ve**النون** ve**الباء** onlarla birlikte
**ن ص ب**، **ص ب ن**، **ن ب ص**، **ص ن ب** kullanılagelenlerdir

**نصب**:
**النَّصَبُ**: bitkinlik ve yorgunluk; fiil: **نَصِبَ يَنْصَبُ**.
Ve “Bu iş beni yordu” **أَنْصَبَني هذا الأمرُ**; ve “yorgun (iş)” **أمر ناصِبٌ** yani **مُنْصِبٌ**; ve ondan: “Beni bırak, bir keder için, ey Ümeyme, yoran” **كِليني لِهَمٍّ يا أمَيْمَةُ ناصِبِ**. Ve yine **خانِق** (boğan) **مخنُوقٍ** (boğulmuş) yerinde, ve **كاسٍ** (giydiren) **مُكْتَسٍ** (giyinmiş) yerinde.
Ve **النَّصْبُ** i‘rabda **الرَّفع**’in zıddıdır.
Ve **النَّصْبُ**: kötülük ve belâ; İbn Ebî Hâzim dedi: “Sana Ümeyme’den yoran bir **نَصْبٌ** eziyet etti” **تعنّاكَ نَصْبٌ من أُمَيمةَ مُنصِبُ**. Ve **النَّصْبُ**: hastalığın yerleşmesi; dersin ki: “Ona hastalıktan bir **نَصْبٌ** isabet etti” **أصابَه نَصْبٌ من الداء**.
Ve **النِّصْبُ**: pay, bir lehçe olarak; dedi ki: “Onun, vârisinin malında bir **نِصبُ** yoktur” **وليس له في مالِ وارِثِه نِصبُ**. Ve **النُّصُبُ**: dikilip kendisine tapılan ve kurbanların kanlarının üzerine döküldüğü bir taş; çoğulu **أنصابٌ**’dır.
Ve **النُّصُبُ**: alâmet.
Ve **النُّصُبُ**: **النَّصيبة**’nin topluluğu; o, kavim için dikilen bir işarettir; yani onlara ait bir işaret idi.
Ve **النَّصيبَةُ**: **النَّصائب**’in bir tanesidir; o, havuzun **نَصائبُ الحَوض**’udur; o, kenarının çevresine dikilen taşlardır; böylece ona dayanaklar yapılır.
Ve **النَّصبُ**: bir şeyi, onu ayakta dikilmiş doğrulmuş olarak dikmen (yükseltmen).
Ve mansup kelimenin sesi, en üst boğaza kadar yükseltilir.
Ve “Falancaya kötülük, savaş, düşmanlık ve benzerlerini karşılıklı yaptım” **وناصَبْتُ فلاناً الشَرَّ والحَرْبَ والعَداوةَ ونحوها**.
Ve “Onlara bir savaş kurduk” **ونَصَبْنا لهم حَرباً**; savaş adlandırılmasa da câiz olur.
Ve her şey ki ona yöneldin, onu dikmiş oldun.
Ve “dik boynuzlu bir teke” **تَيُسٌ أَنصَبُ**, ve “dik boynuzlu bir keçi” **عَنْزَةٌ نَصْباءَ**; yani boynuzu dik.
Ve “dik, göğsü yüksek bir dişi deve” **وناقة نَصباء**: göğsü dik, yükselmiş.
Ve **النُّصُبُ**, bıçak sapının **نِصابِ سِكِّينٍ** çoğuludur.
Ve güneşin **نِصابُ الشَّمْس**’i: onun batışı.
Ve her şeyin **نِصابُ كُلِّ شيءٍ**’i: onun aslı ve kendisine dönülen merciidir.
Ve dersin ki: “Bileşiğine ve **مَنْصِبهِ**’ne döndü” **رَجَعَ الى مُرَكَّبهِ ومَنْصِبهِ**; yani bitiştiği yerin aslına ve soyuna.

**صبن**:
**الصَّبْنُ**: avuç içinde iki topuğu düzleştirmek, sonra ikisiyle vurmak; böylece denir ki: “Çevir, ve **تَصبِن** etme” **أَجِلْ ولا تَصبِن**.
Ve sâkî kadehi, ona daha lâyık olandan çevirince “**صَبَنَ**” denir; Amr b. Külsûm dedi:
**صَبَنْتِ الكأسَ عَنّا أُمَّ عَمْـرٍ		وكانَ الكأسُ مَجراها اليَمينا**
Ve insan avucunda dirhem yahut yüzük gibi bir şeyi gizleyip ona dikkat edilmezse “**صَبَنَ**” denir.

**نبض**:
“Delikanlı kuşla dudaklarını birleştirip sonra onu çağırdı” **نَبَضَ الغُلامُ ينبِضُ بالطائرِ نَبضاً**: dudaklarını birleştirir, sonra onu çağırır.

**صنب**:
**الصِّنابُ**: hardal boyası.
Ve binek hayvanlarından ve develerden **الصِّنابيُّ**: kızıllık ile sarılık arasında bir renk; kıl ve yünün çokluğu ile birlikte.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَصب: مصدر نَصَبْتُ الشيء، إذا أقمته. وصفيحٌ مُنَصَّب، أي نُصِبَ بعضُه على بعض. ونَصَّبَتِ الخيلُ آذانَها، شدِّد للكثرة والمبالغة. ونَصَبْتُ لفلانٍ نَصْباً، إذا عاديته. وناصَبْتُهُ الحربَ مُناصَبَةً. ونَصَبَ القومُ: ساروا يومهم، وهو سيرٌ لَيِّنٌ. والمَنْصِبُ: الأصل، وكذلك النِصاب. والنِصابُ من المال: القَدَر الذي تجِبْ فيه الزكاة إذا بلغَه، نحو مائتي درهم، وخمسٍ من الإبل. ونِصابُ السكين: مقبضه. وأنْصَبْتُ السكِّين: جعلت له مَقبِضاً. ونَصِبَ الرحل بالكسر نَصَباً: تَعِبَ. وأنْصَبَهُ غيره. وهُمٌّ ناصب، أي ذو نَصَبٍ، مثل تامِرٍ ولابِنٍ. ويقال: هو فاعِلٌ بمعنى مفعولٍ فيه، لأنَّه يُنْصَبُ فيه ويُتعبُ، كقولهم: ليل نائم، أي يُنامُ فيه، ويوم عاصف، أي تعصِفُ فيه الريح. وتيسٌ أنْصَبُ وعنزٌ نَصْباءُ بيِّنة النَصَبِ، إذا انتصبَ قرناها. وناقةٌ نصباء: مرتفعة الصدر. وتَنَصَّبَتِ الأُتُنُ حول الحمار، وغِناءُ النَصْبِ: ضربٌ من الألحان. وفي الحديث: "لو نَصَبْتَ لنا نَصْبَ العرب"، أي لو غَنَّيْتَنا غِناءَ العرب، وهو غناءٌ لهم يشبه الحُداء إلا أنَّه أرقُّ منه. والنَصْبُ في الإعراب: كالفتح في البناء، وهو من مواضَعاتِ النحويِّين. تقول منه: نَصَبْتُ الحرف فانتصب. وغبارٌ منتصب، أي مرتفع. والنَصْبُ: ما نُصِبَ فعُبِدَ من دون الله تعالى. وكذلك النُصْبُ بالضم، وقد يُحَرَّك. والنُصْبُ: الشرّ والبلاء. ومنه قوله تعالى: "مَسَّنِيَ الشيطانُ بنُصْبٍ وعَذابٍ". والنَصيبَةُ: حجارة تُنْصَبُ حول الحوض ويُسَدُّ ما بينها من الخَصاص بالمَدَرَةِ المعجونة. قال الشاعر:
هَرَقْناهُ في بادي النَشيئَةِ داثِرٍقديمٍ بعهد الماء بُقْعٍ نَصائِبُهْ
والنصيب: الحظَّ من الشيء. والنصيب: الحوض. والنَصيب: الشَرَكُ المنصوب.

##### Türkçe

**النَصب**: “şeyi diktiğim/kurduğum” zaman, **نَصَبْتُ الشيء**’in mastarıdır; yani onu ayakta tuttum/diktim. Ve **صفيحٌ مُنَصَّب**: yani onun bir kısmı bir kısmı üzerine dikilmiştir/konmuştur. Ve atlar kulaklarını dikti: **ونَصَّبَتِ الخيلُ آذانَها**; çokluk ve mübalağa için şeddelendi. Ve bir kimseye karşı **نَصَبْتُ لفلانٍ نَصْباً**: ona düşmanlık ettiğim zaman. Ve onunla savaşı karşılıklı düşmanlık ettim: **وناصَبْتُهُ الحربَ مُناصَبَةً**. Ve kavim **نَصَبَ القومُ**: gün boyu yürüdüler; o, yumuşak bir yürüyüştür. Ve **المَنْصِبُ**: asıl/kök; **النِصاب** da böyledir. Ve maldan **النِصابُ**: ona ulaştığında zekâtın vacip olduğu miktar; iki yüz dirhem ve develerden beş gibi. Ve bıçağın **نِصابُ**’ı: sapıdır. Ve **أنْصَبْتُ السكِّين**: ona bir sap yaptım. Ve **نَصِبَ الرحل** (kesre ile) **نَصَباً**: yoruldu. Ve başkası onu yordu: **وأنْصَبَهُ غيره**. Ve **هُمٌّ ناصب**: yani **نَصَبٍ** sahibi; **تامِرٍ** ve **لابِنٍ** gibi. Ve denilir ki: o, içinde mef‘ûl manasında fâildir; çünkü onda **يُنْصَبُ** ve yorulur; onların “uyunan gece” sözü gibi: **ليل نائم**; yani onda uyunulur; ve “rüzgârın estiği gün” sözü gibi: **يوم عاصف**; yani onda rüzgâr eser. Ve **تيسٌ أنْصَبُ** ve **عنزٌ نَصْباءُ**; **بيِّنة النَصَبِ**: iki boynuzu dikildiği zaman. Ve **ناقةٌ نصباء**: göğsü yüksek. Ve dişi eşekler merkebin etrafında dikildiler: **وتَنَصَّبَتِ الأُتُنُ حول الحمار**. Ve **غِناءُ النَصْبِ**: nağmelerden bir türdür. Ve hadiste: “**لو نَصَبْتَ لنا نَصْبَ العرب**”; yani bize Arapların şarkısını söyleseydin; o, onların bir şarkısıdır; **الحُداء**’a benzer, ancak ondan daha incedir. Ve i‘rabda **النَصْبُ**: binâda fetha gibidir; o, nahivcilerin uzlaşımlarındandır. Ondan dersin ki: **نَصَبْتُ الحرف فانتصب** (harfi nasb ettim de nasb oldu). Ve **غبارٌ منتصب**: yani yükselmiş. Ve **النَصْبُ**: Allah Teâlâ’dan başka ibadet edilmek üzere dikilen şey. **النُصْبُ** (damme ile) de böyledir; harekelenebilir. Ve **النُصْبُ**: şer ve belâ. Ondandır ki Allah Teâlâ’nın sözü: “**مَسَّنِيَ الشيطانُ بنُصْبٍ وعَذابٍ**”. Ve **النَصيبَةُ**: havuzun etrafına dikilen taşlar; aralarındaki gedikler yoğrulmuş çamurla kapatılır. Şair dedi ki:
هَرَقْناهُ في بادي النَشيئَةِ داثِرٍقديمٍ بعهد الماء بُقْعٍ نَصائِبُهْ
Ve **النصيب**: şeyden pay/kısmet. Ve **النصيب**: havuz. Ve **النَصيب**: dikilmiş tuzak.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ن ب
صبن ، صنب ، نصب ، نبص ، بصن .
بصن : قريةٌ تُعْمَل فيها السُّتُورُ البَصَنِيَّة ، وليست بعربيّة .
صبن : اللّحيانيّ عن الأصمعيّ : صَبَنْتَ بالصاد عنّا الهديّةَ تَصِبْنَ صَبْناً .
قال : وقال رجُل من بني سعْد بن زيد : صَبَنْتَ تَصْبِن صَبْناً ، وكذلك كلُّ معروفٍ إذا صرفتَه إلى غيرِه . وكذلك كَبَنْتَ وَخَضَنْتَ وزنبت .
وقال الأصمعيّ : تأويلُ هذه الحروف : صَرْفُ الهديّة أو المعروف عن جيرانك ومعارفك إلى غيرهم .
وقال اللّيث : الصَّبْنُ : تسويةُ الكَعْبَيْن في الكَفّ ثم تَضْرِب بهما .
يقال : أَجِلْ وَلاَ تَصْبِن .
قال : وإذا خَبَأَ الرجلُ شيئاً في كَفَهِ ولا يُفطَن له كالدِّرهم وغيرِه قيل : صَبَن . فإذا صَرَف الكأسَ عمَّن هو أحقُّ بها إلى غيره قيل له : صَبَنَها ، وأنشد :
صَبَنْتِ الكَأْسَ عنّا أُمَّ عمرٍ و
وكان الكأسُ مَجْراها اليمِينَا
ثعلب عن ابن الأعرابي : الصَّبْنَاءُ : كَفُّ المُقَامِر إذا أمالها لِيغْدِرَ بصاحبِه يقول له شيخ البير ، وهو رئيسُ المُقامِرين : لا تَصْبِن ؛ لا تَصْبِن ، فإنّه طَرَف من الصَّغْوِ . والصابون : الذي يُغْسَل به الثّياب ، معروف ، معرّب .
نبص : قال ابن الأعرابي : النَّبْصاء من القِيَاسِ : المصوِّتةُ من النَّبِيص ، وهو صوتُ شَفَتَيِ الغلام إذا أرادَ تزويجَ طائرٍ بِأُنثاهُ .
اللّحياني : نَبَصْتُ بالطائرِ والعصفورِ أَنْبِصُ به نَبِيصاً ، أي : صوَّتُّ به . ونَبَصَ الطائرُ والعصفورُ يَنْبِصُ نَبِيصاً : إذا صوَّت صوتاً ضعيفاً . ونحو ذلك . قال الليث : وهو صحيح من كلام العرب .
صنب : أبو العبّاس : المِصْنَبُ : المُولَعُ بأكل
الصِّناب ، وهو الخَرْدل بالزَّبيب .
وفي الحديث : ( أُهْدِيَ للنّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَرْنَبٌ بِصِنَابِهَا ) ، أي : بِصِباغِها .
ومنه حديثُ عمر : ( لو شئتُ لأمرتُ بِصَرائقَ وصِنَابٍ ) .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الصِّنَاب : الخردَل والزَّبيب .
قال : ولهذا قيل لِلْبِرْذَوْنِ : صِنَابِيّ ، إنّما شُبِّه لونه بذلك .
وقال اللّيث : الصِّنَابِيّ من الدّوَابّ والإِبل : لونٌ بَين الحُمْرَةِ والصُّفْرة مع كثْرَةِ الشَّعَر والوَبر .
نصب : قال اللّيث : النّصَبُ : الإعياءُ من العَناء . والفعل نَصِبَ يَنْصَب . فأَنْصَبَنِي هذا الأمرُ . وأمْرٌ نَاصِبٌ ومُنْصِب ، وقال النابغة :
كِلِينِي لِهَمَ يا أُصَيْمَةَ ناصِبِ
قال : ناصب : بمعنى مُنْصِب . وقال ابن السكّيت : قال الأصمعيّ : ناصِب : ذي نَصَب ؛ مثل : ليل نائم ، ذي نوم يُنَامُ فيه . ورَجُلٌ دارعٌ : ذو دِرْع . قال : ويقال : نُصْبٌ ناصِبٌ . مِثْلُ : مَوْتٍ مائت ؛ وشِعْرٍ شاعِر .
وقال أبو عمرو في قوله : ناصبٌ : نَصَبَ نَحْوِي ، أي : جَدّ ؛ ويقال : نَصَبَ الرجلُ فهو ناصب ونصِبَ . ونصَبَ له الهمَّ وأنصَبَه .
وقال اللّيث : النَّصْبُ : نصْبُ الدَّاء ، يقال : أصَابَهُ نَصْب من الدَّاء . قال : والنِّصْبُ : لُغَةٌ في النصيب ، وقال الله : ( سِرَاعاً كَأَنَّهُمْ إِلَى نُصُبٍ ) ( المعارج : 43 ) ، وقرىءَ : إلى ( نَصْب ) .
قال أبو إسحاق : مَنْ قَرَأَ : ( إلى نَصْب ) ، فمعناه : إلى عَلَم منصوبٍ يَسْتَبِقون إليه ، ومَنْ قرأَ : ( إلَى نُصُب ) ، فمعناه : إلى أَصْنَامٍ ، كقول : ( وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ ) ( المائدة : 3 ) ، ونحو ذلك .
قَال الفرّاء : قال : والنَّصْبُ واحد ، وهو مصدَرٌ وجمعُه الأنْصاب .
وقال اللّيث : النُّصُبُ : جماعَةُ النَّصِيبة ، وهي علامةٌ تُنصَب للقوم .
وقال الفرّاء : كأنّ النُصُبَ الآلهةُ التي كانت تُعبَد من أحجار .
قلتُ : وقد جَعل الأعشى النُّصُبَ واحداً حيث يقول :
وذا النُّصُبَ المَنْصوبَ لا تَنْسُكَنَّهُ
أبو عُبَيد : النَّصائب : ما نُصِب حولَ الحوض من الأحجار ؛ قال ذو الرُّمة :
هَرَقْناهُ في بادِىء النَّشِيئة داثر
قديمٍ بعَهْدِ الماءَ بُقْعٍ نَصائبُهْ
وقال الليث : النُّصْبُ : رَفعُكَ شيئاً تَنْصِبُه قائماً منتصِباً .
والكلِمةُ المنصوبةُ يُرفَع صَوْتُها إلى الغار الأعلى .
وناصَبْتُ فلاناً الشرَّ والحربَ والعداوةَ ؛ ونَصَبْنَا لهم حَرْباً ، وكلُّ شيء انتصب بشيء فقد نَصَبْتَه . وتَيْسٌ أَنصب ، وعَنْز نَصْباء : إذا كانا منتصِبَي القُرون . وناقةٌ نَصْباءُ : مرتفِعة الصَّدْر .
أبو عُبَيد : أنصبتُ السكّينَ : جعلتُ لها نِصاباً ؛ قاله أبو زيد والكسائيّ ، قالا : وهو عَجْزُ السّكّين . ونِصابُ كلِّ شيء أصله ومرجعه الذي يرجع إليه يقال : فلانٌ يَرجِع إلى نِصابِ صِدْقٍ ؛ وتنْصِب صِدْق ، وأصلُه مَنبِته وَمحْتِدُه .
الليث : نِصابُ الشَّمس : مَغيبُها ومَرجِعُها الّذي تَرجِعُ إليه .
غيره : ثغرٌ منصَّب : مُستوِي النِّبْتة ، كأنه نُصِب مُسوِّيَ . ونَصَبْتُ للقَطاةِ شَرَكاً ونصَبتُ للقدَر نَصْباً .
قال ابن الأعرابي : المِنْصَبُ : ما يُنصَب عليه القِدْر إذا كان من حديدٍ . وتَنصَّب فلانٌ وانْتَصَب : إذا قامَ رافعاً رأسَه .
والنَّصْبُ : ضربٌ من أغانِي الأَعْراب .
وقد نصَبَ الراكب نَصْباً : إذا غَنَّى النَّصْبَ .
وفي الحديث : ( لو نَصَبتَ لنا نَصْبَ العَرَب ) ، أي : لو تَغَنّيْتَ .
ويَنْصُوب : موضع .
وقال شَمِر : غِنَاءُ النَّصّب : هو غِنَاءُ الرُّكْبان ، وهو العَقِيرة ، يقال : رَفَع عقيرتَه إذا غَنَّى النَّصْبَ .
وقال أبو عمرو : النَّصْبُ : حُدَاءٌ يُشْبه الغِناء .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : النَّصْب : أن يسير القومُ يومَهم ، وهو سيْرٌ ليِّن ، وقد نَصَبُوا نصْباً .

##### Türkçe

ص ن ب
**صبن** ، **صنب** ، **نصب** ، **نبص** ، **بصن** .

**بصن** : İçinde **السُّتُورُ البَصَنِيَّة** yapılan bir köydür; Arapça değildir.

**صبن** : el-Lihyânî, el-Asmaʿî’den: “Sen **بالصاد** ile bizden hediyeyi çevirdin; **تَصِبْنَ صَبْناً**.”

Dedi ki: Benî Saʿd b. Zeyd’den bir adam da dedi: “Sen **صَبَنْتَ تَصْبِن صَبْناً**; her maʿrûf (iyilik) da böyledir: onu başkasına çevirip (sarf edip) başka birine yönelttiğinde. Yine **كَبَنْتَ** ve **خَضَنْتَ** ve **زنبت** (de böyledir).”

El-Asmaʿî dedi: Bu harflerin te’vîli: hediyeyi yahut maʿrûfu, komşularından ve tanıdıklarından başkalarına çevirmektir.

El-Leys dedi: **الصَّبْنُ**: iki topuğu avuç içinde düzleştirmek, sonra onlarla vurmandır.
Denir: “**أَجِلْ** ve **لاَ تَصْبِن**.”

Dedi ki: Adam bir şeyi avucunda gizler de ona, dirhem ve başkası gibi, fark edilmezse: “**صَبَن**” denir. Kadehi, ona daha layık olandan başkasına çevirirse ona: “**صَبَنَها**” denir. Ve şu beyit okunmuştur:
“**صَبَنْتِ الكَأْسَ عنّا أُمَّ عمرٍ و**
**وكان الكأسُ مَجْراها اليمِينَا**”

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الصَّبْنَاءُ**: kumarbazın, arkadaşına hıyanet etmek için eğdiği avucudur; ona “kumarbazların reisi” olan “**شيخ البير**” der ki: “**لا تَصْبِن**; **لا تَصْبِن**; çünkü o, **الصَّغْوِ**’dan bir taraftır.” **الصابون**: elbiselerin yıkandığı şeydir; bilinir; Arapçalaştırılmıştır.

**نبص** : İbnü’l-Aʿrâbî dedi: kıyastan **النَّبْصاء**: **النَّبِيص**’ten olan ses çıkarandır; o, oğlanın, bir kuşu dişisine çiftleştirmek istediğinde iki dudağının sesidir.

El-Lihyânî: “Kuşla ve serçeyle **نَبَصْتُ**; onunla **أَنْبِصُ**; **نَبِيصاً** (yaptım)”; yani: onunla ses çıkardım. Kuş ve serçe **نَبَصَ**; **يَنْبِصُ نَبِيصاً**: zayıf bir sesle ses çıkardığında. Ve bunun benzeri. El-Leys dedi: Bu, Arapların كلامından sahih olandır.

**صنب** : Ebü’l-ʿAbbâs: **المِصْنَبُ**: **الصِّناب** yemeye düşkün olandır; o da kuru üzümle hardaldır.

Hadiste: “(Peygambere ( صلى الله عليه وسلم ) **بِصِنَابِهَا** ile bir tavşan hediye edildi)”; yani: onun boyasıyla.

Bundan, Ömer hadisi: “(İsteseydim **بِصَرائقَ وصِنَابٍ** emrederdim).”

Ebü ʿUbeyd, Ebû ʿAmr’dan: **الصِّنَاب**: hardal ve kuru üzümdür.

Dedi ki: Bu yüzden **لِلْبِرْذَوْنِ** için “**صِنَابِيّ**” denmiştir; rengi ona benzetilmiştir.

El-Leys dedi: **الصِّنَابِيّ** (binitlerden ve develerden): kızıllık ile sarılık arasında bir renktir; kıl ve yünün çokluğu ile birlikte.

**نصب** : El-Leys dedi: **النّصَبُ**: meşakkatten olan bitkinliktir. Fiil: **نَصِبَ يَنْصَب**. “Bu iş beni **فأَنْصَبَنِي**.” Ve “**أمْرٌ نَاصِبٌ**” ve “**مُنْصِب**”. Nâbiga dedi ki:
“**كِلِينِي لِهَمَ يا أُصَيْمَةَ ناصِبِ**”

Dedi ki: **ناصب**: **مُنْصِب** manasındadır. İbnü’s-Sikkît dedi: El-Asmaʿî dedi: **ناصِب**: **ذي نَصَب** (yani: yorgunluk sahibi)dir; “**ليل نائم**” gibi: içinde uyunan uyku sahibi. Ve “**رَجُلٌ دارعٌ**”: zırh sahibi. Dedi ki: “**نُصْبٌ ناصِبٌ**” de denir; “**مَوْتٍ مائت**” ve “**شِعْرٍ شاعِر**” gibi.

Ebû ʿAmr, “**ناصبٌ**” sözünde dedi ki: “**نَصَبَ نَحْوِي**”; yani: ciddiyet gösterdi; ve denir: adam **نَصَبَ**; o halde o **ناصب** ve **نصِبَ** (oldu). Ve ona gamı **نصَبَ** ve onu **أنصَبَه**.

El-Leys dedi: **النَّصْبُ**: hastalığın yerleşmesi; denir: “Ona hastalıktan bir **نَصْب** isabet etti.” Dedi ki: **النِّصْبُ**: **النصيب**’te bir lugattır. Allah dedi: “( **سِرَاعاً كَأَنَّهُمْ إِلَى نُصُبٍ** )” (Meʿâric: 43); ve “( **نَصْب** )”a doğru diye de okunmuştur.

Ebû İshâk dedi: “( **إلى نَصْب** )” diye okuyan kimseye göre manası: onların ona doğru yarıştıkları dikilmiş bir alamete doğrudur. “( **إلَى نُصُب** )” diye okuyan kimseye göre manası: putlaradır; “( **وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ** )” (Mâide: 3) sözü gibi ve bunun benzeri.

El-Ferrâ dedi: Dedi ki: **النَّصْبُ** tektir; o bir masdardır; çoğulu **الأنْصاب**’dır.

El-Leys dedi: **النُّصُبُ**: **النَّصِيبة**’nin cemaatidir; o, kavim için dikilen bir alamettir.

El-Ferrâ dedi: Sanki **النُصُب** taşlardan ibadet edilen ilahlardır.

Ben dedim: el-Aʿşâ, **النُّصُب**’u tekil kılmıştır; şöyle dediği yerde:
“**وذا النُّصُبَ المَنْصوبَ لا تَنْسُكَنَّهُ**”

Ebü ʿUbeyd: **النَّصائب**: havuzun etrafına taşlardan dikilen şeylerdir; Zü’r-Rumme dedi ki:
“**هَرَقْناهُ في بادِىء النَّشِيئة داثر**
**قديمٍ بعَهْدِ الماءَ بُقْعٍ نَصائبُهْ**”

El-Leys dedi: **النُّصْبُ**: bir şeyi, ayakta dikilmiş olarak dikmen için onu yükseltmendir.

**والكلِمةُ المنصوبةُ**: sesi, en üst gırtlağa yükseltilir.

“Falancayla kötülüğü, savaşı ve düşmanlığı **ناصَبْتُ**”; “Onlara bir savaş **نَصَبْنَا**”; ve bir şey bir şeyle doğrulup dikilirse, onu **نَصَبْتَه**. Ve “**تَيْسٌ أَنصب**” ve “**عَنْز نَصْباء**”: boynuzları dik ise. Ve “**ناقةٌ نَصْباءُ**”: göğsü yüksek olan.

Ebü ʿUbeyd: “Bıçağı **أنصبتُ**”: ona bir **نِصاب** yaptım; bunu Ebû Zeyd ve el-Kisâî söyledi; ikisi dedi ki: o, bıçağın sapıdır. Her şeyin **نِصابُ**’u: onun aslı ve kendisine dönülen merciidir; denir: “Falanca, bir doğruluk **نِصابِ**’ına döner”; ve “**تنْصِب صِدْق**”; onun aslı: bitiş yeri ve soy-köküdür.

El-Leys: Güneşin **نِصابُ**’u: onun batışı ve kendisine döndüğü merciidir.

Başkası: “**ثغرٌ منصَّب**”: bitişi (dişlerin çıkışı) düzgün olan; sanki düzleyici olarak dikilmiş gibidir. “**نَصَبْتُ**” kekliğe bir tuzak; ve tencereye bir **نَصْب** kurdum.

İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **المِنْصَبُ**: demirden olduğunda tencerenin üzerine konulduğu şeydir. “Falanca **تَنصَّب** ve **انْتَصَب**”: başını kaldırarak ayağa kalktığında.

**والنَّصْبُ**: bedevîlerin şarkılarından bir türdür.

Binekli **نَصَبَ نَصْباً**: **النَّصْبَ** söylediğinde.

Hadiste: “(Bize Arapların **نَصْبَ**’ını **لو نَصَبتَ** (söyleseydin))”; yani: şarkı söyleseydin.

**ويَنْصُوب**: bir yerdir.

Şemir dedi: **غِنَاءُ النَّصّب**: binekli yolcuların şarkısıdır; o, **العَقِيرة**’dir; denir: “**رَفَع عقيرتَه**”: **النَّصْبَ** söylediğinde.

Ebû ʿAmr dedi: **النَّصْبُ**: şarkıya benzeyen bir **حُدَاءٌ**’dır.

Ebü ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den: **النَّصْب**: kavmin günlerini yürümeleridir; o yumuşak bir yürüyüştür; ve onlar **نَصَبُوا نصْباً** (yaptılar).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والصاد وما يثلثهما)
(نصع)  النون والصاد والعين أصلٌ يدلُّ على خلوصٍ ولينٍ في الشَّيء. منه النَّاصع: الحَسَن اللَّون الشَّديد* البَياض. والنِّصْع: ضربٌ من الثِّياب شديد البَيَاض. ونَصَع الحقُّ: وضَح.
ومن بابِ السُّهولة واللِّين، وهو القياس الذي ذكرناه، أنْصَعَت النَّاقةُ للفَحل: أقرَّتْ له. ويقال: قَبَحَ اللهُ أُمَّاً نَصَعَتْ [به([1])]، أي ولدَتْه، حكاه ابنُ السِّكِّيت. والمَنَاصِع: المجالس: سمِّيت بها لأنَّها في أسهل المواضع وأمْكَنِها.
وشذَّ عن هذا قولُهم: أنْصَعَ: اقشعرَّ. قال:
* حتَّى اقشعَرَّ جِلْدُه وأنْصَعا([2]) *
(نصف)  النون والصاد والفاء أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على شَطْر الشَّيء، والأخرى على جنسٍ من الخِدمة والاستعمال.
فالأوَّل نِصْفُ الشيء ونَصِيفُه: شَطْرُه. وفي الحديث: "ما بَلَغَ مُدَّ أحدِهم ولا نَصِيفَه([3])"، وذلك كثُمن وثَمِين. قال:
لم يَغْذُها مُدٌّ ولا نَصِيفُ *** ولا تُمَيراتٌ ولا تعجيفُ([4])ويقال: إناء نَصْفانُ: بَلَغ الماءُ نِصْفَه. والنَّصَف: بين المُسِنَّة والحَدَثة، أي بلَغتْ نِصَف عُمرها. والإنصافُ في المعاملة، كأنَّه الرِّضا بالنِّصف. والنِّصْف: الإنصاف أيضاً. ونَصَفَ النهارُ يَنْصُفُ: انتصَفَ. قال:
نَصَفَ النَّهارُ الماءُ غامِرُه *** ورفيقُه بالغَيبِ لا يدري([5])ونصَفَ الإزارُ ساقَه: بلَغَ نِصْفَها يَنْصُفُها. قال:
ترى سيفَه لا يَنْصُف السَّاقَ نَعْلُه *** أجَلْ لا وإن كانت طِوالاً مَحامِلُه([6])(نصل)  النون والصاد واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على بُروز الشَّيء من كِنّ وسترٍ أو مَركَب.
ونَصَلَ الحافرُ: خرَجَ من موضِعِه. ونَصَل الخِضابُ. ومنه تَنَصَّلَ من ذَنْبه: تبرَّأ، كأنَّه خَرَج منه. والنَّصْل: نَصْل السَّيف والسَّهم، سمِّي به لبُروزه وصفائه وجَلائه. يقال في تصريف هذه الكلمة: أنْصَلْتُ الرُّمحَ: نََزَعتُ نَصْله. ونَصلتُه: جَعلت له نصلاً. والمُنْصَُل: السَّيف. قال في أنْصَلْتُ([7]):
تَدارَكَهُ في مُنْصِل الأَلِّ بعدما *** مَضَى غَيرَ دَأداءٍ وقد كادَ يعطَبُ([8])أراد: رجَب، كانَ يسمَّى مُنْصِلَ الأَسِنَّة، لأنَّهم كانوا لا يحاربون فيه. وقال في المُنْصَُل:
إنِّي امرؤٌ من خير عَبسٍ مَنْصِباً *** شَطْرِي وأحمي سائِرِي بالمُنصَُلِ([9])ومما حُمِل على التَّشبيه: النَّصِيل: ما بين العُنُق والرّأسِ من باطنٍ تحتَ اللَّحيين.
(نصا)  النون والصاد والحرف المعتلّ -وهذا المعتلّ أكثرُه واو- أصلٌ صحيح يدلُّ على تَخَيُّرٍ وخَطَر في الشَّيء وعُلوّ. ومنه النَّصِيَّة من القَوم ومن كلِّ شيءٍ: الخيار. ويقال انتصَيْتُ الشَّيءَ: اخترتُه. وهذه نَصِيَّتي: خِيرَتي. ومنه النَّاصية: سمِّيت لارتفاع مَنْبتها. والناصيةُ: قُصَاص الشَّعْر.
وفي تصريف هذه الكلمة: نَصَوْت فلاناً: قبَضْتُ على ناصِيَته. وناصَيْتُهُ: أخَذَ كلٌّ منا بناصيةِ صاحبه. وَمفازةٌ تُناصِي أخرى، من هذا، كأنَّها تتَّصل بها كالقابضةِ([10]) على ناصيتها. وهو تشبيه. وانتْتَصَى الشّعرُ: طال. وقول عائشة:
"ما لكم تَنْصُون ميّتكم" فإنَّها أرادت تمدُّون ناصيتَه، كأنَّها كَرِهَتْ تسريح رأسِ الميّت.
(نصب)  النون والصاد والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على إقامةِ شيءٍ وإهدافٍ([11]) في استواء. يقال: نصَبتُ الرُّمحَ وغيرَه أنصِبهُ نصباً. وتيسٌ أنْصَبُ، وعنْزٌ نصباءُ، إذا انتصب قرناها وناقَةٌ نَصْباء: مرتفعة الصَّدر. والنَّصْب: حجرٌ كانَ يُنصَب فيُعبَد، ويقال هو النُّصُب، وهو حجرٌ يُنصَب بين يدي الصَّنَم تصبُّ عليه دماءُ الذّبائح للأصنام. والنَّصائب: حجارةٌ تنصَبُ حوالَيْ شَفِير البئر فتجعلُ عضائد.
ومن الباب النَّصَبُ: العَناء، ومعناه أنَّ الإنسان لا يزال منتصباً حَتَّى يُعييَ. وغبارٌ منتصب: مرتفع. والنَّصيب: الحوض يُنصَب من الحجارة. فأمَّا نِصاب الشَّيء فهو أصلُه؛ وسمِّي نِصاباً لأنَّ نصله إليه يُرفَع، وفيه يُنصَب ويركّب، كنصاب* السِّكِّينِ وغيره. والنَّصيب: الحظُّ من الشَّيء، يقال: هذا نَصِيبـي، أي حظِّي. وهو من هذا، كأنَّه الشيءُ الذي رُفِعَ لك وأهْدَف. والنَّصْب: جنسٌ من الغِناء، ولعلَّه مما يُنصَب، أي يعلَّى به الصَّوت. وبَلغَ المالُ النِّصاب الذي تجِب فيه الزَّكاة، كأنَّه بلغَ ذلك المبلغَ وارتفعَ إليه. ويقول أهلُ العربيّة في الفتح هو النَّصْب، كأنَّ الكلمة تنتصِب في الفم انتصاباً.
(نصت)  النون والصاد والتاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على السُّكوت. وأنصَتَ لاستماعِ الحديث، ونَصَتَ يَنْصِت. وفي كتاب الله تعالى:﴿وَأَنْصِتُوا﴾ [الأعراف 204].
(نصح)  النون والصاد والحاء أصلٌ يدلُّ على ملاءمةٍ بين شيئين وإصلاح لهما. أصلُ ذلك النَّاصح: الخَيّاط. والنِّصاح: الخَيطُ يُخاط به، والجمع نِصاحات، وبها شبِّهت الجلود التي تُمدُّ في الدِّباغ على الأرض. قال:
فتَرَى القومَ نَشاوَى كلُّهُمْ *** مِثلمَا مُدَّتْ نِصاحاتُ الرُّبَحْ([12])
ومنه النُّصح والنَّصيحة: خِلاف الغِشّ. ونَصَحْتُه أنْصَحُه. وهو ناصح الجيْب لمثَلٍ، إذا وُصِف بخُلوص العمل والتَّوبة النَّصُوح منه، كأنَّها صحيحةٌ ليس فيها خَرْقٌ ولا ثُلْمَة ويقال: أنْصَحْتُ الإبلَ، إذا أرويتَها فنَصَحَت، أي رَوِِيت. وهو من القياس الذي ذكرناه. وناصِحُ العَسَل: ماذِيُّه، كأنَّه الخالص الذي لا يتخلَّله ما يشوبُه. ونصحت له ونَصَحْتُهُ بمعنىً. وقميصٌ مَنصوح: مَخِيط.
(نصر)  النون والصاد والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إتيان خَيرٍ وإيتائه. ونَصَر اللهُ المسلمين: آتاهمُ الظّفرَ على عدوِّهم، ينصرهم نَصْراً. وانتصر: انتقم، وهو منه. وأمَّا الإتيانُ فالعرب تقول: نصرت بَلَدَ كذا، إذا أتيتَه. قال الشَّاعر([13]):
إذا دخَلَ الشّهر الحرامُ فودِّعِي *** بلادَ تميم وانصرِي أرض عامرِ
ولذلك يسمَّى المطرُ نَصْراً. ونُصِرت الأرضُ، فهي منصورة. والنَّصْر: العَطاء. قال:
إنِّي وأسطارٍ سُطِرْنَ سَطْرَا *** لَقَائلٌ يا نصرُ نَصْراً نَصْرا([14])--------------ـــ
([1]) التكملة من المجمل واللسان.
([2]) لرؤبة في ديوانه 90 واللسان (نصع). ورواية الديوان: "وأزمعا".
([3]) في اللسان: "وفي حديث النبي صلى الله عليه وسلم: لا تسبوا أصحابي، فإن أحدكم لو أنفق ما في الأرض جميعاً ما أدرك مد أحدهم ولا نصيفه".
([4]) الرجز لسلمة بن الأكوع، كما سبق في حواشي (نصف). وأنشده في اللسان (عجف، نصف، خرف، قرص، صرف).
([5]) للمسيب بن علس في اللسان (نصف). ونسب في الخزانة (1: 544) إلى الأعشى. وذكر العلامة الميمني أنها في نسخة رامبور من ديوان الأعشى.
([6]) لابن ميادة، كما في اللسان (نصف).
([7])  في الأصل: "في الصلب"، تحريف.
([8])  للأعشى في ديوانه 138 واللسان (نصل، ألل، دأدأ).
([9])  البيت لعنترة في ديوانه 178.
([10])  في الأصل: "بها في كالقابضة".
([11])  الإهداف: الانتصاب: وفي الأصل: "وإهدام". وانظر ما سيأتي في س 13.
([12]) للأعشى في ديوانه 163 واللسان (نصح، ربح). وقد سبق في (ربح).
([13]) هو الراعي يخاطب خيلاً، كما في اللسان (نصر).
 ([14])لرؤبة بن العجاج في ملحقات ديوانه 174 واللسان والصحاح (نصر) وسيبويه (1: 304) والخزانة (1: 325). وقال صاحبا العباب والقاموس: صواب روايته: "يانضر" بالضاد المعجمة، وهو حاجب نصر بن سيار.

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والصاد وما يثلثهما**)

(**نصع**)  **النون والصاد والعين**; içinde bir arınmışlık ve yumuşaklığa delâlet eden bir asıldır. Ondan: **النَّاصع**: güzel renkli, şiddetli beyaz. Ve **النِّصْع**: şiddetli beyaz olan elbiselerden bir tür. Ve **نَصَع الحقُّ**: açık oldu.

Ve kolaylık ve yumuşaklık babındandır; ki bu, zikrettiğimiz kıyastır: **أنْصَعَت النَّاقةُ للفَحل**: ona (erkeğe) ikrar etti. Ve denir: **قَبَحَ اللهُ أُمَّاً نَصَعَتْ [به]**, yani onu doğurdu; İbnü’s-Sikkît bunu nakletti. Ve **المَنَاصِع**: meclislerdir; onlara bu ad verildi, çünkü onlar yerlerin en kolayında ve en mümkün olanındadır.

Ve bundan şâz oldu onların sözü: **أنْصَعَ**: ürperdi. Dedi:
* ta ki derisi ürperdi ve **أنْصَعا** *

(**نصف**)  **النون والصاد والفاء** iki sahih asıldır: ikisinden biri şeyin yarısına delâlet eder; diğeri hizmet ve kullanım cinsine.

Birincisi: **نِصْفُ** şey ve **نَصِيفُه**: onun yarısıdır. Hadiste: “**ما بَلَغَ مُدَّ أحدِهم ولا نَصِيفَه**”, ve bu, sekizde bir ve sekizde birdir. Dedi:
لم يَغْذُها مُدٌّ ولا نَصِيفُ *** ولا تُمَيراتٌ ولا تعجيفُ
Ve denir: **إناء نَصْفانُ**: su onun yarısına ulaştı. Ve **النَّصَف**: yaşlı ile genç arasında; yani ömrünün yarısına ulaştı. Ve muamelede **الإنصاف**; sanki yarıya razı olmak gibidir. Ve **النِّصْف**: insaf da. Ve **نَصَفَ النهارُ يَنْصُفُ**: yarıladı. Dedi:
نَصَفَ النَّهارُ الماءُ غامِرُه *** ورفيقُه بالغَيبِ لا يدري
Ve **نصَفَ الإزارُ ساقَه**: onun yarısına ulaştı; **يَنْصُفُها**. Dedi:
ترى سيفَه لا يَنْصُف السَّاقَ نَعْلُه *** أجَلْ لا وإن كانت طِوالاً مَحامِلُه

(**نصل**)  **النون والصاد واللام**; bir örtü ve gizden yahut bir binekten şeyin çıkıp belirmesine delâlet eden sahih bir asıldır.

Ve **نَصَلَ الحافرُ**: yerinden çıktı. Ve **نَصَل الخِضابُ**. Ondan: **تَنَصَّلَ من ذَنْبه**: beri oldu; sanki ondan çıkmış gibidir. Ve **النَّصْل**: kılıcın ve okun **نَصْل**’idir; belirmesi, arılığı ve cilâsı sebebiyle onunla adlandırıldı. Bu kelimenin tasrifinde denir: **أنْصَلْتُ الرُّمحَ**: onun **نَصْل**’ini söktüm. Ve **نَصلتُه**: ona bir **نَصْل** yaptım. Ve **المُنْصَُل**: kılıçtır. **أنْصَلْتُ** hakkında dedi:
تَدارَكَهُ في مُنْصِل الأَلِّ بعدما *** مَضَى غَيرَ دَأداءٍ وقد كادَ يعطَبُ
Muradı: Receb; **مُنْصِلَ الأَسِنَّة** diye adlandırılırdı; çünkü onlar onda savaşmazlardı. Ve **المُنْصَُل** hakkında dedi:
إنِّي امرؤٌ من خير عَبسٍ مَنْصِباً *** شَطْرِي وأحمي سائِرِي بالمُنصَُلِ
Ve teşbihe hamledilenden: **النَّصِيل**: boyun ile baş arasından, çenelerin altından iç tarafta olan şey.

(**نصا**)  **النون والصاد والحرف المعتلّ** —ve bu illetli harfin çoğu **واو**’dur—; şeyde seçme, değer ve yükseklik üzerine delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan: kavimden ve her şeyden **النَّصِيَّة**: seçkin kısım. Ve denir: **انتصَيْتُ الشَّيءَ**: onu seçtim. Ve bu benim **نَصِيَّتي**: benim seçişim. Ondan **النَّاصية**: menşeinin yükselmesi sebebiyle adlandırıldı. Ve **الناصية**: saçın perçemidir.

Bu kelimenin tasrifinde: **نَصَوْت فلاناً**: onun **ناصِيَته**’sinden tuttum. Ve **ناصَيْتُهُ**: her birimiz diğerinin **ناصية**’sinden tuttu. Ve bir **مفازةٌ تُناصِي** diğerine; bu babdandır; sanki ona, onun **ناصية**’sini tutan gibi bağlanır. Bu bir teşbihtir. Ve **انتْتَصَى الشّعرُ**: uzadı. Âişe’nin sözü:
“**ما لكم تَنْصُون ميّتكم**”
Şüphesiz o, onun **ناصية**’sini uzatıyorsunuz demek istedi; sanki ölünün başını taramayı kerih görmüştü.

(**نصب**)  **النون والصاد والباء**; düzgünlük içinde bir şeyi dikmeye ve hedef kılmaya (**إهداف**) delâlet eden sahih bir asıldır. Denir: **نصَبتُ الرُّمحَ** ve başkasını, onu **أنصِبهُ** **نصباً**. Ve **تيسٌ أنْصَبُ** ve **عنْزٌ نصباءُ**: iki boynuzu dikilirse. Ve **ناقَةٌ نَصْباء**: göğsü yüksek. Ve **النَّصْب**: dikilip kendisine ibadet edilen bir taş; ve denir ki o **النُّصُب**’dur; putun önüne dikilen bir taştır; putlar için kesilen kurbanların kanları onun üzerine dökülür. Ve **النَّصائب**: kuyunun ağzı çevresine dikilen taşlardır; böylece payandalar yapılır.

Ve babdandır **النَّصَب**: yorgunluk; manası, insanın yorulana dek sürekli dik durmasıdır. Ve **غبارٌ منتصب**: yükselmiş. Ve **النَّصيب**: taşlardan dikilen havuz. Amma şeyin **نِصاب**’ı, onun aslıdır; **نِصاب** diye adlandırıldı, çünkü onun **نصل**’i ona kaldırılır; onda dikilir ve takılır; **نصاب**’ı gibi: **السِّكِّينِ** ve başkası. Ve **النَّصيب**: şeyden paydır; denir: bu benim **نَصِيبـي**; yani payım. Ve bu, bundandır; sanki senin için yükseltilmiş ve hedef kılınmış şeydir. Ve **النَّصْب**: şarkıdan bir cinstir; belki de **يُنصَب**’dandır; yani onunla ses yükseltilir. Ve mal, zekâtın vacip olduğu **النِّصاب**’a ulaştı; sanki o miktara ulaştı ve ona yükseldi. Ve Arap dili ehli fetha hakkında onun **النَّصْب** olduğunu söyler; sanki kelime ağızda bir dikilişle dikilir.

(**نصت**)  **النون والصاد والتاء**; sükûta delâlet eden tek bir kelimedir. Ve **أنصَتَ** hadisi dinlemek için; ve **نَصَتَ يَنْصِت**. Yüce Allah’ın kitabında: ﴿**وَأَنْصِتُوا**﴾ [الأعراف 204].

(**نصح**)  **النون والصاد والحاء**; iki şey arasında uygunluğa ve ikisini ıslaha delâlet eden bir asıldır. Bunun aslı **النَّاصح**: terzidir. Ve **النِّصاح**: onunla dikilen ipliktir; çoğulu **نِصاحات**; ve onunla, tabaklamada yere gerilip uzatılan derilere benzetildi. Dedi:
فتَرَى القومَ نَشاوَى كلُّهُمْ *** مِثلمَا مُدَّتْ نِصاحاتُ الرُّبَحْ
Ondandır **النُّصح** ve **النَّصيحة**: aldatmanın zıddı. Ve **نَصَحْتُه**: ona nasihat ettim; **أنْصَحُه**. Ve o, bir mesel olarak **ناصح الجيْب**’dir; işin arılığı ve ondan **التَّوبة النَّصُوح** ile vasfedilince; sanki o, içinde yırtık ve gedik olmayan sahih bir şey gibidir. Ve denir: **أنْصَحْتُ الإبلَ**: onları sulayıp kandırdığında; böylece **نَصَحَت**; yani kandı. Ve bu, zikrettiğimiz kıyastandır. Ve **ناصِحُ العَسَل**: onun süzülmüş akışkanıdır; sanki o, içine bulandıran bir şey karışmayan arı olandır. Ve **نصحت له** ve **نَصَحْتُهُ** bir manadadır. Ve **قميصٌ مَنصوح**: dikilmiş.

(**نصر**)  **النون والصاد والراء**; hayır getirmeye ve onu vermeye delâlet eden sahih bir asıldır. Ve **نَصَر اللهُ المسلمين**: onlara düşmanları üzerine zafer verdi; onları **نَصْراً** ile yardım eder. Ve **انتصر**: öç aldı; ve o ondandır. Amma gelmeye gelince: Araplar der ki: **نصرت بَلَدَ كذا**; ona geldim demektir. Şair dedi:
إذا دخَلَ الشّهر الحرامُ فودِّعِي *** بلادَ تميم وانصرِي أرض عامرِ
Bundan dolayı yağmura **نَصْراً** denir. Ve **نُصِرت الأرضُ**; o hâlde o **منصورة**’dur. Ve **النَّصْر**: bağıştır. Dedi:
إنِّي وأسطارٍ سُطِرْنَ سَطْرَا *** لَقَائلٌ يا نصرُ نَصْراً نَصْرا

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- نصب الشيء: وضعه وضعا ناتئا كنصب الرمح، والبناء والحجر، والنصيب: الحجارة تنصب على الشيء، وجمعه: نصائب ونصب، وكان للعرب حجارة تعبدها وتذبح عليها. قال تعالى: ﴿كأنهم إلى نصب يوفضون﴾ [المعارج/43]، قال: ﴿وما ذبح على النصب﴾ [المائدة/3] وقد يقال في جمعه: أنصاب، قال: ﴿والأنصاب والأزلام﴾ [المائدة/90] والنصب والنصب: التعب، وقرئ: ﴿بنصب وعذاب﴾ [ص/41] و (نصب) (وهي قراءة يعقوب. الإتحاف ص 372) وذلك مثل: بخل وبخل. قال تعالى: ﴿لا يمسنا فيها نصب﴾ [فاطر/ 35] وأنصبني كذا. أي: أتعبني وأزعجني، قال الشاعر:
*تأوبني هم مع الليل منصب*
(شطر بيت لطفيل الغنوي، وعجزه:
*وجاء من الأخبار ما لا أكذب*
والشطر في عمدة الحفاظ (نصب)، دون نسبة؛ والبيت في الأغاني 14/87)
وهم ناصب قيل: هو مثل: عيشة راضية (قال الأصمعي: هم ناصب. أي: ذو نصب، مثل: ليل نائم: ذو نوم ينام فيه. ورجل دارع: ذو درع. اللسان (نصب) )، والنصب: التعب. قال تعالى: ﴿لقد لقينا من سفرنا هذا نصبا﴾ [الكهف/62]. وقد نصب (قال أبو عثمان: نصب نصبا: أعيا من التعب. الأفعال: 3/152) فهو نصب وناصب، قال تعالى: ﴿عاملة ناصبة﴾ [الغاشية/ 3]. والنصيب: الحظ المنصوب. أي: المعين. قال تعالى: ﴿أملهم نصيب من الملك﴾ [النساء/53]، ﴿ألم تر إلى الذين أوتوا نصيبا من الكتاب﴾ [آل عمران/ 23]، ﴿فإذا فرغت فانصب﴾ [الشرح/7] ويقال: ناصبه الحرب والعداوة، ونصب له، وإن لم يذكر الحرب جاز، وتيس أنصب، وشاة أو عنزة نصباء: منتصب القرن، وناقة نصباء: منتصبة الصدر، ونصاب السكين ونصبه، ومنه: نصاب الشيء: أصله، ورجع فلان إلى منصبه. أي: أصله، وتنصب الغبار: ارتفع، ونصب الستر: رفعه، والنصب في الإعراب معروف، وفي الغناء ضرب منه.

##### Türkçe

- **نصب** şey: onu çıkıntılı bir koyuşla koydu; **نصب** mızrak gibi, ve bina ve taş (gibi). Ve **النصيب**: şey üzerine dikilen taşlardır; onun çoğulu: **نصائب** ve **نصب**. Ve Arapların taptıkları ve üzerinde kurban kestikleri taşları vardı. Yüce Allah dedi ki: ﴿كأنهم إلى **نصب** يوفضون﴾ [المعارج/43]، dedi ki: ﴿وما ذبح على **النصب**﴾ [المائدة/3]. Ve onun çoğulunda şöyle de denebilir: **أنصاب**; dedi ki: ﴿والأنصاب والأزلام﴾ [المائدة/90]. Ve **النصب** ve **النصب**: yorgunluk; ve şöyle okunmuştur: ﴿بنصب وعذاب﴾ [ص/41] ve (**نصب**) (ve o, Yakub’un kıraatidir. الإتحاف s. 372); ve bu, şu misal gibidir: **بخل** ve **بخل**. Yüce Allah dedi ki: ﴿لا يمسنا فيها **نصب**﴾ [فاطر/ 35]. Ve **أنصبني** şu: yani: beni yordu ve beni rahatsız etti; şair dedi ki:
*تأوبني هم مع الليل منصب*
(طفيل الغنوي’nin bir beytinin yarım mısraı; ve onun ikinci yarısı:
*وجاء من الأخبار ما لا أكذب*
Ve yarım mısra, عمدة الحفاظ (**نصب**)’da, nisbet olmaksızın; ve beyt, الأغاني 14/87’dedir.)
Ve **هم ناصب** denildi: o, şu misal gibidir: **عيشة راضية** (الأصمعي dedi ki: **هم ناصب**. yani: **ذو نصب**; şu misal gibi: **ليل نائم**: içinde uyunan uyku sahibi; ve **رجل دارع**: zırh sahibi. اللسان (**نصب**) )؛ ve **النصب**: yorgunluk. Yüce Allah dedi ki: ﴿لقد لقينا من سفرنا هذا **نصبا**﴾ [الكهف/62]. Ve **نصب** (أبو عثمان dedi ki: **نصب نصبا**: yorgunluktan bitkin düştü. الأفعال: 3/152) böylece o, **نصب** ve **ناصب**tır. Yüce Allah dedi ki: ﴿عاملة ناصبة﴾ [الغاشية/ 3]. Ve **النصيب**: dikilmiş paydır; yani: belirlenmiş olan. Yüce Allah dedi ki: ﴿أملهم **نصيب** من الملك﴾ [النساء/53]، ﴿ألم تر إلى الذين أوتوا **نصيبا** من الكتاب﴾ [آل عمران/ 23]، ﴿فإذا فرغت فانصب﴾ [الشرح/7]. Ve denir: **ناصبه** savaş ve düşmanlık; ve ona **نصب**; savaş zikredilmese de caiz olur. Ve **تيس أنصب**; ve **شاة** yahut **عنزة نصباء**: boynuzu dik olan; ve **ناقة نصباء**: göğsü dik olan. Ve **نصاب السكين** ve **نصبه**. Ve ondan: **نصاب** şey: onun aslıdır. Ve falan, **منصبه**’sine döndü; yani: onun aslına. Ve **تنصب الغبار**: yükseldi. Ve **نصب الستر**: onu kaldırdı. Ve i‘rabda **النصب** bilinir; ve şarkıda ondan bir darb (usûl) vardır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ص ب
تنصّبت حوله يوماً تراقبه صحرٌ سماحيج في أحشائها قبب وثغر منصّب ومتنصّب‏.‏
وتيس أنصب القرنين وعنز نصباء‏.‏
وناقة نصباء‏:‏ منتصبة الصدر‏.‏
ونصب حول الحوض نصائب وهي حجارة تجعل عضائد له‏.‏
وصفيح منصّب‏.‏
ونصّبت الحمر آذانها‏.‏
وتقول للطاهي‏:‏ انتصب أي أنصب قدرك‏.‏
وكانوا يعبدون الأنصاب وهي حجارة تنصب تصبّ عليها دماء الذبائح وتعبد الواحد‏:‏ نُصُبٌ‏.‏
ونَصَبَ نصباً‏:‏ غنًى غناء أرقّ من الحداء‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ لو نصبت لنا نصب العرب ‏"‏ ونصب نصباً ونَصْباً‏:‏ تعب وأنصبه العمل‏.‏
ومن المجاز‏:‏ غبار منتصب ومنتصِّب‏.‏
قال‏:‏ سوابقها يخرجن من متنصّب خروج القواري الخضر من سبل الرعد وقال الشمّاخ يصف نساء‏:‏ فقلت غمامات تنصّبن في الضحى طوال الذرى هبّت لهنّ جنوب ونصبته لأمر كذا فانتصب له‏.‏
ونصب فلان لعمارة البلد‏.‏
ونصبنا لهم حرباً وناصبناهم مناصبة‏.‏
وناصبت لفلان‏:‏ عاديته نصباً‏.‏
قال جرير‏:‏ وإذا بنو أسد عليّ تحزّبوا نصبت بنو أسد لمن راماني ومنه‏:‏ الناصبيّة والنواصب‏.‏
وأهل النّصب‏:‏ الذين ينصبون لعليّ كرم الله تعالى وجهه‏.‏
ونصبت له رأياً إذا أشرت عليه برأي لا يعدل عنه‏.‏
وهو يرجع إلى منصب صدق ونصاب صدق وهو أصله الذي نصب فيه وركب‏.‏
وفلان كريم المنصب والمركب ومنه‏:‏ نصاب السكين وهو أصله الذي نصب فيه وركّب سيلانه‏.‏
ولي نصيب فيه‏:‏ قسم منصوب مشخّص وأنصباء‏.‏
وهم ناصب‏:‏ ذو نصب‏.‏

##### Türkçe

ن ص ب
Bir gün onun etrafında dikildi; onu gözetliyordu: içlerinde kubbeler bulunan, geniş ağızlı bir çöl; ve **ثغر منصّب** ve **متنصّب**.
Ve boynuzları **أنصب** olan bir teke ve **نصباء** bir keçi.
Ve **ناقة نصباء**: göğsü dik olan.
Ve havuzun etrafına **نصائب** dikti; o, ona dayanaklar yapılan taşlardır.
Ve **صفيح منصّب**.
Ve eşekler kulaklarını **نصّبت**.
Ve aşçıya dersin ki: **انتصب**; yani tencereni **أنصب**.
Ve onlar **الأنصاب**a taparlardı; o, üzerine kurbanların kanlarının döküldüğü ve tapınılan dikilen taşlardır; bunun teki: **نُصُبٌ**.
Ve **نَصَبَ نصباً**: **غنًى**; **غناء**; **الحداء**dan daha ince.
Ve hadiste: “Eğer bize **نصب العرب** dikseydin.” Ve **نصب نصباً** ve **نَصْباً**: yorgunluk; ve iş onu **أنصبه**.
Ve mecazdan: **غبار منتصب** ve **منتصِّب**.
Dedi ki: “Öncüleri, **متنصّب**dan, yeşil **القواري**nin gök gürültüsünün yollarından çıkışı gibi çıkarlar.” Ve **الشمّاخ** kadınları vasfederek dedi: “Dedim ki: kuşluk vaktinde **تنصّبن** bulutlar; uzun tepeli; onlar için güney rüzgârları esti.” Ve onu şu iş için **نصبته**; böylece ona **انتصب**.
Falan kimseyi beldenin imarı için **نصب** etti.
Onlara bir savaş **نصبنا** ve onlarla **مناصبة** olarak **ناصبناهم**.
Falan kimseye **ناصبت**: ona **نصباً** düşmanlık ettim.
Cerîr dedi ki: “Benim aleyhime Benû Esed hizipleşince, beni hedefleyen kimse için Benû Esed **نصبت**.” Ve bundan: **الناصبيّة** ve **النواصب**.
Ve **أهل النّصب**: Ali’ye—Allah Teâlâ yüzünü keremli kılsın—karşı **ينصبون** olan kimseler.
Ve ona bir görüş **نصبت**; yani ona, ondan sapmayacağı bir görüşle işaret ettiğinde.
Ve o, **منصب صدق**a ve **نصاب صدق**a döner; o, onun içinde dikildiği ve üzerine kurulduğu aslıdır.
Ve falan, **المنصب** ve **المركب** bakımından kerîmdir; ve bundan: **نصاب السكين**; o, onun içinde dikildiği ve bıçağın akışının üzerine yerleştirildiği aslıdır.
Ve onda benim **نصيب**im vardır: dikilmiş, belirlenmiş bir pay; ve **أنصباء**.
Ve onlar **ناصب**: **نصب** sahibi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّصَبُ: الإِعْياءُ من العَناءِ. والفعلُ نَصِبَ الرجلُ، بالكسر،نَصَباً: أَعْيا وتَعِبَ؛ وأَنْصَبه هو، وأَنْصَبَني هذا الأَمْرُ.وهَمٌّ ناصِبٌ مُنْصِبٌ: ذو نَصَبٍ، مثل تامِرٍ ولابِنٍ، وهو فاعلٌ بمعنى مفعول، لأَنه يُنْصَبُ فيه ويُتْعَبُ. وفي الحديث: فاطمةُ بَضْعَةٌ مِنِّي، يُنْصِـبُني ما أَنْصَبَها أَي يُتْعِـبُني ما أَتْعَبَها.
والنَّصَبُ: التَّعَبُ؛ قال النابغة:
كِليني لـهَمٍّ، يا أُمَيْمَةَ، ناصِبِ
قال: ناصِب، بمعنى مَنْصُوب؛ وقال الأَصمعي: ناصِب ذي نَصَبٍ، مثلُ لَيْلٌ نائمٌ ذو نومٍ يُنامُ فيه، ورجل دارِعٌ ذو دِرْعٍ؛ ويقال: نَصَبٌ ناصِبٌ، مثل مَوْتٌ مائِت، وشعرٌ شاعر؛ وقال سيبويه: هَمٌّ ناصبٌ، هو على النَّسَب. وحكى أَبو علي في التَّذْكرة: نَصَبه الـهَمُّ؛ فناصِبٌ إِذاً على الفِعْل. قال الجوهري: ناصِبٌ فاعل بمعنى مفعول فيه، لأَنه يُنْصَبُ فيه ويُتْعَبُ، كقولهم: لَيْلٌ نائمٌ أَي يُنامُ فيه، ويوم عاصِفٌ أَي تَعْصِفُ فيه الريح. قال ابن بري: وقد قيل غير هذا القول، وهو الصحيح، وهو أَن يكون ناصِبٌ بمعنى مُنْصِبٍ، مثل مكان باقلٌ بمعنى مُبْقِل، وعليه قول النابغة؛ وقال أَبو طالب: أَلا مَنْ لِـهَمٍّ، آخِرَ اللَّيْلِ، مُنْصِبِ
قال: فناصِبٌ، على هذا، ومُنْصِب بمعنًى. قال: وأَما قوله ناصِبٌ بمعنى مَنْصوب أَي مفعول فيه، فليس بشيءٍ. وفي التنزيل العزيز: فإِذا فَرَغْتَ فانْصَبْ؛ قال قتادة: فإِذا فرغتَ من صَلاتِكَ، فانْصَبْ في الدُّعاءِ؛ قال الأَزهري: هو من نَصِبَ يَنْصَبُ نَصَباً إِذا تَعِبَ؛ وقيل: إِذا فرغت من الفريضة، فانْصَبْ في النافلة. ويقال: نَصِبَ الرجلُ، فهو ناصِبٌ ونَصِبٌ؛ ونَصَبَ لـهُمُ الـهَمُّ، وأَنْصَبَه الـهَمُّ؛ وعَيْشٌ ناصِبٌ: فيه كَدٌّ وجَهْدٌ؛ وبه فسر الأَصمعي قول أَبي ذؤيب: وغَبَرْتُ بَعْدَهُمُ بعيشٍ ناصِبٍ، *  وإِخالُ أَني لاحِقٌ مُسْتَتْبِـعُ قال ابن سيده: فأَما قول الأُمَوِيِّ إِن معنى ناصِبٍ تَرَكَني مُتَنَصِّباً، فليس بشيءٍ؛ وعَيْشٌ ذو مَنْصَبةٍ كذلك. ونَصِبَ الرجلُ: جَدَّ؛ وروي بيتُ ذي الرمة: إِذا ما رَكْبُها نَصِـبُوا
ونَصَبُوا. وقال أَبو عمرو في قوله ناصِب: نَصَبَ نَحْوي أَي جَدَّ. قال الليث: النَّصْبُ نَصْبُ الدَّاءِ؛ يقال: أَصابه نَصْبٌ من الدَّاءِ.والنَّصْبُ والنُّصْبُ والنُّصُبُ: الداءُ والبَلاءُ والشرُّ. وفي التنزيل العزيز: مَسَّني الشيطانُ بنُصْبٍ وعَذابٍ. والنَّصِبُ: المريضُ الوَجِـعُ؛ وقد نَصَبه المرض وأَنْصَبه. والنَّصْبُ: وَضْعُ الشيءِ ورَفْعُه، نَصَبه يَنْصِـبُه نَصْباً، ونَصَّبَه فانْتَصَبَ؛ قال: فباتَ مُنْتَصْـباً وما تَكَرْدَسا
أَراد: مُنْتَصِـباً، فلما رأَى نَصِـباً من مُنْتَصِبٍ، كفَخِذٍ، خففه تخفيف فَخِذٍ، فقال: مُنْتَصْباً. وتَنَصَّبَ كانْتَصَبَ. والنَّصِـيبةُ والنُّصُبُ: كلُّ ما نُصِبَ، فجُعِلَ عَلَماً. وقيل: النُّصُب جمع نَصِـيبةٍ، كسفينة وسُفُن، وصحيفة وصُحُفٍ. الليث: النُّصُبُ جماعة النَّصِـيبة، وهي علامة تُنْصَبُ للقوم.
والنَّصْبُ والنُّصُبُ: العَلَم الـمَنْصُوب. وفي التنزيل العزيز: كأَنهم إِلى نَصْبٍ يُوفِضُونَ؛ قرئ بهما جميعاً، وقيل: النَّصْبُ الغاية، والأَول أَصحّ. قال أَبو إِسحق: مَن قرأَ إِلى نَصْبٍ، فمعناه إِلى عَلَمٍ مَنْصُوبٍ يَسْتَبِقُون إِليه؛ ومن قرأَ إِلى نُصُبٍ، فمعناه إِلى أَصنام كقوله: وما ذُبِحَ على النُّصُب، ونحو ذلك قال الفراء؛ قال: والنَّصْبُ واحدٌ، وهو مصدر، وجمعه الأَنْصابُ. واليَنْصُوبُ: عَلم يُنْصَبُ في الفلاةِ. والنَّصْبُ والنُّصُبُ: كلُّ ما عُبِدَ من دون اللّه تعالى، والجمع أَنْصابٌ. وقال الزجاج: النُّصُبُ جمع، واحدها نِصابٌ. قال: وجائز أَن يكون واحداً، وجمعه أَنْصاب. الجوهري: النَّصْبُ ما نُصِبَ فعُبِدَ من دون اللّه تعالى، وكذلك النُّصْب، بالضم، وقد يُحَرّكُ مثل عُسْر؛ قال الأَعشى يمدح سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم:
وذا النُّصُبَ الـمَنْصُوبَ لا تَنْسُكَنَّهُ *  لعافيةٍ، واللّهَ رَبَّكَ فاعْبُدا(1) (1 قوله «لعافية» كذا بنسخة من الصحاح الخط وفي نسخ الطبع كنسخ شارح القاموس لعاقبة.) أَراد: فاعبدنْ، فوقف بالأَلف، كما تقول: رأَيت زيداً؛ وقوله: وذا النُّصُبَ، بمعنى إِياك وذا النُّصُبَ؛ وهو للتقريب، كما قال لبيد: ولقد سَئِمْتُ من الـحَياةِ وطولِها، *  وسُؤَالِ هذا الناسِ كيف لَبيدُ! ويروى عجز بيت الأَعشى:
ولا تَعْبُدِ الشيطانَ، واللّهَ فاعْبُدا
التهذيب، قال الفراء: كأَنَّ النُّصُبَ الآلهةُ التي كانت تُعْبَدُ من أَحجار. قال الأَزهري: وقد جَعَلَ الأَعشى النُّصُبَ واحداً حيث يقول: وذا النُّصُبَ الـمَنْصُوبَ لا تَنْسُكَنَّه
والنَّصْبُ واحد، وهو مصدر، وجمعه الأَنْصابُ؛ قال ذو الرمة: طَوَتْها بنا الصُّهْبُ الـمَهاري، فأَصْبَحَتْ *  تَناصِـيبَ، أَمثالَ الرِّماحِ بها، غُبْرا والتَّناصِـيبُ: الأَعْلام، وهي الأَناصِـيبُ، حجارةٌ تُنْصَبُ على رؤوس القُورِ، يُسْتَدَلُّ بها؛ وقول الشاعر: وَجَبَتْ له أُذُنٌ، يُراقِبُ سَمْعَها *  بَصَرٌ، كناصِـبةِ الشُّجاعِ الـمُرْصَدِ يريد: كعينه التي يَنْصِـبُها للنظر.
ابن سيده: والأَنْصابُ حجارة كانت حول الكعبة، تُنْصَبُ فيُهَلُّ عليها، ويُذْبَحُ لغير اللّه تعالى. وأَنْصابُ الحرم: حُدوده.
والنُّصْبةُ: السَّارِية.
والنَّصائِبُ: حجارة تُنْصَبُ حَولَ الـحَوض، ويُسَدُّ ما بينها من الخَصاص بالـمَدَرة المعجونة، واحدتها نَصِـيبةٌ؛ وكلُّه من ذلك. وقوله تعالى: والأَنْصابُ والأَزْلامُ، وقوله: وما ذُبِحَ على النُّصُبِ؛ الأَنْصابُ: الأَوثان. وفي حديث زيد بن حارثة قال: خرج رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، مُرْدِفي إِلى نُصُبٍ من الأَنْصاب، فذَبحنا له شاةً، وجعلناها في سُفْرتِنا، فلَقِـيَنا زيدُ بن عَمْرو، فقَدَّمْنا له السُّفرةَ، فقال: لا آكل مما ذُبحَ لغير اللّه. وفي رواية: أَن زيد بن عمرو مَرَّ برسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، فدعاه إِلى الطعام، فقال زيدٌ:إِنَّا لا نأْكل مما ذُبحَ على النُّصُب. قال ابن الأَثير، قال الحربيُّ: قوله ذَبحنا له شاةً له وجهان: أَحدهما أَن يكون زيد فعله من غير أَمر النبي، صلى اللّه عليه وسلم، ولا رِضاه، إِلاَّ أَنه كان معه، فنُسِب إِليه، ولأَنَّ زيداً لم يكن معه من العِصْمة، ما كان مع سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم. والثاني أَن يكون ذبحها لزاده في خروجه، فاتفق ذلك عند صنم كانوا يذبحون عنده، لا أَنه ذبحها للصنم، هذا إِذا جُعِلَ النُّصُب الصَّنم، فأَما إِذا جُعِلَ الحجر الذي يذبح عنده، فلا كلام فيه، فظن زيد بن عمرو أَن ذلك اللحم مما كانت قريش تذبحه لأَنصابها، فامتنع لذلك، وكان زيد يخالف قريشاً في كثير من أُمورها، ولم يكن الأَمْرُ كما ظَنَّ زيد. القُتَيْبـيُّ: النُّصُب صَنَم أَو حَجَرٌ، وكانت الجاهلية تَنْصِـبُه، تَذْبَحُ عنده فيَحْمَرُّ للدمِ؛ ومنه حديث أَبي ذرّ في إِسلامه، قال: فخَررْتُ مَغْشِـيّاً عليّ ثم ارْتَفَعْتُ كأَني نُصُبٌ أَحمر؛ يريد أَنهم ضَرَبُوه حتى أَدْمَوْه، فصار كالنُّصُب الـمُحْمَرِّ بدم الذبائح. أَبو عبيد: النَّصائِبُ ما نُصِبَ حَوْلَ الـحَوْضِ من الأَحْجار؛ قال ذو الرمة:
هَرَقْناهُ في بادي النَّشِـيئةِ داثرٍ،  *  قَديمٍ بعَهْدِ الماءِ، بُقْعٍ نَصائِـبُهْ والهاءُ في هَرَقْناه تَعُودُ على سَجْلٍ تقدم ذكره. الجوهري: والنَّصِـيبُ الـحَوْضُ.
وقال الليث: النَّصْبُ رَفْعُك شيئاً تَنْصِـبُه قائماً مُنْتَصِـباً، والكلمةُ الـمَنْصوبةُ يُرْفَعُ صَوْتُها إِلى الغار الأَعْلى، وكلُّ شيءٍ انْتَصَبَ بشيءٍ فقد نَصَبَهُ. الجوهري: النَّصْبُ مصدر نَصَبْتُ الشيءَ إِذا أَقَمته. وصَفِـيحٌ مُنَصَّبٌ أَي نُصِبَ بعضُه على بعض. ونَصَّبَتِ الخيلُ آذانَها: شُدِّد للكثرة أَو للمبالغة. والـمُنَصَّبُ من الخَيلِ: الذي يَغْلِبُ على خَلْقه كُلِّه نَصْبُ عِظامه، حتى يَنْتَصِبَ منه ما يحتاج إِلى عَطْفه. ونَصَبَ السَّيْرَ يَنْصِـبه نَصْباً: رَفَعه. وقيل: النَّصْبُ أَن يسيرَ القومُ يَوْمَهُم، وهو سَيْرٌ لَيِّنٌ؛ وقد نَصَبوا نَصْباً. الأَصمعي: النَّصْبُ أَن يسير القومُ يومَهم؛ ومنه قول الشاعر:
كأَنَّ راكِـبَها، يَهْوي بمُنْخَرَقٍ *  من الجَنُوبِ، إِذا ما رَكْبُها نَصَبوا قال بعضهم: معناه جَدُّوا السَّيْرَ.
وقال النَّضْرُ: النَّصْبُ أَوَّلُ السَّيْر، ثم الدَّبيبُ، ثم العَنَقُ، ثم التَّزَيُّدُ، ثم العَسْجُ، ثم الرَّتَكُ، ثم الوَخْدُ، ثم الـهَمْلَجَة. ابن سيده: وكلُّ شيءٍ رُفِعَ واسْتُقْبِلَ به شيءٌ، فقد نُصِبَ. ونَصَبَ هو، وتَنَصَّبَ فلانٌ، وانْتَصَبَ إِذا قام رافعاً رأْسه. وفي حديث الصلاة: لا يَنْصِبُ رأْسه ولا يُقْنِعُه أَي لا يرفعه؛ قال ابن الأَثير: كذا في سنن أَبي داود، والمشهور: لا يُصَبِّـي ويُصَوِّبُ، وهما مذكوران في مواضعهما. وفي حديث ابن عمر: مِنْ أَقْذَرِ الذُّنوبِ رجلٌ ظَلَمَ امْرَأَةً صَداقَها؛ قيل للَّيْثِ: أَنَصَبَ ابنُ عمر الحديثَ إِلى رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم؟ قال: وما عِلْمُه، لولا أَنه سمعه منه أَي أَسنَدَه إِليه ورَفَعَه. والنَّصْبُ: إِقامةُ الشيءِ ورَفْعُه؛ وقوله:
أَزَلُّ إِنْ قِـيدَ، وإِنْ قامَ نَصَبْ
هو من ذلك، أَي إِن قام رأَيتَه مُشْرِفَ الرأْس والعُنُق. قال ثعلب: لا يكون النَّصْبُ إِلا بالقيام.
وقال مرة: هو نُصْبُ عَيْني، هذا في الشيءِ القائم
الذي لا يَخْفى عليَّ، وإِن كان مُلْـقًى؛ يعني بالقائم، في هذه الأَخيرة: الشيءَ الظاهرَ.القتيبي: جَعَلْتُه نُصْبَ عيني، بالضم، ولا تقل نَصْبَ عيني. ونَصَبَ له الحربَ نَصْباً: وَضَعَها. وناصَبَه الشَّرَّ والحربَ والعَداوةَ مُناصبةً: أَظهَرَهُ له ونَصَبه، وكلُّه من الانتصابِ. والنَّصِـيبُ: الشَّرَكُ الـمَنْصوب. ونَصَبْتُ للقَطا شَرَكاً. ويقال: نَصَبَ فلانٌ لفلان نَصْباً إِذا قَصَدَ له، وعاداه، وتَجَرَّدَ له. وتَيْسٌ أَنْصَبُ: مُنْتَصِبُ القَرْنَيْنِ؛ وعَنْزٌ نَصْباءُ: بَيِّنةُ النَّصَب إِذا انْتَصَبَ قَرْناها؛ وتَنَصَّبَتِ الأُتُنُ حَوْلَ الـحِمار. وناقة نَصْباءُ: مُرْتَفِعةُ الصَّدْر. وأُذُنٌ نَصْباءُ: وهي التي تَنْتَصِبُ، وتَدْنُو من الأُخرى. وتَنَصَّبَ الغُبار: ارْتَفَعَ. وثَـرًى مُنَصَّبٌ: جَعْدٌ. ونَصَبْتُ القِدْرَ نَصْباً. والـمِنْصَبُ: شيءٌ من حديد، يُنْصَبُ عليه القِدْرُ؛ ابن الأَعرابي: الـمِنْصَبُ ما يُنْصَبُ عليه القِدْرُ إِذا كان من حديد. قال أَبو الحسن الأَخفش: النَّصْبُ، في القَوافي، أَن تَسْلَمَ القافيةُ من الفَساد، وتكونَ تامَّـةَ البناءِ، فإِذا جاءَ ذلك في الشعر المجزوءِ، لم يُسَمَّ نَصْباً، وإِن كانت قافيته قد تَمَّتْ؛ قال: سمعنا ذلك من العربِ، قال: وليس هذا مما سَمَّى الخليلُ، إِنما تؤْخَذ الأَسماءُ عن العرب؛ انتهى كلام الأَخفش كما حكاه ابن سيده. قال ابن سيده، قال ابن جني: لما كان معنى النَّصْبِ من الانْتِصابِ، وهو الـمُثُولُ والإِشْرافُ والتَّطاوُل، لم يُوقَعْ على ما كان من الشعر مجزوءاً، لأَن جَزْأَه عِلَّةٌ وعَيْبٌ لَحِقَه، وذلك ضِدُّ الفَخْرِ والتَّطاوُل. والنَّصِـيبُ: الـحَظُّ من كلِّ شيءٍ. وقوله، عز وجل: أُولئك يَنالُهم نَصيبُهم من الكتاب؛ النَّصِـيب هنا: ما أَخْبَرَ اللّهُ من جَزائهم، نحو قوله تعالى: فأَنْذَرْتُكُمْ ناراً تَلَظَّى؛ ونحوُ قوله تعالى: يَسْلُكْه عذاباً صَعَداً؛ ونحو قوله تعالى: إِن المنافقين في الدَّرْكِ الأَسْفل من النار؛ ونحو قوله تعالى: إِذا الأَغْلالُ في أَعْناقِهِم والسَّلاسِلُ، فهذه أَنْصِـبَتُهم من الكتاب، على قَدْرِ ذُنُوبِهم في كفرهم؛ والجمع أَنْصِـباءُ وأَنْصِـبةٌ. والنِّصْبُ: لغة في النَّصِـيبِ. وأَنْصَبَه: جَعَلَ له نَصِـيباً. وهم يَتَناصَبُونَه أَي يَقْتَسمونه. والـمَنْصِبُ والنِّصابُ: الأَصل والـمَرْجِـع. والنِّصابُ: جُزْأَةُ السِّكِّين، والجمع نُصُبٌ.
وأَنْصَبَها: جَعَلَ لها نِصاباً، وهو عَجْزُ السكين. ونِصابُ السكين: مَقْبِضُه. وأَنْصَبْتُ السكين: جَعَلْتُ له مَقْبِضاً. ونِصابُ كلِّ شيءٍ: أَصْلُه. والـمَنْصِبُ: الأَصلُ، وكذلك النِّصابُ؛ يقال: فلانٌ يَرْجِـعُ إِلى نِصاب صِدْقٍ، ومَنْصِبِ صِدْقٍ، وأَصْلُه مَنْبِتُه ومَحْتِدُه.وهَلَكَ نِصابُ مالِ فلانٍ أَي ما اسْتَطْرفه. والنِّصابُ من المال: القَدْرُ الذي تجب فيه الزكاة إِذا بَلَغَه، نحو مائَتَيْ درهم، وخَمْسٍ من الإِبل. ونِصابُ الشَّمْسِ: مَغِـيبُها ومَرْجِعُها الذي تَرْجِـعُ إِليه. وثَغْرٌ مُنَصَّبٌ: مُسْتَوي النِّبْتةِ كأَنه نُصبَ فسُوِّيَ. والنَّصْبُ: ضَرْبٌ من أَغانيّ الأَعراب. وقد نَصَبَ الراكبُ نَصْباً إِذا غَنَّى النَّصْبَ. ابن سيده: ونَصْبُ العربِ ضَرْبٌ من أَغانِـيّها. وفي حديث نائل (1)
(1 قوله «وفي حديث نائل» كذا بالأصل كنسخة من النهاية بالهمز وفي أخرى منها نابل بالموحدة بدل الهمز.) ، مولى عثمان: فقلنا لرباحِ بن الـمُغْتَرِفِ: لو نَصَبْتَ لنا نَصْبَ العَرب أَي لو تَغَنَّيْتَ؛ وفي الصحاح: لو غَنَّيْتَ لنا غِناءَ العَرَب، وهو غِناءٌ لهم يُشْبِه الـحُداءَ، إِلا أَنه أَرَقُّ منه. وقال أَبو عمرو: النَّصْبُ حُداءٌ يُشْبِهُ الغِناءَ. قال شمر: غِناءُ النَّصْبِ هو غِناءُ الرُّكْبانِ، وهو العَقِـيرةُ؛ يقال: رَفَعَ عَقيرته إِذا غَنَّى النَّصْبَ؛ وفي الصحاح: غِناءُ النَّصْبِ ضَرْب من الأَلْحان؛ وفي حديث السائبِ بن يزيد: كان رَباحُ بنُ الـمُغْتَرِفِ يُحْسِنُ غِناءَ (يتبع...)
(تابع... 1): نصب: النَّصَبُ: الإِعْياءُ من العَناءِ. والفعلُ نَصِبَ الرجلُ،... ... النَّصْبِ، وهو ضَرْبٌ من أَغانيّ العَرب، شَبيهُ الـحُداءِ؛ وقيل: هو الذي أُحْكِمَ من النَّشِـيد، وأُقِـيمَ لَحْنُه ووزنُه. وفي الحديث: كُلُّهم كان يَنْصِبُ أَي يُغَنِّي النَّصْبَ. ونَصَبَ الحادي: حَدا ضَرْباً من الـحُداءِ. والنَّواصِبُ: قومٌ يَتَدَيَّنُونَ ببِغْضَةِ عليّ، عليه السلام. ويَنْصُوبُ: موضع. ونُصَيْبٌ: الشاعر، مصغَّر. ونَصيبٌ ونُصَيْبٌ: اسمان.
ونِصابٌ: اسم فرس.
والنَّصْبُ، في الإِعْراب: كالفتح، في البناءِ، وهو من مُواضَعات النحويين؛ تقول منه: نَصَبْتُ الحرفَ، فانْتَصَبَ.
وغُبار مُنْتَصِبٌ أَي مُرْتَفِـع.
ونَصِـيبينَ: اسمُ بلد، وفيه للعرب مذهبان: منهم مَن يجعله اسماً واحداً، ويُلْزِمُه الإِعرابَ، كما يُلْزم الأَسماءَ المفردةَ التي لا تنصرف، فيقول: هذه نَصِـيبينُ، ومررت بنَصِـيبينَ، ورأَيتُ نَصِـيبينَ، والنسبة نَصِـيبـيٌّ، ومنهم مَن يُجْريه مُجْرى الجمع، فيقول هذه نَصِـيبُونَ، ومررت بنَصِـيبينَ، ورأَيت نَصِـيبينَ. قال: وكذلك القول في يَبْرِينَ، وفِلَسْطِـينَ، وسَيْلَحِـينَ، وياسمِـينَ، وقِنَّسْرينَ، والنسبة إِليه، على هذا: نَصِـيبينيٌّ، ويَبْرينيٌّ، وكذلك أَخواتها. قال ابن بري، رحمه اللّه: ذكر الجوهري أَنه يقال: هذه نَصِـيبينُ ونَصِـيبون، والنسبة إِلى قولك نَصِـيبين، نصيبـيٌّ، وإِلى قولك نصيبون، نصيبينيّ؛ قال: والصواب عكس هذا، لأَن نَصِـيبينَ اسم مفرد معرب بالحركات، فإِذا نسبتَ إِليه أَبقيته على حاله، فقلت: هذا رجلٌ نَصِـيبينيٌّ؛ ومن قال نصيبون، فهو معرب إِعراب جموع السلامة، فيكون في الرفع بالواو، وفي النصب والجر بالياءِ، فإِذا نسبت إِليه، قلت: هذا رجل نَصِـيبـيّ، فتحذف الواو والنون؛ قال: وكذلك كلُّ ما جمعته جمع السلامة، تَرُدُّه في النسب إِلى الواحد، فتقول في زيدون، اسم رجل أَو بلد: زيديّ، ولا تقل زيدونيّ، فتجمع في الاسم الإِعرابَين، وهما الواو والضمة.

##### Türkçe

**النَّصَبُ**: sıkıntıdan dolayı bitkinliktir. Fiil: adam **نَصِبَ**,
kesre ile, **نَصَباً**: bitkin düştü ve yoruldu; onu **أَنْصَبه**; ve bu iş beni **أَنْصَبَني**. Ve **هَمٌّ ناصِبٌ مُنْصِبٌ**: **نَصَبٍ** sahibi; **تامِرٍ** ve **لابِنٍ** gibi; ve o, mef‘ûl mânasında fâildir; çünkü onda **يُنْصَبُ** olunur ve yorulunur.

Hadiste: “Fâtıma benden bir parçadır; onu **أَنْصَبَها** eden şey beni **يُنْصِـبُني** eder” yani
onu yoran şey beni yorar.

**النَّصَبُ**: yorgunluktur; Nâbiga dedi ki:
كِليني لـهَمٍّ، يا أُمَيْمَةَ، ناصِبِ
Dedi ki: **ناصِب** , **مَنْصُوب** mânasındadır; Asmaî dedi ki: **ناصِب** **ذو نَصَبٍ**’dir; **لَيْلٌ نائمٌ** (içinde uyunan uyku sahibi gece) gibi; ve **رجل دارِعٌ** (zırh sahibi adam); ve denir: **نَصَبٌ ناصِبٌ** , **مَوْتٌ مائِت** ve **شعرٌ شاعر** gibi; Sîbeveyh dedi ki: **هَمٌّ ناصبٌ** neseb üzerinedir. Ebû Ali, **التَّذْكرة**’de nakletti: “Keder onu **نَصَبه**”; öyleyse **ناصِب** fiil üzerinedir. Cevherî dedi ki: **ناصِبٌ** “onda mef‘ûl” mânasında fâildir; çünkü onda **يُنْصَبُ** olunur ve yorulunur; onların “**لَيْلٌ نائمٌ**” sözleri gibi, yani içinde uyunur; ve “**يوم عاصِفٌ**” yani onda rüzgâr eser. İbn Berrî dedi ki: bunun dışında bir söz de söylenmiştir; doğru olan odur: **ناصِب**’in **مُنْصِبٍ** mânasında olması; “**مكان باقلٌ**”in **مُبْقِل** mânasında olması gibi; ve Nâbiga’nın sözü bunun üzerinedir; Ebû Tâlib dedi ki:
أَلا مَنْ لِـهَمٍّ، آخِرَ اللَّيْلِ، مُنْصِبِ
Dedi ki: öyleyse bu üzere **ناصِب** ve **مُنْصِب** bir mânadadır. Dedi ki: **ناصِبٌ**’in **مَنْصوب** yani “onda mef‘ûl” mânasında olması ise bir şey değildir. Aziz tenzilde: **فإِذا فَرَغْتَ فانْصَبْ**; Katâde dedi ki: namazından boşalınca duada **فانْصَبْ**; Ezherî dedi ki: bu, **نَصِبَ يَنْصَبُ نَصَباً** “yoruldu”dandır; ve denildi: farzdan boşalınca nafilede **فانْصَبْ**.

Ve denir: adam **نَصِبَ**; o **ناصِبٌ** ve **نَصِبٌ**’dir; ve keder onlara **نَصَبَ**; ve keder onu **أَنْصَبَه**; ve **عَيْشٌ ناصِبٌ**: onda zahmet ve güçlük vardır; Asmaî bununla Ebû Züeyb’in sözünü tefsir etti:
وغَبَرْتُ بَعْدَهُمُ بعيشٍ ناصِبٍ، *  وإِخالُ أَني لاحِقٌ مُسْتَتْبِـعُ
İbn Sîde dedi ki: Ümevî’nin “**ناصِبٍ**’in mânası beni **مُتَنَصِّباً** bıraktı” sözü bir şey değildir; ve **عَيْشٌ ذو مَنْصَبةٍ** de böyledir. Adam **نَصِبَ**: ciddiyet gösterdi; Zü’r-Rumme’nin beyti rivayet edildi:
إِذا ما رَكْبُها نَصِـبُوا
ve **نَصَبُوا**. Ebû Amr, **ناصِب** hakkında dedi ki: “**نَصَبَ** benim yanımda” yani ciddiyet gösterdi.

Leys dedi ki: **النَّصْبُ** hastalığın **نَصْبُ الدَّاءِ**’dır; denir: hastalıktan bir **نَصْبٌ** ona isabet etti. Ve **النَّصْبُ** ve **النُّصْبُ** ve **النُّصُبُ**: hastalık, belâ ve şerdir. Aziz tenzilde: **مَسَّني الشيطانُ بنُصْبٍ وعَذابٍ**. Ve **النَّصِبُ**: ağrılı hasta; hastalık onu **نَصَبه** ve **أَنْصَبه**. Ve **النَّصْبُ**: bir şeyi koymak ve kaldırmaktır; onu **نَصَبه يَنْصِـبُه نَصْباً**; ve onu **نَصَّبَه**; böylece o **فانْتَصَبَ**; dedi ki:
فباتَ مُنْتَصْـباً وما تَكَرْدَسا
Muradı: **مُنْتَصِـباً**; **مُنْتَصِبٍ**’den **نَصِـباً** (uyluk gibi) gördüğünde onu, **فَخِذٍ**’in hafifletilmesi gibi hafifletti; böylece **مُنْتَصْباً** dedi. Ve **تَنَصَّبَ** , **كانْتَصَبَ** gibidir.

Ve **النَّصِـيبةُ** ve **النُّصُبُ**: dikilen her şey; böylece bir alâmet kılınmıştır. Ve denildi: **النُّصُب** , **نَصِـيبةٍ**’nin cem‘idir; **سفينة** ve **سُفُن**; **صحيفة** ve **صُحُفٍ** gibi. Leys: **النُّصُبُ** **النَّصِـيبة** topluluğudur; o, kavim için dikilen bir alâmettir.

Ve **النَّصْبُ** ve **النُّصُبُ**: dikilmiş alâmettir. Aziz tenzilde:
**كأَنهم إِلى نَصْبٍ يُوفِضُونَ**; ikisiyle de okunmuştur; ve denildi: **النَّصْبُ** gayedir; birincisi daha sahih. Ebû İshak dedi ki: kim **إِلى نَصْبٍ** okursa, mânası: ona doğru yarıştıkları dikilmiş bir alâmete; kim **إِلى نُصُبٍ** okursa, mânası: “**وما ذُبِحَ على النُّصُب**” sözü gibi putlara; ve benzeri Ferrâ dedi; dedi ki: **النَّصْبُ** birdir; o masdardır; cem‘i **الأَنْصابُ**’dır.

Ve **اليَنْصُوبُ**: çorak yerde dikilen bir alâmettir. Ve **النَّصْبُ** ve **النُّصُبُ**: Allah Teâlâ’dan başka ibadet edilen her şey; cem‘i **أَنْصابٌ**. Zeccâc dedi ki: **النُّصُبُ** cem‘dir; tekili **نِصابٌ**’dır. Dedi ki: tekil olması da câizdir; cem‘i **أَنْصاب** olur. Cevherî: **النَّصْبُ** Allah Teâlâ’dan başka ibadet edilmek üzere dikilen şeydir; **النُّصْب** da böyledir, damme ile; ve **عُسْر** gibi harekelenebilir. A‘şâ, Efendimiz Resûlullah’ı, sallallahu aleyhi ve sellem, överken dedi:
وذا النُّصُبَ الـمَنْصُوبَ لا تَنْسُكَنَّهُ *  لعافيةٍ، واللّهَ رَبَّكَ فاعْبُدا(1)
(1 “**لعافية**” sözü: sahih’in hatt nüshasında böyle; basma nüshalarda, Kâmûs şârihinin nüshaları gibi, **لعاقبة**.)
Muradı: **فاعبدنْ**; sonra elif ile vakfetti; “**رأَيت زيداً**” dediğin gibi. Ve “**وذا النُّصُبَ**” sözü, “**إِياك وذا النُّصُبَ**” mânasındadır; ve o, yakınlaştırma içindir; Lebîd’in dediği gibi:
ولقد سَئِمْتُ من الـحَياةِ وطولِها، *  وسُؤَالِ هذا الناسِ كيف لَبيدُ!
A‘şâ’nın beytinin ikinci mısraı şöyle de rivayet edilir:
ولا تَعْبُدِ الشيطانَ، واللّهَ فاعْبُدا
**التهذيب**: Ferrâ dedi ki: sanki **النُّصُب** taşlardan ibadet edilen ilâhlardır. Ezherî dedi ki: A‘şâ, “**وذا النُّصُبَ الـمَنْصُوبَ لا تَنْسُكَنَّه**” dediği yerde **النُّصُبَ**’u tekil kılmıştır. Ve **النَّصْبُ** birdir; o masdardır; cem‘i **الأَنْصابُ**’dır; Zü’r-Rumme dedi ki:
طَوَتْها بنا الصُّهْبُ الـمَهاري، فأَصْبَحَتْ *  تَناصِـيبَ، أَمثالَ الرِّماحِ بها، غُبْرا
Ve **التَّناصِـيبُ**: alâmetlerdir; onlar **الأَناصِـيبُ**’dir; tepelerin başlarına dikilen taşlardır; onlarla yol bulunur. Şairin sözü:
وَجَبَتْ له أُذُنٌ، يُراقِبُ سَمْعَها *  بَصَرٌ، كناصِـبةِ الشُّجاعِ الـمُرْصَدِ
Muradı: bakış için diktiği gözü gibi.

İbn Sîde: **الأَنْصابُ** Kâbe’nin etrafında olan taşlardır; dikilir, üzerlerine telbiye getirilir ve Allah Teâlâ’dan başkası için kesilir.

Ve **أَنْصابُ الحرم**: onun sınırlarıdır.

Ve **النُّصْبةُ**: direktir.

Ve **النَّصائِبُ**: havuzun etrafına dikilen taşlardır; aralarındaki gedikler yoğrulmuş çamurla kapatılır; tekili **نَصِـيبةٌ**’dir; hepsi bundandır.

Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **والأَنْصابُ والأَزْلامُ**; ve sözü: **وما ذُبِحَ على النُّصُبِ**; **الأَنْصابُ**: putlardır. Zeyd b. Hârise hadîsinde dedi ki: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, beni terkisine alarak **نُصُبٍ**’dan bir **الأَنْصاب**’a çıktı; ona bir koyun kestik; onu azığımızın sofrasına koyduk; sonra Zeyd b. Amr bize rastladı; ona sofrayı sunduk; dedi ki: Allah’tan başkası için kesilenden yemem. Bir rivayette: Zeyd b. Amr, Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, yanından geçti; onu yemeğe çağırdı; Zeyd dedi ki: biz **النُّصُب** üzerinde kesilenden yemeyiz. İbnü’l-Esîr dedi ki: Harbî dedi ki: “ona bir koyun kestik” sözü iki vecihlidir:
Birincisi: Zeyd’in bunu, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, emri ve rızası olmaksızın yapmış olması; ancak onunla beraberdi; böylece ona nispet edildi; ve çünkü Zeyd’in yanında, Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, yanında olan ismet yoktu. İkincisi: çıkışında azığı için kesmiş olması; bu, onların yanında kestikleri bir putun yanında rast gelmiştir; yoksa put için kesmemiştir; bu, **النُّصُب** put kılınırsa böyledir; ama kesimin yanında yapıldığı taş kılınırsa, bunda söz yoktur. Zeyd b. Amr, o etin Kureyş’in **أَنصاب**’ları için kestiklerinden olduğunu sandı; bu yüzden kaçındı; Zeyd, Kureyş’e birçok işlerinde muhalefet ederdi; iş Zeyd’in sandığı gibi değildi.

Kuteybî: **النُّصُب** bir put yahut taştır; câhiliye onu dikerdi; yanında keserdi; böylece kana kızarırdı. Bundan, Ebû Zerr’in İslâmı hadîsi: dedi ki: sonra baygın düşerek yere yıkıldım; sonra sanki kızıl bir **نُصُبٌ** imişim gibi kalktım; muradı: onu dövdüler, kanattılar; böylece kesim kanıyla kızarmış **النُّصُب** gibi oldu. Ebû Ubeyd: **النَّصائِبُ** havuzun etrafına dikilen taşlardır; Zü’r-Rumme dedi ki:
هَرَقْناهُ في بادي النَّشِـيئةِ داثرٍ،  *  قَديمٍ بعَهْدِ الماءِ، بُقْعٍ نَصائِـبُهْ
**هَرَقْناه**’daki **الهاء** daha önce zikri geçen bir kovaya döner. Cevherî:
ve **النَّصِـيبُ** havuzdur.

Leys dedi ki: **النَّصْبُ** bir şeyi ayakta, dik olarak kaldırmandır; ve mansûb kelimenin sesi en üst damağa yükseltilir; ve bir şey bir şeyle **انْتَصَبَ** ederse, onu **نَصَبَهُ** etmiştir. Cevherî: **النَّصْبُ** “bir şeyi diktiğimde” **نَصَبْتُ الشيءَ**’nin masdarıdır.

Ve **صَفِـيحٌ مُنَصَّبٌ**: yani bir kısmı bir kısmı üzerine dikilmiştir. Ve atlar kulaklarını **نَصَّبَت**: çokluk yahut mübalağa için şeddelendi. Ve atlardan **الـمُنَصَّبُ**: bütün yaratılışında kemiklerinin dikliği galip gelen; ta ki ondan, bükmeye ihtiyaç duyulan şey bile dikleşsin. Ve yürüyüşü **نَصَبَ السَّيْرَ يَنْصِـبه نَصْباً**: onu yükseltti.
Ve denildi: **النَّصْبُ** kavmin gün boyu yürümesidir; o yumuşak bir yürüyüştür; ve **نَصَبوا نَصْباً**. Asmaî: **النَّصْبُ** kavmin gün boyu yürümesidir; bundan şairin sözü:
كأَنَّ راكِـبَها، يَهْوي بمُنْخَرَقٍ *  من الجَنُوبِ، إِذا ما رَكْبُها نَصَبوا
Bazıları dedi ki: mânası yürüyüşte ciddiyet gösterdiler.

Nadr dedi ki: **النَّصْبُ** yürüyüşün başlangıcıdır; sonra **الدَّبيبُ**, sonra **العَنَقُ**, sonra **التَّزَيُّدُ**, sonra **العَسْجُ**, sonra **الرَّتَكُ**, sonra **الوَخْدُ**, sonra **الـهَمْلَجَة**. İbn Sîde: her ne yükseltilir ve onunla bir şey karşılanırsa, o **نُصِبَ** edilmiştir.

Ve o **نَصَبَ** etti; ve falan **تَنَصَّبَ** etti; ve **انْتَصَبَ**: başını kaldırarak ayağa kalktı. Namaz hadîsinde: başını **لا يَنْصِبُ** etmez ve onu **لا يُقْنِعُه**; yani onu kaldırmaz. İbnü’l-Esîr dedi ki: Ebû Dâvûd’un süneninde böyledir; meşhur olan: **لا يُصَبِّـي ويُصَوِّبُ**; ikisi yerlerinde zikredilmiştir.

İbn Ömer hadîsinde: günahların en çirkini, bir adamın bir kadına mehirini zulmetmesidir. Leys’e denildi: İbn Ömer hadîsi Resûlullah’a, sallallahu aleyhi ve sellem, **أَنَصَبَ** etti mi? Dedi ki: onun bilgisi nedir; ancak onu ondan işitmiş olmasaydı; yani onu ona isnad etti ve onu yükseltti.

Ve **النَّصْبُ**: bir şeyi dikmek ve yükseltmektir; ve sözü:
أَزَلُّ إِنْ قِـيدَ، وإِنْ قامَ نَصَبْ
bundandır; yani kalkarsa onu baş ve boyun yüksek görürsün.

Sa‘leb dedi ki: **النَّصْبُ** ancak ayakta durmakla olur.
Ve Merre dedi ki: “bu, ayakta olan şeyde, benim için **نُصْبُ عَيْني**’dir; gizli kalmaz; yere atılmış olsa bile”; bu sonuncuda “ayakta” ile muradı: açık olan şeydir. Kuteybî: “onu **نُصْبَ عيني** yaptım” damme ile; “**نَصْبَ عيني**” deme. Ve savaşı ona **نَصَبَ** etti, **نَصْباً**: onu koydu. Ve ona şerri, savaşı ve düşmanlığı **ناصَبَه** , **مُناصبةً**: onu ona gösterdi ve onu dikti; hepsi **الانتصاب**’dandır.

Ve **النَّصِـيبُ**: dikilmiş tuzaktır. Ve ben keklik için bir tuzak **نَصَبْتُ**.
Ve denir: falan, falana bir **نَصْباً** **نَصَبَ** etti: ona yöneldi, ona düşmanlık etti ve onun için soyundu. Ve **تَيْسٌ أَنْصَبُ**: iki boynuzu dik olan; ve **عَنْزٌ نَصْباءُ**: boynuzları dikleştiğinde dikliğin açık olduğu. Ve dişi eşekler, eşeğin etrafında **تَنَصَّبَت**. Ve **ناقة نَصْباءُ**: göğsü yüksek. Ve **أُذُنٌ نَصْباءُ**: dikleşen ve ötekine yaklaşan kulaktır. Ve toz **تَنَصَّبَ**: yükseldi. Ve **ثَـرًى مُنَصَّبٌ**: kıvırcıktır. Ve ben kazanı **نَصَبْتُ** , **نَصْباً**.

Ve **الـمِنْصَبُ**: demirden bir şey; kazan onun üzerine dikilir; İbnü’l-A‘râbî: **الـمِنْصَبُ** demirden olduğunda kazan üzerine dikilen şeydir.

Ebû’l-Hasen el-Ahfeş dedi ki: kafiyelerde **النَّصْبُ**: kafiyenin bozulmadan selâmette olması ve yapısının tam olmasıdır; bu, kısa vezinli şiirde gelirse, kafiyesi tamam olsa bile **نَصْباً** diye adlandırılmaz. Dedi ki: bunu Araplardan işittik; dedi ki: bu, Halîl’in adlandırdığı şeylerden değildir; isimler ancak Araplardan alınır; Ahfeş’in sözünün sonu, İbn Sîde’nin naklettiği üzere. İbn Sîde dedi ki, İbn Cinnî dedi ki: **النَّصْبِ** mânası **الانْتِصابِ**dan olduğu için; o da dikilme, yükselme ve boy atmadır; şiirin kısa olanına uygulanmadı; çünkü onun kısalığı ona ilişen bir illet ve ayıptır; bu da övünme ve boy atmanın zıddıdır. Ve **النَّصِـيبُ**: her şeyden paydır. Aziz ve celîl sözü: **أُولئك يَنالُهم نَصيبُهم من الكتاب**; buradaki **النَّصِـيب**: Allah’ın onların cezalarından haber verdiği şeydir; Allah Teâlâ’nın sözü: **فأَنْذَرْتُكُمْ ناراً تَلَظَّى** gibi; ve sözü: **يَسْلُكْه عذاباً صَعَداً** gibi; ve sözü: **إِن المنافقين في الدَّرْكِ الأَسْفل من النار** gibi; ve sözü: **إِذا الأَغْلالُ في أَعْناقِهِم والسَّلاسِلُ** gibi; işte bunlar, küfürlerindeki günahları ölçüsünce kitaptan onların **أَنْصِـبَتُهم**’dir; cem‘i **أَنْصِـباءُ** ve **أَنْصِـبةٌ**’dir.

Ve **النِّصْبُ**: **النَّصِـيبِ**’de bir lugattır. Ve onu **أَنْصَبَه**: ona bir **نَصِـيباً** kıldı. Ve onlar onu **يَتَناصَبُونَه**: yani onu paylaşıyorlar. Ve **الـمَنْصِبُ** ve **النِّصابُ**: asıl ve merci‘dir.

Ve **النِّصابُ**: bıçağın bir parçasıdır; cem‘i **نُصُبٌ**.
Ve onu **أَنْصَبَها**: ona bir **نِصاباً** kıldı; o, bıçağın kuyruğudur. Ve bıçağın **نِصابُ**’u: kabzasıdır. Ve ben bıçağı **أَنْصَبْتُ**: ona bir kabza yaptım. Ve her şeyin **نِصابُ**’u: aslıdır. Ve **الـمَنْصِبُ**: asıldır; **النِّصابُ** da böyledir; denir: falan, doğruluk **نِصاب**’ına ve doğruluk **مَنْصِب**’ine döner; ve onun aslı, bitiş yeri ve soy köküdür. Ve falanın malının **نِصابُ**’u helâk oldu: yani sonradan edindiği. Ve maldan **النِّصابُ**: zekâtın vacip olduğu miktardır; ona ulaştığında; iki yüz dirhem ve develerden beş gibi. Ve güneşin **نِصابُ**’u: batışı ve döndüğü merci‘dir. Ve **ثَغْرٌ مُنَصَّبٌ**: bitişi düz; sanki dikilmiş de düzeltilmiş.

Ve **النَّصْبُ**: bedevîlerin şarkılarından bir türdür. Ve binekli **نَصَبَ نَصْباً** etti: **النَّصْبَ** söylediğinde. İbn Sîde: Arapların **نَصْبُ**’u, şarkılarından bir türdür.
Ve Nâil hadîsinde (1)
(1 “**وفي حديث نائل**” sözü: asılda, nihâye’nin hemzeli nüshası gibi böyle; onun başka bir nüshasında hemze yerine **نابل** (موحدة) vardır.) , Osman’ın mevlâsı: Rebâh b. el-Muğterif’e dedik ki: bize Arapların **نَصْبَ**’ını **لو نَصَبْتَ**; yani şarkı söyleseydin. Ve **الصحاح**’ta: bize Arapların şarkısını söyleseydin; o, onların bir şarkısıdır; **الـحُداءَ**’ya benzer; ancak ondan daha incedir. Ebû Amr dedi ki: **النَّصْبُ** şarkıya benzeyen bir **حُداءٌ**’dır. Şemmer dedi ki: **النَّصْبِ** şarkısı, bineklerin şarkısıdır; o **العَقِـيرةُ**’dir; denir: **رَفَعَ عَقيرته**: **النَّصْبَ** söylediğinde. Ve **الصحاح**’ta: **غِناءُ النَّصْبِ** ezgilerden bir türdür. Sâib b. Yezîd hadîsinde: Rebâh b. el-Muğterif, şarkıyı güzel yapardı—
(يتبع...)
(تابع... 1): **نصب**: **النَّصَبُ**: sıkıntıdan dolayı bitkinliktir. Fiil: adam **نَصِبَ** ,... ...
**النَّصْبِ**; o, Arapların şarkılarından bir türdür; **الـحُداءِ**’ya benzer. Ve denildi: o, **النَّشِـيد**’den sağlamlaştırılan; ezgisi ve vezni ikame edilendir. Hadiste: onların hepsi **يَنْصِبُ** ederdi: yani **النَّصْبَ** söylerdi. Ve **نَصَبَ الحادي**: **الـحُداءِ**’dan bir türle **حَدا** etti.

Ve **النَّواصِبُ**: Ali’ye, عليه السلام, buğz ile dindarlık edinen bir kavimdir. Ve **يَنْصُوبُ**: bir yerdir.
Ve **نُصَيْبٌ**: şair; küçültmedir. Ve **نَصيبٌ** ve **نُصَيْبٌ**: iki isimdir.
Ve **نِصابٌ**: bir atın adıdır.

Ve **النَّصْبُ** i‘râbda: binâda fetha gibidir; nahivcilerin uzlaşılarındandır; ondan dersin: harfi **نَصَبْتُ**; böylece o **فانْتَصَبَ**.

Ve **غُبار مُنْتَصِبٌ**: yani yükselmiş.

Ve **نَصِـيبينَ**: bir beldenin adıdır; onda Arapların iki mezhebi vardır: onlardan kimi onu tek bir isim kılar ve ona i‘râbı lâzım kılar; sarf olunmayan müfred isimlere lâzım kıldığı gibi; böylece der: “bu **نَصِـيبينُ**’dur”; “**بنَصِـيبينَ** uğradım”; “**نَصِـيبينَ** gördüm”; nisbet: **نَصِـيبـيٌّ**. Onlardan kimi onu cem‘in yürütüldüğü yere yürütür; böylece der: “bu **نَصِـيبُونَ**’dur”; “**بنَصِـيبينَ** uğradım”; “**نَصِـيبينَ** gördüm”. Dedi ki: söz, **يَبْرِينَ** ve **فِلَسْطِـينَ** ve **سَيْلَحِـينَ** ve **ياسمِـينَ** ve **قِنَّسْرينَ** hakkında da böyledir; ve ona nisbet, bu üzere: **نَصِـيبينيٌّ** ve **يَبْرينيٌّ**; ve kız kardeşleri de böyledir. İbn Berrî, Allah ona rahmet etsin, dedi ki: Cevherî, “bu **نَصِـيبينُ** ve **نَصِـيبون** denir; **نَصِـيبين** sözünden nisbet **نصيبـيٌّ**; ve **نصيبون** sözünden nisbet **نصيبينيّ**” dediğini zikretti. Dedi ki: doğru olan bunun tersidir; çünkü **نَصِـيبينَ** harekelerle i‘râb olunan müfred bir isimdir; ona nisbet ettiğinde onu hâli üzere bırakırsın; böylece dersin: “bu adam **نَصِـيبينيٌّ**’dir.” Kim **نصيبون** derse, o selâmet cem‘lerinin i‘râbıyla i‘râb olunur; böylece ref‘te vâv ile, nasb ve cerrde yâ ile olur; ona nisbet ettiğinde dersin: “bu adam **نَصِـيبـيّ**’dir”; vâv ve nûnu düşürürsün. Dedi ki: selâmet cem‘iyle cem‘ ettiğin her şey böyledir; nisbetle onu tekile döndürürsün; böylece **زيدون** hakkında—bir adamın yahut beldenin adı—**زيديّ** dersin; **زيدونيّ** deme; böylece isimde iki i‘râbı, vâv ve dammeyi, bir araya getirmiş olursun.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ص ب * * نَصَبَ * الشيء أقامه وبابه ضرب و * المَنْصِبُ * بوزن المجلس الأصل وكذا * النِّصَابُ * بالكسر و * نَصِبَ * تعب وبابه طرب وهَمٌّ * نَاصِبٌ * أي ذو نصب كرجل تامر ولابن وقيل هو فاعل بمعنى مفعول فيه لأنه ينصب فيه ويتعب كليل نائم أي يُنام فيه ويوم عاصف أي تعصف فيه الريح و * النَّصْبُ * بوزن الضرب ما نُصِب فَعُبِد من دون الله وكذا * النَّصْبُ * بوزن القُفْل وقد تضم صاده أيضا والجمع * أَنْصَابٌ * و * النُّصْبُ * أيضا الشر والبلاء ومنه قوله تعالى ﴿بِنُصُب وعذاب﴾ و * نَصِيبِينُ * اسم بلد فمن العرب من يجعله اسما واحدا غير مصروف ويعربه إعرابه وينسب إليه نصيبيني ومنهم من يجريه مجرى الجمع السالم ويعربه إعرابه ويُنسب إليه * نَصِيبيّ * وكذا القول في يبرين وفلسطين وسيلحين وياسمين وقنسرين قلت سيلحون اسم قرية والياسمين بكسر السين زهر

##### Türkçe

* ن ص ب * **نَصَبَ** şeyi dikti/kurdu; babı **ضرب**’dır. Ve **المَنْصِبُ** meclis vezninde (olan) asıldır; yine bunun gibi **النِّصَابُ** (da) kesre iledir. Ve **نَصِبَ** yoruldu; babı **طرب**’dır. Ve **هَمٌّ نَاصِبٌ** yani, yorgunluk sahibi; **رجل تامر** ve **لابن** gibi. Ve denildi ki: o, içinde nasbedilip yorulunduğu için, onda mef‘ûl mânâsında fâ‘ildir; **ليل نائم** gibi, yani onda uyunulur; ve **يوم عاصف** gibi, yani onda rüzgâr eser. Ve **النَّصْبُ** **الضرب** vezninde, Allah’tan başka (bir şey) olarak dikilip de kendisine ibadet olunan şeydir; yine bunun gibi **النَّصْبُ** **القُفْل** vezninde (olan) da (vardır); **صاد**’ı da bazen zamme edilir. Çoğulu **أَنْصَابٌ**’dır. Ve **النُّصْبُ** da şer ve belâdır; ondan (olarak) Yüce Allah’ın sözü: ﴿بِنُصُب وعذاب﴾. Ve **نَصِيبِينُ** bir beldenin adıdır; Araplardan kimi onu tek bir isim yapar, gayr-i munsarif (kılar) ve onun i‘râbıyla i‘râb eder; ona nisbet (de) **نصيبيني** yapılır. Onlardan kimi de onu سالم cem‘in yürüdüğü yola yürütür, onun i‘râbıyla i‘râb eder; ona nisbet (de) **نَصِيبيّ** yapılır. Ve söz, **يبرين** ve **فلسطين** ve **سيلحين** ve **ياسمين** ve **قنسرين** hakkında da böyledir. Dedim: **سيلحون** bir köyün adıdır; ve **الياسمين** **السين**’in kesresiyle (olan) çiçektir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نصب، كفرح: أعيا، وتعب. وأنصبه هو، وأنصبني هذا الأمر. وهم ناصب: منصب، وهو الصحيح، فهو فاعل بمعنى مفعل، كمكان باقل بمعنى مقبل. قال ابن بري. وقيل: ناصب بمعنى المنصوب وقيل بمعنى: ذو نصب، مثل: تامر ولابن، وهو فاعل بمعى مفعول؛ لأنه ينصب فيه ويتعب. وفي الحديث:  فاطمة بضعة مني، ينصبني ما أنصبها  ، أي: يتعبني ما أتعبها. والنصب: التعب، وقيل، المشقة؛ قال النابغة:
  كليني لهم يا أميبة ناصب أي: ذي نصب، مثل: ليل نائم: ذو نوم، ينام فيه. ورجل دارع: ذو درع، قاله الأصمعي. ويقال: نصب ناصب، مثل: موت مائت، وشعر شاعر. وقال سيبويه: هم ناصب هو على النسب، أو سمع: نصبه الهم ثلاثيا متعديا بمعنى اتعبه، حكه أبو علي في التذكرة، فناصب إذا على الفعل. نصب الرجل: جد. قال أبو عمرو. في قوله:  ناصب  نصب نحوي، أي جد. نصب لهم الهم، وأنصبه الهم، وعيش ناصب، وكذلك ذو منصبة: فيه كد? وجهد، وبه فسر الأصمعي قول ابي ذؤيب:
  وغبرت بعدهم بعيش ناصب                      وإخال أني لاحق مستتبـع والنصب بفتح فسكون، والنصب بالضم وبضمتين، ومنه قراءة أبي عمير وعبد الله بن عبيد: ومن سفرنا هذا نصبا: هو الداء، والبلاء، والتعب، والشر. قال الليث: النصب نصب الداء، يقال: أصابه نصب من الداء. وفي التنزيل العزيز:  مسنى الشيطان بنصب وعذاب  . والنصب، ككتف: المريض الوجع. قد نصبه المرض، ينصبه بالكسر: أوجعه، كأنصبه، إنصابا. نصب الشيء: وضعه، ورفعه؛ فهو ضد، ينصبه، نصابا كنصبه بالتشديد، فانتصب؛ قال:
  فبات منتصبا وما تكردسا وتنصب كانتصب، وتنصب فلان، وانتصب: إذا قام افعا رأسه، وفي حديث الصلاة،  لا ينصب رأسه، ولا يقنعه  : أي لا يرفعه. والنصب: إقامة الشيء ورفعه، ومنه قوله.

  أزل إن قيد وإن قام نصب نصب السير، ينصبه، نصبا: رفعه. وقيل: النصب: أن يسير القوم ليلهم، أو هو أن يسير طول يومه، قال الأصمعي. وهو سير لين. وقد نصبوا نصبا. وقيل نصبوا: جدوا السير؛ قال الشاعر:

  كأن راكبها يهوي بمـنـخـرق                      من الجنوب إذا ما ركبها نصبوا وقال النضر: النصب: أول السير ثم الدبيب ثم العنق، ثم التزيد، ثم العسج، ثم الرتك ثم الوخذ، ثم الهملجة. من المجاز نصب لفلان نصبا: إذا قصد له، وعاداه، وتجرد له. والنصب ضرب من أغاني الأعراب وقد نصب الراكب نصبا إذا غنى وعن ابن سيده: نصب العرب: ضرب من أغانيها. وفي الحديث:  لو نصبت لنا نصب العرب  ? أي: لو تغنيت. وفي الصحاح: أي لو غنيت لنا غناء العرب. يقال نصب الحادي: حدا ضربا من الحداء. وقال أبو عمرو النصب: حداء يشبه الغناء. وقال شمر: غناء النصب: ضرب من الألحان. وقيل: هو الذي أحكم من النشيد،و أقيم لحنه ووزنه كذا في النهاية، وزاد في الفائق: وسمى ذلك، لأن الصوت ينصب فيه، أي: يرفع ويعلى. نصب له الحرب، نصبا: وضعها، كناصبه الشر، على ما يأتي. عن ابن سيده: كل ما، أي: شيء رفع واستقبل به شيء، فقد نصب، ونصب هو. كذا في المحكم. والنصب، بالفتح: العلم المنصوب ينصب للقوم، قد يحرك. وفي التنزيل العزيز  كأنهم إلى نصب يوفضون  قرئ بهما جميعا. وقال أبو إسحاق. من قرأ إلى نصب، فمعناه إلى علم منصوب، يستبقون إليه ، ومن قرأ إلى نصب ، فمعناه إلى الأصنام. كما سيأتي. قيل: النصب: الغاية، والأول أصح عن أبي الحسن الأخفش: النصب في القوافي هو أن تسلم القافية من الفساد، وتكون تامة البناء فإذا جاء ذلك في الشعر المجزوء لم يسم نصبا، وإن كانت قافيته قد تمت. قال: سمعنا ذلك من العرب، وقال: ليس هذا مما سمى الخليل ، وإنما تؤخذ الأسماء العرب، انتهى كلام الأخفش كما حكاه ابن سيده ولما ظن شيخنا أن هذا مما سماه الخليل عاب المصنف، وسدد إليه سهم أعتراضه، وذا غير مناسب. وقال ابن سيده، عن ابن جني: لما كان معنى النصب من الانتصاب، وهو المثول والإشراف والتطاول، لم يوقع على ما كان من الشعر مجزوءا؛ لأن جزأه علة وعيب لحقه، وذلك ضد الفخر والتطاول. كذا في لسان العرب. وهو أي النصب في الإعراب، كالفتح في البناء. وهو اصطلاح نحوي، تقول منه نصبت الحرف، فانتصب. وغبار منتصب: مرتفع. وقال الليث: النصب: رفعك شيئا تنصبه قائما منتصبا. والكلمة المنصوبة ترفع صوتها إلى الغار الأعلى. وكل شيء انتصب بشيء، فقد نصبه. وفي الصحاح: النصب: مصدر نصبت الشيء: إذا أقمته. وصفيح منصب: أي نصب بعضه على بعض. عن ابن قتيبة: نصب العرب: ضرب من مغانيها، أرق من الحداء، ومثله في الفائق، وقد تقدم بيانه.

  وقول شيخنا: إنه مستدرك، أغنى عنه قوله السابق:  والحادي، إلى آخره  ، ما فيه، لأنهما قولان، غير أنه يقال: كان المناسب أن يذكرهما في محل واحد، مراعاة لطريقته في حسن الأختصار. النصب، بضمتين: كل ما نصب وجعل علما كالنصيبة. وقلي النصب جمع نصيبة، كسفينة وسفن، وصحيفة وصحف. وقال الليث: النصب: جماعة النصيبة، وهي علامة تنصب للقوم. قال الفراء: والينصوب: علم ينصب في الفلاة. النصب: كل ما عبد من دون الله تعالى، والجمع النصائب. وقال الزجاج: النصب: جمع، واحدا نصاب. قال: وجائز أن يكون واحدا، وجمعه أنصاب. وفي الصحاح: النصب، أي: بفتح فسكون: ما نصب، فعبد دون الله تعالى، كالنصب، بالضم فسكون، وقد يحرك. وزاد في نسخه منه: مثل عسر وعسر، فينظر هذا مع عبارة المصنف السابقة. قال الأعشى يمدح سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم:
  وذا النصب المنصوب لا تنسكنه                      لعاقبة والله ربـك فـاعـبـدا أراد: فاعبدن، فوقف بالألف. وقوله: وذا النصب، أي: إياك وذا النصب. وقال الفراء: كأن النصب الآلهة التي كانت تعبد من أحجار. قال الأزهري: وقد جعل الأعشى النصب واحدا حيث قال:
  وذا النصب المنصوب لا تنسكنه والنصب واحد وهو مصدر، وجمعه الأنصاب. كانو يعبدون الأنصاب، وهي حجارة كانت حول الكعبة، تنصب، فيهل عليها، ويذبح لغير الله تعالى، قاله ابن سيده. واحدها نصب، كعنق وأعناق، أو نصب بالضم، كقفل وأقفال. قال تعالى:  والأنصاب والأزلام. وقوله  وما ذبح على النصب  الأنصاب: الأوثان، وقال القيتبي: النصب: صنم أو حجر، وكانت الجاهلية تنصبه، تذبح عنده، فيحمر للدم. ومنه حديث أبي ذر في إسلامه، قال:  فخررت مغشيا على، ثم ارتفعت كأني نصب أحمر  ، يريد أنهم ضربوه، حتى أدموه، فصار كالنصب المحمر بدم الذبائح. الأنصاب من الحرم: حدوده، وهي أعلام تنصب هناك لمعرفتها. والنصبة، بالضم: السارية المنصوبة لمعرفة علامة الطريق. والنصائب: حجارة تنصب حول الحوض، ويسد ما بينها من الخصاص، بالفتح: الفرج بين الأثافي بالمدرة المعجونة، واحدتها نصيبة. وعن أبي عبيد: النصائب. ما نصب حول الحوض من الأحجار، أي: ليكون علامة لما يروي الإبل من الماء، قال ذو الرمة:
  هرقناه في بادي النشيئة داثر                      قديم بعهد الماء بقع نصائبه

  والهاء، في هرقناه، تعود إلى سجل تقدم ذكره. من المجاز: ناصبه الشر، والحرب، والعداوة، مناصبة: أظهره له، كنصبه ثلاثيا، وقد تقدم، وكله من الانتصاب، كما في لسان العرب. وتيس أنصب: إذا كان منتصب القرنين، مرتفعهما. وعنز نصباء: بينة النصب، إذا انتصب قرناها، وناقة نصباء: مرتفعة الصدر نص الجوهري. وأذن نصباء: وهي التي تنتصب وتدنو من الأخرى. وتنصب الغبار: ارتفع، كانتصب، وهو مجاز، كما في الأساس. ويوجد في بعض النسخ: الغراب، بدل الغبار، وهو خطأ. في الصحاح: تنصبت الأتن حول الحمار: أي وقفت. المنصب، كمنبر: شيء من حديد، ينصب عليه القدر، نصبا، إذا كان من حديد. وتقول للطاهي: انتصب، أي: انصب قدرك للطبخ. والنصيب: الحظ من كل شيء، كالنصب، بالكسر، لغة فيه. و ج: أنصباء، وأنصبة. ومن المجاز: لي نصيب منه: أي قسم، منصوب مشخص، كذا في الأساس. النصيب: الحوض، نص عليه الجوهري. النصيب: الشرك المنصوب فهو إذا فعيل بمعنى منصوب. نصيب، كزبير: شاعر، وهو الأسود المرواني، عبد بني كعب ابن ضمرة، وكان له بنات، ضرب بهن المثل، ذكرهن أبو منصور الثعالبي. وزاد الجلال في المزهر عن تهذيب التبريزي اثنين: نصيبا الأبيض الهاشمي، وابن الأسود. وأنصبه: جعل له نصيبا. وهم يتناصبونه: يقتسمونه.
 من المجاز: هو يرجع إلى منصب صدق، ونصاب صدق. النصاب، من كل شيء: الأصل والمرجع الذي نصب فيه وركب، وهو المنبت والمحتد، كالمنصب كمجلس. النصاب: مغيب الشمس، ومرجعها الذي ترجع إليه. منه: المنصب والنصاب جزأة السكين، وهو عجزه ومقبضه الذي نصب فيه وركب سيلانه. ج نصب ككتب. وقد أنصبها: جعل لها نصابا، أي مقبضا. ونصاب كل شيء: أصله. من المجاز أيضا: النصاب من المال، وهو القدر الذي تجب فيه الزكاة إذا بلغه نحو مائتي درهم، وخمس من الإبل جعله في المصباح مأخوذا من نصاب الشيء، وهو أصله. نصاب: فرس مالك بن نويرة التميمي، رضي الله عنه، وكانت قد عقرت تحته، فحمله الأحوص بن عمرو الكلبي على الوريعة، فقال مالك يشكره:
  ورد نزيلنا بعطـاء صـدق                      وأعقبه الوريعة من نصاب وسيأتي في ورع. من المجاز: تنصبت لفلان: عاديته نصبا. ومنه النواصب، والناصبية، وأهل النصب: وهم المتدينون ببغضة سيدنا أمير المؤمنين ويعسوب المسلمين أبي الحسن علي بن أبي طالب، رضي الله تعالى عنه وكرم وجهه؛ لأنهم نصبوا له، أي: عادوه، وأظهروا له الخلاف، وهم طائفة من الخوارج، وأخبارهم مستوفاة في كتاب المعالم للبلاذري. والأناصيب: الأعلام والصوى، وهي حجارة تنصب على رؤوس القور يستدل بها، قال ذو الرمة:
  طوتها بنا الصهب المهازى فأصبحتتناصيب أمثال الرماح بها غبرا كالتناصيب، وهما من الجموع التي لا مفرد لها. الأناصيب أيضا: ع بعينه، وبه تلك الصوي؛ قال ابن لجإ:
  واستجدبت كل مرب معلم                      بين أناصيب وبين الأدرم

  والناصب: اسم فرس حويص ابن بجير بن مرة. ونصيبون، ونصيبين: د عامرة من بلاد الجزيرة، على جادة القوافل من الموصل إلى الشام، وبينها وبين سنجار تسعة فراسخ، وعليها سور. وهي كثيرة المياه، وفيها خراب كثير، وهي قاعدة ديار ربيعة وقد روى في بعض الآثار: أن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال:  رفعت ليلة أسري بي مدينة، فأعجبتني، فقلت لجبريل: ما هذه المدينة? فقال: نصيبين. فقلت: اللهم، عجل فتحها، واجعل فيها بركة للمسلمين  فتحها عياض بن غنم الأشعري. وقال ابن عتبان:
  لقد لقيت نصيبين الدواهـي                      بدهم الخيل والجرد والوراد وقال بعضهم يذكر نصيبين: وظاهرها مليح المنظر، وباطنها قبيح المخبر. وقال آخر يذم نصيبين.

  نصيب نصيبين من ربهـا                      ولاية كل ظلوم غشـوم
  فباطنها منهم في لـظـى                      وظاهرها من جنان النعيم نسب إليها أبو القاسم الحسن بن علي بن الوثاق النصيبي الحافظ. روى، وحدث. وفيه للعرب مذهبان: منهم من يجعله اسما واحدا، ويلزمه الإعراب، كما يلزمه الأسماء المفردة التي لا تنصرف، فتقول: هذه نصيبين، ومررت بنصيبين، ورأيت نصيبين. والنسبة إليه: نصيبيني، يعني: بإثبات النون في آخره، لأنها كالأصل وفي نسخة الصحاح الموثوق بها، وهي بخط ياقوت الرومي: بحذف النون، وهكذا وجد بخط المؤلف. قال في هامشه: وهو سهو، وبالعكس فيما بعده. ومن هنا اعترض ابن بري في حواشيه، وسلمه ابن منظور الإفريقي. ثم قال الجوهري: ومنهم من يجريه مجرى الجمع، فيقول: هذه نصيبون، ومررت بنصيبين، ورأيت نصيبين. وكذلك القول في يبرين، وفلسطين، وسيلحين، وياسمين، وقنسرين. النسبة إليه، على هذا القول نصيبي، أي: بحذف النون؛ لأن علامة الجمع والتثنية تحذف عند النشسبة، كما عرف في العربية. ووجد في نسخ الصحاح هنا بإثبات النون، وهو سهو كما تقدم. وثرى منصب، كمعظم: مجعد، كذا في النسخ، وصوابه: جعد. النصب على ما تقدم: هو إقامة الشيء، ورفعه. وقال ثعلب: لا يكون النصب إلا بالقيام، وقال مرة: هو نصب عيني، هكذا - كذا عبارة الفصيح - في الشيءء القائم الذي لا يخفي علي، وإن كان ملقى. يعني بالقائم في هذه الأخيرة الشيء الظاهر. وعن القتيتبي: جعلته نصب عيني، بالضم. ومنهم من يروي فيه الفتح، أو الفتح لحن. قال القتيبي: ولا تقل: نصب عيني، أي: بالفتح، وقيل: بل هو مسموع من العرب. وصرح المطرزي بأنه مصدر في الأصل، أي بمعنى مفعول، أي منصوبها، أي: مرئيها، رؤية ظاهرة بحيث لا ينسي، ولا يغفل عنه، ولم يجعل بظهر، قاله شيخنا. وثغر منصب، كمعظم: مستوى النبتة، بالكسر، كأنه نصب فسوى. وذات النصب، بالضم: ع قرب المدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، بينه وبينها أربعة أميال، وفي حديث مالك بن أنس: أن عبد الله بن عمر ركب إلى ذات النصب، فقصر الصلاة  . ويل: هي من معادن القبلية. كذا في المعجم. ومما يستدرك على المؤلف في هذه المادة: قال الله تعالى:  فإذا فرغت فانصب  قال قتادة: إذا فرغت من صلاتك، فانصب في الدعاء. قال الأزهري: هو من نصب، ينصب، نصبا: إذا تعب. وقيل: إذا فرغت من الفريضة فانصب في النافلة. والينصوب: علم ينصب في الفلاة. والناصبة في قول الشاعر:
  وحبت له أذن يراقب سمعهـا                      بصر كناصبة الشجاع المرصد

  يريد: كعينه التي ينصبها للنظر. والنصبة، بالفتح: نصبة الشرك، بمعنى المنصوبة. وفي الصحاح، ولسان العرب: ونصبت الخيل آذانها، شدد للكثرة، أو للمبالغة. والمنصب في الخيل: الذي يغلب على خلقه كله نصب عظامه، حتى ينتصب منه ما يحتاج إلى عطفه. ونصب الحديث: أسنده، ورفعه ومنه حديث ابن عمر:  من أقذر الذنوب رجل ظلم امرأة صداقها  . قيل لليث: أنصب ابن عمر الحديث إلى رسول الله، صلى الله عليه وسلم? قال: وما علمه لو لا أنه سمعه منه? أي أسنده إليه، ورفعه. ونقل عن الزمخشري، والمنصوبة: الحيلة، يقال: سوى فلان منصوبة. قال: وهي في الأصل صفة للشبكة والحبالة، فجرت مجرى الاسم، كالدابة والعجوز. ومنه المنصوبة في لعب الشطرنج، قاله الشهاب في أثناء النحل من العناية. والمنصب، لغة: الحسب، والمقام. ويستعار للشرف، أي: مأخوذ من معنى الأصل. ومنه: منصب الولايات السلطانية والشرعية. وجمعه: المناصب. وفي شفاء الغليل: المنصب في كلام المولدين: ما يتولاه الرجل من العمل، كأنه محل لنصبه. قال شيخنا: أو لأنه نصب للنظر؛ وأنشد لابن الوردي:
  نصب المنصب أو هي جلدي                      وعناني من مداراة السفـل قال: ويطلونه على أثافي القدر من الحديد. قال ابن تميم:
  كم قلت لما فار غيظـا وقـد                      أريح من منصبه المعـجـب
  لا تعجبوا إن فار من غيظـه                      فالقلب مطبوخ على المنصب وقد تقدم. قال الشهاب: وإنما هو في الكلام القديم الفصيح بمعنى الأصل والحسب والشرف، ولم يستعملوه بهذا المعنى، لكن القياس لا يأباه. وفي المصباح: يقال: لفلان منصب، كمسجد، أي: علو ورفعة. وامرأة ذات منصب: قيل: ذات حسب وجمال، وقيل: ذات جمال؛ لأنه وحده رفعة لها. وفي الأساس: من المجاز: نصب فلان لعمارة البلد. ونصب له رأيا: أشرت عليه برأي لا يعدل عنه. وينصوب: موضع، كذا في اللسان. وفي المعجم: يناصيب: أجبل متحاذيات في ديار بني كلاب، أو بني أسد بنجد. ويقال بالألف واللام. وقيل: أقرن طوال دقاق حمر، بين أضاخ وجبلة ، وبينها زبين أضاخ أربعة أميال، عن نصر. قال: وبخط أبي الفضل: اليناصيب: جبال لوبر من كلاب، منها الحمال، وماؤها العقيلة. ونصيب، مكبرا ونصيب مصغرا اسمان. ونصيب: له حديث في قتل الحيات، ذكر في الصحابة. ونصيبين أيضا: قرية من قرى حلب. وتل نصيبين: من نواي حلب. ونصيبين: مدينة: أخرى على شاطئ الفرات، كبيرة، تعرف بنصيبين الروم، بينها وبين آمد أربعة أيام، أو ثلاثة. ومن قصد بلاد الروم من حران مر بها؛ لأن بينهما ثلاث مراحل. كذا ذكره شيخنا. ثم رأيته بعينه، في كتاب المعجم. والمناصب موضع، عن ابن دريد، وبه فسروا قول الأعلم الهذلي:
  لما رأيت الـقـوم بـال                      علياء دون قدى المناصب وقرأ زيد بن علي:  فإذا فرغت فانصب  ، بكسر الصاد، والمعنى واحد، والنصاب، ككتان: الذي ينصب نفسه لعمل لم ينصب له، مثل أن يترسل وليس برسول، نقله الصاغاني. قلت: واستعمله العامة بمعنى الخداع المحتال.

##### Türkçe

**نصب**، **كفرح**: aciz kaldı ve yoruldu. Ve onu o yordu; ve bu iş beni yordu. Ve onlar **ناصب**: **منصب** (yani yorgun), ve o sahih olandır; o halde o, **مفعل** manasında **فاعل**’dir; **مكان باقل** gibi, **مقبل** manasında. İbn Berrî dedi. Ve denildi: **ناصب** **المنصوب** manasındadır; ve denildi: “**ذو نصب**” manasındadır; **تامر** ve **لابن** gibi; ve o, **مفعول** manasında **فاعل**’dir; çünkü onda yorulur ve zahmet çekilir. Ve hadiste: “Fâtıma benden bir parçadır; onu yoran şey beni yorar”; yani: onu yoran şey beni yorar. Ve **النصب**: yorgunluk; ve denildi: meşakkat; Nâbiga dedi:
  “Beni onlar için bırak, ey Ümeybe, **ناصب**”
yani: **ذي نصب**; **ليل نائم** gibi: “**ذو نوم**”; onda uyunur. Ve **رجل دارع**: “**ذو درع**”; bunu Asma‘î söyledi. Ve denilir: **نصب ناصب**; **موت مائت** ve **شعر شاعر** gibi. Sîbeveyh dedi: “Onlar **ناصب**” o, nisbet üzerinedir; yahut işitildi: “Keder onu **نصبه**” (onu yordu) üçlü, geçişli olarak “onu yordu” manasında; bunu Ebû Alî **التذكرة**’de nakletti; o halde **ناصب** fiil üzerinedir. **نصب الرجل**: ciddiyet gösterdi. Ebû Amr dedi. Onun “**ناصب**” sözünde: **نصب** nahivcidir; yani ciddiyet gösterdi. Keder onlar için **نصب** etti; ve keder onu **أنصبه** etti; ve **عيش ناصب**; ve yine **ذو منصبة**: onda zahmet ve çaba vardır; ve bununla Asma‘î, Ebû Züeyb’in sözünü tefsir etti:
  “Onlardan sonra **بعيش ناصب** ile kaldım                      ve sanırım ki ben, peşine düşülen birine yetişiciyim”

Ve **النصب** (fetha sonra sükûn ile), ve **النصب** (damme ile) ve (iki damme ile); ve ondan Ebû Umeyr ve Abdullah b. Ubeyd’in kıraati: “Bu seferimizden **نصبا**”; o: hastalık, bela, yorgunluk ve şerdir. Leys dedi: **النصب** hastalığın **نصب**’ıdır; denilir: “Hastalıktan ona **نصب** isabet etti.” Ve aziz tenzilde: “Şeytan bana **بنصب** ve azap dokundurdu.” Ve **النصب**، **ككتف**: acılı hasta. Hastalık onu **نصبه** etti; onu kesre ile **ينصبه**: onu acıttı; **أنصبه** gibi, **إنصابا**. **نصب الشيء**: onu koydu ve onu yükseltti; o halde o zıddır; onu **ينصبه**; **نصابا** olarak, şeddeli **نصبه** gibi; böylece **فانتصب**; dedi ki:
  “Geceyi **منتصبا** geçirdi ve yığılmadı”

Ve **تنصب** **كانتصب** gibi; ve falan **تنصب** etti; ve **انتصب**: başını diktiği zaman. Ve namaz hadîsinde: “Başını **لا ينصب** etmez ve onu **لا يقنعه**”; yani onu yükseltmez. Ve **النصب**: bir şeyi dikmek ve yükseltmek; ondan onun sözü.

  “Azalt; eğer bağladıysa bağla; ve eğer kalktıysa, **نصب**”

**نصب السير**: onu **ينصبه**; **نصبا**: onu yükseltti. Ve denildi: **النصب**: kavmin gecelerini yürümeleridir; yahut o, gününün tamamını yürümeleridir; Asma‘î dedi. Ve o, yumuşak yürüyüştür. Ve gerçekten **نصبا** yürüdüler. Ve denildi: **نصبوا**: yürüyüşte ciddiyet gösterdiler; şair dedi:

  “Sanki binicisi, güneyden bir yarıktan aşağı düşer                      onu sürdüklerinde **نصبوا**”

Nadr dedi: **النصب**: yürüyüşün başlangıcıdır; sonra **الدبيب**; sonra **العنق**; sonra **التزيد**; sonra **العسج**; sonra **الرتك**; sonra **الوخذ**; sonra **الهملجة**. Mecazdan: “Falan için **نصبا** **نصب** etti”: ona yöneldiği, ona düşmanlık ettiği ve ona karşı soyunduğu zaman. Ve **النصب** bedevîlerin şarkılarından bir türdür; ve binici **نصبا** **نصب** etti: şarkı söylediği zaman. İbn Sîde’den: Arapların **نصب**’ı: şarkılarından bir türdür. Ve hadiste: “Arapların **نصب**’ını bize **لو نصبت**”; yani: “Keşke şarkı söyleseydin.” Ve **الصحاح**’ta: yani “Keşke bize Arapların şarkısını söyleseydin.” Denilir: **نصب الحادي**: **الحداء**’dan bir tür söyledi. Ebû Amr dedi: **النصب**: şarkıya benzeyen bir **حداء**’dır. Şemmer dedi: **غناء النصب**: nağmelerden bir türdür. Ve denildi: o, **النشيد**’den daha sağlam olandır; onun ezgisi ve vezni ikame edilmiştir; **النهاية**’de böyledir; ve **الفائق**’te artırdı: ve buna bu ad verildi; çünkü onda ses **ينصب** edilir; yani yükseltilir ve artırılır. “Ona savaş **نصبا** **نصب** etti”: onu koydu; “Şer ona **ناصبه** etti” gibi; ileride geleceği üzere. İbn Sîde’den: her ne ki—yani bir şey—yükseltildi ve bir şeyle karşılandıysa, muhakkak **نصب** edildi; ve o da **نصب** etti. **المحكم**’de böyledir. Ve **النصب** (fetha ile): kavim için dikilen dikili alamet; hareketlendirilebilir. Ve aziz tenzilde: “Sanki onlar bir **نصب**’a doğru koşuyorlar”; ikisiyle de kıraat edilmiştir. Ebû İshâk dedi: Kim “**إلى نصب**” okursa, manası “dikilmiş bir alamete doğru; ona doğru yarışırlar”dır; ve kim “**إلى نصب**” okursa, manası “putlara doğru”dur; ileride geleceği gibi. Denildi: **النصب**: gaye; ve birincisi daha sahih. Ebû’l-Hasen el-Ahfeş’ten: kafiyelerde **النصب**, kafiyenin bozukluktan selamet bulması ve bina bakımından tam olmasıdır; eğer bu, **المجزوء** şiirde gelirse **نصبا** diye adlandırılmaz; kafiyesi tamam olmuş olsa bile. Dedi: bunu Araplardan işittik. Ve dedi: bu, Halîl’in adlandırdığı şeylerden değildir; isimler ancak Araplardan alınır. Ahfeş’in sözü, İbn Sîde’nin naklettiği üzere, bitti. Şeyhimiz bunun Halîl’in adlandırdıklarından olduğunu zannedince, musannifi ayıpladı ve ona itiraz okunu doğrulttu; bu uygun değildir. İbn Sîde dedi; İbn Cinnî’den: **النصب** manası **الانتصاب**’dan olduğu için—ki o, ayakta durma, yükselme ve boy atmadır—**المجزوء** şiire uygulanmadı; çünkü onun **جزء**’ü ona ilişen bir illet ve ayıptır; bu ise övünme ve boy atmanın zıddıdır. **لسان العرب**’da böyledir. Ve o—yani i‘rabda **النصب**—bina’da fetha gibidir. Ve o, nahivsel bir ıstılahtır; ondan “harfi **نصبت** ettim” dersin; böylece **فانتصب**. Ve **غبار منتصب**: yükselmiş. Leys dedi: **النصب**: bir şeyi ayakta, dikilmiş olarak **تنصبه** ederek yükseltmendir. Ve **الكلمة المنصوبة**: sesini en üst boşluğa yükseltir. Ve her şey bir şeyle **انتصب** ederse, muhakkak onu **نصبه** etmiştir. Ve **الصحاح**’ta: **النصب**: “şeyi **نصبت** ettim”in masdarıdır; onu diktiğin zaman. Ve **صفيح منصب**: yani onun bir kısmı bir kısmı üzerine dikilmiştir. İbn Kuteybe’den: Arapların **نصب**’ı: şarkılarından bir türdür; **الحداء**’dan daha incedir; ve benzeri **الفائق**’tedir; ve onun beyanı geçti.

  Ve şeyhimizin sözü: “O, müstedrektir”; ondan önceki “**والحادي** … ilâ âhirihî” sözü onu gereksiz kıldı; onda olan şudur: çünkü ikisi iki sözdür; ancak denilir ki: onun yöntemine göre güzel ihtisarı gözeterek, onları tek yerde zikretmesi uygun olurdu. **النصب** (iki damme ile): her ne ki dikildi ve **النصيبة** gibi bir alamet kılındı. Ve **قلي النصب**: **نصيبة**’nin cem‘idir; **سفينة** ve **سفن**; **صحيفة** ve **صحف** gibi. Leys dedi: **النصب**: **النصيبة** topluluğudur; o, kavim için dikilen bir işarettir. Ferrâ dedi: **الينصوب**: çorak arazide dikilen bir alamettir. **النصب**: Allah Teâlâ’dan başka ibadet edilen her şeydir; cem‘i **النصائب**’dir. Zeccâc dedi: **النصب**: cem‘dir; onun tekili **نصاب**’dır. Dedi: tekil olması ve cem‘inin **أنصاب** olması da caizdir. **الصحاح**’ta: **النصب**—yani fetha sonra sükûn ile—Allah Teâlâ’dan başka ibadet edilmek üzere dikilen şeydir; **النصب** (damme sonra sükûn ile) gibi; hareketlendirilebilir. Ve ondan bir nüshasında artırdı: **عسر** ve **عسر** gibi; bu, musannifin önceki ibaresiyle birlikte değerlendirilir. A‘şâ, efendimiz Resûlullah’ı—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—överken dedi:
  “Ve dikilmiş olan şu **النصب**’a sakın sığınma                      akıbet için; ve Allah, Rabbin; öyleyse ibadet et”

Muradı: “**فاعبدن**” idi; sonra elif ile vakfetti. Ve onun “**وذا النصب**” sözü: yani “Sakın, şu **النصب** (ile uğraşma).” Ferrâ dedi: sanki **النصب**, taşlardan ibadet edilen ilahlardır. Ezherî dedi: A‘şâ, “**وذا النصب المنصوب**” dediği yerde **النصب**’ı tekil kılmıştır. Ve **النصب** tekildir; o bir masdardır; cem‘i **الأنصاب**’dır. Onlar **الأنصاب**’a ibadet ederlerdi; o, Kâbe’nin etrafında olan taşlardı; dikilir, üzerine telbiye getirilir ve Allah Teâlâ’dan başkası için kesilirdi; bunu İbn Sîde söyledi. Onun tekili **نصب**’tır; **عنق** ve **أعناق** gibi; yahut **نصب** (damme ile)dir; **قفل** ve **أقفال** gibi. Allah Teâlâ dedi: “**والأنصاب والأزلام**”. Ve onun sözü: “**وما ذبح على النصب**”. **الأنصاب**: putlardır. Kute ybî dedi: **النصب**: put yahut taş; cahiliye onu dikerdi; onun yanında keserdi; böylece kana bulanırdı. Ondan Ebû Zerr’in İslâm’a girişindeki hadisi; dedi: “Baygın düşerek yere yıkıldım; sonra kalktım; sanki ben kırmızı bir **نصب** gibiydim”; onların onu dövdüklerini, ta ki onu kanattıklarını; böylece kesim kanıyla kızarmış **النصب** gibi olduğunu kasteder. Haremden **الأنصاب**: onun sınırlarıdır; onlar, orada tanınması için dikilen alametlerdir. Ve **النصبة** (damme ile): yol işaretinin bilinmesi için dikilmiş direk. Ve **النصائب**: havuzun etrafına dikilen taşlardır; ve aralarındaki **الخصاص** kapatılır; (fetha ile): yoğrulmuş çamurla ocak taşları arasındaki açıklık; onun tekili **نصيبة**’dir. Ebû Ubeyd’den: **النصائب**: havuzun etrafına dikilen taşlar; yani develerin sudan içtiği yer için bir alamet olsun diye. Zû’r-Rumme dedi:
  “Onu, başlangıcın açık yerinde döktük; silinmiş                      su ahdiyle eski; onun **نصائبه**’si lekeler (gibi)”

Ve **الهاء**, **هرقناه**’da, daha önce zikri geçmiş bir **سجل**’e döner. Mecazdan: **ناصبه الشر** ve **الحرب** ve **العداوة**’yi, **مناصبة** olarak: onu ona gösterdi; **نصبه**’nin üçlü (fiil) gibi; ve ileride geçti; ve hepsi **الانتصاب**’dandır; **لسان العرب**’da olduğu gibi. Ve **تيس أنصب**: eğer boynuzları dikilmiş, ikisi yükselmiş ise. Ve **عنز نصباء**: **النصب**’u açık (belli) olan; eğer iki boynuzu dikilirse. Ve **ناقة نصباء**: göğsü yüksek; **الجوهري**’nin nassı. Ve **أذن نصباء**: o, dikilen ve ötekine yaklaşan (kulak)tır. Ve **تنصب الغبار**: yükseldi; **كانتَصَب** gibi; ve o mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve bazı nüshalarda bulunur: **الغراب**, **الغبار** yerine; ve o hatadır. **الصحاح**’ta: **تنصبت الأتن حول الحمار**: yani durdu. **المنصب**, **منبر** gibi: demirden bir şey; üzerine tencere dikilir; **نصبا** (olarak); eğer demirden ise. Ve aşçıya dersin: **انتصب**, yani: pişirmek için tencereni dik. Ve **النصيب**: her şeyden pay/baht; **النصب** gibi, kesre ile; onda bir dildir. Ve çoğulu: **أنصباء** ve **أنصبة**. Mecazdan: “Ondan benim için **نصيب** vardır”: yani bir kısım; dikilmiş, şahıslaşmış; **الأساس**’ta böyle. **النصيب**: havuz; **الجوهري** onu nass etti. **النصيب**: dikilmiş ortak; o halde o, **فعيل** vezninde “dikilmiş” manasında olur. **نصيب**, **زبير** gibi: bir şairdir; o **الأسود المرواني**’dir; **بني كعب ابن ضمرة**’nin kölesi; ve onun kızları vardı; onlarla mesel vuruldu; onları **أبو منصور الثعالبي** zikretti. Ve **الجلال** **المزهر**’de **تهذيب التبريزي**’den iki (isim) artırdı: **نصيبا الأبيض الهاشمي** ve **ابن الأسود**. Ve **أنصبه**: ona bir **نصيب** yaptı. Ve onlar onu **يتناصبونه**: onu taksim ederler.

Mecazdan: o, **منصب صدق**’a ve **نصاب صدق**’a döner. **النصاب**, her şeyden: içine dikildiği ve yerleştirildiği asıl ve merci; ve o, menşe ve soy-kök’tür; **المنصب** gibi, **مجلس** gibi. **النصاب**: güneşin batışı ve onun kaybolduğu yer; ve döndüğü merci. Ondan: **المنصب** ve **النصاب** bıçağın sap parçasıdır; ve o, onun arka kısmı ve içine sapının dikildiği ve yerleştirildiği kabzasıdır. Çoğulu **نصب**; **كتب** gibi. Ve **أنصبها**: ona bir **نصاب** yaptı; yani bir kabza. Ve her şeyin **نصاب**’ı: onun aslıdır. Mecazdan da: maldan **النصاب**; ve o, ona ulaştığında zekâtın vacip olduğu miktardır; yaklaşık iki yüz dirhem ve develerden beş; onu **المصباح**’ta, şeyin **نصاب**’ından alınmış kıldı; ve o, onun aslıdır. **نصاب**: **مالك بن نويرة التميمي**’nin atı; Allah ondan razı olsun; ve onun altında iken boğazlanmıştı; bunun üzerine **الأحوص بن عمرو الكلبي** onu **الوريعة** üzerine bindirdi; bunun üzerine **مالك** ona teşekkür ederek dedi:

ورد نزيلنا بعطـاء صـدق
وأعقبه الوريعة من نصاب

Ve **ورع** maddesinde gelecektir. Mecazdan: **تنصبت لفلان**: ona düşmanlık ettim, **نصبا** olarak. Ondan **النواصب** ve **الناصبية** ve **أهل النصب**: ve onlar, efendimiz müminlerin emiri ve Müslümanların arı-önderi **أبي الحسن علي بن أبي طالب**’e, Allah Teâlâ ondan razı olsun ve yüzünü keremli kılsın, buğz ile dindarlaşanlardır; çünkü ona **نصبوا** ettiler; yani ona düşmanlık ettiler ve ona muhalefeti açığa vurdular; ve onlar **الخوارج**’den bir taifedir; ve haberleri **المعالم** kitabında **البلاذري** için tamamlanmış (müstefâ)dır. Ve **الأناصيب**: alametler ve taş yığınlarıdır; ve onlar, tepelerin başlarına dikilen, onlarla yol bulunan taşlardır; **ذو الرمة** dedi:

طوتها بنا الصهب المهازى فأصبحت
تناصيب أمثال الرماح بها غبرا

**كالتناصيب**; ve ikisi, müfredi olmayan cem’lerdendir. **الأناصيب** ayrıca: aynısıyla **ع**’dır; ve onunla o taş yığınlarıdır; **ابن لجإ** dedi:

واستجدبت كل مرب معلم
بين أناصيب وبين الأدرم

Ve **الناصب**: **حويص ابن بجير بن مرة**’nin atının adıdır. Ve **نصيبون** ve **نصيبين**: **د** **عامرة**’dir; **الجزيرة** beldelerinden; **الموصل**’den **الشام**’a kervan yolunun üzerindedir; ve onunla **سنجار** arasında dokuz fersahtır; ve üzerinde sur vardır. Ve o, suları çoktur; ve onda çok harabe vardır; ve o, **ديار ربيعة**’nin merkezidir. Ve bazı eserlerde rivayet olundu: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, dedi ki: “İsra gecesi bir şehir bana yükseltildi; hoşuma gitti; Cebrâil’e dedim: Bu şehir nedir? Dedi: **نصيبين**. Dedim: Allah’ım, onun fethini çabuklaştır ve onda Müslümanlar için bereket kıl.” Onu **عياض بن غنم الأشعري** fethetti. Ve **ابن عتبان** dedi:

لقد لقيت نصيبين الدواهـي
بدهم الخيل والجرد والوراد

Ve bazısı **نصيبين**’i zikrederek dedi: “Zahiri güzel manzaralı, bâtını çirkin haberli.” Ve bir başkası **نصيبين**’i yerdi:

نصيب نصيبين من ربهـا
ولاية كل ظلوم غشـوم

فباطنها منهم في لـظـى
وظاهرها من جنان النعيم

Ona nisbet edildi: **أبو القاسم الحسن بن علي بن الوثاق النصيبي** el-hâfız. Rivayet etti ve hadis anlattı. Ve onda Araplar için iki mezhep vardır: onlardan kimisi onu tek bir isim kılar ve ona i‘rabı gerekli kılar; sarf olunmayan müfred isimlere gerekli kıldığı gibi; dersin ki: “Bu **نصيبين**’dir; **نصيبين**’e uğradım; **نصيبين**’i gördüm.” Ve ona nisbet: **نصيبيني**; yani sonunda **النون**’u sabit kılmakla; çünkü o, asıl gibidir. Ve güvenilir **الصحاح** nüshasında, ve o **ياقوت الرومي**’nin hattıyladır: **النون**’u hazfetmekle; ve müellifin hattıyla böyle bulundu. Haşiyesinde dedi: “Ve o bir sehivdir; ve ondan sonrakinde bunun tersidir.” Buradan **ابن بري** haşiyelerinde itiraz etti; ve onu **ابن منظور الإفريقي** teslim etti. Sonra **الجوهري** dedi: ve onlardan kimisi onu cem’ yürüyüşüne yürütür; der ki: “Bu **نصيبون**’dur; **نصيبين**’e uğradım; **نصيبين**’i gördüm.” Ve söz, **يبرين** ve **فلسطين** ve **سيلحين** ve **ياسمين** ve **قنسرين** hakkında da böyledir. Ona nisbet, bu görüş üzere **نصيبي**’dir; yani **النون**’u hazfetmekle; çünkü cem’ ve tesniye alameti nisbet sırasında hazfedilir; Arapçada bilindiği gibi. Ve burada **الصحاح** nüshalarında **النون**’u ispat ile bulundu; ve o, ileride geçtiği gibi bir sehivdir. Ve **ثرى منصب**, **معظم** gibi: kıvırcık; nüshalarda böyle; ve doğrusu: **جعد**. **النصب**, ileride geçtiği üzere: şeyin ikame edilmesi ve yükseltilmesidir. Ve **ثعلب** dedi: **النصب** ancak ayakta durmakla olur. Ve bir defa dedi: “O, benim gözümün **نصب**’ıdır”; böyle — **الفصيح**’in ibaresi böyledir — bana gizli olmayan, ayakta olan şeyde; her ne kadar atılmış olsa da. Bu sonuncuda “ayakta olan” ile kastı, zahir olan şeydir. Ve **القتيتبي**’den: “Onu gözümün **نصب**’ı yaptım”; damme ile. Ve onlardan kimisi onda fethi rivayet eder; yahut fetih lahn’dır. **القتيبي** dedi: “Ve ‘gözümün **نصب**’ı’ deme”; yani fetih ile. Ve denildi: bilakis o, Araplardan işitilmiştir. Ve **المطرزي** açıkça söyledi ki o, aslında masdardır; yani mef‘ûl manasında; yani “onun dikilmiş olanı”; yani “onun görüleni”; unutulmayacak ve ondan gaflet edilmeyecek şekilde zahir bir görüşle; ve “arka” kılmadı; bunu şeyhimiz söyledi. Ve **ثغر منصب**, **معظم** gibi: bitkinin düzlüğü; kesre ile; sanki dikti de düzledi. Ve **ذات النصب**, damme ile: Medine yakınında bir **ع**’dır; sakinine en faziletli salât ve selâm olsun; onunla onun arasında dört mil vardır. Ve **مالك بن أنس** hadîsinde: **عبد الله بن عمر** **ذات النصب**’a bindi de namazı kısalttı. **ويل**: o, **القبلية** madenlerindendir. **المعجم**’de böyle. Ve bu maddede müellif üzerine istidrâk edilenden: Allah Teâlâ dedi ki: **فإذا فرغت فانصب**. **قتادة** dedi: namazından boşaldığında, duada **فانصب** et. **الأزهري** dedi: o, **نصب**’dandır; **ينصب**; **نصبا**: yorulduğu zaman. Ve denildi: farzdan boşaldığında nafilede **فانصب** et. Ve **الينصوب**: çorak arazide dikilen bir alamettir. Ve şairin sözünde **الناصبة**:

وحبت له أذن يراقب سمعهـا
بصر كناصبة الشجاع المرصد

İster: bakmak için diktiği gözü gibi. Ve **النصبة** (fetha ile): **نصبة الشرك**; **المنصوبة** mânâsıyla. Ve **الصحاح**’ta ve **لسان العرب**’da: “Ve atlar kulaklarını dikti”; çokluk için yahut mübalağa için şeddelendi. Ve **المنصب** atlarda: bütün yaratılışı üzerine kemiklerinin dikilişi galip gelen kimsedir; öyle ki ondan, bükmeye muhtaç olduğu şey dikilir. Ve **نصب الحديث**: onu isnad etti ve yükseltti. Ve ondan İbn Ömer hadisi: “Günahların en iğrenci, bir kadına mehirini zulmeden adamdır.” **الليث**’e denildi: İbn Ömer hadisi Resûlullah’a, sallallahu aleyhi ve sellem, isnad mı etti? Dedi: Onu ondan işitmiş olmasaydı onu ne bilirdi? Yani onu ona isnad etti ve yükseltti. Ve **الزمخشري**’den nakledildi: ve **المنصوبة**: hile; denilir: falan kimse **منصوبة** yaptı. Dedi: O aslında ağ ve tuzak için bir sıfattır; sonra isim gibi cereyan etti; **الدابة** ve **العجوز** gibi. Ve ondan: satranç oyununda **المنصوبة**; bunu **الشهاب** “**النحل**”in “**العناية**” bahsi sırasında söyledi. Ve **المنصب**, lugat olarak: soy-sop ve makam. Ve şeref için istiâre edilir; yani: asıl mânâsından alınmıştır. Ve ondan: sultanî ve şer‘î vilâyetlerin **منصب**’ı. Çoğulu: **المناصب**. Ve **شفاء الغليل**’de: müvelledlerin كلامında **المنصب**: erkeğin üstlendiği iş; sanki onun yorgunluğu için bir mahaldir. Şeyhimiz dedi: yahut bakmak için dikilmiş olduğundan; ve İbnü’l-Verdî için inşad etti:
  **نصب المنصب أو هي جلدي**                      **وعناني من مداراة السفـل**
Dedi: ve onu demirden tencere ayakları üzerine kaplarlar. İbn Temîm dedi:
  **كم قلت لما فار غيظـا وقـد**                      **أريح من منصبه المعـجـب**
  **لا تعجبوا إن فار من غيظـه**                      **فالقلب مطبوخ على المنصب**
Ve daha önce geçti. **الشهاب** dedi: O ancak eski fasih الكلامda asıl ve soy-sop ve şeref mânâsındadır; onu bu mânâ ile kullanmadılar; lâkin kıyas onu reddetmez. Ve **المصباح**’ta: denilir: falan kimse için **منصب** vardır, **مسجد** gibi; yani: yücelik ve yükseklik. Ve **امرأة ذات منصب**: denildi: soy-sop ve güzellik sahibi; ve denildi: güzellik sahibi; çünkü o tek başına onun için bir yüksekliktir. Ve **الأساس**’ta: mecazdan: falan kimseyi beldenin imarı için dikti. Ve ona bir görüş dikti: ona, ondan dönmeyeceği bir görüşle işaret ettim. Ve **ينصوب**: bir yer; **اللسان**’da böyle. Ve **المعجم**’de: **يناصيب**: Benî Kilâb diyarında yahut Benî Esed’in Necd’deki diyarında birbirine paralel dağlar. Ve elif-lâm ile de söylenir. Ve denildi: uzun, ince, kırmızı boynuzlar; **أضاخ** ile **جبلة** arasında; ve ikisi arasında **زبين أضاخ** dört mil, Nasr’dan. Dedi: ve Ebü’l-Fazl’ın hattıyla: **اليناصيب**: Kilâb’dan Lûber dağlarıdır; onlardan **الحمال**; ve suyu **العقيلة**’dir. Ve **نصيب** (büyütülmüş) ve **نصيب** (küçültülmüş) iki isimdir. Ve **نصيب**: yılanları öldürme hakkında bir hadisi vardır; sahâbede zikredildi. Ve **نصيبين** de: Halep köylerinden bir köydür. Ve **تل نصيبين**: Halep’in nahiyelerindendir. Ve **نصيبين**: bir şehir; Fırat kıyısında başka bir (şehir), büyük; **نصيبين الروم** diye bilinir; onunla Âmid arasında dört gün yahut üç (gün) vardır. Rum diyarına Harran’dan kasteden oradan geçer; çünkü ikisi arasında üç merhale vardır. Şeyhimiz böyle zikretti. Sonra onu aynen, **المعجم** kitabında gördüm. Ve **المناصب** bir yerdir; İbn Düreyd’den; ve onunla el-A‘lem el-Hüzelî’nin sözünü tefsir ettiler:
  **لما رأيت الـقـوم بـال**                      **علياء دون قدى المناصب**
Ve Zeyd b. Ali okudu: “**فإذا فرغت فانصب**”, sâd’ın kesresiyle; mânâ birdir. Ve **النصاب**, **كتان** gibi: kendisini, kendisi için dikilmemiş bir işe diken kimse; meselâ elçi olmadığı hâlde elçilik taslaması gibi; bunu es-Sâgânî nakletti. Dedim: ve avam onu hilekâr, düzenbaz mânâsında kullandı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَصَبَ
1 نَصَبَ ذ , aor. نَصُبَ , inf. n. نَصْبٌ; (S, K;) and ↓ نصّب; (K;) He set up, put up, set upright, erected, a thing: (S:) he elevated, raised, reared, a thing. (K.) ― -b2- He set up, a stone as a sign, or mark. (Msb.) ― -b3- نَصَبَ رَأْسَهُ He raised his head. (TA.) ― -b4- نَصِبَ, aor. نَصَبَ , inf. n. نَصَبٌ, He (a goat) had erect ears. (S: the inf. n. only mentioned.) ― -b5- نَصَبْتُ فُلاَنًا لِكَذَا I set, or set up, such a one as an obstacle to such a thing, or as a butt for such a thing, like the butt of archers. (TA, art. عرض.) ― -b6- نُصِبَ فُلَانٌ لِعِمَارَةِ البَلَدِ (tropical:) [Such a one was set up, or appointed, for the putting, or keeping, of the town, or district, in a flourishing or prosperous state, with respect to building, culture, population, &c.]. (A.) ― -b7- نَصَبَ, aor. نَصُبَ , inf. n. نَصْبٌ, (S, K,) or نَصَبَ نَصْبَ العَرَبِ, (S,) (assumed tropical:) He sang, or chanted, a kind of song, or chant, peculiar to the Arabs, (S, K, &c.,) of the description termed حُدَاء, (K,) [by which camels are urged, or excited,] or a kind of song (K) resembling what is thus termed, (S,) but finer, or more delicate. (S, K.) What is termed نَصْبٌ is The kind of singing, or chanting, above described: (S, K:) or a kind of حُدَاء resembling singing: (AA:) or a kind of modulation: (Sh:) or a kind of song, or chant, of the Arabs: (ISd:) or, of the Arabs of the desert: (TA:) or poetry such as is commonly recited, well regulated and set to an air: (Nh:) so called because, in [singing or chanting] it, the voice is raised, or elevated. (The Fلïk.) ― -b8- نَصَبَ الحَرْفَ, [aor. نَصِبَ , (not نَصُبَ ,) inf. n. نَصْبٌ,] He wrote, or pronounced, the [final] letter with نَصْب; (S;) which is, in the case of the final inflection of a word, like فَتْح in the non-inflection: (S, K:) [i. e., he wrote it, or pronounced it, with ً or نَصَبَ :) so called because the sound of a word of which the final letter is so pronounced rises to the highest cavity of the mouth. (Lth.) A conv. term of grammar. (S, K.) نَصَبَ الكَلِمَةَ [He wrote, or pronounced, the word with نَصْب, i. e., making its vowel of inflection ً or نَصَبَ &c., according to the rules of grammar:] he made the word to have fet-hah as its vowel of inflection. (Msb.) ― -b9- نَصَبَ لَه الحَرْبَ, (inf. n. نَصْبٌ, TA,) He made war upon him: syn. وَضَعَ. (K.) ― -b10- Of anything that is raised, and with which one goes to meet, or encounter, a thing, one says نُصِبَ, and of the agent, نَصَبَ. (M, K.) ― -b11- نَصَبَ لَهُ, aor. نَصُبَ , inf. n. نَصْبٌ, (tropical:) He acted with hostility, or enmity, towards him. (S, K.) See also 3. ― -b12- نَصَبْتُ لَهُ رَأْيًا (tropical:) I gave him counsel from which he should not deviate. (A.) ― -b13- نَصَبَ, aor. نَصُبَ , (inf. n. نَصْبٌ, TA,) He put down a thing: syn. وَضَعَ. Thus the verb bears two contr. significations. (K.) ― -b14- [He set, or put, absolutely: often used in this sense.] ― -b15- نَصَبَهُ, aor. نَصِبَ ; and ↓ انصبه, (inf. n. اِنْصَابٌ, TA,) It (disease) pained him; occasioned him pain. (K.) ― -b16- نَصَبَ السَّيْرَ, aor. نَصُبَ , (inf. n. نَصْبٌ, TA,) (assumed tropical:) He strove, or exerted himself, unusually in his pace: (K:) or نَصَبَ signifies he pursued his journey with diligence, or energy: (TA:) or he travelled on all the day, at a gentle pace: (S, K:) or he journeyed on all the night. (TA.) En-Nadr says, النَّصْبُ is the first pace; then, الدَّبَبُ, [but see وَسَجَ;] then, العَنَقُ; then, التَّزَيُّدُ; then, العَسْجُ; then, الرَّتْكُ; then, الوَخْدُ; then, الهَمْلَجَةُ. (TA.) -A2- نَصِبَ, aor. نَصَبَ , inf. n. نَصَبٌ, He was fatigued, tired, or wearied, (S, K.) ― -b2- نَصِبَ, inf. n. نَصَبٌ, He suffered difficulty, trouble, distress, or affliction. (TA.) ― -b3- نَصِبَ He strove; laboured; or toiled. (K.) ― -b4- فَاِذَا فَرَغْتَ فَانْصَبْ [Kur, xciv. 7,] signifies And when thou shalt have finished thy prescribed prayers, fatigue thyself in supplication: (Katلdeh, Jel:) or when thou shalt have finished the obligatory prayers, fatigue thyself in the performance of the voluntary. (TA.) See نَاصِبٌ.

نصّبت الخَيْلُ آذَانَهَا
2 نصّبت الخَيْلُ آذَانَهَا ذ The horses erected their ears often, or exceedingly. The teshdeed is to render the signification frequentative or intensive. (S.) ― -b2- See 1, and 3.

ناصبه الشَّرَّ
3 ناصبه الشَّرَّ ذ , (inf. n. مُنَاصَبَةٌ, TA,) (tropical:) He made an open show of evil conduct, mischief, or malevolence, to him; (K;) and in like manner, of enmity, (TA,) and of war; (S, TA;) as also ↓ نَصَبَهُ, (K,) unaugmented. (TA: in the CK, ↓ نصّبه.) See also نَصَبَ لَهُ.

انصبه
4 انصبه ذ He fatigued, tired, or wearied, him: (S, K:) it (an affair) fatigued him, &c.: (TA:) it (grief, or anxiety,) fatigued, tired, or wearied, him; (CK, TA;) as also ↓ نَصِبَ لَهُ; (TA;) and perhaps ↓ نَصَبَهُ is also used in this sense, with reference to grief, or anxiety. (K.) See 1. -A2- انصب الحَدِيثَ اِلَى رَسُولِ اللّٰهِ He ascribed, or attributed, the tradition to the Apostle of God; syn. أَسْنَدَهُ اِلَيْهِ and رَفَعَهُ. (TA.) -A3- انصبه He assigned him, or gave him, a نَصِيب; i. e., a lot, or portion. (K.) -A4- انصب السِّكِّينَ He made, or put, a handle (نِصَاب) to the knife. (S, K.)

تنصّبتِ الأُتُنُ حَوْلَ الحِمَارِ
5 تنصّبتِ الأُتُنُ حَوْلَ الحِمَارِ ذ The she-asses stood round the he-ass. (S, K.) ― -b2- See 8.

تناصبوه
6 تناصبوه ذ They divided it into lots, or portions, among themselves. (TA.)

انتصب
8 انتصب ذ and ↓ تنصّب, quasi-pass. of نَصَبَ and نَصَّبَ, He, or it, became set up, put up, set upright, or erected; stood up, or upright, or erect; became elevated, raised, or reared: (K:) became even and erect. (TA, art. نص.) ― -b2- He stood erect, raising his head. (TA.) ― -b3- [It was, or became, erect, vertical, or perpendicular.] ― -b4- [انتصب شَعَرُهُ His hair, being full-grown, stood out: see مُنْتَصِبٌ.] ― -b5- انتصب (TA) and ↓ تنصّب (K) (tropical:) It (dust) rose high. (K, TA.) ― -b6- اِنْتَصِبْ Set up thy cooking-pot [upon the مِنْصَب, or trivet,] to cook, said to a cook. (IAar.) ― -b7- انتصبت أَشْنَانُهُ اِلَى قُدَّامٍ [Its teeth stood out forwards: see مُنْتَصِبٌ:] said of a mouth. (TA, art. دفق.) ― -b8- [اِنْتِصَابٌ is often used absolutely as meaning An erection of the penis.] ― -b9- انتصب الحَرْفُ The letter [meaning the final letter of a word] was written, or pronounced, with نَصْب: [see نَصَبَ الحَرْفَ]. (S.)

نَصْبٌ
نَصْبٌ ذ : see نَصَبَ, (of which it is the inf. n.,) throughout. ― -b2- نَصْبٌ and ↓ نَصَبَ and ↓ نُصُبٌ and ↓ نَصِيبَةٌ A sign, or mark, set up to show the way; or a standard set up: syn. عَلَمٌ مَنْصُوبٌ: (K:) i. e., set up [as a sign] to a people: (TA:) or نُصُبٌ is pl. of نَصِيبَةٌ, like as سُفُنٌ is of سَفِينَةٌ. (Lth, TA.) Also, ↓ نُصْبَةٌ, A pole, or mast; syn. سَارِيَةٌ; (K;) set up to show the way: (TA:) also, ↓ أَنَاصِيبُ and ↓ تَنَاصِيبُ (pls. which have no sings., TA,) Signs, or marks, or stones, set up to show the way; syn. أَعْلَامٌ and صُوًى: (K:) stones set up on the tops of isolated small mountains, whereby travellers are to be directed: (TA:) also, ↓ يَنْصُوبٌ [pl. يَنَاصِيبُ] signifies A sign, or mark, set up to show the way in a desert. (Fr.) In the Kur, lxx., last verse but one, some read نَصْبٍ, meaning as above: others نُصُبٍ, meaning “ idols. ” (Zj.) ― -b3- نَصْبٌ also signifies A goal; or limit; syn. غَايَةٌ: (K:) or rather, some say that it has this signification [in the verse of the Kur. above referred to]; but the former meaning, of “ a sign, &c., ” is the more correct. (TA.) ― -b4- See also نُصْبٌ and نُصُبٌ, below. ― -b5- نَصْبٌ, with respect to rhyme in a verse, is The being free from anything that would mar it, (Akh, K,) when the verse itself is not curtailed; for when the verse is curtailed, the term نصب is not applicable, though the rhyme be perfect: accord. to an explanation received from the Arabs: not one of the terms of Kh. (Akh.) Derived from الاِنْتِصَابُ, as signifying “ the standing erect; being tall; making one's self tall, by stretching the neck; ” and therefore not applied to verse that is curtailed. (IJ, ISd.) ― -b6- نَصْبٌ One who is set, or set up, as an obstacle to a thing, or as a butt for a thing, like the butt of archers. (TA, art. عرض.) See 1. ― -b7- نَصْبٌ [A peculiar mode of singing, or chanting: or a peculiar kind of song, or chant]: (See 1.)

هٰذَا نُصْبُ عَيْنِى
هٰذَا نُصْبُ عَيْنِى ذ , and عينى ↓ نَصْبُ, or the latter is a barbarism, (K,) disallowed by Kt; but it is allowed by Mtr; and said to have been heard from the Arabs [of the classical ages]; This is a conspicuous object of my eye; a thing in full view of my eye: said of a thing that is manifest, or conspicuous, [standing before one,] and even when it is lying, or thrown down. (TA.) ― -b2- جَعَلْتُهُ نصبَ عينى I made him, or it, a conspicuous object, or a thing in full view, of my eye. (TA.) ― -b3- Mtr says, that نَصْب, in this case, is an inf. n. used in the sense of a pass. part. n., and means an object [as it were set, or set up,] conspicuously seen of the eye, so as not to be forgotten, nor to be unheeded, nor to be placed behind the back, or uncared for, or disregarded. (MF.) ― -b4- نُصْبٌ (S, K) and ↓ نَصْبٌ and ↓ نُصُبٌ (K) Evil; (S;) trial; affliction; misfortune: (S, K:) so in the Kur, xxxviii., 40: (S:) disease: (K:) affliction occasioned by disease. (Lth.) See also نَصَب.

نِصْبٌ
نِصْبٌ ذ : see نَصِيبٌ.

نَصَبٌ
نَصَبٌ ذ [as a subst.] Fatigue; weariness; toil. ― -b2- Difficulty; trouble; distress; affliction. (TA.) See the verb: and see نَصْبٌ.

نَصِبٌ
نَصِبٌ ذ Diseased; sick; and in pain. (K.)

نُصُبٌ
نُصُبٌ ذ : see نَصْبٌ. ― -b2- نُصُبٌ (K, Msb) and ↓ نُصْبٌ (K: accord. to the S, the latter is sometimes written نُصُبٌ: [but it seems that نُصُبٌ is the more common of the two words:]) and ↓ نَصْبٌ (S, Msb) What is set up and worshipped to the exclusion of, or in preference to, the true God: (S:) or anything that is so worshipped: (K:) or a stone that is set up and so worshipped: (Msb:) the pl. of نُصُبٌ is أَنْصَابٌ: (S, Msb:) or نُصُبٌ is a pl. of نَصْبٌ, like as سُقُفٌ is of سَقْفٌ: (Msb:) or it is a pl. of which the sing. is نِصَابٌ; and it may be a sing., the pl. of which is أَنْصَابٌ: (Zj:) which last word, accord. to some, is syn. with أَصْنَامٌ: but others deny this; because اصنام are figured and sculptured or painted; whereas انصاب are of an opposite description. (Msb.) [See a verse cited in art. مور.] ― -b3- Also, الأَنْصَابُ Certain stones which were set up around the Kaabeh, over which it was customary for the name of some deity to be pronounced in the killing of animals (يُهَلُّ عَلَيْهَا), and upon which victims were slain in sacrifice to another, or others, than the true God: (ISd, K:) pl. of نُصُبٌ, as أَعْنَاقٌ is of عُنُقٌ; or of نُصْبق, as أَقْفَالٌ is of قُفْلٌ. (TA.) ― -b4- نُصُبٌ, as occurring in the Kur, v. 4, signifies An idol; or a stone which the pagan Arabs set up, to sacrifice, or slay animals, before it, or by it, and which became red with the blood: (Kt:) or pl. of نِصَابٌ, and signifying idols. (Jel.) ― -b5- أَنْصَابُ الحَرَمِ The limits of the sacred territory [of Mekkeh]; (K;) i. e., signs, or marks, set up there, whereby it might be known. (TA.) See also نَصْبٌ.

نَصْبَةٌ
نَصْبَةٌ ذ A laying of a snare; meaning a plot, a stratagem, or an artifice. (TA.)

نُصْبَةٌ
نُصْبَةٌ ذ : see نَصْبٌ.

نِصَابٌ
نِصَابٌ ذ The place of sun-set; مَغِيبُ الشَّمْسِ; (K;) the place to which it returns. (TA.) ― -b2- See مَنْصِبٌ: and نُصُبٌ ― -b3- نِصَابٌ The handle of a knife; (S, K;) in which the سِيلَان is set: (TA:) pl. نُصُبٌ. (K.) ― -b4- نِصَابٌ, of property, (tropical:) The amount which renders it incumbent on the possessor to pay the alms, or tax, called الزَّكَاة: (S, K:) as two hundred dirhems, or five camels, (S,) [or twenty deenلrs, or forty sheep or goats. (IbrD.)] So called as being the “ source ” whence the tax comes. (Msb.)

نَصِيبٌ
نَصِيبٌ ذ (S, K) and ↓ نِصْبٌ (K) (tropical:) A share, or portion, or lot, syn. حَظٌّ; (S, K;) of a thing; (S;) or of anything; (TA;) a set portion: (A:) [hence it appears to be in the sense of مَنْصُوبٌ what is set:] pl. of the former أَنْصِبَآءُ and أَنْصِبَةٌ (K, Msb) [the latter a pl. of pauc.], and نُصُبٌ. (Msb.) ― -b2- نَصِيبٌ A tank, or cistern. (S, K.) ― -b3- A snare, or fowler's net, set, or set up: (S, K:) thus in the sense of مَنْصُوبٌ. (TA.) See also مَنْصُوبَةٌ.

نَصِيبَةٌ
نَصِيبَةٌ ذ , (S,) or نَصَائِبُ, (K,) which latter is the pl. of the former, (TA,) Stones which are set up around a tank, or cistern, and the interstices of which are filled up with kneaded clay. (S, K.) Dhu-r-Rummeh says,
هَرَقْنَاهُ فِى بَادِى النَّشِيْئَةِ داثِرٍ
قَدِيمٍ بِعَهْدِ المَآءِ بُقْعٍ نَصَائِبُهْ
[We poured it out into an old cistern of which the water was dried up and the bottom apparent, which for a long time had contained no water, the stones set up around which, having their interstices filled up mith kneaded clay, were black and white]. (S.) The pron. in هرقناه refers to a large bucket mentioned before. (TA.) ― -b2- نَصَائِبُ is also explained by A'Obeyd as signifying Stones that are set up around a tank, or cistern, to mark the quantity of water with which the camels will be satisfied. (TA.) See نَصْبٌ.

هَمٌّ نَاصِبٌ
هَمٌّ نَاصِبٌ ذ i. q. مُنْصِبٌ, Grief, or anxiety, that fatigues, tires, or wearies: (K:) after the manner of a rel. n.: (Sb, K:) meaning ذُو نَصَبٍ; like تَامِرٌ and لَابِنٌ: or ناصب is here an act. part. n. used in the sense of the pass. part. n. [مَنْصُوبٌ] followed by فِيهِ; i. e. يُنْصَبُ فِيهِ, in which one is fatigued, tired, or wearied; like لَيْلٌ نَائِمٌ, meaning يُنَامُ فِيهِ, &c.: (S:) or the phrase نَصَبَهُ الهَمُّ, in the sense of أَتْعَبَهُ, has been heard; (K;) and ناصب is its act. part. n. (TA.) ― -b2- نَصَبٌ نَاصِبٌ is also said to be a phrase of the same kind as مَوْتٌ مَائِتٌ, and شِعْرٌ شَاعِرٌ; [therefore meaning Severe fatigue, or difficulty, or trouble, and the like]. (TA.) ― -b3- Also عَيْشٌ نَاصِبٌ, and ↓ ذُو مَنْصَبَةٍ, A fatiguing, laborious, or troublesome, life. (K.) ― -b4- النَّوَاصِبُ, and ↓ النَّاصِبِيَّةُ, and أَهْلُ النَّصْبِ, Appellations of a sect who made it a matter of religious obligation to bear a violent hatred to 'Alee (K) the son of Aboo-Tلlib: (TA:) [so called] لِأَنَّهُمْ نَصَبُوا لَهُ because they acted with hostility, or enmity, towards him, (K,) and openly opposed him: they were a sect of the Khawلrij, الخَوَارِجُ. (TA.)

نَاصِبَةُ الشُّجَاعِ
نَاصِبَةُ الشُّجَاعِ ذ The eye of the serpent called شجاع, which it raises to look. (TA in art. شجع.) ― -b2- By the expression كَنَاصِبَةِ الشُّجَاعِ in the following words of the poet,
بَصَرٌ كَنَاصِبَةِ الشُّجَاعِ المُرْصِدِ
is meant Like the eye of the brave man, which he raises (يَنْصُبُهَا) to look at, or see, something. (TA.)

النَّاصِبِيَّةُ
النَّاصِبِيَّةُ ذ : see نَاصِبٌ.

أَنْصَبُ
أَنْصَبُ ذ A goat having erect horns: (S, K:) fem. نَصْبَآءُ. (S.) ― -b2- نَصْبَآءُ A she-camel having an elevated breast. (S, K.) ― -b3- أَذُنٌ نَصْبَآءُ An ear that is erect, and approaches the other ear. (TA.)

مَنْصِبٌ
مَنْصِبٌ ذ [so accord. to the copies of the S and K in my hands, and the Msb, which states it to be of the same measure as مَسْجِدٌ, and the TA: written by Golius and Freytag مَنْصَبٌ:] and ↓ نِصَابٌ (tropical:) Origin; source; (S, K, Msb;) of anything; (TA;) that to which a person or thing is referred, as his or its source; syn. مَرْجِعٌ; (K;) place where, or whence, a thing grows; (Msb;) place where a person or thing is set, or set up. (TA.) Pl. [of the former, مَنَاصِبُ, and] of the latter, نُصُبٌ and أَنْصِبَةٌ. (Az, Msb.) ― -b2- لَهُ مَنْصِبُ صِدْقٍ He has an excellent origin. (Msb.) ― -b3- هُوَ يرْجِع اِلَى منصبِ صِدْقٍ and ↓ نِصابِ صدق, He traces back his lineage to an excellent origin. (TA.) ― -b4- مَنْصِبٌ (assumed tropical:) Rank, or quality, nobility, or eminence, and the like, absolutely, or derived from ancestry: syn. حَسَبٌ and شَرَفٌ: from the same word as signifying “ origin, source, &c. ” (Esh-Shihلb.) ― -b5- لِفُلَانٍ مَنْصِبٌ To such a one pertains eminence of rank or station. (Msb.) ― -b6- اِمْرَأَةٌ ذَاتُ منصبٍ A woman of rank or quality &c., (حَسَب,) and of beauty: or of beauty alone; because alone it exalts her. (Msb.) ― -b7- مَنْصِبٌ, in the language of those of post-classical times, [and commonly pronounced, in the present day, مَنْصَبٌ,] (assumed tropical:) A post, an office, a function, or a magistracy; as though meaning the place in which a man is set, set up, or elevated; (Shifà el-Ghaleel;) or in which he is set, or set up, to see, or observe, [or supervise]: (MF:) pl. مَنَاصِبُ. (TA.) ― -b8- [أَرْبَابُ المَنَاصِبِ (assumed tropical:) Functionaries; magistrates.] ― -b9- See مِنْصَبٌ.

مِنْصَبٌ
مِنْصَبٌ ذ An iron thing (an iron trivet, TA,) upon which a cooking-pot is set up: (IAar, K:) as also ↓ مَنْصِبٌ. (MF.)

مَنْصَبَةٌ
مَنْصَبَةٌ ذ Fatigue, labour, or trouble: [or a cause of fatigue, &c.]. (K.) See نَاصِبٌ.

مَنْصُوبَةٌ
مَنْصُوبَةٌ ذ , as an epithet, applied to a شَبَكَة or حِبَالَة (A net or snare) set, or set up. And hence, as a subst., like دَابَّةٌ and عَجُوزٌ, (assumed tropical:) An artifice, a stratagem, a trick, a plot, a resource, or an expedient: or a stratagem in the game of chess. You say سَوَّى فُلَانٌ منصوبةً [Such a one framed a stratagem, or plot]. (Z.)

مُنَصَّبٌ
مُنَصَّبٌ ذ A horse of which the prevailing characteristic of his whole make is the erect position of his bones, so that he stands erect without needing to bend [his joints]. (TA.) ― -b2- صَفِيحٌ مُنَصَّبٌ [Broad and thin stones] set up, one upon another. (S.) ― -b3- ثَغْرٌ مُنَصَّبٌ Teeth, or fore teeth, of even growth; (K;) as though set up and made even. (TA.) [See an ex. in a verse cited voce شَنَبٌ.] ― -b4- ثَرًى مُنَصَّبٌ, accord. to the K, i. q. مُجَعَّدٌ; but this is a mistake; and the correct word is جَعْدٌ, Soft moist earth; as in other books. (TA.)

مُنْتَصِبٌ
مُنْتَصِبٌ ذ (tropical:) Dust rising high. (S.) ― -b2- (assumed tropical:) Hair full grown, and standing out. (TA, art. سبكر.) ― -b3- أَسْنَانٌ مُنْتَصِبَةٌ اِلَى خَارِجٍ (S in art. دفق) or الى قُدَّامٍ (JK in that art.) Teeth standing out or forwards].

يَنْصُوبٌ
يَنْصُوبٌ ذ : see نَصْبٌ.

أَنَاصِيبُ
أَنَاصِيبُ ذ : see نَصْبٌ.

تَنَاصِيبُ
تَنَاصِيبُ ذ : see نَصْبٌ.

##### Türkçe

**نَصَبَ**
1 **نَصَبَ** ذ , muzâri‘ **نَصُبَ** , mastar ismi **نَصْبٌ**; (S, K;) ve ↓ **نصّب**; (K;) O, bir şeyi dikti, kaldırdı, doğrulttu, dikti (inşa etti): (S:) o, bir şeyi yükseltti, kaldırdı, büyüttü, yetiştirdi. (K.) ― -b2- O, bir taşı bir alâmet yahut işaret olarak dikti. (Msb.) ― -b3- **نَصَبَ رَأْسَهُ** Başını kaldırdı. (TA.) ― -b4- **نَصِبَ**, muzâri‘ **نَصَبَ** , mastar ismi **نَصَبٌ**, O (bir keçi) dik kulaklı oldu. (S: yalnız mastar ismi zikredilmiştir.) ― -b5- **نَصَبْتُ فُلاَنًا لِكَذَا** Ben falanı şuna karşı bir engel olarak, yahut şuna karşı bir hedef olarak, okçuların hedefi gibi, diktim/kurup koydum. (TA, md. عرض.) ― -b6- **نُصِبَ فُلَانٌ لِعِمَارَةِ البَلَدِ** (mecazen:) [Falan, beldenin yahut bölgenin imarı/şenliği için, bina, kültür, nüfus vb. bakımından, dikildi/atanmış kılındı]. (A.) ― -b7- **نَصَبَ**, muzâri‘ **نَصُبَ** , mastar ismi **نَصْبٌ**, (S, K,) yahut **نَصَبَ نَصْبَ العَرَبِ**, (S,) (mecazen kabul edilen:) O, Araplara mahsus bir tür şarkı/terennüm söyledi; (S, K, vb.,) **حُدَاء** diye adlandırılan nev‘den, (K,) [ki bununla develer sevk edilir yahut coşturulur,] yahut buna benzer bir tür şarkı (K) fakat daha güzel yahut daha latif. (S, K.) **نَصْبٌ** diye adlandırılan şey, yukarıda vasfedilen şarkı/terennüm türüdür: (S, K:) yahut şarkıya benzeyen bir tür **حُدَاء**: (AA:) yahut bir tür nağmeleme: (Sh:) yahut Arapların bir tür şarkısı/terennümü: (ISd:) yahut çöl Araplarının: (TA:) yahut genellikle okunan, iyi düzenlenmiş ve bir ezgiye oturtulmuş şiir: (Nh:) buna, [şarkı/terennüm]de ses yükseltildiği için bu ad verilmiştir. (The Fلïk.) ― -b8- **نَصَبَ الحَرْفَ**, [muzâri‘ **نَصِبَ**, ( **نَصُبَ** değil,) mastar ismi **نَصْبٌ**,] O, [son] harfi **نَصْب** ile yazdı yahut telaffuz etti; (S;) ki bu, kelimenin son i‘râbı durumunda, i‘râbsızlıkta **فَتْح** gibidir: (S, K:) [yani onu ً ile yazdı yahut telaffuz etti, yahut **نَصَبَ** :) buna, son harfi böyle telaffuz edilen bir kelimenin sesinin ağzın en yüksek boşluğuna yükselmesi sebebiyle bu ad verilmiştir. (Lth.) Nahivde bir ıstılahtır. (S, K.) **نَصَبَ الكَلِمَةَ** [Kelimeyi **نَصْب** ile yazdı yahut telaffuz etti; yani nahiv kaidelerine göre onun i‘râb harekesini ً yahut **نَصَبَ** vb. kıldı:] kelimeyi i‘râb harekesi olarak fetha sahibi kıldı. (Msb.) ― -b9- **نَصَبَ لَه الحَرْبَ**, (mastar ismi **نَصْبٌ**, TA,) O, ona karşı savaş yaptı: eş anlamlısı **وَضَعَ**. (K.) ― -b10- Yükseltilmiş olan ve onunla bir şeyin karşılanmasına yahut bir şeye karşı çıkılmasına gidilen her şey hakkında **نُصِبَ** denir; fail hakkında ise **نَصَبَ**. (M, K.) ― -b11- **نَصَبَ لَهُ**, muzâri‘ **نَصُبَ** , mastar ismi **نَصْبٌ**, (mecazen:) O, ona karşı düşmanlıkla yahut kinle davrandı. (S, K.) 3’e de bak. ― -b12- **نَصَبْتُ لَهُ رَأْيًا** (mecazen:) Ben ona, ondan sapmaması gereken bir görüş/öğüt koydum. (A.) ― -b13- **نَصَبَ**, muzâri‘ **نَصُبَ** , (mastar ismi **نَصْبٌ**, TA,) O, bir şeyi aşağı koydu: eş anlamlısı **وَضَعَ**. Böylece fiil iki zıt mânayı taşır. (K.) ― -b14- [O, mutlak olarak koydu/dikti: bu mânada çokça kullanılır.] ― -b15- **نَصَبَهُ**, muzâri‘ **نَصِبَ** ; ve ↓ **انصبه**, (mastar ismi **اِنْصَابٌ**, TA,) O (hastalık) ona acı verdi; ona ağrı verdi. (K.) ― -b16- **نَصَبَ السَّيْرَ**, muzâri‘ **نَصُبَ** , (mastar ismi **نَصْبٌ**, TA,) (mecazen kabul edilen:) O, yürüyüşünde alışılmadık şekilde gayret etti yahut kendini zorladı: (K:) yahut **نَصَبَ** “yolculuğunu çalışkanlıkla yahut kuvvetle sürdürdü” demektir: (TA:) yahut bütün gün, yumuşak bir yürüyüşle yol aldı: (S, K:) yahut bütün gece yol aldı. (TA.) En-Nadr der ki: **النَّصْبُ** ilk yürüyüştür; sonra **الدَّبَبُ**, [fakat **وَسَجَ**’a bak;] sonra **العَنَقُ**; sonra **التَّزَيُّدُ**; sonra **العَسْجُ**; sonra **الرَّتْكُ**; sonra **الوَخْدُ**; sonra **الهَمْلَجَةُ**. (TA.) -A2- **نَصِبَ**, muzâri‘ **نَصَبَ** , mastar ismi **نَصَبٌ**, O yoruldu, yorgun düştü, bitkin oldu, (S, K.) ― -b2- **نَصِبَ**, mastar ismi **نَصَبٌ**, O, zorluk, sıkıntı, darlık yahut belâya uğradı. (TA.) ― -b3- **نَصِبَ** O, çabaladı; çalıştı; yahut didindi. (K.) ― -b4- **فَاِذَا فَرَغْتَ فَانْصَبْ** [Kur, xciv. 7,] “Ve farz namazlarını bitirdiğinde, duada kendini yormak” mânasınadır: (Katلdeh, Jel:) yahut farz namazları bitirdiğinde, nafileyi edada kendini yormak. (TA.) **نَاصِبٌ**’e bak.
**نصّبت الخَيْلُ آذَانَهَا**
2 **نصّبت الخَيْلُ آذَانَهَا** ذ Atlar kulaklarını sık sık yahut pek çok dikti. Şedde, mânayı tekrarlı kılmak yahut şiddetlendirmek içindir. (S.) ― -b2- 1’e ve 3’e bak.
**ناصبه الشَّرَّ**
3 **ناصبه الشَّرَّ** ذ , (mastar ismi **مُنَاصَبَةٌ**, TA,) (mecazen:) O, ona karşı kötü davranışı, fesadı yahut kötücüllüğü açıkça gösterdi; (K;) ve aynı şekilde düşmanlığı, (TA,) ve savaşı; (S, TA;) ayrıca ↓ **نَصَبَهُ**, (K,) ziyadesiz. (TA: CK’de ↓ **نصّبه**.) **نَصَبَ لَهُ**’a da bak.
**انصبه**
4 **انصبه** ذ O, onu yordu, yorgun düşürdü, bitkin kıldı: (S, K:) o (bir iş) onu yordu, vb.: (TA:) o (keder yahut kaygı) onu yordu, yorgun düşürdü, bitkin kıldı; (CK, TA;) ayrıca ↓ **نَصِبَ لَهُ**; (TA;) ve belki ↓ **نَصَبَهُ** da bu mânada, keder yahut kaygıya nispetle kullanılır. (K.) 1’e bak. -A2- **انصب الحَدِيثَ اِلَى رَسُولِ اللّٰهِ** O, hadisi Allah’ın Elçisine isnad etti yahut nispet etti; eş anlamlısı **أَسْنَدَهُ اِلَيْهِ** ve **رَفَعَهُ**. (TA.) -A3- **انصبه** O, ona bir **نَصِيب** tahsis etti yahut verdi; yani bir pay yahut hisse. (K.) -A4- **انصب السِّكِّينَ** O, bıçağa bir sap (**نِصَاب**) yaptı yahut koydu. (S, K.)
**تنصّبتِ الأُتُنُ حَوْلَ الحِمَارِ**
5 **تنصّبتِ الأُتُنُ حَوْلَ الحِمَارِ** ذ Dişi eşekler erkek eşeğin etrafında durdu. (S, K.) ― -b2- 8’e bak.
**تناصبوه**
6 **تناصبوه** ذ Onu aralarında kura ile yahut paylara/hisselere bölüştüler. (TA.)
**انتصب**

8 **انتصب** ذ and ↓ **تنصّب**, **نَصَبَ** ve **نَصَّبَ**’ın quasi-pass.’i; o, yahut o şey, dikilmiş, dikilmiş olarak konulmuş, dik durur kılınmış, yahut dikilmiş oldu; ayağa kalktı, yahut dik durdu, yahut dimdik; yükselmiş, kaldırılmış, yahut dikilmiş oldu: (K:) düzgün ve dimdik oldu. (TA, md. **نص**.) ― -b2- Başını kaldırarak dimdik durdu. (TA.) ― -b3- [O, yahut o şey, dik, düşey, yahut dikey oldu.] ― -b4- [**انتصب شَعَرُهُ** Saçı, tam uzamış olarak, dışarı doğru dikildi: bk. **مُنْتَصِبٌ**.] ― -b5- **انتصب** (TA) ve ↓ **تنصّب** (K) (mecaz:) O (toz) çok yükseldi. (K, TA.) ― -b6- **اِنْتَصِبْ** Pişirmek için, aşçıya söylenerek, tencereni [**مِنْصَب** üzerine, yahut üçayak üzerine] kur. (IAar.) ― -b7- **انتصبت أَشْنَانُهُ اِلَى قُدَّامٍ** [Dişleri öne doğru çıkık durdu: bk. **مُنْتَصِبٌ**:] bir ağız hakkında söylenir. (TA, md. **دفق**.) ― -b8- [**اِنْتِصَابٌ** çoğu kez mutlak olarak, penisin ereksiyonu mânasında kullanılır.] ― -b9- **انتصب الحَرْفُ** Harf [bir kelimenin son harfi mânasında] **نَصْب** ile yazıldı, yahut telaffuz edildi: [bk. **نَصَبَ الحَرْفَ**]. (S.)

**نَصْبٌ**

**نَصْبٌ** ذ : her yerinde, (onun mastarı olduğu) **نَصَبَ**’a bak. ― -b2- **نَصْبٌ** ve ↓ **نَصَبَ** ve ↓ **نُصُبٌ** ve ↓ **نَصِيبَةٌ** Yolu göstermek için dikilmiş bir işaret, yahut alâmet; yahut dikilmiş bir sancak: müradifi **عَلَمٌ مَنْصُوبٌ**: (K:) yani bir kavme [işaret olarak] dikilmiş: (TA:) yahut **نُصُبٌ**, **نَصِيبَةٌ**’nin çoğuludur; tıpkı **سُفُنٌ**’ün **سَفِينَةٌ**’nin çoğulu olması gibi. (Lth, TA.) Keza, ↓ **نُصْبَةٌ**, bir direk, yahut gemi direği; müradifi **سَارِيَةٌ**; (K;) yolu göstermek için dikilmiş: (TA:) keza, ↓ **أَنَاصِيبُ** ve ↓ **تَنَاصِيبُ** (tekilleri olmayan çoğullar, TA,) yolu göstermek için dikilmiş işaretler, yahut alâmetler, yahut taşlar; müradifleri **أَعْلَامٌ** ve **صُوًى**: (K:) yolcuların yönlendirileceği, münferit küçük dağların tepelerine dikilmiş taşlar: (TA:) keza, ↓ **يَنْصُوبٌ** [çoğulu **يَنَاصِيبُ**] çölde yolu göstermek için dikilmiş bir işaret, yahut alâmet mânasına gelir. (Fr.) Kur’ân’da, lxx., sondan bir önceki âyette, bazıları **نَصْبٍ** okur; yukarıdaki mânada: başkaları **نُصُبٍ** okur; “putlar” mânasında. (Zj.) ― -b3- **نَصْبٌ** ayrıca bir hedef; yahut sınır; müradifi **غَايَةٌ** mânasına gelir: (K:) yahut daha doğrusu, bazıları bunun bu mânaya [yukarıda işaret edilen Kur’ân âyetinde] sahip olduğunu söyler; fakat önceki mânâ, “bir işaret, vb.”, daha doğrudur. (TA.) ― -b4- Aşağıda, **نُصْبٌ** ve **نُصُبٌ**’a da bak. ― -b5- **نَصْبٌ**, bir beyitte kafiye bakımından, onu bozacak herhangi bir şeyden beri olma hâlidir, (Akh, K,) beyitin kendisi kısaltılmamış iken; zira beyit kısaltılmış olunca, kafiye mükemmel olsa bile, **نصب** terimi uygulanmaz: Araplardan alınmış bir açıklamaya göre: Kh.’ın terimlerinden değildir. (Akh.) **الاِنْتِصَابُ**’dan türetilmiştir; “dimdik durma; uzun olma; boynu uzatarak kendini uzun kılma” mânasında; bu sebeple kısaltılmış beyte uygulanmaz. (IJ, ISd.) ― -b6- **نَصْبٌ** Bir şeye engel olarak, yahut bir şeye hedef olarak, okçuların hedefi gibi, konulmuş yahut dikilmiş kimse. (TA, md. **عرض**.) 1’e bak. ― -b7- **نَصْبٌ** [şarkı söylemenin, yahut terennüm etmenin, hususî bir tarzı: yahut şarkının, yahut terennümün, hususî bir türü]: (1’e bak.)

**هٰذَا نُصْبُ عَيْنِى**

**هٰذَا نُصْبُ عَيْنِى** ذ , ve **عينى** ↓ **نَصْبُ**, yahut ikincisi bir lahnedir, (K,) Kt tarafından reddedilmiş; fakat Mtr tarafından caiz görülmüştür; ve [klasik çağların] Araplarından işitildiği söylenmiştir; Bu, gözümün belirgin bir nesnesidir; gözümün tam görüş alanında olan bir şeydir: açık, yahut belirgin olan bir şey hakkında söylenir, [insanın önünde duran,] ve hatta o yatıyor, yahut yere atılmış iken bile. (TA.) ― -b2- **جَعَلْتُهُ نصبَ عينى** Onu, yahut onu (şeyi), gözümün belirgin bir nesnesi, yahut tam görüş alanında bir şey kıldım. (TA.) ― -b3- Mtr der ki, bu durumda **نَصْب**, mef’ûl ism-i mânasında kullanılan bir mastardır; ve göz tarafından belirgin biçimde görülen, [sanki konulmuş yahut dikilmiş gibi] bir nesne mânasına gelir; öyle ki unutulmasın, ihmal edilmesin, arkaya atılmasın, yahut önemsenmesin, yahut göz ardı edilmesin. (MF.) ― -b4- **نُصْبٌ** (S, K) ve ↓ **نَصْبٌ** ve ↓ **نُصُبٌ** (K) Kötülük; (S;) imtihan; belâ; musibet: (S, K:) Kur’ân’da, xxxviii., 40’ta böyledir: (S:) hastalık: (K:) hastalıktan kaynaklanan belâ. (Lth.) **نَصَب**’a da bak.

**نِصْبٌ**

**نِصْبٌ** ذ : **نَصِيبٌ**’e bak.

**نَصَبٌ**

**نَصَبٌ** ذ [isim olarak] Yorgunluk; bitkinlik; meşakkat. ― -b2- Zorluk; sıkıntı; dert; belâ. (TA.) Fiile bak; ve **نَصْبٌ**’a bak.

**نَصِبٌ**

**نَصِبٌ** ذ Hastalıklı; hasta; ve ağrı içinde. (K.)

**نُصُبٌ**

**نُصُبٌ** ذ: bk. **نَصْبٌ**. ― -b2- **نُصُبٌ** (K, Msb) ve ↓ **نُصْبٌ** (K: S’ye göre, ikincisi bazen **نُصُبٌ** diye yazılır: [fakat iki kelimeden daha yaygın olanın **نُصُبٌ** olduğu görülür:]) ve ↓ **نَصْبٌ** (S, Msb): hakikî Tanrı’yı dışlayarak yahut ona tercih ederek dikilip kendisine ibadet olunan şey: (S:) yahut böyle ibadet olunan herhangi bir şey: (K:) yahut dikilip böyle ibadet olunan bir taş: (Msb:) **نُصُبٌ**’un çoğulu **أَنْصَابٌ**’dır: (S, Msb:) yahut **نُصُبٌ**, **سُقُفٌ**’ün **سَقْفٌ**’ün çoğulu olması gibi, **نَصْبٌ**’ün bir çoğuludur: (Msb:) yahut o, tekili **نِصَابٌ** olan bir çoğuldur; ve tekil olabilir; onun çoğulu **أَنْصَابٌ**’dır: (Zj:) ki bu son kelime, bazılarına göre, **أَصْنَامٌ** ile eşanlamlıdır: fakat başkaları bunu reddeder; çünkü **اصنام** tasvir edilmiş ve yontulmuş yahut boyanmıştır; hâlbuki **انصاب** bunun zıddı bir vasıftadır. (Msb.) [bk. مور maddesinde zikredilen bir beyit.] ― -b3- Ayrıca, **الأَنْصَابُ**: Kâbe’nin etrafına dikilmiş bazı taşlar; üzerlerinde hayvanların kesilmesinde bir ilâhın adının anılması ( **يُهَلُّ عَلَيْهَا** ) âdet olan; ve üzerlerinde hakikî Tanrı’dan başka birine yahut başkalarına kurban olarak kurbanlıkların boğazlandığı: (ISd, K:) **نُصُبٌ**’un çoğuludur; **أَعْنَاقٌ**’ın **عُنُقٌ**’ün çoğulu olması gibi; yahut **نُصْبق**’ın çoğuludur; **أَقْفَالٌ**’ın **قُفْلٌ**’ün çoğulu olması gibi. (TA.) ― -b4- **نُصُبٌ**, Kur’ân’da, v. 4’te vârid olduğu üzere, bir put demektir; yahut müşrik Arapların önünde yahut yanında kurban kesmek yahut hayvan boğazlamak için diktiği ve kan ile kızaran bir taş: (Kt:) yahut **نِصَابٌ**’ın çoğuludur ve putlar mânâsınadır. (Jel.) ― -b5- **أَنْصَابُ الحَرَمِ**: [Mekke’nin] harem bölgesinin sınırları; (K;) yani orada dikilmiş alâmetler yahut işaretler; onunla bilinir. (TA.) Ayrıca bk. **نَصْبٌ**.

**نَصْبَةٌ**
**نَصْبَةٌ** ذ: bir tuzak kurma; mânâsı: bir düzen, bir hile, yahut bir desise. (TA.)

**نُصْبَةٌ**
**نُصْبَةٌ** ذ: bk. **نَصْبٌ**.

**نِصَابٌ**
**نِصَابٌ** ذ: güneşin batma yeri; **مَغِيبُ الشَّمْسِ**; (K;) döndüğü yer. (TA.) ― -b2- bk. **مَنْصِبٌ**: ve **نُصُبٌ** ― -b3- **نِصَابٌ**: bıçağın sapı; (S, K;) içine **سِيلَان**’ın yerleştirildiği: (TA:) çoğulu **نُصُبٌ**. (K.) ― -b4- **نِصَابٌ**, mal hakkında, (mecaz:) sahibine **الزَّكَاة** denilen sadakayı yahut vergiyi vermeyi vâcip kılan miktar: (S, K:) iki yüz dirhem yahut beş deve gibi, (S,) [yahut yirmi dinar, yahut kırk koyun yahut keçi. (IbrD.)] Verginin çıktığı “kaynak” olması itibarıyla böyle adlandırılmıştır. (Msb.)

**نَصِيبٌ**
**نَصِيبٌ** ذ (S, K) ve ↓ **نِصْبٌ** (K) (mecaz:) bir pay, yahut hisse, yahut kısmet; eşanlamlısı **حَظٌّ**; (S, K;) bir şeyden; (S;) yahut herhangi bir şeyden; (TA;) belirlenmiş bir pay: (A:) [buradan, **مَنْصُوبٌ** “dikilmiş olan” mânâsında olduğu anlaşılır:] ilkinin çoğulu **أَنْصِبَآءُ** ve **أَنْصِبَةٌ**’dir (K, Msb) [ikincisi azlık çoğuludur], ve **نُصُبٌ**. (Msb.) ― -b2- **نَصِيبٌ**: bir havuz, yahut sarnıç. (S, K.) ― -b3- kurulmuş yahut dikilmiş bir tuzak, yahut avcı ağı: (S, K:) böylece **مَنْصُوبٌ** mânâsındadır. (TA.) Ayrıca bk. **مَنْصُوبَةٌ**.

**نَصِيبَةٌ**
**نَصِيبَةٌ** ذ, (S,) yahut **نَصَائِبُ**, (K,) ki ikincisi birincinin çoğuludur, (TA,) bir havuz yahut sarnıcın etrafına dikilen ve aralıkları yoğrulmuş çamurla doldurulan taşlar. (S, K.) Dhu-r-Rummeh der ki,
هَرَقْنَاهُ فِى بَادِى النَّشِيْئَةِ داثِرٍ
قَدِيمٍ بِعَهْدِ المَآءِ بُقْعٍ نَصَائِبُهْ
[Onu, suyu kurumuş ve dibi görünür olmuş, uzun zamandır su barındırmamış, etrafına dikilmiş taşlarının aralıkları yoğrulmuş çamurla doldurulmuş, siyah ve beyaz olan eski bir sarnıca döktük]. (S.) **هرقناه**’daki zamir, daha önce zikredilen büyük bir kovaya râcidir. (TA.) ― -b2- **نَصَائِبُ**, A’Obeyd tarafından, develerin kanaat edeceği su miktarını belirtmek için bir havuz yahut sarnıcın etrafına dikilen taşlar mânâsıyla da açıklanır. (TA.) Bk. **نَصْبٌ**.

**هَمٌّ نَاصِبٌ**
**هَمٌّ نَاصِبٌ** ذ: **مُنْصِبٌ** ile aynı; yoran, usandıran, bitkin düşüren keder yahut kaygı: (K:) ism-i mensûb tarzı üzere: (Sb, K:) **ذُو نَصَبٍ** mânâsında; **تَامِرٌ** ve **لَابِنٌ** gibi: yahut **ناصب** burada, mef’ûl ism-i fâil mânâsında kullanılan bir ism-i fâildir [**مَنْصُوبٌ**]; ardından **فِيهِ** gelir; yani **يُنْصَبُ فِيهِ**, içinde yorulunan, usanan, bitkin düşülen; **لَيْلٌ نَائِمٌ** gibi, **يُنَامُ فِيهِ** mânâsında, vb.: (S:) yahut **نَصَبَهُ الهَمُّ** ibaresi, **أَتْعَبَهُ** mânâsında işitilmiştir; (K;) ve **ناصب** onun ism-i fâilidir. (TA.) ― -b2- **نَصَبٌ نَاصِبٌ**’in de **مَوْتٌ مَائِتٌ** ve **شِعْرٌ شَاعِرٌ** kabilinden bir ibare olduğu söylenir; [dolayısıyla mânâsı: şiddetli yorgunluk, yahut güçlük, yahut sıkıntı ve benzeri]. (TA.) ― -b3- Ayrıca **عَيْشٌ نَاصِبٌ**, ve ↓ **ذُو مَنْصَبَةٍ**: yorucu, zahmetli, yahut sıkıntılı bir hayat. (K.) ― -b4- **النَّوَاصِبُ**, ve ↓ **النَّاصِبِيَّةُ**, ve **أَهْلُ النَّصْبِ**: ‘Alî’ye (K) Ebû-Tâlib’in oğluna şiddetli bir kin beslemeyi dinî bir vecîbe edinen bir fırkanın adları: (TA:) [böyle adlandırıldılar] **لِأَنَّهُمْ نَصَبُوا لَهُ** çünkü ona karşı düşmanlık yahut husumet gösterdiler, (K,) ve ona açıkça karşı çıktılar: onlar Hâricîlerin bir fırkasıydı, **الخَوَارِجُ**. (TA.)

**نَاصِبَةُ الشُّجَاعِ**
**نَاصِبَةُ الشُّجَاعِ** ذ: **شجاع** denilen yılanın, bakmak için kaldırdığı gözü. (TA, شجع maddesinde.) ― -b2- Şairin şu sözlerinde geçen **كَنَاصِبَةِ الشُّجَاعِ** ifadesiyle,
بَصَرٌ كَنَاصِبَةِ الشُّجَاعِ المُرْصِدِ
bakmak yahut görmek için onu kaldırdığı ( **يَنْصُبُهَا** ) yiğidin gözü gibi mânâsı kastedilir. (TA.)

**النَّاصِبِيَّةُ**
**النَّاصِبِيَّةُ** ذ: bk. **نَاصِبٌ**.

**أَنْصَبُ**
**أَنْصَبُ** ذ: boynuzları dik olan bir keçi: (S, K:) dişisi **نَصْبَآءُ**. (S.) ― -b2- **نَصْبَآءُ**: göğsü yüksek bir dişi deve. (S, K.) ― -b3- **أَذُنٌ نَصْبَآءُ**: dik olan ve öteki kulağa yaklaşan bir kulak. (TA.)

**مَنْصِبٌ**

**مَنْصِبٌ** ذ [elimdeki S ve K nüshalarına ve onu **مَسْجِدٌ** ile aynı vezinde olduğunu söyleyen Msb’ye göre; ve TA: Golius ve Freytag tarafından **مَنْصَبٌ** diye yazılmıştır:] ve ↓ **نِصَابٌ** (mecazen:) Asıl; kaynak; (S, K, Msb;) herhangi bir şeyin; (TA;) bir kimseye veya şeye, onun kaynağı olarak nisbet edilen şey; eşi **مَرْجِعٌ**; (K;) bir şeyin büyüdüğü yer, yahut çıktığı yer; (Msb;) bir kimsenin veya şeyin konulduğu, yahut dikildiği yer. (TA.) Çoğulu [birincisinin, **مَنَاصِبُ**, ve] ikincisinin, **نُصُبٌ** ve **أَنْصِبَةٌ**. (Az, Msb.) ― -b2- **لَهُ مَنْصِبُ صِدْقٍ** Onun mükemmel bir aslı vardır. (Msb.) ― -b3- **هُوَ يرْجِع اِلَى منصبِ صِدْقٍ** ve ↓ **نِصابِ صدق**, O, nesebini mükemmel bir asla götürür. (TA.) ― -b4- **مَنْصِبٌ** (mecaz olduğu varsayılan:) Rütbe, yahut vasıf, soyluluk, yahut yücelik ve benzeri; mutlak olarak, yahut soydan türemiş olarak: eşi **حَسَبٌ** ve **شَرَفٌ**: “asıl, kaynak, vb.” mânasına gelen kelime ile aynı kelimeden. (Esh-Shihلb.) ― -b5- **لِفُلَانٍ مَنْصِبٌ** Filân kimseye rütbe veya makam yüceliği aittir. (Msb.) ― -b6- **اِمْرَأَةٌ ذَاتُ منصبٍ** Rütbe veya vasıf vb. sahibi ( **حَسَب** ), ve güzellik sahibi bir kadın: yahut yalnız güzellik sahibi; çünkü yalnız o, onu yüceltir. (Msb.) ― -b7- **مَنْصِبٌ**, müteahhir zamanların dilinde, [ve bugün yaygın olarak **مَنْصَبٌ** diye telaffuz olunur,] (mecaz olduğu varsayılan:) Bir mevki, bir memuriyet, bir vazife, yahut bir yargıçlık; sanki, bir adamın konulduğu, dikildiği, yahut yükseltildiği yer mânasında; (Shifà el-Ghaleel;) yahut, görmek, yahut gözetlemek [yahut denetlemek] için konulduğu, yahut dikildiği yer: (MF:) çoğulu **مَنَاصِبُ**. (TA.) ― -b8- [**أَرْبَابُ المَنَاصِبِ** (mecaz olduğu varsayılan:) Görevliler; yargıçlar.] ― -b9- **مِنْصَبٌ**’a bak.

**مِنْصَبٌ**
**مِنْصَبٌ** ذ Üzerine yemek tenceresi konulan bir demir şey (demir üçayak, TA): (IAar, K:) bunun gibi ↓ **مَنْصِبٌ** de. (MF.)

**مَنْصَبَةٌ**
**مَنْصَبَةٌ** ذ Yorgunluk, emek, yahut sıkıntı: [yahut yorgunluğun vb. bir sebebi]. (K.) **نَاصِبٌ**’e bak.

**مَنْصُوبَةٌ**
**مَنْصُوبَةٌ** ذ , bir sıfat olarak, kurulmuş, yahut dikilmiş bir **شَبَكَة** veya **حِبَالَة**’ye (bir ağ veya tuzak) uygulanır. Ve bundan dolayı, **دَابَّةٌ** ve **عَجُوزٌ** gibi bir isim olarak, (mecaz olduğu varsayılan:) Bir hile, bir düzen, bir oyun, bir komplo, bir çare, yahut bir tedbir: yahut satranç oyununda bir düzen. **سَوَّى فُلَانٌ منصوبةً** [Filân kimse bir düzen, yahut komplo kurdu] dersin. (Z.)

**مُنَصَّبٌ**
**مُنَصَّبٌ** ذ Bütün yapısının baskın niteliği kemiklerinin dik duruşu olan bir at; öyle ki [eklemlerini] bükmeye ihtiyaç duymaksızın dik durur. (TA.) ― -b2- **صَفِيحٌ مُنَصَّبٌ** [Geniş ve ince taşlar] üst üste dikilmiş. (S.) ― -b3- **ثَغْرٌ مُنَصَّبٌ** Eşit büyümüş dişler, yahut ön dişler; (K;) sanki dikilmiş ve eşitlenmiş gibi. (TA.) [**شَنَبٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte bir örneğe bak.] ― -b4- **ثَرًى مُنَصَّبٌ**, K’ye göre, **مُجَعَّدٌ** ile aynı mânadadır; fakat bu bir hatadır; doğru kelime **جَعْدٌ**’dır: yumuşak nemli toprak; diğer kitaplarda olduğu gibi. (TA.)

**مُنْتَصِبٌ**
**مُنْتَصِبٌ** ذ (mecazen:) Yükseğe yükselen toz. (S.) ― -b2- (mecaz olduğu varsayılan:) Tam büyümüş ve dışarı doğru duran saç. (TA, art. سبكر.) ― -b3- **أَسْنَانٌ مُنْتَصِبَةٌ اِلَى خَارِجٍ** (S, art. دفق) yahut **الى قُدَّامٍ** (JK, o maddede) [dışarıya yahut öne doğru duran dişler].

**يَنْصُوبٌ**
**يَنْصُوبٌ** ذ : **نَصْبٌ**’a bak.

**أَنَاصِيبُ**
**أَنَاصِيبُ** ذ : **نَصْبٌ**’a bak.

**تَنَاصِيبُ**
**تَنَاصِيبُ** ذ : **نَصْبٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَصَبَ
نَصَبَ U ( n. ac. نَصْب 1 ),
a.  Set up, erected, reared; hoisted ( flag ), pitched ( tent ); appointed.

b.  حَوْل , Stood round.

c.  [ La ], Was hostile to; declared ( war ) against.

d.  Hastened, pressed on with ( a journey ).

e.  Wearied, wore out.

f.  I ( n. ac. نَصْب 1 ), Tormented.

g.  U , Wrote or pronounced with fatha; put in the accusative ( noun ), in the subjunctive ( verb ).

h.  Set; placed.

i.  Planted ( tree ).

j.  Sang.

نَصِبَ
نَصِبَ A ( n. ac. نَصَب 4 ),
a.  Was weary.

b.  [ Fī ], Strove, laboured at.

c.  see II (d) .

نَصَّبَ
نَصَّبَ II ,
a.  see I (a) , ( h ).

c.  Raised, exalted.

d.  Pricked up ( ears ).

نَاْصَبَ
نَاْصَبَ III
a.  [ acc. ],  see I (c) .

b.  [ coll. ], Let, hired out to.

أَنْصَبَ
أَنْصَبَ IV ,
a.  see I (e) , ( f ).

c.  Gave a portion to.

d.  Put a handle to ( a knife ).

e.  [ acc. &  Ila ], Ascribed to.

f.  [ La ], Laid snares for.

g.  see I (g) .

تَنَصَّبَ
تَنَصَّبَ V ,
a.  Rose; was raised &c.

b.  Was sedulous.

تَنَاْصَبَ
تَنَاْصَبَ VI ,
a.  Shared amongst themselves.

اِنْتَصَبَ
اِنْتَصَبَ VIII ,
a.  see V (a) .

b.  Was marked with fatha ( letter ); was put in the accusative ( noun ), in the subjunctive ( verb ).

c.  [ La ], Delivered ( judgment ).

نَصْب
نَصْب 1 ,
a.  Sign: boundary-stone; mile-stone; goal, limit; butt.

b.  A kind of song or rhythm.

c.  Accusative case; subjunctive mood.

d.  Net, snare.

e.  [ coll. ], Plants.

f.  see 3 &  4 ( b ).

نَصْبَة
نَصْبَة 1t ,
a.  Plot, stratagem.

b.  [ coll. ], Plant.

نِصْب
نِصْب 2 ,
a.  Lot, portion.

نِصْبَة
نِصْبَة 2t ,
a.  see 3t .

نُصْب
نُصْب 3 , ( pl. أَنْصَاْب 38 ),
a.  Statue.

b.  Misfortune; affliction.

c.  Object.

نُصْبَة
نُصْبَة 3t ,
a.  Pole, mast; column.

نَصَب
نَصَب 4 ,
a.  Fatigue; toil, distress.

b.  ( pl. أَنْصَاْب 38 ), Flag, ensign, banner.

c.  see 3 (a) .

نَصِب
نَصِب 5 ,
a.  Diseased; sick.

نُصُب
نُصُب 10 ,
a.  see 1 (a) ,  نُصْب 3 &  نَصَب 4 ( b ).

أَنْصَبُ
أَنْصَبُ 14 , ( pl. نُصْب 3 ),
a.  Erect; pointed.

b.  Projecting.

مَنْصَب
مَنْصَب 17 ,
a.  see 18 (b) , ( c ).

مَنْصَبَة
مَنْصَبَة 17t ,
a.  see 4 (a) .

مَنْصِب
مَنْصِب 18 , ( pl. مَنَاْصِبُ 44 ),
a.  see 23 (a) .

b.  Rank, dignity.

c.  Place, post; office, function; magistracy.

d.  see 20 .

مِنْصَب
مِنْصَب 20 , ( pl. مَنَاْصِبُ 44 ),
a.  Tripod, trivet.

b.  Stool.

نَاْصِب
نَاْصِب 21 ,
a.  Raising &c.

b.  Wearisome, fatiguing; painful; laborious.

c.  ( pl. نَوَاْصِبُ 41 ), Weary.

d.  Particles that take the subjunctive.

نَاْصِبَة
نَاْصِبَة 21t ,
a.  Eye.

نِصَاْب
نِصَاْب 23 , ( pl. نُصُب 10 ),
a.  Source, principle.

b.  Property upon which poorrate is payable.

c.  Handle ( of a knife ).

d.  Sun-set.

نَصِيْب
نَصِيْب 25 , ( pl. نُصُب 10 ,  أَنْصِبَة 15t ,  أَنْصِبَآءُ 68 ),
a.  Lot, share; luck; chance.

b.  Tank.

c.  Net.

نَصِيْبَة
نَصِيْبَة 25t , ( pl. نَصَاْئِبُ 46 ),
a.  Stones around a tank.

b.  ( pl. نُصُب 10 ),  see 1 (a) .

أَنْصَاْب
أَنْصَاْب 38 ,
a.  Circle of stones round the temple of Mecca.

مَنَاْصِبُ
مَنَاْصِبُ 44
a.  [ art. ], Vulnerable parts of   the body.

b.  Sockets ( of the teeth ).

تَنَاْصِيْب
تَنَاْصِيْب 64 ,
a.  see 69 .

أَنَاْصِيْبُ
أَنَاْصِيْبُ 69 ,
a.  Boundary-stones.

نَصڤبَ
N. P. نَصڤبَ I ,
a.  Raised.

b.  In the accusative ( noun ); in the subjunctive ( verb ).

نَصَّبَ
N. P. نَصَّبَ II ,
a.  Straight; erect.

b.  Regular ( teeth ).

نَاْصَبَ
N. Ag. نَاْصَبَ III ,
a.  Adversary.

أَنْصَبَ
N. Ag. أَنْصَبَ IV ,
a.  see 21 (b) .

أَنْصَبَ
N. P. أَنْصَبَ IV ,
a.  see 21 (c) .

اِنْتَصَبَ
N. Ag. اِنْتَصَبَ VIII ,
a.  Raised ( dust ).

b.  see 14 .

مَنْصُوْبَة
مَنْصُوْبَة
a.  see 1t (a) &  25 ( c ).

عَلَى نَصِيْبَة
عَلَى نَصِيْبَة
a.  Perpendicularly, vertically.

نَصِيْبِيْن
نَصِيْبِيْن
a.  Nisibis ( city ).

يَنْصُوْب
يَنْصُوْب ( pl. يَنَاصِيْب ),
a.  see 1 (a) .

أَرْبَاب المَنَاصِب
أَرْبَاب المَنَاصِب
a.  Functionaries; magistrates.

هٰذَا نُصْب عَيْنِي
هٰذَا نُصْب عَيْنِي
a.  This is a conspicuous object.

ضَرَبَ بِنَصِيْبٍ
ضَرَبَ بِنَصِيْبٍ
a.  He has gained.

##### Türkçe

**نَصَبَ**
**نَصَبَ** U ( mastar-ı aslî **نَصْب** 1 ),
a.  Dikdi, kurdu, inşa etti; kaldırdı ( bayrak ); kurdu ( çadır ); tayin etti.

b.  **حَوْل** , etrafında ayakta durdu.

c.  [ **لِ** ], -e düşmanlık etti; -e karşı ( savaş ) ilan etti.

d.  Acele etti, ( bir yolculukta ) hızla ilerledi.

e.  Yoruldu, bitkin düştü.

f.  I ( mastar-ı aslî **نَصْب** 1 ), azap etti.

g.  U , fetha ile yazdı veya telaffuz etti; ( ismi ) mansûb yaptı, ( fiili ) mansûb (muzâriyi nasb) yaptı.

h.  Koydu; yerleştirdi.

i.  ( ağaç ) dikti.

j.  Şarkı söyledi.

**نَصِبَ**
**نَصِبَ** A ( mastar-ı aslî **نَصَب** 4 ),
a.  Yoruldu.

b.  [ **فِي** ], -de çabaladı, emek verdi.

c.  II (d)’ye bak.

**نَصَّبَ**
**نَصَّبَ** II ,
a.  I (a), (h)’ye bak.

c.  Yükseltti, yüceltti.

d.  ( kulakları ) dikti.

**نَاْصَبَ**
**نَاْصَبَ** III
a.  [ mef‘ûl ile ], I (c)’ye bak.

b.  [ müşterek ], -e verdi, -e kiraya verdi.

**أَنْصَبَ**
**أَنْصَبَ** IV ,
a.  I (e), (f)’ye bak.

c.  Bir pay verdi.

d.  ( bir bıçağa ) sap taktı.

e.  [ mef‘ûl ile & **إِلَى** ], -e nisbet etti.

f.  [ **لِ** ], -e tuzaklar kurdu.

g.  I (g)’ye bak.

**تَنَصَّبَ**
**تَنَصَّبَ** V ,
a.  Yükseldi; yükseltildi vb.

b.  Gayretli oldu.

**تَنَاْصَبَ**
**تَنَاْصَبَ** VI ,
a.  Kendi aralarında paylaştılar.

**اِنْتَصَبَ**
**اِنْتَصَبَ** VIII ,
a.  V (a)’ya bak.

b.  ( harf ) fetha ile işaretlendi; ( isim ) mansûb yapıldı, ( fiil ) mansûb (muzâriyi nasb) yapıldı.

c.  [ **لِ** ], ( hüküm ) verdi.

**نَصْب**
**نَصْب** 1 ,
a.  Alâmet: sınır taşı; mil taşı; hedef, sınır; nişan.

b.  Bir çeşit şarkı veya ritim.

c.  Nasb hâli; nasb kipi.

d.  Ağ, tuzak.

e.  [ müşterek ], bitkiler.

f.  3 ve 4 (b)’ye bak.

**نَصْبَة**
**نَصْبَة** 1t ,
a.  Düzen, hile.

b.  [ müşterek ], bitki.

**نِصْب**
**نِصْب** 2 ,
a.  Pay, hisse.

**نِصْبَة**
**نِصْبَة** 2t ,
a.  3t’ye bak.

**نُصْب**
**نُصْب** 3 , ( çoğ. **أَنْصَاْب** 38 ),
a.  Heykel.

b.  Musibet; bela.

c.  Nesne.

**نُصْبَة**
**نُصْبَة** 3t ,
a.  Direk, seren; sütun.

**نَصَب**
**نَصَب** 4 ,
a.  Yorgunluk; zahmet, sıkıntı.

b.  ( çoğ. **أَنْصَاْب** 38 ), bayrak, sancak, alem.

c.  3 (a)’ya bak.

**نَصِب**
**نَصِب** 5 ,
a.  Hastalıklı; hasta.

**نُصُب**
**نُصُب** 10 ,
a.  1 (a)’ya, **نُصْب** 3’e ve **نَصَب** 4 (b)’ye bak.

**أَنْصَبُ**
**أَنْصَبُ** 14 , ( çoğ. **نُصْب** 3 ),
a.  Dik; sivri.

b.  Çıkıntılı.

**مَنْصَب**
**مَنْصَب** 17 ,
a.  18 (b), (c)’ye bak.

**مَنْصَبَة**
**مَنْصَبَة** 17t ,
a.  4 (a)’ya bak.

**مَنْصِب**
**مَنْصِب** 18 , ( çoğ. **مَنَاْصِبُ** 44 ),
a.  23 (a)’ya bak.

b.  Rütbe, itibar.

c.  Yer, mevki; memuriyet, görev; yargıçlık.

d.  20’ye bak.

**مِنْصَب**
**مِنْصَب** 20 , ( çoğ. **مَنَاْصِبُ** 44 ),
a.  Üçayak, sacayağı.

b.  Tabure.

**نَاْصِب**
**نَاْصِب** 21 ,
a.  Yükselten vb.

b.  Yorucu, yıpratıcı; acı verici; zahmetli.

c.  ( çoğ. **نَوَاْصِبُ** 41 ), yorgun.

d.  Nasb eden edatlar (muzâriyi nasb edenler).

**نَاْصِبَة**
**نَاْصِبَة** 21t ,
a.  Göz.

**نِصَاْب**
**نِصَاْب** 23 , ( çoğ. **نُصُب** 10 ),
a.  Kaynak, asıl.

b.  Üzerinden yoksul vergisi (zekât) alınan mal.

c.  ( bıçağın ) sapı.

d.  Güneş batımı.

**نَصِيْب**
**نَصِيْب** 25 , ( çoğ. **نُصُب** 10 , **أَنْصِبَة** 15t , **أَنْصِبَآءُ** 68 ),
a.  Pay, hisse; talih; şans.

b.  Sarnıç.

c.  Ağ.

**نَصِيْبَة**
**نَصِيْبَة** 25t , ( çoğ. **نَصَاْئِبُ** 46 ),
a.  Bir sarnıcın etrafındaki taşlar.

b.  ( çoğ. **نُصُب** 10 ), 1 (a)’ya bak.

**أَنْصَاْب**
**أَنْصَاْب** 38 ,
a.  Mekke’deki mabedin etrafındaki taş halkası.

**مَنَاْصِبُ**
**مَنَاْصِبُ** 44
a.  [ marife ile ], bedenin yaralanabilir yerleri.

b.  ( dişlerin ) yuvaları.

**تَنَاْصِيْب**
**تَنَاْصِيْب** 64 ,
a.  69’a bak.

**أَنَاْصِيْبُ**
**أَنَاْصِيْبُ** 69 ,
a.  Sınır taşları.

**نَصڤبَ**
İsm-i mef‘ûl **نَصڤبَ** I ,
a.  Yükseltilmiş.

b.  ( isim ) mansûb; ( fiil ) mansûb (muzâriyi nasb).

**نَصَّبَ**
İsm-i mef‘ûl **نَصَّبَ** II ,
a.  Düz; dik.

b.  Düzenli ( dişler ).

**نَاْصَبَ**
İsm-i fâil **نَاْصَبَ** III ,
a.  Düşman.

**أَنْصَبَ**
İsm-i fâil **أَنْصَبَ** IV ,
a.  21 (b)’ye bak.

**أَنْصَبَ**
İsm-i mef‘ûl **أَنْصَبَ** IV ,
a.  21 (c)’ye bak.

**اِنْتَصَبَ**
İsm-i fâil **اِنْتَصَبَ** VIII ,
a.  ( toz ) kaldıran.

b.  14’e bak.

**مَنْصُوْبَة**
**مَنْصُوْبَة**
a.  1t (a) ve 25 (c)’ye bak.

**عَلَى نَصِيْبَة**
**عَلَى نَصِيْبَة**
a.  Dik olarak, düşey olarak.

**نَصِيْبِيْن**
**نَصِيْبِيْن**
a.  Nisibis ( şehir ).

**يَنْصُوْب**
**يَنْصُوْب** ( çoğ. **يَنَاصِيْب** ),
a.  1 (a)’ya bak.

**أَرْبَاب المَنَاصِب**
**أَرْبَاب المَنَاصِب**
a.  Görevliler; yargıçlar.

**هٰذَا نُصْب عَيْنِي**
**هٰذَا نُصْب عَيْنِي**
a.  Bu, göze çarpan bir nesnedir.

**ضَرَبَ بِنَصِيْبٍ**
**ضَرَبَ بِنَصِيْبٍ**
a.  Kazandı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نصب
نَصَبَ - يَنْصِبُ - نُصُب - أَنْصَاب
نَصَبَ - يَنْصِبُ + كائن + شيئاً: يبنيه ويشيده حتى يرتفع عالياً شاهقاً
نُصُب: اسم فعل بمعنى مفعول من " نَصَبَ - يَنْصِبُ ": ما يُنْصَب: الشيء أو البناء العالي الشاهق المميز:  ما بُنِيَ ليكون علماً أو بناء عالياً: مثلاً للدلالة أو التقديس أو كنصب تذكاري
أَنْصَاب: جمع " نُصُبٌ ": وهي اصطلاحاً: والأَنْصابُ حجارة كانت حول الكعبة، تُنْصَبُ فيُهَلُّ عليها، ويُذْبَحُ لغير اللّه تعالى
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التشييد والبناء نحو العالي" ، وهي:
نَصَبَ - يَنْصِبُ، عَرَشَ - يَعْرِشُ، شَادَ - يَشيْدُ، بَنا - يَبْنِي، بَرَجَ - يَبْرُجُ، بَسَق - يَبْسُقُ
يفرق لفظاً
نَصَبَ - يَنْصُبُ + كائن + شيئاً: يضمه إليه على أنه حصته وحقه
نَصَبَ - يَنْصِبُ + كائن + شيئاً: يبنيه ويشيده حتى يرتفع عالياً شاهقاً، ويخصصه لأمر مراد
نَصِبَ - يَنْصَبُ + الكائن: يجتهد ويبذل أقصى طاقته حتى الإعياء، وذلك للقيام بعمل
نَصَبَ - ينْصِبُ : يبني بناء مرتفعاً عالياً في السماء
	﴿وإلى الجبال كيف نصبت (19)﴾ الغاشية
نُصُبٌ - أنصاب
 	﴿حرمت عليكم الميتة والدم ولحم الخنزير وما أهل لغير الله به والمنخنقة والموقوذة والمتردية والنطيحة وما أكل السبع إلا ما ذكيتم وما ذبح على النصب وأن تستقسموا بالأزلام ذلكم فسق اليوم يئس الذين كفروا من دينكم فلا تخشوهم واخشوني اليوم أكملت لكم دينكم وأتممت عليكم نعمتي ورضيت لكم الإسلام دينا فمن اضطر في مخمصة غير متجانف لإثم فإن الله غفور رحيم(3)﴾ المائدة ﴿يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنْ الْأَجْدَاثِ سِرَاعًا كَأَنَّهُمْ إِلَى نُصُبٍ يُوفِضُونَ(43)﴾ المعارج
 	﴿ياأيها الذين آمنوا إنما الخمر والميسر والأنصاب والأزلام رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه لعلكم تفلحون(90)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [نصب] ن ص ب: نَصَبَ الشيء أقامه وبابه ضرب و المَنْصِبُ بوزن المجلس الأصل وكذا النِّصَابُ بالكسر و نَصِبَ تعب وبابه طرب وهَمٌّ نَاصِبٌ أي ذو نصب كرجل تامر ولابن وقيل هو فاعل بمعنى مفعول فيه لأنه ينصب فيه ويتعب كليل نائم أي يُنام فيه ويوم عاصف أي تعصف فيه الريح و النَّصْبُ بوزن الضرب ما نُصِب فَعُبِد من دون الله وكذا النَّصْبُ بوزن القُفْل وقد تضم صاده أيضا والجمع أَنْصَابٌ و النُّصْبُ أيضا الشر والبلاء ومنه قوله تعالى ﴿بِنُصُب وعذاب﴾ و نَصِيبِينُ اسم بلد فمن العرب من يجعله اسما واحدا غير مصروف ويعربه إعرابه وينسب إليه نصيبيني ومنهم من يجريه مجرى الجمع السالم ويعربه إعرابه ويُنسب إليه نَصِيبيّ وكذا القول في يبرين وفلسطين وسيلحين وياسمين وقنسرين قلت سيلحون اسم قرية والياسمين بكسر السين زهر
الراغب
نصب
- نصب الشيء: وضعه وضعا ناتئا كنصب الرمح، والبناء والحجر، والنصيب: الحجارة تنصب على الشيء، وجمعه: نصائب ونصب، وكان للعرب حجارة تعبدها وتذبح عليها. قال تعالى: }كأنهم إلى نصب يوفضون﴿[المعارج/43]، قال:﴾وما ذبح على النصب﴿[المائدة/3] وقد يقال في جمعه: أنصاب، قال:﴾والأنصاب والأزلام﴿[المائدة/90] والنصب والنصب: التعب، وقرئ:﴾بنصب وعذاب﴿[ص/41] و (نصب) (وهي قراءة يعقوب. الإتحاف ص 372) وذلك مثل: بخل وبخل. قال تعالى:﴾لا يمسنا فيها نصب{ [فاطر/ 35] وأنصبني كذا. أي: أتعبني وأزعجني، قال الشاعر:
- 442 - تأوبني هم مع الليل منصب
(شطر بيت لطفيل الغنوي، وعجزه:
وجاء من الأخبار ما لا أكذب
والشطر في عمدة الحفاظ (نصب)، دون نسبة؛ والبيت في الأغاني 14/87)
وهم ناصب قيل: هو مثل: عيشة راضية (قال الأصمعي: هم ناصب. أي: ذو نصب، مثل: ليل نائم: ذو نوم ينام فيه. ورجل دارع: ذو درع. اللسان (نصب) )، والنصب: التعب. قال تعالى: }لقد لقينا من سفرنا هذا نصبا﴿[الكهف/62]. وقد نصب (قال أبو عثمان: نصب نصبا: أعيا من التعب. الأفعال: 3/152) فهو نصب وناصب، قال تعالى:﴾عاملة ناصبة﴿[الغاشية/ 3]. والنصيب: الحظ المنصوب. أي: المعين. قال تعالى:﴾أملهم نصيب من الملك﴿[النساء/53]،﴾ألم تر إلى الذين أوتوا نصيبا من الكتاب﴿[آل عمران/ 23]،﴾فإذا فرغت فانصب{ [الشرح/7] ويقال: ناصبه الحرب والعداوة، ونصب له، وإن لم يذكر الحرب جاز، وتيس أنصب، وشاة أو عنزة نصباء: منتصب القرن، وناقة نصباء: منتصبة الصدر، ونصاب السكين ونصبه، ومنه: نصاب الشيء: أصله، ورجع فلان إلى منصبه. أي: أصله، وتنصب الغبار: ارتفع، ونصب الستر: رفعه، والنصب في الإعراب معروف، وفي الغناء ضرب منه.
ملخص اللسان
1.     النَّصَبُ: الإِعْياءُ من العَناءِ. والفعلُ نَصِبَ الرجلُ،  بالكسر،نَصَباً: أَعْيا وتَعِبَ؛ وأَنْصَبه هو، وأَنْصَبَني هذا الأَمْرُ.وهَمٌّ ناصِبٌ مُنْصِبٌ: ذو نَصَبٍ،والنَّصَبُ: التَّعَبُ ،ناصِبٌ بمعنى مُنْصِبٍ
2.  وفي التنزيل العزيز: فإِذا فَرَغْتَ فانْصَبْ؛ قال قتادة: فإِذا فرغتَ من صَلاتِكَ، فانْصَبْ في الدُّعاءِ؛: هو من نَصِبَ يَنْصَبُ نَصَباً إِذا تَعِبَ؛ وقيل: إِذا فرغت من الفريضة، فانْصَبْ في النافلة.
3.     ويقال: نَصِبَ الرجلُ، فهو ناصِبٌ ونَصِبٌ؛ ونَصَبَ لـهُمُ الـهَمُّ،وأَنْصَبَه الـهَمُّ؛ وعَيْشٌ ناصِبٌ: فيه كَدٌّ وجَهْدٌ؛
4.  النَّصْبُ نَصْبُ الدَّاءِ؛ يقال: أَصابه نَصْبٌ من  الدَّاءِ.والنَّصْبُ والنُّصْبُ والنُّصُبُ: الداءُ والبَلاءُ والشرُّ. وفي  التنزيل العزيز: مَسَّني الشيطانُ بنُصْبٍ وعَذابٍ. والنَّصِبُ: المريضُ الوَجِـعُ؛ وقد نَصَبه المرض وأَنْصَبه.
5.     والنَّصْبُ: وَضْعُ الشيءِ ورَفْعُه، نَصَبه يَنْصِـبُه نَصْباً، ونَصَّبَه فانْتَصَبَ ،والنَّصِـيبةُ والنُّصُبُ: كلُّ ما نُصِبَ، فجُعِلَ عَلَماً.وقيل: النُّصُب جمع نَصِـيبةٍ ،والنَّصْبُ والنُّصُبُ: العَلَم الـمَنْصُوب.النَّصْبُ رَفْعُك شيئاً تَنْصِـبُه قائماً مُنْتَصِـباً،وكلُّ شيءٍ  انْتَصَبَ بشيءٍ فقد نَصَبَهُ. الجوهري: النَّصْبُ مصدر نَصَبْتُ الشيءَ إِذا أَقَمته.وصَفِـيحٌ مُنَصَّبٌ أَي نُصِبَ بعضُه على بعض. وكلُّ شيءٍ رُفِعَ واسْتُقْبِلَ به شيءٌ، فقد نُصِبَ.
6.     وفي التنزيل العزيز:كأَنهم إِلى نَصْبٍ يُوفِضُونَ؛ قرئ بهما جميعاً، وقيل: النَّصْبُ الغاية
7.     ومن قرأَ إِلى نُصُبٍ، فمعناه إِلى أَصنام كقوله:وما ذُبِحَ على النُّصُب،والنَّصْبُ والنُّصُبُ:كلُّ ما عُبِدَ من دون اللّه تعالى، والجمع أَنْصابٌ
8.     والأَنْصابُ حجارة كانت حول الكعبة، تُنْصَبُ فيُهَلُّ عليها، ويُذْبَحُ لغير اللّه تعالى.
9.     وأَنْصابُ الحرم: حُدوده.
10.                        والنُّصْبةُ: السَّارِية.
11.                        والنَّصائِبُ: حجارة تُنْصَبُ حَولَ الـحَوض، ويُسَدُّ ما بينها من الخَصاص بالـمَدَرة المعجونة، واحدتها نَصِـيبةٌ؛ وكلُّه من ذلك.
12.                        وقوله تعالى: والأَنْصابُ والأَزْلامُ، وقوله: وما ذُبِحَ على النُّصُبِ؛ الأَنْصابُ: الأَوثان.النُّصُب صَنَم أَو حَجَرٌ، وكانت الجاهلية تَنْصِـبُه،  تَذْبَحُ عنده فيَحْمَرُّ للدمِ؛
13.                        والنَّصِـيبُ الـحَوْضُ.
14.                        والكلمةُ الـمَنْصوبةُ يُرْفَعُ صَوْتُها إِلى الغار الأَعْلى،
15.                        النَّصْبُ أَن يسير القومُ يومَهم؛
16.          ونَصَبَ هو، وتَنَصَّبَ فلانٌ، وانْتَصَبَ إِذا قام رافعاً رأْسه. وفي حديث الصلاة: لا يَنْصِبُ رأْسه ولا يُقْنِعُه أَي لا يرفعه؛والنَّصْبُ: إِقامةُ الشيءِ ورَفْعُه؛لا يكون النَّصْبُ إِلا بالقيام.
17.                        هو نُصْبُ عَيْني، هذا في الشيءِ القائم
18.                        ونَصَبَ له الحربَ نَصْباً: وَضَعَها. وناصَبَه الشَّرَّ والحربَ والعَداوةَ مُناصبةً: أَظهَرَهُ له ونَصَبه، وكلُّه من الانتصابِ.
19.                        والنَّصِـيبُ: الشَّرَكُ الـمَنْصوب. ونَصَبْتُ للقَطا شَرَكاً.ويقال: نَصَبَ فلانٌ لفلان نَصْباً إِذا قَصَدَ له، وعاداه، وتَجَرَّدَ  له.
20.                        وتَيْسٌ أَنْصَبُ: مُنْتَصِبُ القَرْنَيْنِ؛ وعَنْزٌ نَصْباءُ: بَيِّنةُ  النَّصَب إِذا انْتَصَبَ قَرْناها؛
21.                        وتَنَصَّبَتِ الأُتُنُ حَوْلَ الـحِمار.
22.                        وناقة نَصْباءُ: مُرْتَفِعةُ الصَّدْر.
23.                        وأُذُنٌ نَصْباءُ: وهي التي تَنْتَصِبُ، وتَدْنُو من الأُخرى.
24.                        وتَنَصَّبَ الغُبار: ارْتَفَعَ.
25.                        ثَـرًى مُنَصَّبٌ: جَعْدٌ.
26.                        ونَصَبْتُ القِدْرَ نَصْباً.والـمِنْصَبُ: شيءٌ من حديد، يُنْصَبُ عليه القِدْرُ؛
27.                        النَّصْبُ، في القَوافي، أَن تَسْلَمَ القافيةُ  من الفَساد، وتكونَ تامَّـةَ البناءِ،
28.                        والنَّصِـيبُ: الـحَظُّ من كلِّ شيءٍ.
29.                        والنِّصْبُ: لغة في النَّصِـيبِ. وأَنْصَبَه: جَعَلَ له نَصِـيباً. وهم يَتَناصَبُونَه أَي يَقْتَسمونه.
30.                        والـمَنْصِبُ والنِّصابُ: الأَصل والـمَرْجِـع.
31.                        والنِّصابُ: جُزْأَةُ السِّكِّين، والجمع نُصُبٌ.  وأَنْصَبَها: جَعَلَ لها نِصاباً، وهو عَجْزُ السكين. ونِصابُ السكين:  مَقْبِضُه. وأَنْصَبْتُ السكين: جَعَلْتُ له مَقْبِضاً.
32.                        ونِصابُ كلِّ  شيءٍ: أَصْلُه. والـمَنْصِبُ: الأَصلُ، وكذلك النِّصابُ؛ يقال: فلانٌ  يَرْجِـعُ إِلى نِصاب صِدْقٍ، ومَنْصِبِ صِدْقٍ، وأَصْلُه مَنْبِتُه  ومَحْتِدُه.وهَلَكَ نِصابُ مالِ فلانٍ أَي ما اسْتَطْرفه.
33.                        والنِّصابُ من المال: القَدْرُ الذي تجب فيه الزكاة إِذا بَلَغَه، نحو مائَتَيْ درهم، وخَمْسٍ من الإِبل.
34.                        ونِصابُ الشَّمْسِ: مَغِـيبُها ومَرْجِعُها الذي تَرْجِـعُ إِليه.
35.                        وثَغْرٌ مُنَصَّبٌ: مُسْتَوي النِّبْتةِ كأَنه نُصبَ فسُوِّيَ.
36.                        والنَّصْبُ: ضَرْبٌ من أَغانيّ الأَعراب. وقد نَصَبَ الراكبُ نَصْباً إِذا غَنَّى النَّصْبَ.
لسان العرب
● - نصب: النَّصَبُ: الإِعْياءُ من العَناءِ. والفعلُ نَصِبَ الرجلُ،  بالكسر،نَصَباً: أَعْيا وتَعِبَ؛ وأَنْصَبه هو، وأَنْصَبَني هذا الأَمْرُ.وهَمٌّ ناصِبٌ مُنْصِبٌ: ذو نَصَبٍ، مثل تامِرٍ ولابِنٍ، وهو فاعلٌ بمعنى مفعول، لأَنه يُنْصَبُ فيه ويُتْعَبُ.  وفي الحديث: فاطمةُ بَضْعَةٌ مِنِّي، يُنْصِـبُني ما أَنْصَبَها أَي  يُتْعِـبُني ما أَتْعَبَها.  والنَّصَبُ: التَّعَبُ؛ قال النابغة:  كِليني لـهَمٍّ، يا أُمَيْمَةَ، ناصِبِ  قال: ناصِب، بمعنى مَنْصُوب؛ وقال الأَصمعي: ناصِب ذي نَصَبٍ، مثلُ لَيْلٌ نائمٌ ذو نومٍ يُنامُ فيه، ورجل دارِعٌ ذو دِرْعٍ؛ ويقال: نَصَبٌ ناصِبٌ، مثل مَوْتٌ مائِت، وشعرٌ شاعر؛ وقال سيبويه: هَمٌّ ناصبٌ، هو على النَّسَب. وحكى أَبو علي في التَّذْكرة: نَصَبه الـهَمُّ؛ فناصِبٌ إِذاً على الفِعْل. قال الجوهري: ناصِبٌ فاعل بمعنى مفعول فيه، لأَنه يُنْصَبُ فيه ويُتْعَبُ، كقولهم: لَيْلٌ نائمٌ أَي يُنامُ فيه، ويوم عاصِفٌ أَي تَعْصِفُ فيه الريح. قال ابن بري: وقد قيل غير هذا القول، وهو الصحيح، وهو أَن يكون ناصِبٌ بمعنى مُنْصِبٍ، مثل مكان باقلٌ بمعنى مُبْقِل، وعليه قول النابغة؛ وقال أَبو طالب:  أَلا مَنْ لِـهَمٍّ، آخِرَ اللَّيْلِ، مُنْصِبِ  قال: فناصِبٌ، على هذا، ومُنْصِب بمعنًى. قال: وأَما قوله ناصِبٌ بمعنى مَنْصوب أَي مفعول فيه، فليس بشيءٍ. وفي التنزيل العزيز: فإِذا فَرَغْتَ فانْصَبْ؛ قال قتادة: فإِذا فرغتَ من صَلاتِكَ، فانْصَبْ في الدُّعاءِ؛ قال الأَزهري: هو من نَصِبَ يَنْصَبُ نَصَباً إِذا تَعِبَ؛ وقيل: إِذا فرغت من الفريضة، فانْصَبْ في النافلة.  ويقال: نَصِبَ الرجلُ، فهو ناصِبٌ ونَصِبٌ؛ ونَصَبَ لـهُمُ الـهَمُّ،  وأَنْصَبَه الـهَمُّ؛ وعَيْشٌ ناصِبٌ: فيه كَدٌّ وجَهْدٌ؛ وبه فسر الأَصمعي قول أَبي ذؤيب:  وغَبَرْتُ بَعْدَهُمُ بعيشٍ ناصِبٍ، *  وإِخالُ أَني لاحِقٌ مُسْتَتْبِـعُ  قال ابن سيده: فأَما قول الأُمَوِيِّ إِن معنى ناصِبٍ تَرَكَني مُتَنَصِّباً، فليس بشيءٍ؛ وعَيْشٌ ذو مَنْصَبةٍ كذلك. ونَصِبَ الرجلُ: جَدَّ؛ وروي بيتُ ذي الرمة:  إِذا ما رَكْبُها نَصِـبُوا  ونَصَبُوا. وقال أَبو عمرو في قوله ناصِب: نَصَبَ نَحْوي أَي جَدَّ.  قال الليث: النَّصْبُ نَصْبُ الدَّاءِ؛ يقال: أَصابه نَصْبٌ من  الدَّاءِ.والنَّصْبُ والنُّصْبُ والنُّصُبُ: الداءُ والبَلاءُ والشرُّ. وفي  التنزيل العزيز: مَسَّني الشيطانُ بنُصْبٍ وعَذابٍ. والنَّصِبُ: المريضُ الوَجِـعُ؛ وقد نَصَبه المرض وأَنْصَبه. والنَّصْبُ: وَضْعُ الشيءِ ورَفْعُه، نَصَبه يَنْصِـبُه نَصْباً، ونَصَّبَه فانْتَصَبَ؛ قال:  فباتَ مُنْتَصْـباً وما تَكَرْدَسا  أَراد: مُنْتَصِـباً، فلما رأَى نَصِـباً من مُنْتَصِبٍ، كفَخِذٍ، خففه  تخفيف فَخِذٍ، فقال: مُنْتَصْباً. وتَنَصَّبَ كانْتَصَبَ.  والنَّصِـيبةُ والنُّصُبُ: كلُّ ما نُصِبَ، فجُعِلَ عَلَماً. وقيل: النُّصُب جمع نَصِـيبةٍ، كسفينة وسُفُن، وصحيفة وصُحُفٍ. الليث: النُّصُبُ  جماعة النَّصِـيبة، وهي علامة تُنْصَبُ للقوم.  \<ص:759>  والنَّصْبُ والنُّصُبُ: العَلَم الـمَنْصُوب. وفي التنزيل العزيز:  كأَنهم إِلى نَصْبٍ يُوفِضُونَ؛ قرئ بهما جميعاً، وقيل: النَّصْبُ الغاية، والأَول أَصحّ. قال أَبو إِسحق: مَن قرأَ إِلى نَصْبٍ، فمعناه إِلى عَلَمٍ مَنْصُوبٍ يَسْتَبِقُون إِليه؛ ومن قرأَ إِلى نُصُبٍ، فمعناه إِلى أَصنام كقوله: وما ذُبِحَ على النُّصُب، ونحو ذلك قال الفراء؛ قال: والنَّصْبُ واحدٌ، وهو مصدر، وجمعه الأَنْصابُ.  واليَنْصُوبُ: عَلم يُنْصَبُ في الفلاةِ. والنَّصْبُ والنُّصُبُ: كلُّ ما عُبِدَ من دون اللّه تعالى، والجمع أَنْصابٌ. وقال الزجاج: النُّصُبُ جمع، واحدها نِصابٌ. قال: وجائز أَن يكون واحداً، وجمعه أَنْصاب. الجوهري: النَّصْبُ ما نُصِبَ فعُبِدَ من دون اللّه تعالى، وكذلك النُّصْب، بالضم، وقد يُحَرّكُ مثل عُسْر؛ قال الأَعشى  يمدح سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم:  وذا النُّصُبَ الـمَنْصُوبَ لا تَنْسُكَنَّهُ *  لعافيةٍ، واللّهَ رَبَّكَ فاعْبُدا(1)  (1 قوله «لعافية» كذا بنسخة من الصحاح الخط وفي نسخ الطبع كنسخ شارح القاموس لعاقبة.)  أَراد: فاعبدنْ، فوقف بالأَلف، كما تقول: رأَيت زيداً؛ وقوله: وذا النُّصُبَ، بمعنى إِياك وذا النُّصُبَ؛ وهو للتقريب، كما قال لبيد:  ولقد سَئِمْتُ من الـحَياةِ وطولِها، *  وسُؤَالِ هذا الناسِ كيف لَبيدُ!  ويروى عجز بيت الأَعشى:  ولا تَعْبُدِ الشيطانَ، واللّهَ فاعْبُدا  التهذيب، قال الفراء: كأَنَّ النُّصُبَ الآلهةُ التي كانت تُعْبَدُ من  أَحجار. قال الأَزهري: وقد جَعَلَ الأَعشى النُّصُبَ واحداً حيث يقول:  وذا النُّصُبَ الـمَنْصُوبَ لا تَنْسُكَنَّه  والنَّصْبُ واحد، وهو مصدر، وجمعه الأَنْصابُ؛ قال ذو الرمة:  طَوَتْها بنا الصُّهْبُ الـمَهاري، فأَصْبَحَتْ *  تَناصِـيبَ، أَمثالَ الرِّماحِ بها، غُبْرا  والتَّناصِـيبُ: الأَعْلام، وهي الأَناصِـيبُ، حجارةٌ تُنْصَبُ على رؤوس القُورِ، يُسْتَدَلُّ بها؛ وقول الشاعر:  وَجَبَتْ له أُذُنٌ، يُراقِبُ سَمْعَها *  بَصَرٌ، كناصِـبةِ الشُّجاعِ الـمُرْصَدِ  يريد: كعينه التي يَنْصِـبُها للنظر.  ابن سيده: والأَنْصابُ حجارة كانت حول الكعبة، تُنْصَبُ فيُهَلُّ عليها، ويُذْبَحُ لغير اللّه تعالى.  وأَنْصابُ الحرم: حُدوده.  والنُّصْبةُ: السَّارِية.  والنَّصائِبُ: حجارة تُنْصَبُ حَولَ الـحَوض، ويُسَدُّ ما بينها من  الخَصاص بالـمَدَرة المعجونة، واحدتها نَصِـيبةٌ؛ وكلُّه من ذلك.  وقوله تعالى: والأَنْصابُ والأَزْلامُ، وقوله: وما ذُبِحَ على  النُّصُبِ؛ الأَنْصابُ: الأَوثان. وفي حديث زيد بن حارثة قال: خرج رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، مُرْدِفي إِلى نُصُبٍ من الأَنْصاب، فذَبحنا له شاةً، وجعلناها في سُفْرتِنا، فلَقِـيَنا زيدُ بن عَمْرو، فقَدَّمْنا له السُّفرةَ، فقال: لا آكل مما ذُبحَ لغير اللّه. وفي رواية: أَن زيد بن عمرو مَرَّ برسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، فدعاه إِلى الطعام، فقال زيدٌ:إِنَّا لا نأْكل مما ذُبحَ على النُّصُب. قال ابن الأَثير، قال الحربيُّ: قوله ذَبحنا له شاةً له وجهان:  \<ص:760>  أَحدهما أَن يكون زيد فعله من غير أَمر النبي، صلى اللّه عليه وسلم، ولا رِضاه، إِلاَّ أَنه كان معه، فنُسِب إِليه، ولأَنَّ زيداً لم يكن معه من العِصْمة، ما كان مع سيدنا رسول اللّه، صلى  اللّه عليه وسلم. والثاني أَن يكون ذبحها لزاده في خروجه، فاتفق ذلك عند صنم كانوا يذبحون عنده، لا أَنه ذبحها للصنم، هذا إِذا جُعِلَ النُّصُب الصَّنم، فأَما إِذا جُعِلَ الحجر الذي يذبح عنده، فلا كلام فيه، فظن زيد بن عمرو أَن ذلك اللحم مما كانت قريش تذبحه لأَنصابها، فامتنع لذلك، وكان زيد يخالف قريشاً في كثير من أُمورها، ولم يكن الأَمْرُ كما ظَنَّ زيد.  القُتَيْبـيُّ: النُّصُب صَنَم أَو حَجَرٌ، وكانت الجاهلية تَنْصِـبُه،  تَذْبَحُ عنده فيَحْمَرُّ للدمِ؛ ومنه حديث أَبي ذرّ في إِسلامه، قال:  فخَررْتُ مَغْشِـيّاً عليّ ثم ارْتَفَعْتُ كأَني نُصُبٌ أَحمر؛ يريد أَنهم  ضَرَبُوه حتى أَدْمَوْه، فصار كالنُّصُب الـمُحْمَرِّ بدم الذبائح. أَبو  عبيد: النَّصائِبُ ما نُصِبَ حَوْلَ الـحَوْضِ من الأَحْجار؛ قال ذو  الرمة:  هَرَقْناهُ في بادي النَّشِـيئةِ داثرٍ،  *  قَديمٍ بعَهْدِ الماءِ، بُقْعٍ نَصائِـبُهْ  والهاءُ في هَرَقْناه تَعُودُ على سَجْلٍ تقدم ذكره. الجوهري:  والنَّصِـيبُ الـحَوْضُ.  وقال الليث: النَّصْبُ رَفْعُك شيئاً تَنْصِـبُه قائماً مُنْتَصِـباً،  والكلمةُ الـمَنْصوبةُ يُرْفَعُ صَوْتُها إِلى الغار الأَعْلى، وكلُّ شيءٍ  انْتَصَبَ بشيءٍ فقد نَصَبَهُ. الجوهري: النَّصْبُ مصدر نَصَبْتُ الشيءَ إِذا أَقَمته.  وصَفِـيحٌ مُنَصَّبٌ أَي نُصِبَ بعضُه على بعض. ونَصَّبَتِ الخيلُ آذانَها: شُدِّد للكثرة أَو للمبالغة. والـمُنَصَّبُ من الخَيلِ: الذي يَغْلِبُ على خَلْقه كُلِّه نَصْبُ عِظامه، حتى يَنْتَصِبَ منه ما يحتاج إِلى عَطْفه. ونَصَبَ السَّيْرَ يَنْصِـبه نَصْباً: رَفَعه.  وقيل: النَّصْبُ أَن يسيرَ القومُ يَوْمَهُم، وهو سَيْرٌ لَيِّنٌ؛ وقد نَصَبوا نَصْباً. الأَصمعي: النَّصْبُ أَن يسير القومُ يومَهم؛ ومنه قول  الشاعر:  كأَنَّ راكِـبَها، يَهْوي بمُنْخَرَقٍ *  من الجَنُوبِ، إِذا ما رَكْبُها نَصَبوا  قال بعضهم: معناه جَدُّوا السَّيْرَ.  وقال النَّضْرُ: النَّصْبُ أَوَّلُ السَّيْر، ثم الدَّبيبُ، ثم العَنَقُ، ثم التَّزَيُّدُ، ثم العَسْجُ، ثم الرَّتَكُ، ثم الوَخْدُ، ثم الـهَمْلَجَة. ابن سيده: وكلُّ شيءٍ رُفِعَ واسْتُقْبِلَ به شيءٌ، فقد نُصِبَ.  ونَصَبَ هو، وتَنَصَّبَ فلانٌ، وانْتَصَبَ إِذا قام رافعاً رأْسه. وفي حديث الصلاة: لا يَنْصِبُ رأْسه ولا يُقْنِعُه أَي لا يرفعه؛ قال ابن الأَثير: كذا في سنن أَبي داود، والمشهور: لا يُصَبِّـي ويُصَوِّبُ، وهما مذكوران في مواضعهما.  وفي حديث ابن عمر: مِنْ أَقْذَرِ الذُّنوبِ رجلٌ ظَلَمَ امْرَأَةً  صَداقَها؛ قيل للَّيْثِ: أَنَصَبَ ابنُ عمر الحديثَ إِلى رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم؟ قال: وما عِلْمُه، لولا أَنه سمعه منه أَي أَسنَدَه إِليه ورَفَعَه.  والنَّصْبُ: إِقامةُ الشيءِ ورَفْعُه؛ وقوله:  أَزَلُّ إِنْ قِـيدَ، وإِنْ قامَ نَصَبْ  هو من ذلك، أَي إِن قام رأَيتَه مُشْرِفَ الرأْس والعُنُق.  قال ثعلب: لا يكون النَّصْبُ إِلا بالقيام.  وقال مرة: هو نُصْبُ عَيْني، هذا في الشيءِ القائم  \<ص:761>  الذي لا يَخْفى عليَّ، وإِن كان مُلْـقًى؛ يعني بالقائم، في هذه الأَخيرة: الشيءَ الظاهرَ.القتيبي: جَعَلْتُه نُصْبَ عيني، بالضم، ولا تقل نَصْبَ عيني. ونَصَبَ له الحربَ نَصْباً: وَضَعَها. وناصَبَه الشَّرَّ والحربَ والعَداوةَ مُناصبةً: أَظهَرَهُ له ونَصَبه، وكلُّه من الانتصابِ.  والنَّصِـيبُ: الشَّرَكُ الـمَنْصوب. ونَصَبْتُ للقَطا شَرَكاً.  ويقال: نَصَبَ فلانٌ لفلان نَصْباً إِذا قَصَدَ له، وعاداه، وتَجَرَّدَ  له. وتَيْسٌ أَنْصَبُ: مُنْتَصِبُ القَرْنَيْنِ؛ وعَنْزٌ نَصْباءُ: بَيِّنةُ  النَّصَب إِذا انْتَصَبَ قَرْناها؛ وتَنَصَّبَتِ الأُتُنُ حَوْلَ الـحِمار. وناقة نَصْباءُ: مُرْتَفِعةُ الصَّدْر. وأُذُنٌ نَصْباءُ: وهي التي تَنْتَصِبُ، وتَدْنُو من الأُخرى. وتَنَصَّبَ الغُبار: ارْتَفَعَ. وثَـرًى مُنَصَّبٌ: جَعْدٌ. ونَصَبْتُ القِدْرَ نَصْباً.  والـمِنْصَبُ: شيءٌ من حديد، يُنْصَبُ عليه القِدْرُ؛ ابن الأَعرابي:  الـمِنْصَبُ ما يُنْصَبُ عليه القِدْرُ إِذا كان من حديد.  قال أَبو الحسن الأَخفش: النَّصْبُ، في القَوافي، أَن تَسْلَمَ القافيةُ  من الفَساد، وتكونَ تامَّـةَ البناءِ، فإِذا جاءَ ذلك في الشعر  المجزوءِ، لم يُسَمَّ نَصْباً، وإِن كانت قافيته قد تَمَّتْ؛ قال: سمعنا ذلك من العربِ، قال: وليس هذا مما سَمَّى الخليلُ، إِنما تؤْخَذ الأَسماءُ عن العرب؛ انتهى كلام الأَخفش كما حكاه ابن سيده. قال ابن سيده، قال ابن جني: لما كان معنى النَّصْبِ من الانْتِصابِ، وهو الـمُثُولُ والإِشْرافُ والتَّطاوُل، لم يُوقَعْ على ما كان من الشعر مجزوءاً، لأَن جَزْأَه عِلَّةٌ وعَيْبٌ لَحِقَه، وذلك ضِدُّ الفَخْرِ والتَّطاوُل. والنَّصِـيبُ: الـحَظُّ من كلِّ شيءٍ. وقوله، عز وجل: أُولئك يَنالُهم نَصيبُهم من الكتاب؛ النَّصِـيب هنا: ما أَخْبَرَ اللّهُ من جَزائهم، نحو قوله تعالى: فأَنْذَرْتُكُمْ ناراً تَلَظَّى؛ ونحوُ قوله تعالى: يَسْلُكْه عذاباً صَعَداً؛ ونحو قوله تعالى: إِن المنافقين في الدَّرْكِ الأَسْفل من النار؛ ونحو قوله تعالى: إِذا الأَغْلالُ في أَعْناقِهِم والسَّلاسِلُ، فهذه أَنْصِـبَتُهم من الكتاب، على قَدْرِ ذُنُوبِهم في كفرهم؛ والجمع أَنْصِـباءُ وأَنْصِـبةٌ.  والنِّصْبُ: لغة في النَّصِـيبِ. وأَنْصَبَه: جَعَلَ له نَصِـيباً. وهم يَتَناصَبُونَه أَي يَقْتَسمونه. والـمَنْصِبُ والنِّصابُ: الأَصل والـمَرْجِـع.  والنِّصابُ: جُزْأَةُ السِّكِّين، والجمع نُصُبٌ.  وأَنْصَبَها: جَعَلَ لها نِصاباً، وهو عَجْزُ السكين. ونِصابُ السكين:  مَقْبِضُه. وأَنْصَبْتُ السكين: جَعَلْتُ له مَقْبِضاً. ونِصابُ كلِّ  شيءٍ: أَصْلُه. والـمَنْصِبُ: الأَصلُ، وكذلك النِّصابُ؛ يقال: فلانٌ  يَرْجِـعُ إِلى نِصاب صِدْقٍ، ومَنْصِبِ صِدْقٍ، وأَصْلُه مَنْبِتُه  ومَحْتِدُه.وهَلَكَ نِصابُ مالِ فلانٍ أَي ما اسْتَطْرفه. والنِّصابُ من المال: القَدْرُ الذي تجب فيه الزكاة إِذا بَلَغَه، نحو مائَتَيْ درهم، وخَمْسٍ من الإِبل. ونِصابُ الشَّمْسِ: مَغِـيبُها ومَرْجِعُها الذي تَرْجِـعُ إِليه. وثَغْرٌ مُنَصَّبٌ: مُسْتَوي النِّبْتةِ كأَنه نُصبَ فسُوِّيَ.  والنَّصْبُ: ضَرْبٌ من أَغانيّ الأَعراب. وقد نَصَبَ الراكبُ نَصْباً إِذا غَنَّى النَّصْبَ. ابن سيده: ونَصْبُ العربِ ضَرْبٌ من أَغانِـيّها.  \<ص:762>  وفي حديث نائل (1)  (1 قوله «وفي حديث نائل» كذا بالأصل كنسخة من النهاية بالهمز وفي أخرى منها نابل بالموحدة بدل الهمز.) ، مولى عثمان: فقلنا لرباحِ بن الـمُغْتَرِفِ: لو نَصَبْتَ لنا نَصْبَ  العَرب أَي لو تَغَنَّيْتَ؛ وفي الصحاح: لو غَنَّيْتَ لنا غِناءَ  العَرَب، وهو غِناءٌ لهم يُشْبِه الـحُداءَ، إِلا أَنه أَرَقُّ منه. وقال أَبو  عمرو: النَّصْبُ حُداءٌ يُشْبِهُ الغِناءَ. قال شمر: غِناءُ النَّصْبِ هو  غِناءُ الرُّكْبانِ، وهو العَقِـيرةُ؛ يقال: رَفَعَ عَقيرته إِذا غَنَّى  النَّصْبَ؛ وفي الصحاح: غِناءُ النَّصْبِ ضَرْب من الأَلْحان؛ وفي حديث السائبِ بن يزيد: كان رَباحُ بنُ الـمُغْتَرِفِ يُحْسِنُ غِناءَ  (يتبع...)
مقاييس اللغة:
(نصب) النون والصاد والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على إقامةِ شيءٍ وإهدافٍ([11]) في استواء. يقال: نصَبتُ الرُّمحَ وغيرَه أنصِبهُ نصباً. وتيسٌ أنْصَبُ، وعنْزٌ نصباءُ، إذا انتصب قرناها وناقَةٌ نَصْباء: مرتفعة الصَّدر. والنَّصْب: حجرٌ كانَ يُنصَب فيُعبَد، ويقال هو النُّصُب، وهو حجرٌ يُنصَب بين يدي الصَّنَم تصبُّ عليه دماءُ الذّبائح للأصنام. والنَّصائب: حجارةٌ تنصَبُ حوالَيْ شَفِير البئر فتجعلُ عضائد.
ومن الباب النَّصَبُ: العَناء، ومعناه أنَّ الإنسان لا يزال منتصباً حَتَّى يُعييَ. وغبارٌ منتصب: مرتفع. والنَّصيب: الحوض يُنصَب من الحجارة. فأمَّا نِصاب الشَّيء فهو أصلُه؛ وسمِّي نِصاباً لأنَّ نصله إليه يُرفَع، وفيه يُنصَب ويركّب، كنصاب* السِّكِّينِ وغيره. والنَّصيب: الحظُّ من الشَّيء، يقال: هذا نَصِيبـي، أي حظِّي. وهو من هذا، كأنَّه الشيءُ الذي رُفِعَ لك وأهْدَف. والنَّصْب: جنسٌ من الغِناء، ولعلَّه مما يُنصَب، أي يعلَّى به الصَّوت. وبَلغَ المالُ النِّصاب الذي تجِب فيه الزَّكاة، كأنَّه بلغَ ذلك المبلغَ وارتفعَ إليه. ويقول أهلُ العربيّة في الفتح هو النَّصْب، كأنَّ الكلمة تنتصِب في الفم انتصاباً.
القاموس المحيط:
نَصِبَ، كفَرِحَ أعْيا. وأنْصَبَهُ. وهَمٌّ ناصِبٌ مُنْصِبٌ، على النَّسَبِ، أو سُمِعَ نَصَبَهُ الهَمُّ أَتْعَبَهُ، والرَّجُلُ جَدَّ. وعَيْشٌ ناصِبٌ، وذُو مَنْصَبَةٍ فيه كَدٌّ وجَهْدٌ. والنَّصْبُ والنُّصْبُ، وبِضمَّتينِ الدَّاءُ والبَلاءُ. وككَتِفٍ المَريضُ الوَجِعُ. ونَصَبَهُ المَرَضُ يَنْصِبُهُ أوْجَعَهُ، كأَنْصَبَهُ، والشيءَ وضَعَه، ورفَعَهُ، ضدٌ كَنَصَّبَهُ فانتَصَبَ وتَنَصَّبَ والسيرَ رَفَعَهُ أو هو أن يَسيرَ طُولَ يومِهِ، وهو سَيْرٌ لَيِنٌ، ولِفُلانٍ عاداهُ، والحادي حَدَا ضَرْباً منَ الحُداءِ، وله الحَرْبَ وضَعَها، وكُل ما رُفِعَ واسْتُقْبِلَ به شيءٌ، فقد نُصِبَ، ونَصَبَ هو. والنَّصْبُ العَلَمُ المَنْصُوبُ، ويُحرَّكُ، والغايَةُ، وفي القَوافي أن تَسْلَمَ القافِيَةُ منَ الفَسادِ، وهو في الإِعْرَابِ كالفتحِ في البِناءِ، اصطِلاحٌ نحوِيٌّ. ونَصْبُ العَرَبِ ضَرْبٌ من مَغانِيها، أرَقٌّ من الحُداءِ، وبضمَّتينِ كلُّ ما جُعِلَ عَلَماً، كالنَّصِبَةِ، وكُلُّ ما عُبِدَ من دونِ اللَّهِ تعالى، كالنُّصْبِ، بالضمِّ.
والْأنْصابُ: حِجارَةٌ كانت حَوْلَ الكَعْبَةِ تُنْصَبُ فَيُهَلُّ عليها، ويُذْبَحُ لغيرِ اللَّهِ تعالى، ومن الحَرَمِ: حُدُودُه. والنُّصْبَةُ، بالضمِّ: السارِيَةُ. والنَّصائِبُ: حِجارَةٌ تُنْصَبُ حَوْلَ الحَوْضِ، ويُسَدُّ ما بينَها من الخَصَاصِ بالمَدَرَةِ المَعْجونَةِ. وناصَبَهُ الشَّرَّ: أَظْهَرَهُ له، كنَصَّبَهُ. وتَيْسٌ أنْصَبُ: مُنْتَصِبُ القَرْنَيْنِ. وناقَةٌ نَصْباءُ: مُرْتَفِعَةُ الصَّدْرِ. وتَنَصَّبَ الغُرابُ: ارْتَفَعَ، والْأُتُنُ حَوْلَ الحِمارِ: وقَفَتْ. وكمِنْبَرٍ: حَدِيدٌ يُنْصَبُ عليه القِدْرُ. والنَّصيبُ: الحَظُّ، كالنِّصْبِ، بالكسرِ، ج: أنْصِباءُ وأنْصِبةٌ، والْحَوْضُ، والشَّرَكُ المَنْصُوبُ. وكَزُبَيْرٍ: شاعرٌ. وأنْصَبهُ: جَعَلَ له نَصيباً.
والنِّصابُ: الْأَصْلُ، والمَرْجِعُ، كالمَنْصِبِ، ومغيبُ الشمسِ، وجُزْأةُ السِّكينِ، ج: كَكُتُبٍ، وقد أنْصَبَها، ومِنَ المالِ: القَدْرُ الذي تَجِبُ فيه الزَّكاةُ، إذا بَلَغَهُ، وفَرَسُ مالِكِ بنِ نُوَيْرَةَ. والنَّواصِبُ والنَّاصبيَّةُ وأهلُ النَّصْبِ: المُتَدَيّنونَ بِبِغْضَةِ عليّ، رضي الله عنه، لأنَّهُمْ نَصَبُوا له، أي: عادَوْهُ. والْأَناصيبُ: الْأَعْلامُ، والصُّوى، كالتَّناصيب، وع. والنَّصِبُ: فَرَسُ حُوَيْصِ بنِ بُجَيْرٍ.
ونَصيبونَ، ونَصيبينُ: د، قاعِدَةُ دِيارِ رَبيعَةَ، والنِّسْبَةُ إليه: نَصيبِنيٌّ ونَصِيبِيٌّ. وثَرىً مُنَصَّبٌ، كَمُعَظَّمٍ: مُجَعَّدٌ. وهذا نُصْبُ عَيْني، بالضمِّ والفتحِ، أو الفتحُ لحنٌ. وثَغْرٌ مُنَصَّبٌ: مُسْتَوِي النِّبْتَةِ. وذاتُ النُّصْبِ، بالضم: ع قُرْبَ المَدِينةِ.
تاج العروس:
ن ص ب
نَصِبَ كفَرِحَ : أَعْيا وتَعِبَ . وأَنْصَبَه هو وأَنْصَبَني هذا الأَمْرُ . وهَمٌّ ناصِبٌ : مُنْصِبٌ وهو الصَّحِيح فهو فاعِلٌ بمعنى مُفْعِل كمكانٍ باقِلٍ بمعنى مُقْبِل . قال ابْنُ بَرِّيّ . وقيل : ناصِبٌ بمعَنى المنصوبِ وقيلَ بمعنَى : ذو نَصَبٍ مثل : تامِرٍ ولابِنٍ وهو فاعِلٌ بمعى مفعول ؛ لأَنَّه يُنْصَب فيه ويُتْعَب . وفي الحديث : " فاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنِّي يُنْصِبنِي ما أَنْصَبَهَا " أَي : يُتْعبني ما أَتْعَبَها . والنَّصَبُ : التَّعَب وقيلَ المَشَقَّةُ ؛ قال النّابغة :
" كِلِينِي لِهَمٍّ يا أَمَيْبَةْ ناصِبِ أَي : ذِي نَصَبٍ مثلُ : لَيْلٌ نائمٌ : ذُو نَوْمٍ ينام فيه . ورجلٌ دارِعٌ : ذُو دِرْعٍ قاله الأَصْمَعِيُّ . ويقَال : نَصَبٌ ناصبٌ مثلَ : مَوْتٌ مائتٌ وشِعْرٌ شاعِرٌ . وقال سيبويه : هَمّ ناصِبٌ هو على النَّسَبِ أَوْ سُمِعَ : نَصَبَه الهَمُّ ثًلاثِياًّ متعدياً بمعنى اتْعَبَهُ حكه أَبو عليّ في التَّذْكِرة فنَاصِبٌ إِذاً على الفِعْل . نَصَبَ الرَّجُلُ : جَدَّ . قال أَبو عَمْروٍ . في قوله : " ناصِبِ " نَصَبَ نَحْوِي أَي جَدَّ . نَصَبَ لهم الهَمَّ وأَنْصَبَهُ الهَمُّ وعَيْش ناصِبٌ وكذلك ذو مَنْصَبَةٍ : فيه كَدٌّ ؟ وجَهْدٌ وبه فَسَّر الأَصمعيُّ قولَ ابي ذُؤَيْبٍ :
وغَبَرْتُ بَعْدَهُمُ بِعَيْشٍ ناصِبٍ ... وإِخالُ أَنِّي لاحِقٌ مُسْتَتْبِعُ والنَّصْبُ بفتح فسكون والنُّصْبُ بالضَّمّ وبضّمَّتَيْن ومنه قِرَاءَةُ أَبي عُميْرٍ وعبدِ اللهِ بْنِ عُبَيْدِ : ومِنْ َسَفرِنَا هذا نُصُباً : هو الداءُ والبلاءُ والتَّعَبُ والشَّرُّ . قال اللَّيْثُ : النَّصْبُ نَصْبُ الدَّاءِ يقال : أَصابهُ نَصْبٌ من الدّاءِ . وفي التّنزيلِ العزيزِ : " مَسَّنِىَ الشَّيْطَانُ بنُصْبٍ وعَذابٍ " . والنَّصِبُ كَكَتِف : المرِيضُ الوَجِعُ . قد نَصَبَه المَرَضُ يَنْصِبُهُ بالكَسر : أَوْجَعَهُ كَأَنْصَبَهُ إِنْصاباً . نَصَبَ الشَّيءَ : وضَعَه وَرَفَعهُ ؛ فهو ضِدٌّ يَنْصَبَهُ نَصْاباً كَنَصَّبهُ بالتّشديد فَانْتَصَبَ ؛ قال :
" فبَاتَ مُنْتَصْباً وما تَكَرْدَسَا وتَنَصَّبَ كانْتَصَبِ وتَنَصَّبَ فُلانٌ وانْتَصَبَ : إِذا قامَ افِعاً رأْسَهُ وفي حديث الصلاة " لا يَنْصِب رَأْسَهُ ولا يُقْنِعُهُ " : أَي لا يَرْفَعُه . والنَّصْبُ : إِقامةُ الشَّيءِ ورَفْعُه ومنه قوله
" أَزَلُّ إِنْ قِيدَ وإِنْ قامَ نَصَبْ نصَبَ السَّيْرَ يَنْصِبْهُ نَصْباً : رَفَعَه . وقيلَ : النَّصْبُ : أَن يَسِيرُ القومُ لَيْلَهُم أَوْ هُوَ أَنْ يَسيِر طُولَ يَوْمِهِ قال الأَصْمَعيُّ . وهو سَيْرٌ لَيِّنٌّ . وقد نَصَبُوا نَصْباً . وقيل نَصَبُوا : جَدُّوا السَّيْرَ ؛ قال الشّاعرُ :
كَأَنَّ راكِبَها يَهْوِي بمُنْخَرَقٍ ... من الجَنُوب إِذا ما رَكْبُهَا نَصَبُوا وقال النَّضْرُ : النَّصْبُ : أَوّل السَّيْرِ ثُمَّ الدَّبِيبُ ثُمَّ العَنَقُ ثُمَّ التَّزَيُّدُ ثُمَّ العَسْجُ ثُمَّ الرَّتَك ثُمَّ الوَخْذُ ثُمَّ الهَمْلَجَةُ . من المَجَاز نَصَبَ لفُلانٍ نَصْباً : إِذا قَصَدَ له وعادَاهُ وتَجَرَّدَ له . والنَّصْبُ ضرْبٌ من أَغَانِي الأَعرابِ وقد نَصَبَ الرّاكِبُ نَصْباً إِذا غَنّى وعن ابْنِ سيدَهْ : نَصْبُ العَربِ : ضَرْبٌ من أَغانِيهَا . وفي الحديث : " لو نَصَبْتَ لَنَا نَصْبَ العَرَبِ " ؟ أَي : لو تَغَنَّيْتَ . وفي الصَّحِاح : أَي لو غَنَّيْتَ لنا غِناءَ العَرَبِ . يقالُ نَصَبَ الحادِيَ : حَدَا ضَرْباً من الحُدَاءِ . وقال أَبو عَمْروٍ النَّصْبُ : حُداءٌ يُشْبِهُ الغِنَاءَ . وقالَ شمِرٌ : غِناءُ النَّصْبِ : ضرْبٌ من الأَلْحان . وقيل : هو الَّذِي أَحْكِمَ من النَّشِيد و أَقِيم لَحْنُهُ ووَزْنُهُ كذا في النّهَاية وزاد في الفائق : وسُمِّىَ ذلك لأَنّ الصَّوْتَ يُنْصَبُ فيه أَي : يُرْفَع ويُعْلَى . نَصَبَ لَهُ الحَرْبَ نَصْباً : وضَعَهَا كناصَبَهُ الشَّرَّ على ما يأَتي . عن ابْنِ سيدَهْ : كُلُّ ما أَي : شَيءٍ رُفِعَ واسْتُقْبِلَ بِهِ شَيءٌ فقد نُصِبَ ونَصَبَ هُوَ . كذا في المحكم . والنَّصْبُ بالفتح : العَلَمُ المَنْصُوبُ يُنْصَبُ للقَوم قد يُحَرَّكُ . وفي التَّنْزِيل العَزِيزِ " كَأَنَّهُمْ إِلى نُصُبٍ يُوِفُضون " قُرِئ بهِما جَمِيعاً . وقال أَبو إِسحَاق . من قَرَأَ إِلى نَصْبٍ فمعناه إِلى عَلَم منصوب يَسْتَبِقُون إِليه ومَنْ قرأَ إِلى نُصُبٍ فمعناه إِلى الأَصنام . كما سيأْتي . قيلَ : النَّصْبُ : الغَايَةُ والأَوّلُ أَصحُّ عن أَبي الحَسَن الأَخْفَشِ : النَّصْبُ فِي القَوَافِي هو أَنْ تَسْلَمَ القافِيةُ من الفَسَادِ وتكونَ تامَّةَ البِنَاءِ فإِذا جاء ذلك في الشِّعْر المَجْزُوء لم يُسَمَّ نَصْباً وإِن كانت قافيتُه قد تَمَّتْ . قال : سَمِعْنَا ذلك من العربِ وقال : ليس هذا مِمَّا سَمَّى الخلَيِلُ وإِنَّما تُؤخَذ الأَسماءُ العرب انتهى كلامُ الأَخفش كما حَكاه ابْن سِيده ولمّا ظنَّ شيخُنَا أَن هذا مِمّا سمّاه الخَلِيلُ عاب المُصنِّف وسدَّد إِليه سهم أَعتراضِه وذا غيرُ مناسبٍ . وقال ابْنُ سِيدَهْ عن ابْنِ جِنِّي : لمّا كان معنى النَّصْبِ من الانتصاب وهو المثُولُ والإِشرافُ والتَّطَاوُلُ لم يُوقَعْ على ما كان من الشّعر مَجْزُوءًا ؛ لأَنَّ جَزْأَهُ عِلَّةٌ وعيب لَحِقَهُ وذلك ضِدُّ الفَخْرِ والتَّطاوُلِ . كذا في لسان العرب . وهُو أَي النَّصْبُ في الإِعْرَابِ كالفتْحِ في البِنَاءِ . وهو اصطِلاَحٌ نَحْوِيّ تقولُ منه نَصَبْتُ الحَرْفَ فانْتصَبَ . وغُبَارٌ مٌنْتَصِب : مُرتفِعٌ . وقال اللَّيْثُ : النَّصْبُ : رفْعُك شيئاً تَنْصِبُه قائماً مُنْتَصِباً . والكَلمة المنصوبةُ ترفَعُ صوْتَها إِلى الغَار الأَعلَى . وكلُّ شَيءٍ انتصب بشَيءٍ فقد نَصبهُ . وفي الصَّحِاح : النَّصْبُ : مصدرُ نَصَبْتُ الشَّيءَ : إِذا أَقَمْتَه . وصفِيح مُنَصَّبٌ : أَي نُصِب بعضُهُ على بعض . عن ابْن قُتيْبَةَ : نَصْبُ العربِ : ضَرْب من مَغانِيها أَرَقُّ من الحُدَاءِ ومثلُهُ في الفائق وقد تقدّمَ بيانهُ
وقولُ شيخِنا : إِنّه مُستدرَكٌ أَغنَى عنه قولُه السّابقُ : " والحادي إِلى آخرِه " ما فيهِ لأَنّهما قولانِ غيرَ أَنَّهُ يُقَال : كانَ المُنَاسِبُ أَن يَذكرَهُمَا في محلٍّ واحدٍ مراعاةً لطريقته في حُسْنِ الأَختصار . النُّصُبُ بِضَمَّتَيْنِ : كُلُّ ما نُصِبَ وجُعِلَ عَلَماً كالنَّصِيبَةِ . وقلي النُّصُبُ جمعُ نَصِيبَةِ كسَفينةٍ وسُفُنٍ وصَحِيفَةٍ وصُحُفٍ . وقال اللَّيْثُ : النُّصُبُ : جماعةُ النَّصِيبِة وهي عَلامةٌ تُنْصَبُ للقوم . قال الفَرّاءُ : واليَنْصُوبُ : عَلمٌ يُنْصَبُ في الفَلاةِ . النُّصُبُ : كُلُّ ما عُبِدَ من دون الله تَعالَى والجمعُ النّصائِبُ . وقال الزجّاجُ : النُّصُبُ : جمعٌ واحدَُا نِصابٌ . قال : وجائزٌ أَن يكونَ واحداً وجمعُه أَنصابٌ . وفي الصَّحِاح : النَّصْبُ أَي : بفتح فسكون : ما نُصبَ فعُبِدَ دُون الله تعالَى كالنُّصْبِ بالضَّمِّ فسكون وقد يحُرَّكُ . وزاد في نسخه ِمْنُه : مثل عُسْر وعُسُر فيُنظر هذا مع عبارة المصنّف السّابقة . قالَ الأَعْشَى يمدَحُ سيِّدَنا رسولَ الله صلَّى الله عليه وسلَّمَ :
وذا النُّصُبَ المَنْصُوَب لا تنْسُكَنَّهُ ... لِعاقِبةٍ والله ربَّكَ فاعْبُدَا أَراد : فاعبدَنْ فوقفَ بالأَلف . وقوله : وذا النُّصُب أَي : إِيّاكَ وذا النُّصُبَ . وقال الفَرّاءُ : كأَنّ النُّصُبَ الآلهةُ الّتي كانت تعْبَدُ من أَحجارٍ . قال الأَزهريّ : وقد جَعَل الأَعْشَى النُّصُبَ واحداً حيثُ قالَ :
" وذا النُّصُبُ المْنْصوبَ لا تَنْسُكنَّه والنَّصْبُ واحِدٌ وهو مصدرٌ وجمعُه الأَنصابَ . كانو يَعبُدُون الأَنْصَابَ وهي حِجارَةٌ كانَتْ حَوْلَ الكَعْبَةِ تُنْصَبُ فيُهَلُّ عَلَيْهَا ويُذْبَحُ لِغَيْرِ الله تَعالَى قاله ابْنُ سيده . واحِدُها نُصُبٌ كعُنُق وأَعْنَاق أَو نُصْبٌ بالضّمّ كقُفْل وأَقْفَالِ . قالَ تَعَالى : " والأَنْصابُ والأَزْلاَمُ . وقوله " وما ذُبِحَ على النُّصُبِ " الأَنْصَابُ : الأَوْثانُ وقال القُيَتْبِيُّ : النُّصُبِ : صَنَمٌ أَو حَجرٌ وكانت الجاهليّةُ تَنْصِبُهُ تَذْبَحُ عندَه فيَحْمَرُّ للدَّمِ . ومنه حديثُ أَبي ذَرٍّ في إِسلامه قال : " فَخَرَرْتُ مَغْشِيًّا علىَّ ثم ارتَفعتُ كأَنِّي نُصُبٌ أَحْمَرُ " يُرِيدُ أَنَّهُم ضَرَبوه حَتَّى أَدْمَوْهُ فصار كالنُّصُبِ المُحْمَرِّ بدَمِ الذّبائحِ . الأَنَصابُ من الحِرمِ : حُدُودُه وهي أَعلام تُنْصَبُ هناك لِمعرِفَتها . والنُّصْبَةُ بالضَّمّ : السّارِيَةُ المَنْصُوبَةُ لمعرفةِ علامةِ الطّرِيق . والنَّصائِبُ : حِجَارَةٌ تُنْصَبُ حَوْلَ الحَوْضِ ويُسدُّ ما بَيْنَها من الخَصَاصِ بالفتح : الفُرجِ بينَ الأَثافِيّ بالمَدَرَةِ المَعْجُونَةِ واحِدَتُها نَصيبَةٌ . وعن أَبي عُبيد : النَّصائبُ . ما نُصِب حَولْ الحَوْضِ من الأَحْجَارِ أَي : لِيَكُونَ علامةً لما يُرْوِي الإِبِل من الماءِ قال ذُو الرُّمَّةِ :
هَرَقْنَاهُ في بادِي النَّشِيئَةِ داثرٍ ... قَديِمٍ بِعَهْدِ الماءِ بُقْعٍ نَصائِبُهْ
والهاءُ في هَرقْنَاه تعودُ إِلى سَجْل تَقدَّمَ ذِكْرُهُ . من المَجَاز : نَاصَبَهُ الشَّرَّ والحَربَ والعَداوَةَ مُنَاصَبَةً : أَظْهرَهُ لَهُ كَنَصَبَهُ ثُلاثيّاً وقد تقدّم وكُلُّهُ من الانتصاب كما في لسان العرب . وتَيْسٌ أَنْصَبُ : إِذا كان مُنْتَصِبَ القَرْنَيْنِ مرتَفعَهُمَا . وعَنْزٌ نَصْباءُ : بَيِّنَةُ النَّصَبِ إِذا انْتَصَبَ قَرْنَاهَا ونَاقَةٌ نَصْباءُ : مُرْتَفِعَةُ الصَّدْرِ نَصُّ الجَوْهَرِيُّ . وأُذُن نَصْبَاءُ : وهي الّتي تَنْتَصِبُ وتدنُو من الأُخْرَى . وتَنصَّبَ الغُبارُ : ارْتَفَع كانْتَصَب وهو مَجازٌ كما في الأَساس . ويوجد في بعض النسَخ : الغُرابُ بدل الغُبَار وهو خطأٌ . في الصَّحِاح : تَنَصَّبَتِ الأَتُن حَوْلَ الحِمارِ : أَي وَقَفَتْ . المِنْصَبُ كمِنْبَر : شَيْءٌ من حدِيد يُنْصَبُ علَيْه القِدْرُ نَصْباً إِذا كان من حديد . وتقولُ للطَّاهِي : انْتَصِبْ أَي : انْصِبُ قِدْرَكَ للطَّبْخ . والنَّصِيبُ : الحَظُّ من كلِّ شْيءٍ كالنَّصْبِ بالكسر لغة فيه . و ج : أَنْصِباءُ وأَنْصِبَةٌ . ومن المجاز : لي نصيبٌ منه : أَي قِسْمٌ منصوبٌ مُشَخَّصٌ كذا في الأَساس . النَّصِيبُ : الحَوْضُ نَصَّ عليه الجَوْهَرِيُّ . النَّصِيبُ : الشَّرَكُ المنْصُوبُ فهو إِذاً فَعِيٌل بمعنى منصوبٍ . نُصَيْبٌ كَزبَيْرٍ : شاعِرٌ وهو الأَسْوَدُ المَرْوانيُّ عبدُ بني كَعْبِ ابْنِ ضَمْرةَ وكان له بَناتٌ ضُرِبَ بهِنّ المَثَلُ ذكَرهُنَّ أَبو منصورٍ الثَّعالِبيّ . وزاد الجلالُ في المزهر عن تهذيب التِّبْرِيزيّ اثْنَيْنِ : نُصَيْباً الأَبيض الهاشمِيَّ وابْنُ الأَسْودِ . وأَنْصَبَهُ : جَعلَ لَهُ نَصِيباً . وهم يَتَنَاصَبونَه : يَقْتَسِمُونَهُ
من المجَازِ : هو يِرْجِعُ إِلى مَنْصِبِ صِدْقٍ ونِصَابِ صِدْقٍ . النِّصَابُ من كلّ شَيْءٍ : الأَصْلُ والَمَرْجِعُ الَّذِي نُصِبَ فيه ورُكِّبَ وهو المَنْبتُ والمَحتْدُ كالمَنْصبِ كَمْجلِسِ . النِّصابُ : مِغيبُ الشَّمْسِ ومَرْجِعُهَا الَّذِي تَرْجِعُ إِليه . منه : المَنْصِبُ والنِّصَابُ جُزْأَةُ السَّكِّينِ وهو عَجُزُهُ ومَقْبِضُهُ الَّذِي نُصُبٌ فيه ورُكِّب سِيلاَنُه . ج نُصُبٌ ككُتُبٍ . وقد أَنْصَبَها : جعلَ لها نِصَاباً أَي مَقْبِضاً . ونِصَابُ كُلِّ شْيءٍ : أَصلُه . من المَجاز أَيضاً : النِّصَابُ مِن المالِ وهو القَدْرُ الَّذِي تَجِبُ فيهِ الزَّكَاُة إِذا بلَغَهُ نحو مائَتَيْ دِرْهمٍ وخَمْسٍ من الإِبِلِ جعله في المِصْباح مأْخوذاً من نِصَابِ الشيءٍ وهو أَصلُه . نِصَابٌ : فَرَسٌ مالك بْنِ نُوَيْرةَ التَّميميِّ رضيَ الله عنه وكانت قد عُقِرَت تَحْتَه فحَمَلَهُ الأَحْوصُ بْنُ عَمْرو الكَلْبِيُّ على الوَرِيعَةِ فقال مالكٌ يَشكُرُهُ :
وَرُدَّ نَزِيلَنا بِعطاءِ صِدْقٍ ... وأَعْقبْهُ الوَرِيعَةَ من نصابِ وسيأْتي في ورع . من المجاز : تَنَصَّبْتُ لِفُلانٍ : عادَيْتُهُ نَصْباً . ومنه النَّوَاصِبُ والنّاصِبيَّةُ وأَهْلُ النَّصْبِ : وهم المُتَدَيِّنُون بِبغْضَةِ سيّدِنا أَميرِ المُؤْمنينَ ويَعْسُوب المُسْلِمينَ أَبي الحسنِ عَلِيّ بْنِ أَبي طالبٍ رضِيَ الله تعالى عَنْهُ وكَرَّم وجْهَهُ ؛ لأَنَّهم نَصَبُوا له أَي : عادَوْهُ وأَظْهَرُوا له الخِلافَ وهم طائفة من الخَوَارِج وأَخبارُهم مُستوفاةٌ في كتاب المَعالم لِلبَلاذُرِيّ . والأَناصِيبُ : الأَعْلامُ والصُّوَى وهي حجارةٌ تُنْصَبُ على رُؤُوس القُورِ يُسْتَدَلُّ بها قالَ ذُو الرُّمَّة :
" طَوَتْهَا بِنا الصُّهْبُ المَهَازَى فأَصْبَحَتْتَنَاصِيبَ أَمْثَالَ الرِّماحِ بِها غُبْرَا كالتَّناصيبِ وهما من الجموع الّتي لا مفرد لها . الأَناصيبُ أَيضاً : ع بَعْيِنِه وبه تلك الصُّوَي ؛ قال ابْنُ لَجَإٍ :
وَاسْتَجْدَبَتْ كُل مَرٍّب مَعْلَمِ ... بيْنَ أَناصِيب وبَيْنَ الأَدْرَم
والنَّاصِبُ : اسْمُ فَرَسِ حُوَيْصِ ابْنِ بُجَيْرٍ بْنُ مُرَّةً . ونًصِيبُونَ ونَصِيبينَ : د عامرةٌ من بلادِ الجزيرة على جادَّةِ القوافلِ من المَوْصِل إِلى الشّام وبينَهَا وبينَ سنْجَارَ تسعةُ فراسِخَ وعليها سُورٌ . وهي كثيرةُ المياهِ وفيها خرابٌ كثيرٌ وهي قاعدَةُ دِيارِ رَبِيعَةَ وقد رُوِىَ في بعض الآثار : أَنّ النَّبِيَّ صلَّى الله عليه وسلَّم قال : " رُفِعَتْ لَيْلَةَ أَسْرِيَ بي مدينةٌ فأَعْجَبَتْنِي فقلتُ لجِبْرِيلَ : ما هذهِ المَدِينَةُ ؟ فقال : نَصِيبِين . فقلتُ : اللّهم عَجِّلْ فَتْحَها واجْعَلْ فيها بَركةً للمسلمينَ " فتحها عياضُ بْنُ غنم الأَشعري . وقال ابْنُ عتْبَانَ :
لَقدْ لَقِيَتْ نَصيبِين الدَّوَاهِي ... بِدُهْمِ الخَيْلِ والجُرْد والوِرَاد وقال بعُضهُم يذكُر نَصِيبِينَ : وظَاهِرها مليحُ المنظرِ وباطِنُها قبيحُ المَخْبر . وقَال آخَرُ يذُمّ نَصِيبينَ
نَصِيبُ نَصيبِينَ مِنْ رَبِّها ... وِلاَيِةُ كُلِّ ظلُومٍ غَشُومِ
فباطِنُها مِنْهُمُ في لَظىً ... وظَاهِرُهَا من جِنَانِ النَّعِيمِ نُسِبَ إِليهَا أَبو القاسِم الحسَن بْنُ عليّ بْنِ الوثاق النَّصِيبِيّ الحافظ . روى وحَدَّث . وفيه للعرب مَذهبانِ : منهم من يَجْعلُهُ اسْماً واحداً ويُلزِمُهُ الإِعْرَابَ كما يُلْزِمُهُ الأَسماءَ المفردةَ الّتي لا تنصرفُ فتقول : هذه نَصِيبِينُ ومررتُ بنَصيبِينَ ورأَيتُ نَصيبِينَ . والنِّسْبَةُ إِليه : نَصيبِيِنيٌّ يعني : بإِثبات النّون في آخره لأَنّها كالأَصْل وفي نسخة الصَّحِاح الموثوق بها وهي بخطّ ياقوت الرُّوميّ : بحذف النّون وهكَذا وُجِد بخطّ المؤلِّف . قال في هامشه : وهو سهوٌ وبالعكس فيما بعدَهُ . ومن هُنا اعترضَ ابْنُ برِّيّ في حواشيه وسلّمه ابْنُ منظور الإِفريقيّ . ثمَّ قال الجوهريُّ : ومنهم مَنْ يُجْريهِ مجرى الجمعِ فيقولُ : هذه نَصيبُونَ ومررتُ بِنَصيبينَ ورأَيتُ نَصيبِين . وكذلك القولُ في يَبْرِين وفِلَسْطيَن وسَيْلَحينَ وياسِمِينَ وقِنَّسْرِينَ . النّسْبَة إِليه على هذا القَوْلَ نَصِيبِيٌّ أَي : بحذف النُّون ؛ لأَنّ علامةَ الجمع والتَّثنية تُحْذَفُ عندَ النِّشسْبَة كما عُرِف في العربيّة . ووجد في نُسَخِ الصِّحِاح هنا بإِثبات النُّون وهو سهوٌ كما تقدّم . وثَرىً مُنَصبٌ كمُعَظَّمٍ : مُجَعَّدٌ كذا في النُّسَخ وصوابُهُ : جَعْدٌ . النَّصْبُ على ما تقدَّم : هو إِقامة الشَّيْء ورَفْعهُ . وقال ثعلب : لا يكون النَصْبُ إِلاّ بالقيام وقال مَرَّةً : هو نُصْبُ عَيْني هكذا - كذا عبارة الفصيح - في الشَّيْءءِ القائم الّذي لا يخفَي عليَّ وإِنْ كان مُلْقىً . يعني بالقائم في هذه الأَخيرَةِ الشَّيءَ الظَّاهرَ . وعن القُتَيتْبِيّ : جعلْتُهُ نُصْبَ عيْنِي بالضَّمِّ . ومنهم من يروي فيه الفتحَ أَو الفتحُ لَحْنٌ . قال القُتَيْبيّ : ولا تَقُلْ : نَصْبَ عَيني أَي : بالفتح وقيل : بل هو مسموعٌ من العرب . وصرَّح المطرِّزيّ بأَنّهُ مصدرٌ في الأَصل أَي بمعنى مفعول أَي منصوبها أَي : مَرْئِيّها رؤيَةً ظاهرةً بحيثُ لا يُنْسَي ولا يُغفلَ عنه ولم يُجْعَلْ بظَهْرِ قاله شيخُنا . وثَغْرٌ مُنَصَّبٌ كمُعَظَّمٍ : مُسْتَوِى النِّبْتَة بالكسر كأَنَّه نُصِبَ فَسُوِّىَ . وذاتُ النُّصْب بالضَّمّ : ع قُرْبَ المَدِينَة على ساكنها أَفضلُ الصَّلاةِ والسَّلامِ بينَهُ وبينَها أَربعةُ أَميالٍ وفي حديث مالك بْنِ أَنَس : أَنّ عبدَ الله بْنَ عُمَرَ رَكبَ إِلى ذاتِ النُّصْبِ فقَصَرَ الصَّلاةَ " . ويل : هي من معادن القَبَليَّة . كذا في المعجم . ومِمّا يُسْتَدرَكُ على المؤلِّف في هذه المادّة : قال اللهُ تَعَالَى : " فإِذا فَرَغْتَ فانْصَبْ " قالَ قَتادةُ : إِذا فرغَت من صلاتك فانْصَب في الدُّعاءِ . قال الأَزهريّ : هو من نَصِب يَنْصَب نَصباً : إِذا تَعِبَ . وقيلَ : إِذا فَرَغْت من الفَرِيضة فانْصَبْ في النّافِلَةِ . واليَنْصُوبُ : عَلَمٌ يُنْصِبُ في الفَلاة . والنّاصِبَةُ في قول الشاعر :
وَحَبَتْ له أُذُنٌ يُرَاقِبُ سَمْعَها ... بَصَرٌ كنَاصِبَةِ الشُّجاعِ المُرْصَدِ
يُرِيدُ : كعَيْنِهِ الّتي يَنْصِبُهَا للنَّظَر . والنَّصْبَةُ بالفَتح : نَصْبَةُ الشَّرَكِ بمعنى المنصوبة . وفي الصَّحِاح ولسان العرب : ونَصَّبِت الخَيْلُ آذانَهَا شُدِّدَ للكَثْرَة أَو للمُبالغَة . والمُنَصَّبُ في الخَيْلِ : الّذِي يَغْلِبُ على خَلْقِه كُلِّه نَصْبُ عظامه حتّى يَنْتَصِبَ منهُ ما يَحتاج إِلى عَطْفِه . ونَصَبَ الحَدِيثَ : أَسْنَدَهُ ورَفَعَهُ ومنه حديثُ ابْن عُمَرَ : " مِنْ أَقْذَرِ الذُّنُوبِ رَجُلٌ ظَلَمَ امْرَأَةً صَدَاقَهَا " . قِيلَ لِلَّيْثِ : أَنَصَبَ ابْنُ عُمَرَ الحديثَ إِلى رسولِ الله صلى الله عليه وسلّم ؟ قال : وما عِلْمُهُ لو لا أَنّهُ سَمِعَهُ منه ؟ أَي أَسنَده إِليه ورَفَعَهُ . ونُقِلَ عن الزَّمَخْشَرِيُّ والمَنْصُوبَة : الحِيلةُ يقال : سَوَّى فُلانٌ مَنصوبةً . قال : وهي في الأَصل صِفةٌ للشَّبَكَةِ والحِبَالَة فجَرتْ مَجْرَى الاسْم كالدَّابَّة والعَجُوز . ومنه المنصوبةُ في لعْبِ الشِّطْرَنْج قاله الشِّهَابُ في أَثناءِ النَّحْلِ من العِنَاية . والمَنْصبُ لُغَةً : الحَسَبُ والمَقَام . ويُسْتَعَارُ للشَّرَفِ أَي : مأْخُوذٌ من معنى الأَصْل . ومنه : مَنْصِبُ الوِلاَياتِ السُّلْطانية والشَّرْعيَّة . وجمعُهُ : المَنَاصِب . وفي شفاءِ الغَليل : المَنْصِب في كلام المُوَلَّدين : ما يتَوَلاّهُ الرَّجُلُ من العَمَل كأَنَّه مَحَلٌّ لِنَصَبِه . قال شيخُنا : أَو لأَنّهُ نُصِبَ للنظَّرَ ؛ وأَنشد لابْنِ الوَرْدِيِّ :
نَصَبُ المَنْصِبِ أَوْ هَي جَلَدِي ... وعَنَانِي من مُدَاراةِ السَّفِلْ قال : ويُطْلِونه على أَثافِي القِدْرِ من الحديد . قال ابْنُ تَمِيم :
كم قُلْت لمّا فار غَيْظاً وقدْ ... أُرِيحَ من مَنْصِبِه المُعْجِبِ
لا تَعْجبُوا إِن فارَ مِنْ غَيْظِهِ ... فالقَلْبُ مطبوخٌ على المَنْصِبِ وقد تقدّم . قال الشِّهَابُ : وإِنّمَا هو في الكلامِ القديمِ الفَصيحِ بِمعنى الأَصْل والحسب والشَّرف ولم يستعملوه بهذا المعنى لكِنَّ القيَاسَ لا يأْباه . وفي المِصْبَاح : يُقَالُ : لفلان مَنْصبٌ كمَسْجِدِ أَي : عُلُوٌّ ورِفْعَةٌ . وامرأَةٌ ذاتُ مَنْصب : قيلَ : ذاتُ حَسَبٍ وجَمال وقيل : ذاتُ جَمال ؛ لأَنّه وحدَهُ رِفْعَة لها . وفي الأَساس : من المجَاز : نُصِبَ فُلانٌ لِعِمَارة البلَد . ونَصبُْ له رَأْياً : أَشَرْتُ عليه برأْيٍ لا يَعْدِلُ عنه . ويَنْصُوبُ : موضعٌ كذا في اللّسان . وفي المُعْجم : يَنَاصيبُ : أَجْبُلٌ مُتْحاذياتٌ في ديار بني كِلابٍ أَو بني أَسَدِ بنَجْد . ويُقَالُ بالأَلف واللام . وقيل : أَقْرُنٌ طِوالٌ دقاقٌ حُمْرٌ بينَ أُضَاخَ وجَبلَةَ وبينها زبين أضَاخَ أَربعةُ أَميال عن نصرٍ . قال : وبخطّ أَبي الفضل : اليَنَاصِيبُ : جِبال لِوَبْرٍ مِنْ كلاب منها الحَمَّال وماؤُها العَقِيلَةُ . ونَصِيبٌ مُكَبَّراً ونُصَيْبٌ مُصَغَّراً اسمانِ . ونُصيب : له حديثٌ في قتل الحيّات ذُكر في الصَّحابة . ونَصِيبِين أَيضاً : قريةٌ من قُرى حَلَبَ . وتَلُّ نصِيبِينَ : من نواي حلَبَ . ونَصِيبِين : مدينةُ : أَخْرَى على شاطِئ الُفرات كبيرة تعرف بنَصِيبِين الرُّوم بينَهَا وبينَ آمِدَ أَربعةُ أَيّام أَو ثلاثة . ومن قَصَد بلاد الرُّوم من حرّانَ مَرَّ بها ؛ لأَنّ بينهما ثلاثَ مَراحِل . كذا ذكره شيخُنَا . ثمّ رأَيتُهُ بعينه في كتاب المُعْجَمِ . والمَنَاصِبُ موضعٌ عن ابْن دُريْد وبه فسَّروا قول الأَعلم الهُذَلِيّ :
لَمّا رأَيْتُ القَوْمَ بِالْ ... عَلْيَاءِ دُونَ قِدَى المَنَاصِبْ وقرأَ زَيْدُ بْنُ علّيً : " فَإِذا فرَغْتَ فَانْصبْ " بكسر الصّاد والمعنى واحدٌ والنَّصَّابُ ككَتّان : الّذي يَنْصبُ نَفْسهُ لعملٍ لم يُنْصَبْ له مثل أَن يَتَرسَّل وليس برسولٍ نقله الصّاغانيّ . قلتُ : واستعمله العامَّةُ بمعنى الخَدّاع المُحْتال

##### Türkçe

**نصب**
**نَصَبَ - يَنْصِبُ - نُصُب - أَنْصَاب**
**نَصَبَ - يَنْصِبُ** + bir varlık + bir şeyi: onu bina eder ve inşa eder; ta ki yüksek, pek yüce olarak yükselsin
**نُصُب**: “**نَصَبَ - يَنْصِبُ**”den, mef‘ûl manasında ism-i fiil: dikilen şey: seçkin, yüksek, pek yüce şey veya yüksek bina: bir alamet olsun diye veya yüksek bir bina olsun diye bina edilen: meselâ delalet veya takdis için yahut bir anıt gibi
**أَنْصَاب**: “**نُصُبٌ**”un çoğulu: ve o, ıstılahta: ve **الأَنْصابُ** Kâbe’nin etrafında olan taşlardır; dikilir de üzerlerine telbiye getirilir ve Allah Teâlâ’dan başkası için kurban kesilirdi
Ve lafız, “yükseğe doğru tahkim ve bina etme” lafızları grubuna mensuptur; o da şunlardır:
**نَصَبَ - يَنْصِبُ**، **عَرَشَ - يَعْرِشُ**، **شَادَ - يَشيْدُ**، **بَنا - يَبْنِي**، **بَرَجَ - يَبْرُجُ**، **بَسَق - يَبْسُقُ**
Lafız bakımından ayırt edilir:
**نَصَبَ - يَنْصُبُ** + bir varlık + bir şeyi: onu, kendi payı ve hakkı olmak üzere kendine katar
**نَصَبَ - يَنْصِبُ** + bir varlık + bir şeyi: onu bina eder ve inşa eder; ta ki yüksek, pek yüce olarak yükselsin; ve onu murad edilen bir iş için tahsis eder
**نَصِبَ - يَنْصَبُ** + varlık: çalışır ve bitkinliğe kadar en son gücünü sarf eder; bu da bir işi yapmak içindir
**نَصَبَ - ينْصِبُ**: gökte yüksek, yüce bir bina bina eder
	﴿Ve dağlara: nasıl dikildiler (19)﴾ **الغاشية**
**نُصُبٌ** - **أنصاب**
 	﴿Size ölü (hayvan), kan, domuz eti ve Allah’tan başkası adına üzerine (ad) anılan; boğulmuş, vurulmuş, düşmüş, boynuzlanmış ve yırtıcı hayvanın yediği—ancak kesip yetiştirdikleriniz hariç—ve **النصب** üzerine boğazlanan; ve fal oklarıyla kısmet aramanız haram kılındı; işte bu fısktır. Bugün kâfirler dininizden ümit kesmişlerdir; artık onlardan korkmayın, benden korkun. Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinize nimetimi tamamladım ve sizin için din olarak İslâm’ı razı oldum. Kim açlık içinde darda kalır da günaha meyletmezse, şüphesiz Allah bağışlayıcıdır, merhametlidir (3)﴾ **المائدة** ﴿O gün kabirlerden süratle çıkarlar; sanki bir **نُصُبٍ**e doğru koşuyorlar (43)﴾ **المعارج**
 	﴿Ey iman edenler! Şarap, kumar, **الأنصاب** ve fal okları ancak şeytan işi bir pisliktir; ondan kaçının, umulur ki kurtuluşa erersiniz (90)﴾ **المائدة**

**مختار الصحاح**
● [**نصب**] ن ص ب: **نَصَبَ** şeyi: onu dikti/ayağa kaldırdı; kapısı **ضرب**’dır. Ve **المَنْصِبُ** “**المجلس**” vezninde: asıl; bunun gibi **النِّصَابُ** da kesre ile. Ve **نَصِبَ**: yoruldu; kapısı **طرب**’dır. Ve **هَمٌّ نَاصِبٌ**: yani نصب sahibi; **رجل تامر** ve **لابن** gibi. Ve denildi ki: o, “mânası mef‘ûl” olan fâildir; çünkü onda نصب edilir ve yorulur; **ليل نائم** yani onda uyunur; ve **يوم عاصف** yani onda rüzgâr eser. Ve **النَّصْبُ** “**الضرب**” vezninde: Allah’tan başka olarak dikilip de kendisine ibadet edilen şey; bunun gibi **النَّصْبُ** “**القُفْل**” vezninde de (vardır); sâdı da zamme edilebilir. Çoğulu **أَنْصَابٌ**dur. Ve **النُّصْبُ** da: şer ve belâ; ondan, Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**بِنُصُب وعذاب**﴾. Ve **نَصِيبِينُ** bir beldenin adıdır; Araplardan kimi onu tek bir isim yapar, gayr-i munsarif kılar ve onun i‘rabıyla i‘rab eder; ve ona nisbet eder: **نصيبيني**. Onlardan kimi de onu salim cem‘in yürüdüğü yere yürütür, onun i‘rabıyla i‘rab eder; ve ona nisbet eder: **نَصِيبيّ**. Bunun gibi söz, **يبرين** ve **فلسطين** ve **سيلحين** ve **ياسمين** ve **قنسرين** hakkında da böyledir. Dedim: **سيلحون** bir köy adıdır; ve **الياسمين** sîn’in kesresiyle: çiçektir.

**الراغب**
**نصب**
- **نصب** şeyi: onu çıkıntılı bir koyuşla koydu; mızrağı dikmek gibi; ve bina ve taş (dikmek gibi). Ve **النصيب**: bir şey üzerine dikilen taşlardır; çoğulu: **نصائب** ve **نصب**. Ve Arapların, kendilerine ibadet ettikleri ve üzerlerinde kurban kestikleri taşları vardı. Allah Teâlâ dedi: ﴿sanki bir **نصب**e doğru koşuyorlar﴾ [**المعارج/43**], ve dedi: ﴿ve **النصب** üzerine boğazlanan﴾ [**المائدة/3**]. Ve onun cem‘inde denilebilir: **أنصاب**; dedi: ﴿ve **الأنصاب** ve **الأزلام**﴾ [**المائدة/90**]. Ve **النصب** ve **النصب**: yorgunluk; ve okundu: ﴿**بنصب وعذاب**﴾ [**ص/41**] ve (**نصب**) (ve bu, Yakub’un kıraatidir. **الإتحاف** s 372); ve bu, **بخل** ve **بخل** gibidir. Allah Teâlâ dedi: ﴿orada bize **نصب** dokunmaz﴾ [**فاطر/ 35**]. Ve **أنصبني** şu: yani beni yordu ve beni rahatsız etti. Şair dedi:
- 442 - Gece ile birlikte bana döndü: yoran bir keder
(Beytin yarısı, Tufeyl el-Ganevî’nindir; ikinci yarısı:
Ve haberlerden, yalanlamadığım şey geldi
Yarım mısra **عمدة الحفاظ** (**نصب**)’ta nisbet olmaksızın; beyit **الأغاني** 14/87’dedir)
Ve **هم ناصب** denildi ki: o, **عيشة راضية** gibidir (el-Asma‘î dedi: **هم ناصب**; yani نصب sahibi; **ليل نائم** gibi: onda uyunan uyku sahibi; ve **رجل دارع**: zırh sahibi. **اللسان** (**نصب**)). Ve **النصب**: yorgunluk. Allah Teâlâ dedi: ﴿şüphesiz bu yolculuğumuzdan **نصبا** çektik﴾ [**الكهف/62**]. Ve **نصب** (Ebu Osman dedi: **نصب نصبا**: yorgunluktan bitkin düştü. **الأفعال**: 3/152) o hâlde o, **نصب** ve **ناصب**tır. Allah Teâlâ dedi: ﴿çalışan, yorulan﴾ [**الغاشية/ 3**]. Ve **النصيب**: dikilmiş pay; yani tayin edilmiş. Allah Teâlâ dedi: ﴿mülkten bir **نصيب**leri mi var?﴾ [**النساء/53**], ﴿kendilerine kitaptan bir **نصيبا** verilenleri görmedin mi?﴾ [**آل عمران/ 23**], ﴿öyleyse boşaldığında **فانصب**﴾ [**الشرح/7**]. Ve denilir: **ناصبه** savaş ve düşmanlık; ve **نصب له**; savaş zikredilmese de caiz olur. Ve **تيس أنصب**; ve **شاة** yahut **عنزة نصباء**: boynuzu dik; ve **ناقة نصباء**: göğsü dik. Ve **نصاب السكين** ve **نصبه**. Ve ondan: **نصاب** şey: onun aslı. Ve falan kimse **منصبه**ne döndü: yani aslına. Ve **تنصب الغبار**: yükseldi. Ve **نصب الستر**: onu kaldırdı. Ve i‘rabda **النصب** bilinen (bir şey)dir. Ve şarkıda ondan bir darb (tür) vardır.

**ملخص اللسان**
1. **النَّصَبُ**: meşakkatten bitkin düşme. Fiil: **نَصِبَ** adam, kesre ile, **نَصَباً**: bitkin düştü ve yoruldu; ve onu **أَنْصَبه**; ve bu iş beni **أَنْصَبَني**. Ve **هَمٌّ ناصِبٌ مُنْصِبٌ**: نصب sahibi; ve **النَّصَبُ**: yorgunluk; **ناصِبٌ** “**مُنْصِبٍ**” manasında
2. Aziz tenzilde: ﴿Öyleyse boşaldığında **فانْصَبْ**﴾; Katâde dedi: namazından boşaldığında, duada **فانْصَبْ**; bu, **نَصِبَ يَنْصَبُ نَصَباً**dan, yorulduğu zaman; ve denildi ki: farzdan boşaldığında, nafilede **فانْصَبْ**.
3. Ve denilir: **نَصِبَ** adam; o hâlde o, **ناصِبٌ** ve **نَصِبٌ**dür; ve onlara keder **نَصَبَ**; ve keder onu **أَنْصَبَه**; ve **عَيْشٌ ناصِبٌ**: onda zahmet ve çaba vardır;
4. **النَّصْبُ**: hastalığın **نَصْبُ**u; denilir: hastalıktan ona bir **نَصْبٌ** isabet etti. Ve **النَّصْبُ** ve **النُّصْبُ** ve **النُّصُبُ**: hastalık, belâ ve şer. Aziz tenzilde: “Şeytan bana **بِنُصْبٍ** ve azap dokundurdu.” Ve **النَّصِبُ**: ağrılı hasta; hastalık onu **نَصَبه** ve **أَنْصَبه**.
5. Ve **النَّصْبُ**: şeyi koymak ve kaldırmak; onu **نَصَبه يَنْصِـبُه نَصْباً**; ve onu **نَصَّبَه** de o **فانْتَصَبَ**. Ve **النَّصِـيبةُ** ve **النُّصُبُ**: dikilen her şey; böylece bir alamet kılınan. Ve denildi ki: **النُّصُب** **نَصِـيبةٍ**in çoğuludur. Ve **النَّصْبُ** ve **النُّصُبُ**: dikilmiş alamet. **النَّصْبُ**: bir şeyi, onu ayakta dikerek kaldırmandır; ve her şey bir şeyle **انْتَصَبَ** ederse, onu **نَصَبَهُ** olmuştur. el-Cevherî: **النَّصْبُ**, “onu diktiğim zaman” **نَصَبْتُ الشيءَ**nın masdarıdır. Ve **صَفِـيحٌ مُنَصَّبٌ**: yani onun bir kısmı bir kısmı üzerine dikilmiştir. Ve her şey kaldırılıp bir şeyle karşılanırsa, muhakkak **نُصِبَ** edilmiştir.
6. Aziz tenzilde: ﴿sanki bir **نَصْبٍ**e doğru koşuyorlar﴾; ikisiyle de okunmuştur; ve denildi ki: **النَّصْبُ** gaye (hedef)tir.
7. “**إِلى نُصُبٍ**” okuyan kimseye gelince: manası, ﴿ve **النُّصُب** üzerine boğazlanan﴾ sözü gibi putlara doğrudur. Ve **النَّصْبُ** ve **النُّصُبُ**: Allah Teâlâ’dan başka ibadet edilen her şey; çoğulu **أَنْصابٌ**dur.
8. Ve **الأَنْصابُ** Kâbe’nin etrafında olan taşlardır; dikilir de üzerlerine telbiye getirilir ve Allah Teâlâ’dan başkası için kurban kesilirdi.
9. Ve **أَنْصابُ الحرم**: onun sınırlarıdır.
10. Ve **النُّصْبةُ**: direk.
11. Ve **النَّصائِبُ**: havuzun etrafına dikilen taşlardır; aralarındaki boşluklar yoğrulmuş çamurla kapatılır; tekili **نَصِـيبةٌ**dir; hepsi de bundandır.
12. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿ve **الأَنْصابُ** ve **الأَزْلامُ**﴾; ve sözü: ﴿ve **النُّصُبِ** üzerine boğazlanan﴾; **الأَنْصابُ**: putlardır. **النُّصُب** bir put yahut taştır; cahiliye onu dikerdi; onun yanında kurban keserdi de kana kızarırdı;
13. Ve **النَّصِـيبُ**: havuzdur.
14. Ve mansub kelimenin sesi, en üst mağaraya yükseltilir,
15. **النَّصْبُ**: kavmin günlerini yürümeleridir;
16. Ve o **نَصَبَ**; ve falan kimse **تَنَصَّبَ**; ve **انْتَصَبَ**: başını kaldırarak ayağa kalktığı zaman. Namaz hadîsinde: “Başını **يَنْصِبُ** etmez ve onu **يُقْنِعُ** etmez” yani onu kaldırmaz. Ve **النَّصْبُ**: şeyi ayakta kılmak ve kaldırmak; **النَّصْبُ** ancak ayakta durmakla olur.
17. O, **نُصْبُ عَيْني**dir; bu, ayakta duran şeyde (söylenir).
18. Ona savaşını **نَصَبَ** etmek: onu koydu. Ve ona şerri, savaşı ve düşmanlığı **ناصَبَه** etmek: onu ona gösterdi ve onu dikti; hepsi de **الانتصاب**dandır.
19. Ve **النَّصِـيبُ**: dikilmiş tuzaktır. Ve ben kekliğe bir tuzak **نَصَبْتُ**. Ve denilir: falan kimse falan kimseye bir **نَصْباً** **نَصَبَ** etti: ona yöneldiği, ona düşmanlık ettiği ve onun için soyunduğu zaman.
20. Ve **تَيْسٌ أَنْصَبُ**: iki boynuzu dik; ve **عَنْزٌ نَصْباءُ**: boynuzları dikildiği zaman, dikliğin açıkça görüldüğü;
21. Ve dişi eşekler, eşeğin etrafında **تَنَصَّبَت**.
22. Ve **ناقة نَصْباءُ**: göğsü yüksek.
23. Ve **أُذُنٌ نَصْباءُ**: o, dikilen ve ötekine yaklaşan (kulak)tır.
24. Ve **تَنَصَّبَ الغُبار**: yükseldi.
25. **ثَـرًى مُنَصَّبٌ**: kıvırcık.
26. Ve kazanı bir **نَصْباً** **نَصَبْتُ**. Ve **الـمِنْصَبُ**: demirden bir şeydir; kazan onun üzerine dikilir;
27. **النَّصْبُ**, kafiyelerde: kafiyenin bozulmadan selamet bulması ve yapısının tam olmasıdır;
28. Ve **النَّصِـيبُ**: her şeyden paydır.
29. Ve **النِّصْبُ**: **النَّصِـيبِ**de bir dildir (lehçedir). Ve onu **أَنْصَبَه**: ona bir **نَصِـيباً** yaptı. Ve onlar onu **يَتَناصَبُونَه**: yani onu taksim ederler.
30. Ve **الـمَنْصِبُ** ve **النِّصابُ**: asıl ve merci‘dir.
31. Ve **النِّصابُ**: bıçağın bir parçasıdır; çoğulu **نُصُبٌ**dur. Ve onu **أَنْصَبَها**: ona bir **نِصاباً** yaptı; o da bıçağın arka kısmıdır. Ve bıçağın **نِصابُ**u: onun sapıdır. Ve bıçağı **أَنْصَبْتُ**: ona bir sap yaptım.
32. Ve her şeyin **نِصابُ**u: onun aslıdır. Ve **الـمَنْصِبُ**: asıldır; bunun gibi **النِّصابُ** da. Denilir: falan kimse doğruluk **نِصاب**ına ve doğruluk **مَنْصِب**ine döner; ve onun aslı, bitiş yeri ve soy köküdür. Ve falanın malının **نِصابُ**u helak oldu: yani sonradan edindiği.
33. Ve maldan **النِّصابُ**: zekâtın, ona ulaştığı zaman vacip olduğu miktardır; iki yüz dirhem ve develerden beş gibi.
34. Ve güneşin **نِصابُ**u: onun batışı ve döndüğü merci‘dir ki ona döner.
35. Ve **ثَغْرٌ مُنَصَّبٌ**: bitkisi düz; sanki dikilmiş de düzeltilmiş gibi.
36. Ve **النَّصْبُ**: bedevîlerin şarkılarından bir türdür. Ve binekli kimse **نَصَبَ** etti: **النَّصْبَ**ı söylediği zaman.

**لسان العرب**
● - **نصب**: **النَّصَبُ**: meşakkatten bitkin düşme. Fiil: **نَصِبَ** adam, kesre ile, **نَصَباً**: bitkin düştü ve yoruldu; ve onu **أَنْصَبه**; ve bu iş beni **أَنْصَبَني**. Ve **هَمٌّ ناصِبٌ مُنْصِبٌ**: نصب sahibi; **تامِرٍ** ve **لابِنٍ** gibi; ve o, “mânası mef‘ûl” olan fâildir; çünkü onda نصب edilir ve yorulur. Hadiste: “Fâtıma benden bir parçadır; onu yoran şey beni **يُنْصِـبُني** eder” yani onu yoran şey beni yorar. Ve **النَّصَبُ**: yorgunluk; Nâbiga dedi:
“Beni bırak kedere, ey Ümeyme, **ناصِبِ**”
Dedi: **ناصِب**, **مَنْصُوب** manasında; ve el-Asma‘î dedi: **ناصِب**: نصب sahibi; **لَيْلٌ نائمٌ** gibi: onda uyunan uyku sahibi; ve **رجل دارِعٌ**: zırh sahibi. Ve denilir: **نَصَبٌ ناصِبٌ**, **مَوْتٌ مائِت** ve **شعرٌ شاعر** gibi. Ve Sîbeveyh dedi: **هَمٌّ ناصبٌ**; o, nisbet üzerinedir. Ve Ebu Ali, **التَّذْكرة**’de nakletti: “Keder onu **نَصَبه** etti”; o hâlde **ناصِبٌ** fiil üzerinedir. el-Cevherî dedi: **ناصِبٌ**, “mânası mef‘ûl fîh” olan fâildir; çünkü onda نصب edilir ve yorulur; “**لَيْلٌ نائمٌ**” sözü gibi: yani onda uyunur; ve “**يوم عاصِفٌ**” yani onda rüzgâr eser. İbn Berrî dedi: bundan başka bir söz de söylenmiştir; doğru olan odur: **ناصِبٌ**un **مُنْصِبٍ** manasında olması; “**مكان باقلٌ**”un **مُبْقِل** manasında olması gibi; ve Nâbiga’nın sözü bunun üzerinedir. Ve Ebu Tâlib dedi:
“Dikkat edin: gecenin sonunda **مُنْصِبِ** bir kedere (kim var?)”
Dedi: bu üzere **ناصِبٌ** ve **مُنْصِب** aynı manadadır. Dedi: **ناصِبٌ**un **مَنْصوب** manasında, yani “mânası mef‘ûl fîh” olması sözü ise bir şey değildir. Aziz tenzilde: ﴿Öyleyse boşaldığında **فانْصَبْ**﴾; Katâde dedi: namazından boşaldığında, duada **فانْصَبْ**; el-Ezherî dedi: bu, **نَصِبَ يَنْصَبُ نَصَباً**dan, yorulduğu zaman; ve denildi ki: farzdan boşaldığında, nafilede **فانْصَبْ**. Ve denilir: **نَصِبَ** adam; o hâlde o, **ناصِبٌ** ve **نَصِبٌ**dür; ve onlara keder **نَصَبَ**; ve keder onu **أَنْصَبَه**; ve **عَيْشٌ ناصِبٌ**: onda zahmet ve çaba vardır; bununla el-Asma‘î, Ebu Züeyb’in sözünü tefsir etti:
“Onlardan sonra, **ناصِبٍ** bir yaşayışla kaldım, * ve sanırım ben, iz sürerek yetişenim.”
İbn Sîde dedi: Ümevî’nin “**ناصِبٍ**in manası beni **مُتَنَصِّباً** bıraktı” sözü bir şey değildir. Ve **عَيْشٌ ذو مَنْصَبةٍ** da böyledir. Ve **نَصِبَ** adam: ciddiyet gösterdi; Zü’r-Rumme’nin beyti rivayet edildi: “Onun binekleri **نَصِـبُوا** ettikleri zaman / ve **نَصَبُوا**.” Ve Ebu Amr, **ناصِب** hakkında dedi: “**نَصَبَ** benim yanımda: yani ciddiyet gösterdi.” Leys dedi: **النَّصْبُ** hastalığın **نَصْبُ**udur; denilir: hastalıktan ona bir **نَصْبٌ** isabet etti. Ve **النَّصْبُ** ve **النُّصْبُ** ve **النُّصُبُ**: hastalık, belâ ve şer. Aziz tenzilde: “Şeytan bana **بِنُصْبٍ** ve azap dokundurdu.” Ve **النَّصِبُ**: ağrılı hasta; hastalık onu **نَصَبه** ve **أَنْصَبه**. Ve **النَّصْبُ**: şeyi koymak ve kaldırmak; onu **نَصَبه يَنْصِـبُه نَصْباً**; ve onu **نَصَّبَه** de o **فانْتَصَبَ**; dedi:
“Geceyi **مُنْتَصْـباً** geçirdi ve toplanmadı”
Muradı: **مُنْتَصِـباً**; **مُنْتَصِب**den bir **نَصِـباً** gördüğünde—**فَخِذٍ** gibi—onu **فَخِذٍ**in hafifletmesi gibi hafifletti de “**مُنْتَصْباً**” dedi. Ve **تَنَصَّبَ**: **انْتَصَبَ** gibi oldu. Ve **النَّصِـيبةُ** ve **النُّصُبُ**: dikilen her şey; böylece bir alamet kılınan. Ve denildi ki: **النُّصُب** **نَصِـيبةٍ**in çoğuludur; **سفينة** ve **سُفُن**; **صحيفة** ve **صُحُفٍ** gibi. Leys: **النُّصُبُ**, **النَّصِـيبة**nin cemaatidir; o, kavim için dikilen bir alamettir. … (metin burada devam eder)
