# نصب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B5%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نصب

باب الصاد والنون والباء معهما
ن ص ب، ص ب ن، ن ب ص، ص ن ب مستعملات
نصب:
النَّصَبُ: الإِعياء والتَّعَبُ، والفِعلُ: نَصِبَ يَنْصَبُ.
وأَنْصَبَني هذا الأمرُ، وأمر ناصِبٌ أي مُنْصِبٌ ومنه: كِليني لِهَمٍّ يا أمَيْمَةُ ناصِبِ وكذلك خانِق في موضع مخنُوقٍ، وكاسٍ في موضع مُكْتَسٍ.
والنَّصْبُ ضِدُ الرَّفع في الاعِراب.
والنَّصْبُ: الشَرُّ والبَلاءُ، قال ابن أبي خازم: تعنّاكَ نَصْبٌ من أُمَيمةَ مُنصِبُ والنَّصْبُ: نَصبُ الداء، تقول: أصابَه نَصْبٌ من الداء.
والنِّصْبُ: النَّصيب، لغة، قال: وليس له في مالِ وارِثِه نِصبُ والنُّصُبُ: حَجَرٌ كان يُنْصَبُ فيُعبَدُ وتُصَبُّ عليه دِماءُ الذَّبائِح وجمعُه أنصابٌ.
والنُّصُبُ: العَلَمُ.
والنُّصُبُ: جماعة النَّصيبة، وهي علامة تُنْصَبُ للقوم، اي علامة كانت لهم.
والنَّصيبَةُ واحدةُ النَّصائب، وهي نَصائبُ الحَوض، وهي حِجارةٌ تُنْصَبُ حَوالَي شفيره فتُجْعَل له عَضائد.
والنَّصبُ: رَفْعُك شيئاً تَنْصِبُه قائماً مُنتَصِباً.
والكلمةُ المنصوبةُ يُرفَع صوتُها الى الغار الأعلى.
وناصَبْتُ فلاناً الشَرَّ والحَرْبَ والعَداوةَ ونحوها.
ونَصَبْنا لهم حَرباً، وانْ لم تُسَمَّ الحَرْبُ جازَ.
وكلُّ شيءٍ استقبَلْتَه فقد نَصَبْتَه.
وتَيُسٌ أَنصَبُ، وعَنْزَةٌ نَصْباءَ، أي منتَصِبُ القَرْن.
وناقة نَصباء: مُنْتَصِبَةٌ مُرْتَفِعَةُ الصَّدْرِ.
والنُّصُبُ جمع نِصابِ سِكِّينٍ.
ونِصابُ الشَّمْس مَغيُبها.
ونِصابُ كُلِّ شيءٍ: أصلهُ ومَرْجِعُه الذي يَرجِعُ إليه.
وتقول: رَجَعَ الى مُرَكَّبهِ ومَنْصِبهِ أي أصلِ مَنبتِهِ وحَسَبِه.
صبن:
الصَّبْنُ: تَسوِيَةُ الكَعْبَيْنِ في الكَفِّ ثم تَضرِبُ بهما فيقال: أَجِلْ ولا تَصبِن.
واذا صَرَفَ الساقي الكأسَ عمَّن هو أَولَى بها قيلَ: صَبَنَ، قال عمرو بن كلثوم:
صَبَنْتِ الكأسَ عَنّا أُمَّ عَمْـرٍ		وكانَ الكأسُ مَجراها اليَمينا
واذا خَبَّأَ الانسان في كَفِّه شيئاً كالدِّرْهَم او الخاتَم ولا يُفْطَنُ له قيل: صَبَنَ.
نبض:
نَبَضَ الغُلامُ ينبِضُ بالطائرِ نَبضاً: يَضُمُّ شَفَتَيْهِ ثمّ يدعُوه.
صنب:
الصِّنابُ: صِباغُ الخَرْدَل.
والصِّنابيُّ من الدَّوابِّ والاِبِل: لَوْنٌ بين الحُمْرة والصُّفرةِ مع كَثْرةِ الشَّعَر والوَبَرِ.

### Türkçe

باب **الصاد** ve**النون** ve**الباء** onlarla birlikte
**ن ص ب**، **ص ب ن**، **ن ب ص**، **ص ن ب** kullanılagelenlerdir

**نصب**:
**النَّصَبُ**: bitkinlik ve yorgunluk; fiil: **نَصِبَ يَنْصَبُ**.
Ve “Bu iş beni yordu” **أَنْصَبَني هذا الأمرُ**; ve “yorgun (iş)” **أمر ناصِبٌ** yani **مُنْصِبٌ**; ve ondan: “Beni bırak, bir keder için, ey Ümeyme, yoran” **كِليني لِهَمٍّ يا أمَيْمَةُ ناصِبِ**. Ve yine **خانِق** (boğan) **مخنُوقٍ** (boğulmuş) yerinde, ve **كاسٍ** (giydiren) **مُكْتَسٍ** (giyinmiş) yerinde.
Ve **النَّصْبُ** i‘rabda **الرَّفع**’in zıddıdır.
Ve **النَّصْبُ**: kötülük ve belâ; İbn Ebî Hâzim dedi: “Sana Ümeyme’den yoran bir **نَصْبٌ** eziyet etti” **تعنّاكَ نَصْبٌ من أُمَيمةَ مُنصِبُ**. Ve **النَّصْبُ**: hastalığın yerleşmesi; dersin ki: “Ona hastalıktan bir **نَصْبٌ** isabet etti” **أصابَه نَصْبٌ من الداء**.
Ve **النِّصْبُ**: pay, bir lehçe olarak; dedi ki: “Onun, vârisinin malında bir **نِصبُ** yoktur” **وليس له في مالِ وارِثِه نِصبُ**. Ve **النُّصُبُ**: dikilip kendisine tapılan ve kurbanların kanlarının üzerine döküldüğü bir taş; çoğulu **أنصابٌ**’dır.
Ve **النُّصُبُ**: alâmet.
Ve **النُّصُبُ**: **النَّصيبة**’nin topluluğu; o, kavim için dikilen bir işarettir; yani onlara ait bir işaret idi.
Ve **النَّصيبَةُ**: **النَّصائب**’in bir tanesidir; o, havuzun **نَصائبُ الحَوض**’udur; o, kenarının çevresine dikilen taşlardır; böylece ona dayanaklar yapılır.
Ve **النَّصبُ**: bir şeyi, onu ayakta dikilmiş doğrulmuş olarak dikmen (yükseltmen).
Ve mansup kelimenin sesi, en üst boğaza kadar yükseltilir.
Ve “Falancaya kötülük, savaş, düşmanlık ve benzerlerini karşılıklı yaptım” **وناصَبْتُ فلاناً الشَرَّ والحَرْبَ والعَداوةَ ونحوها**.
Ve “Onlara bir savaş kurduk” **ونَصَبْنا لهم حَرباً**; savaş adlandırılmasa da câiz olur.
Ve her şey ki ona yöneldin, onu dikmiş oldun.
Ve “dik boynuzlu bir teke” **تَيُسٌ أَنصَبُ**, ve “dik boynuzlu bir keçi” **عَنْزَةٌ نَصْباءَ**; yani boynuzu dik.
Ve “dik, göğsü yüksek bir dişi deve” **وناقة نَصباء**: göğsü dik, yükselmiş.
Ve **النُّصُبُ**, bıçak sapının **نِصابِ سِكِّينٍ** çoğuludur.
Ve güneşin **نِصابُ الشَّمْس**’i: onun batışı.
Ve her şeyin **نِصابُ كُلِّ شيءٍ**’i: onun aslı ve kendisine dönülen merciidir.
Ve dersin ki: “Bileşiğine ve **مَنْصِبهِ**’ne döndü” **رَجَعَ الى مُرَكَّبهِ ومَنْصِبهِ**; yani bitiştiği yerin aslına ve soyuna.

**صبن**:
**الصَّبْنُ**: avuç içinde iki topuğu düzleştirmek, sonra ikisiyle vurmak; böylece denir ki: “Çevir, ve **تَصبِن** etme” **أَجِلْ ولا تَصبِن**.
Ve sâkî kadehi, ona daha lâyık olandan çevirince “**صَبَنَ**” denir; Amr b. Külsûm dedi:
**صَبَنْتِ الكأسَ عَنّا أُمَّ عَمْـرٍ		وكانَ الكأسُ مَجراها اليَمينا**
Ve insan avucunda dirhem yahut yüzük gibi bir şeyi gizleyip ona dikkat edilmezse “**صَبَنَ**” denir.

**نبض**:
“Delikanlı kuşla dudaklarını birleştirip sonra onu çağırdı” **نَبَضَ الغُلامُ ينبِضُ بالطائرِ نَبضاً**: dudaklarını birleştirir, sonra onu çağırır.

**صنب**:
**الصِّنابُ**: hardal boyası.
Ve binek hayvanlarından ve develerden **الصِّنابيُّ**: kızıllık ile sarılık arasında bir renk; kıl ve yünün çokluğu ile birlikte.
