# نصت (ن-ص-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B5%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

(nun sad te) Lessa (lam sad sad) birbirine yakın şeyler, List, (lam sad te) dudakları birbirine yapıştırıp susmak, nun ile nst, susmak demektir

- Harfler: ن - ص - ت
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَنْصِتُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B5%D9%90%D8%AA%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | أَفْعِلُوا | Susun | 1 | 1 | [46:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/ayet/46:29.md) |
| [وَأَنْصِتُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B5%D9%90%D8%AA%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَأَفْعِلُوا | Ve susun | 1 | 1 | [7:204](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/ayet/7:204.md) |

## Mücavir kökler — 12 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
2. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · İşiten
3. [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…
4. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
5. [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
6. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
7. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
8. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bahçe demektir
9. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Veli arka demektir
10. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
11. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
12. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نصت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سكت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%AA.md), [صمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA.md), [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [لغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir sesi veya sözü bütünüyle işitebilmek için kendi sesini kesip pürdikkat kesilmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahyin veya muhatabın sözünün eksiksiz kavranması amacıyla dış gürültüyü ve iç konuşmayı durdurarak dinlemeye yönelmek |
| Çekirdek Özet 3 | Pasif ve anlamsız bir suskunluk değil, anlamı bütünüyle kavramaya yönelik iradi ve bilişsel bir odaklanma disiplini |
| Kritik Hata Riski | Kökü salt mekanik bir sessizlik veya dilsizlik olarak anlayıp dinleme, anlama ve idrak boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نص | Ortaya çıkarma, yükseltme, dikme, bir şeyi en son sınırına vardırma ve açığa çıkarma; bu çekirdek [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) kökünde dikip sabitlemeyi, [نصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD.md) kökünde arı ve katışıksız hale getirmeyi, [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) kökünde belirgin yardım sunmayı, [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md) kökünde tam orta sınıra varmayı temsil eder. | ت | Çekirdeğin taşıdığı yükseltme ve odaklanma hareketini ses organlarını sınırlandırıp durdurma ve kesin bir dinleme sınırına hapsetme yönünde daraltmış; dikkati tek bir sese teksif etmek üzere kişinin kendi sesini kesmesini ifade etmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Algının ve can kulağının dışarıdan gelen uyarana doğru kesintisiz bir canlılıkla uzanması. |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dağınık dikkat unsurlarını yakalayıp sıkıştırma, zihni tek bir ses odağına sabitleme. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Kişinin kendi ses çıkarma eylemine kesin bir sınır koyması, sözü noktalaması. |
| نصت | Canlı bir dikkatin sıkıştırılıp kendi sesini sınırlandırması | Dışarıdan gelen anlam yüklü sesi eksiksiz yakalayabilmek için iç ve dış sesleri sınırlandırarak mutlak bir dinleme haline geçilmesi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin bir fısıltıyı, uzaktan gelen bir çağıltıyı veya su arayan ustanın yeraltı damarını işitmek için nefesini dahi tutarak hareketsiz durması ve ses çıkarmayı kesmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde Luheym b. Sa‘b’a isnat edilen meşhur beyitte şöyle geçer: إِذا قالت حذامِ، فأَنْصِتُوها / فإِنَّ القولَ ما قالَتْ حَذامِ |
| Erken Arapça kullanım | et-Tırmahh’ın şiirinde yer altındaki su damarlarının sesini dinleyen su uzmanlarının pürdikkat kesilmesini nitelemek üzere şöyle geçer: يُخافِتْنَ بعضَ المَضْغِ من خَشْيةِ الرَّدَى / ويُنْصِتْنَ للسَّمْعِ انْتِصاتَ القَناقِنِ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde نصت kökü, iç Arapça gelişiminde son derece özelleşmiş ve sesin kesilerek işitmeye yoğunlaşmasını bildiren dar bir semantik matrise sahiptir. İbrani ve Arami/Süryani kollarında bu üçlü konsonant dizilişi Arapçadaki özel «dinlemek için susmak» manasını müstakil bir birincil fiil kökü olarak doğrudan korumamış; dikkat kesilme ve dinleme işlevleri çoğunlukla *šmʿ* veya *qšb* kökleriyle ifade edilmiştir. Arapçada ise biliteral نص tabanının sunduğu «açığa çıkarma, dikilme ve sınırına varma» olgusu, sınır koyucu ت sesiyle birleşerek yalnızca «susmak» değil, «dinleme kastıyla susmak» şeklinde incelmiş bir terminolojiye dönüşmüştür. Bu yönüyle kök, Merkezi Sami dilleri arasında Arapçanın kavramsal ayrıştırma gücünü gösteren özgün bir semantik yoğunlaşmayı temsil eder.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نص biliteral kökünden türeme | Bir şeye odaklanma ve onu öne çıkarma anlamındaki çekirdeğin ses sınırlandırmasıyla dinlemeye özgülenmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Merkezi Sami kök yapısı | İbrani ve Aramice gibi kollarda doğrudan üçlü eşsesli kök sınırlı olup dinleme fonksiyonu komşu köklerle karşılanır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ses yansımalı durdurma morfemleri | Dikkat toplama ve susturma amaçlı ünlemlerle sesletimsel paralellik taşır. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نصت | Anlamlı | Dinlemek için susmak | Bir sözü veya sesi işitmek amacıyla dikkat kesilerek ses çıkarmayı bırakmak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| نتص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanım dışı (mühmel) olarak kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [صنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AA.md) | Anlamlı | Katılaşmak, dikelmek | Bir şeyin sertleşmesi, cesur ve atılgan kimsenin dimdik durması. | Kur'an'da geçmez. |
| [صتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AA%D9%86.md) | Anlamlı | Şiddet, katılık | Sağlam ve sert yapı, dayanıklı ve dik başlı nesne. | Kur'an'da geçmez. |
| تنص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanım dışı (mühmel) sayılmıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| تصن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanım dışı (mühmel) sayılmıştır. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نصت | Merkez | Dinlemek üzere susma | İşitmeyi ve kavramayı hedefleyen amaçlı ve iradi sessizlik. | Kendi sözünü ve gürültüsünü dinleme amacıyla sıfırlama eylemidir. |
| [سكت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%AA.md) | Komşu | Sözü kesme | Konuşma gücü varken konuşmayı durdurma; dinleme şartı aranmaz. | Bir sözün ardından gelen veya öfke gibi bir engelle duran genel susmadır. |
| [صمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA.md) | Komşu | Mutlak sessizlik | Ağzı kapalı tutma, hiçbir ses çıkarmama; daha çok yaratılıştan veya uzun süreli sessizlik. | Bilişsel bir dinleme amacı taşımaksızın bütünüyle sessiz kalma halidir. |
| [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | İşitme | Ses dalgasını kulakla algılama ve icabet etme. | Dinlemenin algı boyutudur; نصت bu algının ön şartı olan susma zeminini kurar. |
| [لغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%BA%D9%88.md) | Zıt | Boş ve anlamsız söz, gürültü | Dikkati dağıtan, amaca hizmet etmeyen rastgele konuşma ve parazit. | Dinlemeyi ve anlamayı imkânsız kılan bilişsel ve fiziksel gürültü ortamıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نصت | Dinlemek için susmak | Bir hitabı bütünüyle algılamak amacıyla kendi sesini kesip pürdikkat yönelmek. | Kesin |
| Latince | auscultare, attendere silentio | Kulak kabartmak, sessizce dikkat kesilmek | auscultare dikkati vermeyi ve itaatle dinlemeyi karşılar; kökün susma şartını silentio nitelemesi tamamlar. | Güçlü |
| İngilizce | listen attentively, hush to hear, hearken | Can kulağıyla dinlemek, işitmek için susmak | Salt listen kelimesi susma şartını eksik bırakır; hush to hearken ifadesi kökün iki yönünü tam verir. | Güçlü |
| Almanca | lauschen, schweigend zuhören | Can kulağıyla dinlemek, susarak kulak vermek | Zuhören dinlemeyi, lauschen ise pürdikkat odaklanmayı karşılar; susma boyutu schweigend ile belirginleşir. | Güçlü |
| Fransızca | prêter l'oreille, écouter en silence | Can kulağıyla dinlemek, sessizlik içinde dinlemek | Écouter dinlemeyi belirtir; susarak odaklanma anlamı en silence tamlamasıyla yansıtılır. | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَنْصِتُوا | Kur'an tilaveti karşısında susup can kulağıyla dinleme | Vahiy indirildiğinde veya okunduğunda rahmete nail olmak için cemaat halinde sessizliğe bürünme emri (A'râf [7:204](https://lisan.digital/tr/ayet/7:204.md)). |
| أَنْصِتُوا | Yeni bir hakikatle karşılaşan muhatapların birbirini susturması | Vahyin lafzını ve anlamını kaçırmamak için cinlerin birbirine fısıldadığı mutlak odaklanma çağrısı (Ahkâf [46:29](https://lisan.digital/tr/ayet/46:29.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hitabın anlaşılması ve vahiy tasdiki | İlahî kelamın insana ulaşması sürecinde aklın ve kalbin ön yargılardan ve itiraz gürültüsünden arınması zorunluluğu. | Vahyi idrak edebilmek için zihinsel parazitlerin sıfırlanması. |
| Fıkıh | Namazda ve cuma hutbesinde cemaatin tutumu | İmam aşikâr kıraat yaparken cemaatin fatiha okuyup okumayacağı ve hutbe esnasında konuşmanın hükmü. | İbadet esnasında mutlak sükût ve sadece hatibi/imamı işitmeye yoğunlaşma şartı. |
| Tefsir | A'râf [7:204](https://lisan.digital/tr/ayet/7:204.md) ayetinin iniş sebebi ve nüzul bağlamı | Ayetin mutlak olarak her Kur'an okunuşunu mu yoksa farz namaz ile hutbeyi mi kapsadığı tartışması. | İnsâtın işitmeyi tamamlayan aktif bir ibadet haline gelmesi. |
| Hadis | Hutbe dinleme edebi ve meclis intizamı | Peygamberimizin insanları susturmak için kullandığı «insât» talebi ve hutbede konuşana «sus» demenin dahi lisanen hata sayılması. | Meclisteki en küçük sesli müdahalenin bile dinleme eylemini ifsat edeceği uyarısı. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve ibadet ortamı | Saygılı dinleme ve teslimiyet hali | Mesajın doğrudan kalbe inmesini sağlama | Kişi kendi iç itirazlarını ve sesini susturmadan vahyin inşa edici etkisine muhatap olamaz. | Kesin |
| İlmi | Bilgi aktarımı ve öğrenme zemini | Epistemik alıcılık ve metodolojik sükût | Yanlış anlamayı ve bilgi kaybını önleme | Öğrencinin veya araştırmacının veri akışı esnasında yargıda bulunmayıp önce veriyi eksiksiz toplaması. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve meclis müzakeresi | Müzakere intizamı ve söz hakkına riayet | Kaosu engelleyip adil karara zemin hazırlama | Karar alıcıların ve tebaanın birbirini tam dinlemesi, istişarenin verimli yürümesinin asgari şartıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşme, müzakere ve piyasa iletişimi | Teklifleri tam inceleme ve şartlara dikkat kesilme | Aldanma ve eksik bilgi riskini bertaraf etme | Tarafların akit şartlarını konuşurken karşılıklı dikkat kesilerek belirsizlikleri gidermesi. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sinyal-gürültü oranı maksimizasyonu ve bant genişliği optimizasyonu | Bir alıcının ana kaynaktan gelen sinyali eksiksiz alabilmesi için kendi gürültü emisyonunu sıfıra indirmesi ve kanalı bütünüyle mesaja tahsis etmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Aktif dinleme ve iletişimsel eylemde paranteze alma | İletişim psikolojisinde muhatabın dünyasını anlamak için kişinin kendi ön kabullerini ve konuşma arzusunu geçici olarak askıya alması disiplini. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | نصت kökünü zihinsel ve iradi katılımdan yoksun, sadece pasif bir ağız kapama veya sindirilmiş bir boyun eğme sessizliği olarak görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da daima bir hakikatin aktarımı esnasında geçer; susma eylemi bir hedef değil, anlama ve kavrama eyleminin zorunlu basamağıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an okunduğunda susmanın mekanik bir şekle indirgenmesi, kalbin ve aklın ayetlerin manasına nüfuz etme yükümlülüğünün unutulmasına yol açar. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahiy ile insan arasındaki ilk doğru temas biçimini belirler; insan kendi kuruntularını susturmadıkça ilahi kelamın inşa edici manasını işitemez. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kur'an tilavetinin adap ve hukukunu düzenleyen A'râf [7:204](https://lisan.digital/tr/ayet/7:204.md) ile hakikate muhatap olan gayb varlıklarının (cinlerin) tebliğe karşı sergilediği ciddiyeti anlatan Ahkâf [46:29](https://lisan.digital/tr/ayet/46:29.md) ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinlemenin kendiliğinden gerçekleşen pasif bir biyolojik eylem olduğu yanılgısını düzeltir; hakiki dinlemenin ancak iradi bir ses kesme ve odaklanma kararıyla mümkün olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir sesi bütünüyle işitebilmek için kendi hareketini ve sesini tamamen keserek pürdikkat kesilmek.
- Soyut anlam: Anlam yüklü bir mesaja muhatap olunduğunda, zihni ve dili her türlü parazitten arındırarak algıyı mutlak alıcılık konumuna getirmek.
- Sistematik karşılık: İletişim, ibadet ve bilgi sistemlerinde gürültünün bastırılması yoluyla mesajın net aktarımını sağlayan iradi sessizlik filtresi.
- LaTeX modeli: $$S_{net} = \lim_{N_{in} \to 0} \left( I \cdot \int_{0}^{T} M(t) \, dt \right)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $M(t)$ kaynaktan gelen anlamlı mesaj akışını, $T$ dinleme süresini, $I$ dinleyicinin iradi yönelim ve dikkat katsayısını temsil eder. $N_{in}$ ise dinleyicinin kendi ürettiği iç ve dış gürültü ile parazit konuşmaları simgeler. $N_{in}$ sıfıra yaklaştığında (yani tam bir insât gerçekleştiğinde), algılanan net mesaj $S_{net}$ en yüksek seviyesine ulaşır.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B5%D8%AA/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:204](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/ayet/7:204.md) — وَأَنْصِتُوا

وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Meal (IK): Kur’an okunduğu zaman; ona derhal kulak verin ve susun ki, merhamet olunasınız.

### [Ahkaf 46:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/ayet/46:29.md) — أَنْصِتُوا

وَإِذْ صَرَفْنَا إِلَيْكَ نَفَرًا مِنَ الْجِنِّ يَسْتَمِعُونَ الْقُرْآنَ فَلَمَّا حَضَرُوهُ قَالُوا أَنْصِتُوا فَلَمَّا قُضِيَ وَلَّوْا إِلَى قَوْمِهِمْ مُنْذِرِينَ

Meal (IK): Hani Kur’an dinlesinler diye sana cinlerden bir taife yöneltmiştik. Hazır olunca demişlerdi ki: Susun. Kur’an tamam olunca da her biri birer uyarıcı olarak kavimlerine dönmüşlerdi.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

(nun sad  te) Lessa (lam sad sad) birbirine yakın şeyler, List, (lam sad te) dudakları birbirine yapıştırıp susmak, nun ile nst, susmak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والتاء والنون معهما
ن ص ت يستعمل فقط
نصت:
الإِنصاتُ: السُّكُوتُ لاستِماعِ شيءٍ، قال اللهُ- عزَّ وجَلَّ-: "وأَنصِتُوا".
ونَصَتُّهُ ونَصَتُّ له مثل نَصَحْتُهُ ونَصَحْتُ له.

##### Türkçe

باب **الصاد** و**التاء** و**النون** معهما
**ن ص ت** yalnızca kullanılır.

**نصت**:
**الإِنصاتُ**: bir şeyi dinlemek için susmak; Allah -azze ve celle- dedi ki: "وَأَنصِتُوا".
Onu **نَصَتُّهُ** ve onun için **نَصَتُّ له**; **نَصَحْتُهُ** ve **نَصَحْتُ له** gibidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الإنصات: السكوت والاستماع للحديث. تقول: أنْصِتوهُ وأنْصِتوا له. قال الشاعر:
إذا قالت حَذامي فأنْصِتوهافإنَّ القولَ ما قالت حَذامي
ويروى: فصدِّقوها.

##### Türkçe

**الإنصات**: susmak ve sözü dinlemek. Dersin ki: **أنْصِتوهُ** ve **أنْصِتوا له**. Şair dedi ki:
Eğer **حَذامي** dediğinde, o hâlde onu **فأنْصِتوها**; çünkü söz, **حَذامي**’nin dediğidir
Ve şöyle rivayet edilir: **فصدِّقوها**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ت ن
نصت ، صنت ، صتن : ( مستعملة ) .
نصت : قال الليث : الإنصاتُ هو السكوتُ لاستماع الحديث ، قال الله جلّ وعزّ : ( وَإِذَا قُرِىءَ الْقُرْءَانُ فَاسْتَمِعُواْ لَهُ وَأَنصِتُواْ ) ( الأعراف : 204 ) .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : نَصَتَ وَأَنْصَت وانْتَصَت بمعنًى واحد .
وقال غيره : أنْصَتَهُ وأنْصَت له . وقال الطِّرِمّاح في الانتصات :
يُخَافِتْنَ بعضَ المَضْغ من خشية الرَّدَى
ويُنْصِتْنَ للسّمع انْتِصَاتَ الْقَنَاقِنِ
شمر : أَنْصَتُ الرَّجُلَ ، أي : سَكَتّ له . وأنصَتُّهُ : إذا أسْكَتَّه ؛ جعله من الأضداد . وأنشد للكُمَيْت :
صَهٍ وانْصِتُونَا ؛ لِلتَّحاوُر واسْمَعُوا
تَشَهُّدَها من خُطبةٍ وارْتجَالِها
أراد : وأنصتوا لنا . وقال آخر في المعنى الثاني :
أبوكَ الذي أَجْدَى عَلَيَّ بنصرِهِ
فأَنْصَتَ عَنِّي بعدَه كلَّ قائِلِ
قال الأصمعيّ : يريد فأسكت عنِّي . ويروَى كلُّ قائِل .
صنت : أبو عُبَيْد عن الأصمعيّ : الصِّنتيتُ : السيّد الشريفُ ؛ مثلُ الصِّنْدِيد سواء .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الصُّنْتُوتُ : الفَرْدُ الحَرِيد .
صتن : اللّحياني عن الأمويّ : يقال للبخيل : الصُّوتَنُ .

##### Türkçe

ص ت ن
**نصت** ، **صنت** ، **صتن** : (kullanılan).
**نصت** : Leys dedi: **الإنصاتُ**; söz(ü) dinlemek için susmaktır. Allah, aziz ve celîl, dedi: ( وَإِذَا قُرِىءَ الْقُرْءَانُ فَاسْتَمِعُواْ لَهُ وَأَنصِتُواْ ) (الأعراف : 204).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **نَصَتَ** ve **أَنْصَت** ve **انْتَصَت** tek bir anlamdadır.
Ve başkası dedi: **أنْصَتَهُ** ve **أنْصَت له**. Ve Tırimmâh **الانتصات** hakkında dedi:
يُخَافِتْنَ بعضَ المَضْغ من خشية الرَّدَى
ويُنْصِتْنَ للسّمع انْتِصَاتَ الْقَنَاقِنِ
Şemmer: **أَنْصَتُ الرَّجُلَ**; yani: ona sustum. Ve **أنصَتُّهُ**: onu susturduğum zaman; onu zıt anlamlılardan kıldı. Ve Kümeyt’ten okudu:
صَهٍ وانْصِتُونَا ؛ لِلتَّحاوُر واسْمَعُوا
تَشَهُّدَها من خُطبةٍ وارْتجَالِها
İstedi: ve bize susun. Ve bir başkası ikinci anlamda dedi:
أبوكَ الذي أَجْدَى عَلَيَّ بنصرِهِ
فأَنْصَتَ عَنِّي بعدَه كلَّ قائِلِ
Asma‘î dedi: “Benden sustu” demek istiyor. Ve “**كلُّ قائِل**” diye rivayet olunur.
**صنت** : Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **الصِّنتيتُ**: efendi, şerefli(dir); **الصِّنْدِيد** gibi, eşittir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصُّنْتُوتُ**: tek, inatçı (kimsedir).
**صتن** : Lihyânî, Ümeyyî’den: cimriye **الصُّوتَنُ** denir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والصاد وما يثلثهما)
(نصع)  النون والصاد والعين أصلٌ يدلُّ على خلوصٍ ولينٍ في الشَّيء. منه النَّاصع: الحَسَن اللَّون الشَّديد* البَياض. والنِّصْع: ضربٌ من الثِّياب شديد البَيَاض. ونَصَع الحقُّ: وضَح.
ومن بابِ السُّهولة واللِّين، وهو القياس الذي ذكرناه، أنْصَعَت النَّاقةُ للفَحل: أقرَّتْ له. ويقال: قَبَحَ اللهُ أُمَّاً نَصَعَتْ [به([1])]، أي ولدَتْه، حكاه ابنُ السِّكِّيت. والمَنَاصِع: المجالس: سمِّيت بها لأنَّها في أسهل المواضع وأمْكَنِها.
وشذَّ عن هذا قولُهم: أنْصَعَ: اقشعرَّ. قال:
* حتَّى اقشعَرَّ جِلْدُه وأنْصَعا([2]) *
(نصف)  النون والصاد والفاء أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على شَطْر الشَّيء، والأخرى على جنسٍ من الخِدمة والاستعمال.
فالأوَّل نِصْفُ الشيء ونَصِيفُه: شَطْرُه. وفي الحديث: "ما بَلَغَ مُدَّ أحدِهم ولا نَصِيفَه([3])"، وذلك كثُمن وثَمِين. قال:
لم يَغْذُها مُدٌّ ولا نَصِيفُ *** ولا تُمَيراتٌ ولا تعجيفُ([4])ويقال: إناء نَصْفانُ: بَلَغ الماءُ نِصْفَه. والنَّصَف: بين المُسِنَّة والحَدَثة، أي بلَغتْ نِصَف عُمرها. والإنصافُ في المعاملة، كأنَّه الرِّضا بالنِّصف. والنِّصْف: الإنصاف أيضاً. ونَصَفَ النهارُ يَنْصُفُ: انتصَفَ. قال:
نَصَفَ النَّهارُ الماءُ غامِرُه *** ورفيقُه بالغَيبِ لا يدري([5])ونصَفَ الإزارُ ساقَه: بلَغَ نِصْفَها يَنْصُفُها. قال:
ترى سيفَه لا يَنْصُف السَّاقَ نَعْلُه *** أجَلْ لا وإن كانت طِوالاً مَحامِلُه([6])(نصل)  النون والصاد واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على بُروز الشَّيء من كِنّ وسترٍ أو مَركَب.
ونَصَلَ الحافرُ: خرَجَ من موضِعِه. ونَصَل الخِضابُ. ومنه تَنَصَّلَ من ذَنْبه: تبرَّأ، كأنَّه خَرَج منه. والنَّصْل: نَصْل السَّيف والسَّهم، سمِّي به لبُروزه وصفائه وجَلائه. يقال في تصريف هذه الكلمة: أنْصَلْتُ الرُّمحَ: نََزَعتُ نَصْله. ونَصلتُه: جَعلت له نصلاً. والمُنْصَُل: السَّيف. قال في أنْصَلْتُ([7]):
تَدارَكَهُ في مُنْصِل الأَلِّ بعدما *** مَضَى غَيرَ دَأداءٍ وقد كادَ يعطَبُ([8])أراد: رجَب، كانَ يسمَّى مُنْصِلَ الأَسِنَّة، لأنَّهم كانوا لا يحاربون فيه. وقال في المُنْصَُل:
إنِّي امرؤٌ من خير عَبسٍ مَنْصِباً *** شَطْرِي وأحمي سائِرِي بالمُنصَُلِ([9])ومما حُمِل على التَّشبيه: النَّصِيل: ما بين العُنُق والرّأسِ من باطنٍ تحتَ اللَّحيين.
(نصا)  النون والصاد والحرف المعتلّ -وهذا المعتلّ أكثرُه واو- أصلٌ صحيح يدلُّ على تَخَيُّرٍ وخَطَر في الشَّيء وعُلوّ. ومنه النَّصِيَّة من القَوم ومن كلِّ شيءٍ: الخيار. ويقال انتصَيْتُ الشَّيءَ: اخترتُه. وهذه نَصِيَّتي: خِيرَتي. ومنه النَّاصية: سمِّيت لارتفاع مَنْبتها. والناصيةُ: قُصَاص الشَّعْر.
وفي تصريف هذه الكلمة: نَصَوْت فلاناً: قبَضْتُ على ناصِيَته. وناصَيْتُهُ: أخَذَ كلٌّ منا بناصيةِ صاحبه. وَمفازةٌ تُناصِي أخرى، من هذا، كأنَّها تتَّصل بها كالقابضةِ([10]) على ناصيتها. وهو تشبيه. وانتْتَصَى الشّعرُ: طال. وقول عائشة:
"ما لكم تَنْصُون ميّتكم" فإنَّها أرادت تمدُّون ناصيتَه، كأنَّها كَرِهَتْ تسريح رأسِ الميّت.
(نصب)  النون والصاد والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على إقامةِ شيءٍ وإهدافٍ([11]) في استواء. يقال: نصَبتُ الرُّمحَ وغيرَه أنصِبهُ نصباً. وتيسٌ أنْصَبُ، وعنْزٌ نصباءُ، إذا انتصب قرناها وناقَةٌ نَصْباء: مرتفعة الصَّدر. والنَّصْب: حجرٌ كانَ يُنصَب فيُعبَد، ويقال هو النُّصُب، وهو حجرٌ يُنصَب بين يدي الصَّنَم تصبُّ عليه دماءُ الذّبائح للأصنام. والنَّصائب: حجارةٌ تنصَبُ حوالَيْ شَفِير البئر فتجعلُ عضائد.
ومن الباب النَّصَبُ: العَناء، ومعناه أنَّ الإنسان لا يزال منتصباً حَتَّى يُعييَ. وغبارٌ منتصب: مرتفع. والنَّصيب: الحوض يُنصَب من الحجارة. فأمَّا نِصاب الشَّيء فهو أصلُه؛ وسمِّي نِصاباً لأنَّ نصله إليه يُرفَع، وفيه يُنصَب ويركّب، كنصاب* السِّكِّينِ وغيره. والنَّصيب: الحظُّ من الشَّيء، يقال: هذا نَصِيبـي، أي حظِّي. وهو من هذا، كأنَّه الشيءُ الذي رُفِعَ لك وأهْدَف. والنَّصْب: جنسٌ من الغِناء، ولعلَّه مما يُنصَب، أي يعلَّى به الصَّوت. وبَلغَ المالُ النِّصاب الذي تجِب فيه الزَّكاة، كأنَّه بلغَ ذلك المبلغَ وارتفعَ إليه. ويقول أهلُ العربيّة في الفتح هو النَّصْب، كأنَّ الكلمة تنتصِب في الفم انتصاباً.
(نصت)  النون والصاد والتاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على السُّكوت. وأنصَتَ لاستماعِ الحديث، ونَصَتَ يَنْصِت. وفي كتاب الله تعالى:﴿وَأَنْصِتُوا﴾ [الأعراف 204].
(نصح)  النون والصاد والحاء أصلٌ يدلُّ على ملاءمةٍ بين شيئين وإصلاح لهما. أصلُ ذلك النَّاصح: الخَيّاط. والنِّصاح: الخَيطُ يُخاط به، والجمع نِصاحات، وبها شبِّهت الجلود التي تُمدُّ في الدِّباغ على الأرض. قال:
فتَرَى القومَ نَشاوَى كلُّهُمْ *** مِثلمَا مُدَّتْ نِصاحاتُ الرُّبَحْ([12])
ومنه النُّصح والنَّصيحة: خِلاف الغِشّ. ونَصَحْتُه أنْصَحُه. وهو ناصح الجيْب لمثَلٍ، إذا وُصِف بخُلوص العمل والتَّوبة النَّصُوح منه، كأنَّها صحيحةٌ ليس فيها خَرْقٌ ولا ثُلْمَة ويقال: أنْصَحْتُ الإبلَ، إذا أرويتَها فنَصَحَت، أي رَوِِيت. وهو من القياس الذي ذكرناه. وناصِحُ العَسَل: ماذِيُّه، كأنَّه الخالص الذي لا يتخلَّله ما يشوبُه. ونصحت له ونَصَحْتُهُ بمعنىً. وقميصٌ مَنصوح: مَخِيط.
(نصر)  النون والصاد والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إتيان خَيرٍ وإيتائه. ونَصَر اللهُ المسلمين: آتاهمُ الظّفرَ على عدوِّهم، ينصرهم نَصْراً. وانتصر: انتقم، وهو منه. وأمَّا الإتيانُ فالعرب تقول: نصرت بَلَدَ كذا، إذا أتيتَه. قال الشَّاعر([13]):
إذا دخَلَ الشّهر الحرامُ فودِّعِي *** بلادَ تميم وانصرِي أرض عامرِ
ولذلك يسمَّى المطرُ نَصْراً. ونُصِرت الأرضُ، فهي منصورة. والنَّصْر: العَطاء. قال:
إنِّي وأسطارٍ سُطِرْنَ سَطْرَا *** لَقَائلٌ يا نصرُ نَصْراً نَصْرا([14])--------------ـــ
([1]) التكملة من المجمل واللسان.
([2]) لرؤبة في ديوانه 90 واللسان (نصع). ورواية الديوان: "وأزمعا".
([3]) في اللسان: "وفي حديث النبي صلى الله عليه وسلم: لا تسبوا أصحابي، فإن أحدكم لو أنفق ما في الأرض جميعاً ما أدرك مد أحدهم ولا نصيفه".
([4]) الرجز لسلمة بن الأكوع، كما سبق في حواشي (نصف). وأنشده في اللسان (عجف، نصف، خرف، قرص، صرف).
([5]) للمسيب بن علس في اللسان (نصف). ونسب في الخزانة (1: 544) إلى الأعشى. وذكر العلامة الميمني أنها في نسخة رامبور من ديوان الأعشى.
([6]) لابن ميادة، كما في اللسان (نصف).
([7])  في الأصل: "في الصلب"، تحريف.
([8])  للأعشى في ديوانه 138 واللسان (نصل، ألل، دأدأ).
([9])  البيت لعنترة في ديوانه 178.
([10])  في الأصل: "بها في كالقابضة".
([11])  الإهداف: الانتصاب: وفي الأصل: "وإهدام". وانظر ما سيأتي في س 13.
([12]) للأعشى في ديوانه 163 واللسان (نصح، ربح). وقد سبق في (ربح).
([13]) هو الراعي يخاطب خيلاً، كما في اللسان (نصر).
 ([14])لرؤبة بن العجاج في ملحقات ديوانه 174 واللسان والصحاح (نصر) وسيبويه (1: 304) والخزانة (1: 325). وقال صاحبا العباب والقاموس: صواب روايته: "يانضر" بالضاد المعجمة، وهو حاجب نصر بن سيار.

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والصاد وما يثلثهما**)

(**نصع**) **النون والصاد والعين**; içinde bir arınmışlık ve yumuşaklığa delâlet eden bir asıldır. Ondan: **النَّاصع**: rengi güzel, beyazlığı şiddetli olan. Ve **النِّصْع**: beyazlığı şiddetli olan elbiselerden bir tür. Ve **نَصَع الحقُّ**: açık oldu.

Ve kolaylık ve yumuşaklık babındandır; bu, zikrettiğimiz kıyastır: **أنْصَعَت النَّاقةُ للفَحل**: ona (erkeğe) ikrar etti. Ve denir: **قَبَحَ اللهُ أُمَّاً نَصَعَتْ** [به]؛ yani onu doğurdu; bunu İbnü’s-Sikkît hikâye etti. Ve **المَنَاصِع**: meclislerdir; onlara bu ad verildi, çünkü onlar yerlerin en kolayında ve en mümkün olanındadır.

Ve bundan şâz oldu onların sözü: **أنْصَعَ**: ürperdi. Dedi:
* حتَّى اقشعَرَّ جِلْدُه وأنْصَعا *

(**نصف**) **النون والصاد والفاء** iki sahih asıldır: ikisinden biri şeyin yarısına delâlet eder; diğeri hizmet ve kullanımdan bir cinse.

Birincisi: **نِصْفُ** şey ve **نَصِيفُه**: onun yarısıdır. Hadiste: “**ما بَلَغَ مُدَّ أحدِهم ولا نَصِيفَه**”; bu ise sekizde bir ve sekizincidir. Dedi:
لم يَغْذُها مُدٌّ ولا نَصِيفُ *** ولا تُمَيراتٌ ولا تعجيفُ
Ve denir: **إناء نَصْفانُ**: su onun yarısına ulaştı. Ve **النَّصَف**: yaşlı ile genç arasındadır; yani ömrünün yarısına ulaştı. Ve muamelede **الإنصاف**; sanki yarıya razı olmak gibidir. Ve **النِّصْف**: insaf da. Ve **نَصَفَ النهارُ يَنْصُفُ**: yarıladı (ortalandı). Dedi:
نَصَفَ النَّهارُ الماءُ غامِرُه *** ورفيقُه بالغَيبِ لا يدري
Ve **نصَفَ الإزارُ ساقَه**: onun yarısına ulaştı; **يَنْصُفُها**. Dedi:
ترى سيفَه لا يَنْصُف السَّاقَ نَعْلُه *** أجَلْ لا وإن كانت طِوالاً مَحامِلُه

(**نصل**) **النون والصاد واللام**; bir örtü ve gizlilikten yahut bir bineklikten şeyin belirip çıkmasına delâlet eden sahih bir asıldır.

**ونَصَلَ الحافرُ**: yerinden çıktı. Ve **نَصَل الخِضابُ**. Ondan: **تَنَصَّلَ من ذَنْبه**: beri oldu; sanki ondan çıkmış gibidir. Ve **النَّصْل**: kılıcın ve okun ucu; belirip çıkması, arılığı, parıltısı ve cilâsı sebebiyle bununla adlandırıldı. Bu kelimenin tasrifinde denir: **أنْصَلْتُ الرُّمحَ**: onun ucunu söktüm. Ve **نَصلتُه**: ona bir uç yaptım. Ve **المُنْصَُل**: kılıçtır. **أنْصَلْتُ** hakkında dedi:
تَدارَكَهُ في مُنْصِل الأَلِّ بعدما *** مَضَى غَيرَ دَأداءٍ وقد كادَ يعطَبُ
Muradı: **رجب**; ona **مُنْصِلَ الأَسِنَّة** denirdi; çünkü onlar onda savaşmazlardı. Ve **المُنْصَُل** hakkında dedi:
إنِّي امرؤٌ من خير عَبسٍ مَنْصِباً *** شَطْرِي وأحمي سائِرِي بالمُنصَُلِ
Teşbih üzere taşınanlardandır: **النَّصِيل**: iki çene altının altında, iç taraftan boyun ile baş arasındaki şey.

(**نصا**) **النون والصاد والحرف المعتلّ** —ve bu illetli harfin çoğu **واو**dur—; şeyde seçme, değer ve yükseklik üzerine delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan: kavimden ve her şeyden **النَّصِيَّة**: seçkin (kısım). Ve denir: **انتصَيْتُ الشَّيءَ**: onu seçtim. Ve bu **نَصِيَّتي**: benim seçişim. Ondan **النَّاصية**: bitiş yerinin yükselmesinden dolayı böyle adlandırıldı. Ve **الناصيةُ**: saçın perçemidir.

Bu kelimenin tasrifinde: **نَصَوْت فلاناً**: onun perçemini tuttum. Ve **ناصَيْتُهُ**: her birimiz arkadaşının perçeminden tuttu. Ve bir **مفازةٌ تُناصِي** diğerine; bu babdandır; sanki ona, onun perçemini tutan gibi bağlanır. Bu bir teşbihtir. Ve **انتْتَصَى الشّعرُ**: uzadı. Âişe’nin sözü:
“**ما لكم تَنْصُون ميّتكم**”; şüphesiz o, onun perçemini uzatıyorsunuz demek istedi; sanki ölünün başını taramayı kerih gördü.

(**نصب**) **النون والصاد والباء**; bir şeyi dikmeye ve düzgünlük içinde hedef kılmaya (**إهداف**) delâlet eden sahih bir asıldır. Denir: **نصَبتُ الرُّمحَ** ve başkasını; onu **أنصِبهُ**; **نصباً**. Ve **تيسٌ أنْصَبُ** ve **عنْزٌ نصباءُ**; iki boynuzu dikilince. Ve **ناقَةٌ نَصْباء**: göğsü yüksek.

Ve **النَّصْب**: dikilip tapınılan bir taştır; ve denir ki o **النُّصُب**tur; putun önünde dikilen bir taştır; putlar için kesilen kurbanların kanları onun üzerine dökülür. Ve **النَّصائب**: kuyunun ağzı çevresine dikilen taşlardır; sonra payandalar yapılır.

Ve babdandır **النَّصَب**: yorgunluk; manası, insanın yoruluncaya kadar dikilir halde kalmasıdır. Ve **غبارٌ منتصب**: yükselmiş. Ve **النَّصيب**: taşlardan dikilen havuz. Amma bir şeyin **نِصاب**ı onun aslıdır; **نِصاب** diye adlandırıldı, çünkü onun ucu ona kaldırılır; onda dikilir ve takılır; **كنصاب السِّكِّينِ** ve başkası gibi. Ve **النَّصيب**: şeyden paydır; denir: **هذا نَصِيبـي**; yani payım. Bu da bundandır; sanki senin için kaldırılmış ve hedef kılınmış şey gibidir. Ve **النَّصْب**: şarkıdan bir cinstir; belki de “dikilir”dendir; yani ses onunla yükseltilir. Ve mal, zekâtın vacip olduğu **النِّصاب**a ulaştı; sanki o miktara ulaştı ve ona yükseldi. Ve Arap dili ehli fetha hakkında onun **النَّصْب** olduğunu söyler; sanki kelime ağızda bir dikilişle dikilir.

(**نصت**) **النون والصاد والتاء**; sükûta delâlet eden tek bir kelimedir. Ve **أنصَتَ**: hadisi dinlemek için; ve **نَصَتَ يَنْصِت**. Allah Teâlâ’nın kitabında: ﴿**وَأَنْصِتُوا**﴾ [الأعراف 204].

(**نصح**) **النون والصاد والحاء**; iki şey arasında uygunluğa ve ikisini ıslaha delâlet eden bir asıldır. Bunun aslı **النَّاصح**tır: terzi. Ve **النِّصاح**: onunla dikilen iplik; çoğulu **نِصاحات**; onunla, tabaklamada yere gerilip uzatılan derilere benzetildi. Dedi:
فتَرَى القومَ نَشاوَى كلُّهُمْ *** مِثلمَا مُدَّتْ نِصاحاتُ الرُّبَحْ

Ondandır **النُّصح** ve **النَّصيحة**: aldatmanın zıddı. Ve **نَصَحْتُه**: ona öğüt verdim; **أنْصَحُه**. Ve “**ناصح الجيْب**” bir mesel olarak; amel hâlisliği ve ondan **التَّوبة النَّصُوح** ile vasfedilince; sanki o sağlamdır, içinde yırtık ve gedik yoktur. Ve denir: **أنْصَحْتُ الإبلَ**; develeri sulayıp kandırdığında; sonra **نَصَحَت**; yani kandı. Bu, zikrettiğimiz kıyastandır. Ve **ناصِحُ العَسَل**: onun süzülmüşü; sanki içine bulandıran şey karışmayan hâlis olan gibidir. Ve **نصحت له** ve **نَصَحْتُهُ** bir mânâdadır. Ve **قميصٌ مَنصوح**: dikilmiş.

(**نصر**) **النون والصاد والراء**; hayır getirmeye ve onu vermeye delâlet eden sahih bir asıldır. **نَصَر اللهُ المسلمين**: onlara düşmanlarına karşı zafer verdi; onları **نَصْراً** ile yardım eder. Ve **انتصر**: öç aldı; o da ondandır. Amma “gelme”ye gelince: Araplar der ki: **نصرت بَلَدَ كذا**; onu geldiğin zaman. Şair dedi:
إذا دخَلَ الشّهر الحرامُ فودِّعِي *** بلادَ تميم وانصرِي أرض عامرِ
Bundan dolayı yağmura **نَصْراً** denir. Ve **نُصِرت الأرضُ**; o hâlde o **منصورة**dur. Ve **النَّصْر**: bağıştır. Dedi:
إنِّي وأسطارٍ سُطِرْنَ سَطْرَا *** لَقَائلٌ يا نصرُ نَصْراً نَصْرا

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ص ت
أنصت للمحدّث وأنصته‏.‏
وأنشد يعقوب‏:‏ إذا قالت حذام فأنصتوها فإن القول ما قالت حذام وفي حديث طلحة‏:‏ ‏"‏ أنصتوني ‏"‏ ونصت له ينصت واستنصت ووقفت منصتاً ومستنصتاً واستنصته‏:‏ سأله أن ينصت‏.‏
قال الطرماح‏:‏ يزيد غداً في عارض متألق مرته الصبا واستنصتته دبورها

##### Türkçe

ن ص ت
**أنصت** konuşana ve **أنصته**.
Yakub rivayet etti:
Eğer **حذام** dediğinde, ona **فأنصتوها**; çünkü söz, **حذام**’ın dediğidir.
Talha hadîsinde: “**أنصتوني**” (vardır).
Ve ona **نصت** eder, **ينصت**; ve **استنصت**; ve **منصتاً** ve **مستنصتاً** olarak durdum; ve onu **استنصته**: ondan **أن ينصت** etmesini istedi.
Tırmâh dedi:
Yarın, parıldayan bir yanakta artar; ona sabâ dokundu ve onun **دبورها**’ı onu **استنصتته**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَصَتَ الرجلُ يَنْصِتُ نَصْتاً، وأَنْصَتَ، وهي أَعْلى،
وانْتَصَتَ: سكَتَ؛ وقال الطرماح في الانْتِصاتِ:
يُخافِتْنَ بعضَ المَضْغِ من خَشْيةِ الرَّدَى،
ويُنْصِتْنَ للسَّمْعِ انْتِصاتَ القَناقِنِ
يُنْصِتْنَ للسمع أَي يَسْكُتْنَ لكي يَسْمَعْنَ. وفي التنزيل العزيز: وإِذا قُرئ القرآنُ فاسْتَمِعُوا له وأَنْصِتُوا؛ قال ثعلب: معناه إِذا قرأَ الإِمام، فاستمعوا إِلى قراءَته، ولا تتكلموا.
والنُّصْتةُ: الاسم من الإِنْصاتِ؛ ومنه قول عثمان لأُم سلمة، رضي الله عنهما: لكِ عليَّ حَقُّ النُصْتةِ. وأَنْصَتَه وأَنْصَتَ له: مثل نَصَحَه ونَصَحَ له، وأَنْصَتُّه ونَصَتُّ له: مثل نَصَحْتُه ونَصَحْتُ له. والإِنْصاتُ: هو السكوتُ والاسْتِماعُ للحديث؛ يقول: أَنْصِتُوه وأَنْصِتُوا له؛ وأَنشد أَبو علي لوُشَيْمِ بن طارقٍ، ويقال للُحَيْمِ بن صَعْبٍ: إِذا قالت حَذامِ، فأَنْصِتُوها؛
فإِنَّ القولَ ما قالَتْ حَذامِ
ويروى: فَصَدِّقُوها بدل فأَنْصِتوها. وحَذامِ: اسم امرأَة الشاعر، وهي بنتُ العَتِيكِ بن أَسْلَم بن يَذْكُرَ بن عَنزَة. ويقال: أَنْصَتَ إِذا سَكَتَ؛ وأَنْصَتَ غيرَه إِذا أَسْكَتَه. شمر: أَنْصَتُّ الرجل إِذا سَكَتَّ له؛ وأَنْصَتُّه إِذا أَسْكَتَّه، جعله من الأَضداد؛ وأَنشد للكميت:صَهٍ أَنْصِتُونا بالتَّحاوُرِ، واسْمَعُوا
تَشَهُّدَها من خُطْبةٍ وارْتِجالِها
أَراد: أَنْصِتُوا لنا؛ وقال آخر في المعنى الثاني:
أَبوكَ الذي أَجْدَى عَليَّ بنَصْرِه،
فأَنْصَتَ عَنِّي بعدَه كُلَّ قائل
قال الأَصمعي: يريد فأَسْكَتَ عني. وفي حديث الجمعة: وأَنْصَتَ ولم يَلْغُ. أَنْصَتَ يُنْصِتُ إِنْصاتاً إِذا سَكَتَ سُكوتَ مُسْتَمع؛ وقد أَنْصَتَ وأَنْصَتَه إِذا أَسْكَته، فهو لازم ومُتَعَدٍّ. وفي حديث طلحة، قال له رجل بالبصرة: أَنْشُدُك اللهَ، لا تكن أَوَّلَ من غَدَر. فقال طلحة: أَنْصِتُوني، أَنْصِتُوني قال الزمخشري: أَنْصِتُوني من الإِنْصاتِ، قال: وتَعَدِّيه بإِلى فحذفه أَي اسْتَمِعُوا إِليَّ.
وأَنْصَتَ الرجلُ للَّهْو: مالَ؛ عن ابن الأَعرابي.

##### Türkçe

**نَصَتَ** adam **يَنْصِتُ** **نَصْتاً** (yaptı), ve **أَنْصَتَ** (da yaptı); ve o (yani **أَنْصَتَ**) daha yüksektir (daha fasih/üstündür).
Ve **انْتَصَتَ**: sustu; ve **الطرماح** **الانْتِصاتِ** hakkında şöyle dedi:

يُخافِتْنَ بعضَ المَضْغِ من خَشْيةِ الرَّدَى،
ويُنْصِتْنَ للسَّمْعِ انْتِصاتَ القَناقِنِ

**يُنْصِتْنَ للسمع** yani: işitsinler diye susarlar. Ve aziz tenzilde:
“Ve Kur’an okunduğu zaman onu dinleyin ve **أَنْصِتُوا**”; **ثعلب** dedi: manası, imam okuduğu zaman, onun okuyuşuna dinleyin ve konuşmayın.

Ve **النُّصْتةُ**: **الإِنْصاتِ**tan isimdir; ve ondan, **عثمان**’ın **أُم سلمة**’ye—Allah ikisinden de razı olsun—sözü: “Senin için üzerimde **حَقُّ النُصْتةِ** vardır.”
Ve **أَنْصَتَه** ve **أَنْصَتَ له**: **نَصَحَه** ve **نَصَحَ له** gibidir; ve **أَنْصَتُّه** ve **نَصَتُّ له**: **نَصَحْتُه** ve **نَصَحْتُ له** gibidir.

Ve **الإِنْصاتُ**: o, susmak ve sözü dinlemektir; der ki: **أَنْصِتُوه** ve **أَنْصِتُوا له**. Ve **أَبو علي** **وُشَيْمِ بن طارقٍ** için inşad etti; ve **لُحَيْمِ بن صَعْبٍ** için denilir:

إِذا قالت حَذامِ، فأَنْصِتُوها؛
فإِنَّ القولَ ما قالَتْ حَذامِ

Ve rivayet olunur: **فَصَدِّقُوها** “**فأَنْصِتُوها**” yerine. Ve **حَذامِ**: şairin karısının adıdır; o, **العَتِيكِ بن أَسْلَم بن يَذْكُرَ بن عَنزَة**’nin kızıdır.
Ve denilir: **أَنْصَتَ** sustuğu zaman; ve **أَنْصَتَ** başkasını, onu susturduğu zaman. **شمر**: **أَنْصَتُّ** adamı, ona sustuğum zaman; ve **أَنْصَتُّه** onu, onu susturduğum zaman; onu zıt anlamlılardan kıldı. Ve **الكميت**’ten inşad etti:

صَهٍ أَنْصِتُونا بالتَّحاوُرِ، واسْمَعُوا
تَشَهُّدَها من خُطْبةٍ وارْتِجالِها

İstedi ki: “Bize **أَنْصِتُوا**.” Ve bir başkası ikinci manada dedi:

أَبوكَ الذي أَجْدَى عَليَّ بنَصْرِه،
فأَنْصَتَ عَنِّي بعدَه كُلَّ قائل

**الأَصمعي** dedi: “Yani, benden yana susturdu.” Ve cuma hadîsinde: “Ve **أَنْصَتَ** ve saçmalamadı (**يَلْغُ**).”
**أَنْصَتَ** **يُنْصِتُ** **إِنْصاتاً**: dinleyen birinin susmasıyla sustuğu zaman; ve **أَنْصَتَ** ve **أَنْصَتَه**: onu susturduğu zaman; böylece o, lâzım ve müteaddîdir.
Ve **طلحة** hadîsinde: Basra’da bir adam ona dedi: “Sana Allah’ı hatırlatırım, ilk hain olan olma.” Bunun üzerine **طلحة** dedi: “**أَنْصِتُوني**، **أَنْصِتُوني**.” **الزمخشري** dedi: **أَنْصِتُوني** **الإِنْصاتِ**tandır; dedi ki: ve onun **إِلى** ile geçişliliği, onu hazfetti; yani: “Bana dinleyin (**اسْتَمِعُوا إِليَّ**).”

Ve **أَنْصَتَ** adam **للَّهْو**’a: meyletti; **ابن الأَعرابي**’den.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ص ت * * الإِنْصَاتُ * السكوت والاستماع تقول * أَنْصَتَهُ * و * أَنْصَتَ * له قال الشاعر % إذا قالت حذام فأنصتوها % فإن القول ما قالت حذام % ويروى فصدقوها

##### Türkçe

* ن ص ت * * **الإِنْصَاتُ** * susma ve dinlemedir; **أَنْصَتَهُ** ve ona **أَنْصَتَ** dersin. Şair dedi ki:

% Eğer حذام söyledi ise, onu **فأنصتوها**; çünkü söz, حذام’ın söylediğidir %

Ve “**فصدقوها**” diye rivayet edilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نصت  الرجل  ينصت  بالكسر، نصتا  وأنصت  إنصاتا، وهي أعلى  وانتصت: سكت  ، هكذا فسره غير واحد، وقد قيده الراغب والفيومي بالاستماع، قالوا: أنصت ينصت إنصاتا، إذا سكت سكوت مستمع، وقد نصت. هذا نص قولهم. وقال الطرماح في الانتصات:
  يخافتن بعض المضغ من خشية الردىوينصتن للسمع انتصات القناقن ينصتن للسمع، أي يسكتن لكي يسمعن، وفي التنزيل العزيز  وإذا قرىء القرآن فاستمعوا له وأنصتوا  قال ثعلب: معناه إذا قرأ الإمام فاستمعوا إلى قراءته ولا تتكلموا.  والاسم  من الإنصات  النصتة: بالضم  ، ومنه قول عثمان لأم سلمة، رضي الله عنهما:  لك علي حق النصتة  .  وأنصته، و  أنصت  له  إذا  سكت له  ، مثل نصحه ونصح له. وأنصته وأنصت له، مثل نصحته ونصحت له. الإنصات هو السكوت والاستماع للحديث، يقال: أنصته وأنصت له إذا  استمع لحديثه  . وأنشد أبو علي لوسيم بن طارق، ويقال: للجيم بن صعب:
  إذا قالت حذام فأنصتوها                      فإن القول ما قالت حذام وهكذا أنشده ابن السكيت أيضا، ومثله في الصحاح ويروى  فصدقوها  بدل  فأنصتوها  وحذام امرأة الشاعر، وهي بنت العتيك بن أسلم ابن يذكر بن عنزة. ويقال: أنصت، إذا سكت، وأنصت غيره، إذا أسكته، قال شمر: أنصت الرجل، إذا سكت له،  وأنصته  إذا  أسكته  ، جعله من الأضداد. وأنشد للكميت:
  صه أنصتونا بالتجاوز واسمعوا                      تشهدها من خطبة وارتجالها أراد أنصتوا لنا. وقال آخر في المعنى الثاني:
  أبوك الذي أجدى علي بنصره                      فأنصت عني بعده كل قائل قال الأصمعي: يريد فأسكت عني. وفي حديث الجمعة  وأنصت ولم يلغ  أنصت ينصت إنصاتا إذا سكت سكوت مستمع، وقد نصت وفي حديث طلحة  قال له رجل بالبصرة أنشدك الله لا تكن أول من غدر، فقال طلحة: أنصتوني أنصتوني  قال الزمخشري: أنصتوني، من الإنصات، قال: وتعديه بإلي، فحذفه، أي استمعوا إلي. أنصت الرجل  للهو: مال  ، عن ابن الأعرابي  واستنصته  ، إذا  طلب أن ينصت  له.

##### Türkçe

**نصت** adam **ينصت** (kesre ile) **نصتا** ve **أنصت** **إنصاتا**; ve o daha yüksektir; ve **انتصت**: sustu; işte böyle, birden fazla kimse onu tefsir etti. Râgıb ve Feyyûmî onu dinlemeye kayıtladı; dediler ki: **أنصت ينصت إنصاتا**; eğer dinleyen bir susuşla sustuysa; ve **نصت** etmiştir. Bu, onların sözünün nassıdır. Ve Tırmâh **الانتصات** hakkında dedi:
  يخافتن بعض المضغ من خشية الردىوينصتن للسمع انتصات القناقن

**ينصتن للسمع**; yani işitmek için sükût ederler. Ve aziz tenzilde: **وإذا قرىء القرآن فاستمعوا له وأنصتوا**. Sa‘leb dedi: manası, imam okuduğu zaman onun kıraatine kulak verin ve konuşmayın. Ve **الإنصات**tan isim **النصتة**’dir: damme ile. Ve ondan, Osman’ın Ümmü Seleme’ye sözü (Allah onlardan razı olsun): **لك علي حق النصتة**. Ve **أنصته** ve **أنصت له**: ona sustuğu zaman; **نصحه** ve **نصح له** gibi. Ve **أنصته** ve **أنصت له**: **نصحته** ve **نصحت له** gibi. **الإنصات** konuşmaya sükût ve onu dinlemektir; denir ki: **أنصته** ve **أنصت له**; onun konuşmasını dinlediği zaman. Ebû Ali, Vesîm b. Târık için inşâd etti; ve denilir: Cîm b. Sa‘b için:
  إذا قالت حذام فأنصتوها                      فإن القول ما قالت حذام

İbnü’s-Sikkît de onu böyle inşâd etti; ve onun benzeri Sıhâh’tadır; ve rivayet olunur: **فصدقوها** yerine **فأنصتوها**. Ve **حذام** şairin karısıdır; o, ‘Atîk b. Eslem b. Yezkur b. ‘Anaza’nın kızıdır. Ve denilir: **أنصت**; sustuğu zaman. Ve **أنصت** başkasını; onu susturduğu zaman. Şemmer dedi: **أنصت** adam; ona sustuğu zaman. Ve **أنصته**; onu susturduğu zaman; onu zıt anlamlılardan kıldı. Ve Kümeit için inşâd etti:
  صه أنصتونا بالتجاوز واسمعوا                      تشهدها من خطبة وارتجالها

**أنصتوا لنا** demek istedi. Ve bir başkası ikinci manada dedi:
  أبوك الذي أجدى علي بنصره                      فأنصت عني بعده كل قائل

Asma‘î dedi: **فأسكت عني** demek istiyor. Ve cuma hadîsinde: **وأنصت ولم يلغ**. **أنصت ينصت إنصاتا**: dinleyen bir susuşla sustuğu zaman; ve **نصت** etmiştir. Ve Talha hadîsinde: Basra’da bir adam ona dedi: Allah adına senden isterim, ilk hain olan olma; Talha dedi: **أنصتوني أنصتوني**. Zemahşerî dedi: **أنصتوني**; **الإنصات**tandır; dedi ki: onun geçişliliği **إلي** iledir; onu hazfetti; yani: bana kulak verin. **أنصت** adam **للهو**: meyletti; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **استنصته**: ona **ينصت** etmesini talep ettiği zaman.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَصَتَ
1 نَصَتَ ذ , aor. نَصِبَ , (L, K,) inf. n. نَصْتٌ; (L;) and ↓ انصت, inf. n. اِنْصَاتٌ, (S, L, K) which latter is the more approved; (L;) and ↓ انتصت; (L, K;) He was silent: (L, K:) or he was silent and listened: (S:) or he was silent to listen: (L:) or he was silent as one listening: (Er-Rلghib:) or he listened: (Msb:) or انتصب signifies he stood, or paused, listening. (Msb.) ― -b2- ↓ أَنْصَتَهُ, and انصت لَهُ, (S, K,) and اِلَيْهِ, (Z,) and نَصَتَ لَهُ, (L,) He was silent, and listened to his speech. (S, K, &c.)

انصتهُ
4 انصتهُ ذ He made him silent; silenced him. (Sh, K.) ― -b2- انصتهُ عَنِّى He made him to be silent, [and to abstain] from [speaking of, or to,] me. (As.) ― -b3- See 1. -A2- انصت لِلَّهْوِ He inclined to play, or sport. (IAar, K.)

8 اِنْتَصَبَ see 1.

استنصتةُ
10 استنصتةُ ذ He asked him, or desired him, to be silent: (K:) or, to be silent and to listen to him. (TA.)

نُصْتَةٌ
نُصْتَةٌ ذ Silence: [or silence and listening, &c.] (K.)

##### Türkçe

نَصَتَ
1 **نَصَتَ** ذ , muzâri‘ **نَصِبَ** , (L, K,) mastar ismi **نَصْتٌ**; (L;) ve ↓ **انصت**, mastar ismi **اِنْصَاتٌ**, (S, L, K) ki bu ikincisi daha makbul olandır; (L;) ve ↓ **انتصت**; (L, K;) O sustu: (L, K:) yahut sustu ve dinledi: (S:) yahut dinlemek için sustu: (L:) yahut dinleyen kimse gibi sustu: (Er-Rلghib:) yahut dinledi: (Msb:) yahut **انتصب** “ayakta durdu, yahut durakladı, dinleyerek” mânâsına gelir. (Msb.) ― -b2- ↓ **أَنْصَتَهُ**, ve **انصت لَهُ**, (S, K,) ve **اِلَيْهِ**, (Z,) ve **نَصَتَ لَهُ**, (L,) O sustu ve onun sözünü dinledi. (S, K, &c.)

انصتهُ
4 **انصتهُ** ذ O, onu susturdu; onu susturdu. (Sh, K.) ― -b2- **انصتهُ عَنِّى** O, onu benim hakkımda [konuşmaktan, yahut bana] susmaya, [ve vazgeçmeye] sevk etti. (As.) ― -b3- 1’e bak. -A2- **انصت لِلَّهْوِ** O, oyuna yahut eğlenceye meyletti. (IAar, K.)

8 **اِنْتَصَبَ** 1’e bak.

استنصتةُ
10 **استنصتةُ** ذ O, ondan susmasını istedi, yahut susmasını arzuladı: (K:) yahut, susmasını ve kendisini dinlemesini. (TA.)

نُصْتَةٌ
**نُصْتَةٌ** ذ Sükût: [yahut sükût ve dinleme, vb.] (K.)

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نصت
نَصَتَ - يَنْصِتُ - أنْصَتَ - يُنْصِتُ
نَصَتَ - يَنْصِتُ + الكائن + لـِ صوت: يهدأ ويسكت وينتبه ليتبين الصوت أو الكلام بأحسن صورة
أَنْصَتَ - يُنْصِتُ: على وزن " أفعَلَ " من " نَصَتَ - يَنْصِتُ ": جعله " يَنْصِتُ ": أو جعل نفسه " تَنْصِتُ ": حرص على الهدوء وتوجيه انتباهه وسمعه ليلتقط الصوت والكلام بأفضل صورة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " كتم أو إخفاء أو إنقاص شدة الصوت في الكلام المنطوق" وهي:
نَصَتَ - يَنْصِتُ، خَفَتَ - يَخْفِتُ، هَمَسَ - يَهْمِسُ، صَمَتَ - يَصْمُتُ، وَجَسَ - يَجِسُ، كَتَمَ - يَكْتُمُ
أنصت - أنصتوا
 	﴿وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا لعلكم ترحمون(204)﴾ الأعراف ﴿وإذ صرفنا إليك نفرا من الجن يستمعون القرآن فلما حضروه قالوا أنصتوافلما قضي ولوا إلى قومهم منذرين(29)﴾ الأحقاف
مختار الصحاح
● [نصت] ن ص ت: الإِنْصَاتُ السكوت والاستماع تقول أَنْصَتَهُ و أَنْصَتَ له قال الشاعر إذا قالت حذام فأنصتوها فإن القول ما قالت حذام ويروى فصدقوها
الراغب:
صوت
الصوت: هو الهواء المنضغط عن قرع جسمين، وذلك ضربان: صوت مجرد عن تنفس بشيء كالصوت الممتد، وتنفس بصوت ما. والمتنفس ضربان: غير اختياري: كما يكون من الجمادات ومن الحيوانت، واختياري: كما يكون من الإنسان، وذلك ضربان: ضرب باليد كصوت العود وما يجري مجراه، وضرب بالفم. والذي بالفم ضربان: نطق وغير نطق، وغير النطق كصوت الناي، والنطق منه إما مفرد من الكلام؛ وإما مركب، كأحد الأنواع من الكلام. قال تعالى: }وخشعت الأصوات للرحمن فلا تسمع إلا همسا﴿[طه/108]، وقال:﴾إن أنكر الأصوات لصوت الحمير﴿[لقمان/19]،﴾لا ترفعوا أصواتكم فوق صوت النبي{ [الحجرات/2]، وتخصيص الصوت بالنهي لكونه أعم من النطق والكلام، ويجوز أنه خصه لأن المكروه رفع الصوت فوقه، لا رفع الكلام، ورجل صيت: شديد الصوت، وصائت: صائح، والصيت خص بالذكر الحسن، وإن كان في الأصل انتشار الصوت.
والإنصات: هو الاستماع إليه مع ترك الكلام. قال تعالى: }وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا{ [الأعراف/204]، وقال: يقال للإجابة إنصات، وليس ذلك بشيء، فإن الإجابة تكون بعد الإنصات، وإن استعمل فيه فذلك حث على الاستماع لتمكن الإجابة.
ملخص اللسان
1.     نَصَتَ الرجلُ يَنْصِتُ نَصْتاً، وأَنْصَتَ، وهي أَعْلى،وانْتَصَتَ: سكَتَ؛
2.     يُنْصِتْنَ للسمع أَي يَسْكُتْنَ لكي يَسْمَعْنَ.وفي التنزيل العزيز:وإِذا قُرئ القرآنُ فاسْتَمِعُوا له وأَنْصِتُوا؛ قال ثعلب: معناه إِذا قرأَ الإِمام، فاستمعوا إِلى قراءَته، ولا تتكلموا.والنُّصْتةُ: الاسم من الإِنْصاتِ
3.     والإِنْصاتُ: هو السكوتُ والاسْتِماعُ للحديث؛ يقول: أَنْصِتُوه وأَنْصِتُوا
4.     وقد أَنْصَتَ وأَنْصَتَه إِذا أَسْكَته، فهو لازم ومُتَعَدٍّ
5.     وأَنْصَتَ الرجلُ للَّهْو: مالَ؛
لسان العرب
● -   نصت: نَصَتَ الرجلُ يَنْصِتُ نَصْتاً، وأَنْصَتَ، وهي أَعْلى،  وانْتَصَتَ: سكَتَ؛ وقال الطرماح في الانْتِصاتِ:  يُخافِتْنَ بعضَ المَضْغِ من خَشْيةِ الرَّدَى،  ويُنْصِتْنَ للسَّمْعِ انْتِصاتَ القَناقِنِ  يُنْصِتْنَ للسمع أَي يَسْكُتْنَ لكي يَسْمَعْنَ. وفي التنزيل العزيز:  وإِذا قُرئ القرآنُ فاسْتَمِعُوا له وأَنْصِتُوا؛ قال ثعلب: معناه إِذا  قرأَ الإِمام، فاستمعوا إِلى قراءَته، ولا تتكلموا.  والنُّصْتةُ: الاسم من الإِنْصاتِ؛ ومنه قول عثمان لأُم سلمة، رضي الله  عنهما: لكِ عليَّ حَقُّ النُصْتةِ. وأَنْصَتَه وأَنْصَتَ له: مثل نَصَحَه  ونَصَحَ له، وأَنْصَتُّه ونَصَتُّ له: مثل نَصَحْتُه ونَصَحْتُ له.  والإِنْصاتُ: هو السكوتُ والاسْتِماعُ للحديث؛ يقول: أَنْصِتُوه وأَنْصِتُوا  له؛ وأَنشد أَبو علي لوُشَيْمِ بن طارقٍ، ويقال للُحَيْمِ بن صَعْبٍ:  إِذا قالت حَذامِ، فأَنْصِتُوها؛  فإِنَّ القولَ ما قالَتْ حَذامِ  ويروى: فَصَدِّقُوها بدل فأَنْصِتوها. وحَذامِ: اسم امرأَة الشاعر، وهي  بنتُ العَتِيكِ بن أَسْلَم بن يَذْكُرَ بن عَنزَة. ويقال: أَنْصَتَ إِذا  سَكَتَ؛ وأَنْصَتَ غيرَه إِذا أَسْكَتَه. شمر: أَنْصَتُّ الرجل إِذا  سَكَتَّ له؛ وأَنْصَتُّه إِذا أَسْكَتَّه، جعله من الأَضداد؛ وأَنشد  للكميت:صَهٍ أَنْصِتُونا بالتَّحاوُرِ، واسْمَعُوا  تَشَهُّدَها من خُطْبةٍ وارْتِجالِها  أَراد: أَنْصِتُوا لنا؛ وقال آخر في المعنى الثاني:  أَبوكَ الذي أَجْدَى عَليَّ بنَصْرِه،  فأَنْصَتَ عَنِّي بعدَه كُلَّ قائل  قال الأَصمعي: يريد فأَسْكَتَ عني. وفي حديث الجمعة: وأَنْصَتَ ولم  يَلْغُ. أَنْصَتَ يُنْصِتُ إِنْصاتاً إِذا سَكَتَ سُكوتَ مُسْتَمع؛ وقد  أَنْصَتَ وأَنْصَتَه إِذا أَسْكَته، فهو لازم ومُتَعَدٍّ. وفي حديث طلحة، قال  له رجل بالبصرة: أَنْشُدُك اللهَ، لا تكن أَوَّلَ من غَدَر. فقال طلحة:  أَنْصِتُوني، أَنْصِتُوني قال الزمخشري: أَنْصِتُوني من الإِنْصاتِ، قال:  وتَعَدِّيه بإِلى فحذفه أَي اسْتَمِعُوا إِليَّ.  وأَنْصَتَ الرجلُ للَّهْو: مالَ؛ عن ابن الأَعرابي.
مقاييس اللغة:
(نصت) النون والصاد والتاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على السُّكوت. وأنصَتَ لاستماعِ الحديث، ونَصَتَ يَنْصِت. وفي كتاب الله تعالى:﴿وَأَنْصِتُوا﴾ [الأعراف 204].
القاموس المحيط:
نَصَتَ يَنْصِتُ، وأنْصَتَ وانْتَصَتَ سَكَتَ، والاسْمُ النُّصْتةُ، بالضم. وأنْصَتَه، وله سَكَتَ له، واسْتَمَعَ لحَديثِه. وأنْصَتَه أسْكَتَه، وللَّهْوِ مال. واسْتَنْصَتَه طَلَبَ أنْ يَنْصِتَ.
تاج العروس:
ن - ص - ت
" نَصَتَ " الرَّجُلُ " يَنْصِتُ " بالكسر نَصْتاً " وأَنْصَتَ " إِنْصَاتاً وهي أَعلَى " وانّتَصَتَ : سَكَتَ " هكذا فسّرَه غيرُ واحد وقد قيَّده الرَّاغِبُ والفَيُّوميّ بالاستِماع قالوا : أَنْصَتَ يُنْصِتُ إِنْصَاتاً إِذا سَكَتَ سُكُوتَ مُسْتَمِعٍ وقد نَصَتَ . هذا نصّ قَوْلهِم . وقال الطِّرمّاح في الانْتِصاتِ :
" يُخافِتْنَ بَعْضَ المَضغِ من خَشْيَةِ الرَّدَىويُنْصِتْنَ للسَّمْعِ انْتِصاتَ القُنَاقِنِ يُنصِتْن للسَّمْعِ أَي يَسْكُتْنَ لكي يَسْمَعْنَ وفي التنزيلِ العَزِيزِ " وإِذا قُرِىءَ القُرْآنُ فاسْتَمِعُوا لهُ وأَنْصِتُوا " قال ثعلب : معناهُ إِذا قرأَ الإِمَامُ فاسْتَمِعُوا إِلى قراءَتِه ولا تَتَكَلَّمُوا . " والاسْمُ " من الإِنْصَاتِ " النُّصْتَةُ : بالضَّمِّ " ومنه قولُ عُثْمَانَ لأُمّ سَلَمَةَ رضي الله عنهما : " لَكِ عَلَيَّ حَقُّ النُّصْتَةِ " . " وأَنْصَتَه و " أَنْصَتَ " لَهُ " إِذا " سَكَتَ لَهُ " مثل نَصَحَه ونَصَحَ لَهُ . وأَنْصَتُّه وأَنْصَتُّ له مثل نَصَحْتُه ونَصَحْتُ لَهُ . الإِنْصَاتُ هو السُّكُوتُ والاسْتِمَاعُ للحَدِيثِ يقال : أَنْصَتَه وأَنْصَتَ لهُ إِذا " اسْتَمَع لحِديثِه " . وأَنشد أَبو علّي لِوسيمِ بنِ طارِق ويقَال : للُجَيْمِ بن صَعْبٍ :
إِذا قَالَتْ حَذَامِ فأَنْصِتُوها ... فإِنَّ القَوْلَ ما قَالَتْ حَذَامِ وهكذا أَنشَدَه ابنُ السِّكِّيتِ أَيضاً ومثله في الصّحاح ويروى " فَصَدِّقُوهَا " بدل " فَأَنْصِتُوهَا " وحَذامِ امرأَةُ الشَّاعر وهي بنتُ العَتِيكِ بنِ أَسْلَمَ ابنِ يَذْكُرَ بنِ عَنَزَةَ . ويقال : أَنْصَتَ إِذا سكَتَ وأَنْصَتَ غيرَه إِذا أَسْكَتَه قال شَمِرٌ : أَنْصَتُّ الرَّجُلَ إِذا سَكَتَّ له " وأَنْصَتَهُ " إِذا " أَسْكَتَه " جعلَه من الأَضْداد . وأَنشد للكُميت :
صَهٍ أَنْصِتُونا بالتَّجَاوُزِ واسْمَعُوا ... تَشَهُّدَهَا من خُطْبَةٍ وارتِجالهَا أَرادَ أَنْصِتُوا لنا . وقال آخَرُ في المعنى الثاني :
أَبُوكَ الذي أَجْدَى عَلَيَّ بِنَصْرِهِ ... فَأَنْصَتَ عَنّي بَعْدَه كُلَّ قائِلِ قال الأَصْمَعِيّ : يريدُ فأَسْكَتَ عَنِّي . وفي حَدِيثِ الجُمُعَة " وأَنْصَتَ وَلَمْ يَلْغُ " أَنْصَت يُنْصِتُ إِنْصاتاً إِذا سَكَتَ سُكُوتَ مسْتَمِع وقد نَصَتَ وفي حديث طَلْحَةَ " قالَ لهُ رَجُلٌ بالبَصْرَةِ أَنْشُدُكَ اللهَ لا تَكُنْ أَوَّلَ من غَدَرَ فقال طَلْحةُ : أَنْصِتُونِي أَنصِتُونِي " قال الزَّمَخْشَرِيُّ : أَنْصِتُونِي من الإِنْصاتِ قال : وتَعَدِّيه بإِلي فحَذَفه أَي اسْتَمِعُوا إِليَّ . أَنْصَت الرجلُ " لِلَّهْوِ : مالَ " عن ابنِ الأَعْرابيّ " واسْتَنْصَتَه " إِذا " طَلَبَ أَنْ يُنْصِتَ " لَه

##### Türkçe

نصت
**نَصَتَ** - **يَنْصِتُ** - **أنْصَتَ** - **يُنْصِتُ**
**نَصَتَ - يَنْصِتُ** + varlık + **لـِ** ses: sakinleşir ve susar ve sesi yahut sözü en iyi surette ayırt etmek için dikkat kesilir
**أَنْصَتَ - يُنْصِتُ**: “**أفعَلَ**” vezninde, “**نَصَتَ - يَنْصِتُ**”dan: onu “**يَنْصِتُ**” kıldı; yahut kendisini “**تَنْصِتُ**” kıldı: sükûnete ve dikkatini ve işitmesini yöneltmeye özen gösterdi ki sesi ve sözü en iyi surette yakalasın
Ve lafız, “konuşulan sözde ses şiddetini gizleme yahut saklama yahut azaltma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَصَتَ - يَنْصِتُ**، **خَفَتَ - يَخْفِتُ**، **هَمَسَ - يَهْمِسُ**، **صَمَتَ - يَصْمُتُ**، **وَجَسَ - يَجِسُ**، **كَتَمَ - يَكْتُمُ**

**أنصت - أنصتوا**
 	﴿Ve Kur’an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun; umulur ki merhamet olunursunuz (204)﴾ **الأعراف** ﴿Ve cinlerden bir topluluğu sana yöneltmiştik; Kur’an’ı dinliyorlardı; onu hazır bulduklarında dediler ki: susun; sonra bitirilince kavimlerine uyarıcılar olarak döndüler (29)﴾ **الأحقاف**

مختار الصحاح
● [**نصت**] ن ص ت: **الإِنْصَاتُ** susmak ve dinlemektir; **أَنْصَتَهُ** ve **أَنْصَتَ له** dersin. Şair dedi ki:
Eğer **حذام** dedi ise, ona susun; çünkü söz, **حذام**’ın dediğidir
Ve “ona inanın” diye de rivayet olunur.

الراغب:
صوت
**الصوت**: iki cismin çarpmasından doğan sıkışmış havadır; bu iki kısımdır: nefesle birlikte olmayan sırf ses; uzatılmış ses gibi; ve bir sesle nefes alma. Nefes alan da iki kısımdır: ihtiyarsız: cansızlardan ve hayvanlardan olduğu gibi; ve ihtiyari: insandan olduğu gibi; bu da iki kısımdır: elle vurma; udun sesi ve onun benzeri olan şeyler gibi; ve ağızla vurma. Ağızla olan da iki kısımdır: **نطق** ve **غير نطق**; **غير النطق** ney sesi gibi; **النطق** ise ya sözden müfred olur; yahut mürekkeb olur; sözün türlerinden biri gibi. Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve sesler Rahmân’a boyun eğdi; artık fısıltıdan başka işitmezsin﴾ [طه/108] ve dedi ki: ﴿Seslerin en çirkini, eşeklerin sesidir﴾ [لقمان/19]، ﴿Seslerinizi Peygamberin sesinin üstüne yükseltmeyin﴾ [الحجرات/2]. Sesin nehiy ile tahsis edilmesi, onun **النطق** ve **الكلام**dan daha genel olmasındandır; ve caizdir ki onu tahsis etti; çünkü mekruh olan, onun üstünde ses yükseltmektir, söz yükseltmek değil. Ve **رجل صيت**: sesi şiddetli (kimse); ve **صائت**: bağıran; ve **الصيت** güzel anma ile tahsis edilmiştir; aslında sesin yayılması olduğu halde.
Ve **الإنصات**: ona, konuşmayı terk etmekle birlikte dinlemektir. Yüce Allah dedi ki: ﴿Kur’an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun﴾ [الأعراف/204]. Ve denildi ki: cevap vermeye **إنصات** denir; bu bir şey değildir; çünkü cevap, **الإنصات**tan sonra olur; eğer onda kullanılırsa, bu, cevabın mümkün olması için dinlemeye teşviktir.

ملخص اللسان
1.     **نَصَتَ** adam **يَنْصِتُ** **نَصْتاً**; ve **أَنْصَتَ**, o daha yüksektir; ve **انْتَصَتَ**: sustu;
2.     **يُنْصِتْنَ** işitmeye; yani sussunlar ki işitsinler. Aziz tenzilde: “Kur’an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun.” **ثعلب** dedi: manası, imam okuduğu zaman, onun kıraatini dinleyin ve konuşmayın. Ve **النُّصْتةُ**: **الإِنْصاتِ**tan isimdir.
3.     Ve **الإِنْصاتُ**: susmak ve sözü dinlemektir; der ki: **أَنْصِتُوه** ve **أَنْصِتُوا**
4.     Ve **أَنْصَتَ** ve **أَنْصَتَه**: onu susturduğu zaman; o hem لازم hem مُتَعَدٍّdir
5.     Ve adam **أَنْصَتَ** eğlenceye: meyletti;

لسان العرب
● -   **نصت**: **نَصَتَ** adam **يَنْصِتُ** **نَصْتاً**, ve **أَنْصَتَ**, o daha yüksektir; ve **انْتَصَتَ**: sustu; ve **الطرماح** **الانْتِصاتِ** hakkında dedi ki:
  Ölüm korkusundan çiğnemenin bir kısmını kısarlar,
  Ve işitmeye, **القَناقِنِ**’in **انْتِصات**ı gibi susarlar
**يُنْصِتْنَ** işitmeye; yani sussunlar ki işitsinler. Ve aziz tenzilde: “Kur’an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun.” **ثعلب** dedi: manası, imam okuduğu zaman, onun kıraatini dinleyin ve konuşmayın. Ve **النُّصْتةُ**: **الإِنْصاتِ**tan isimdir; ve ondan, **عثمان**’ın **أُم سلمة**’ye, Allah ikisinden de razı olsun, sözü: “Senin için bende **حَقُّ النُصْتةِ** vardır.” Ve **أَنْصَتَه** ve **أَنْصَتَ له**: **نَصَحَه** ve **نَصَحَ له** gibidir; ve **أَنْصَتُّه** ve **نَصَتُّ له**: **نَصَحْتُه** ve **نَصَحْتُ له** gibidir. **الإِنْصاتُ**: susmak ve sözü dinlemektir; der ki: **أَنْصِتُوه** ve **أَنْصِتُوا له**; ve **أَبو علي** **وُشَيْمِ بن طارقٍ** için, ve **لُحَيْمِ بن صَعْبٍ** için denilir, şu beyti okudu:
Eğer **حَذامِ** dedi ise, ona susun;
Çünkü söz, **حَذامِ**’ın dediğidir
Ve “ona inanın” diye, **فَصَدِّقُوها** diye de rivayet olunur; **حَذامِ**: şairin karısının adıdır; o, **العَتِيكِ بن أَسْلَم بن يَذْكُرَ بن عَنزَة**’nin kızıdır. Ve denilir: **أَنْصَتَ** sustuğu zaman; ve **أَنْصَتَ** başkasını, onu susturduğu zaman. **شمر**: **أَنْصَتُّ** adamı, ona sustuğum zaman; ve **أَنْصَتُّه** onu susturduğum zaman; onu **الأَضداد**dan kıldı. Ve **الكميت**’ten şu okundu:
Sus! Bizi, karşılıklı konuşma ile susturun ve dinleyin,
Onun hutbeden ve irticalinden teşehhüdünü
İstediği: bize susun. Ve başka biri, ikinci manada dedi ki:
Baban, yardımıyla bana fayda sağlayan odur;
Ondan sonra her söyleyeni benden yana susturdu
**الأَصمعي** dedi: yani benden yana susturdu. Ve cuma hadîsinde: “Ve sustu ve boş söz söylemedi.” **أَنْصَتَ يُنْصِتُ إِنْصاتاً**: dinleyen susuşla sustuğu zaman; ve **أَنْصَتَ** ve **أَنْصَتَه**: onu susturduğu zaman; o hem لازم hem مُتَعَدٍّdir. Ve **طلحة** hadîsinde: Basra’da bir adam ona dedi ki: “Seni Allah ile yemin verdiririm; ilk hain olan olma.” **طلحة** dedi: **أَنْصِتُوني، أَنْصِتُوني**. **الزمخشري** dedi: **أَنْصِتُوني** **الإِنْصاتِ**tandır; dedi ki: ve onun **إِلى** ile geçişliliği vardır; onu hazfetti; yani “bana dinleyin.” Ve adam **أَنْصَتَ** eğlenceye: meyletti; **ابن الأَعرابي**’den.

مقاييس اللغة:
(**نصت**) **النون** ve **الصاد** ve **التاء** tek bir kelimedir; susmaya delalet eder. Ve **أنصَتَ** sözü dinlemek için; ve **نَصَتَ يَنْصِت**. Ve Allah’ın kitabında: ﴿**وَأَنْصِتُوا**﴾ [الأعراف 204].

القاموس المحيط:
**نَصَتَ يَنْصِتُ** ve **أنْصَتَ** ve **انْتَصَتَ**: sustu; isim **النُّصْتةُ**dur, zamme ile. Ve **أنْصَتَه** ve ona: ona sustu ve onun sözünü dinledi. Ve **أنْصَتَه**: onu susturdu; ve eğlenceye: meyletti. Ve **اسْتَنْصَتَه**: susmasını talep etti.

تاج العروس:
ن - ص - ت
“**نَصَتَ**” adam “**يَنْصِتُ**” kesre ile, **نَصْتاً**; ve “**أَنْصَتَ**” **إِنْصَاتاً**, o daha yüksektir; ve “**انّتَصَتَ**”: sustu. Böylece onu birden fazla kimse tefsir etti; **الرَّاغِبُ** ve **الفَيُّوميّ** onu dinleme ile kayıtladı. Dediler ki: **أَنْصَتَ يُنْصِتُ إِنْصَاتاً**: dinleyen susuşla sustuğu zaman; ve **نَصَتَ** da olmuştur. Bu, onların sözünün nassıdır. Ve **الطِّرمّاح** **الانْتِصاتِ** hakkında dedi ki:
“Ölüm korkusundan çiğnemenin bir kısmını kısarlar ve işitmeye, **القُنَاقِنِ**’in **انْتِصات**ı gibi susarlar”
**يُنصِتْن** işitmeye; yani sussunlar ki işitsinler. Ve aziz tenzilde: “Kur’an okunduğu zaman onu dinleyin ve susun.” **ثعلب** dedi: manası, imam okuduğu zaman, onun kıraatini dinleyin ve konuşmayın. “Ve isim”, “**الإِنْصَاتِ**tan”, **النُّصْتَةُ**dur: zamme ile. Ve ondan, **عُثْمَان**’ın **أُمّ سَلَمَةَ**’ye, Allah ikisinden de razı olsun, sözü: “Senin için bende **حَقُّ النُّصْتَةِ** vardır.” Ve **أَنْصَتَه** ve “**أَنْصَتَ** ona” : “ona sustuğu zaman”; **نَصَحَه** ve **نَصَحَ لَهُ** gibidir. Ve **أَنْصَتُّه** ve **أَنْصَتُّ له**: **نَصَحْتُه** ve **نَصَحْتُ لَهُ** gibidir. **الإِنْصَاتُ** susmak ve sözü dinlemektir; denilir: **أَنْصَتَه** ve **أَنْصَتَ لهُ**: “onun sözünü dinlediği zaman.” Ve **أَبو علّي**, **وسيمِ بنِ طارِق** için, ve **لُجَيْمِ بن صَعْبٍ** için denilir, şu beyti okudu:
Eğer **حَذَامِ** dedi ise, ona susun...
Çünkü söz, **حَذَامِ**’ın dediğidir
Böylece onu **ابنُ السِّكِّيتِ** de okudu; ve onun benzeri **الصّحاح**’tadır; ve “**فَصَدِّقُوهَا**” diye rivayet olunur; “**فَأَنْصِتُوهَا**” yerine. Ve **حَذامِ** şairin karısıdır; o, **العَتِيكِ بنِ أَسْلَمَ ابنِ يَذْكُرَ بنِ عَنَزَةَ**’nin kızıdır. Ve denilir: **أَنْصَتَ** sustuğu zaman; ve **أَنْصَتَ** başkasını, onu susturduğu zaman. **شَمِرٌ** dedi: **أَنْصَتُّ** adamı, “ona sustuğum zaman”; ve “**أَنْصَتَهُ**” onu “susturduğum zaman”; onu **الأَضْداد**dan kıldı. Ve **الكُميت**’ten şu okundu:
Sus! Bizi, aşma ile susturun ve dinleyin...
Onun hutbeden ve irticalinden teşehhüdünü
İstediği: bize susun. Ve başka biri, ikinci manada dedi ki:
Baban, yardımıyla bana fayda sağlayan odur...
Ondan sonra her söyleyeni benden yana susturdu
**الأَصْمَعِيّ** dedi: yani benden yana susturdu. Ve cuma hadîsinde: “Ve sustu ve boş söz söylemedi.” **أَنْصَت يُنْصِتُ إِنْصاتاً**: dinleyen susuşla sustuğu zaman; ve **نَصَتَ** da olmuştur. Ve **طَلْحَةَ** hadîsinde: “Basra’da bir adam ona dedi ki: Seni Allah ile yemin verdiririm; ilk hain olan olma. **طَلْحةُ** dedi: **أَنْصِتُونِي أَنصِتُونِي**.” **الزَّمَخْشَرِيُّ** dedi: **أَنْصِتُونِي** **الإِنْصاتِ**tandır; dedi ki: ve onun **إِلي** ile geçişliliği vardır; onu hazfetti; yani “bana dinleyin.” Adam “**أَنْصَت**” eğlenceye: meyletti; **ابنِ الأَعْرابيّ**’den. Ve “**اسْتَنْصَتَه**”: “ona susmasını talep ettiği zaman.”
