# نصح (ن-ص-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B5%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Dikiş demektir

- Harfler: ن - ص - ح
- Kur'an'da: 13 geçiş · 11 ayet · 10 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (10)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [النَّاصِحِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/siga/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%B5%D9%90%D8%AD%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Öğüt verenler | 3 | 3 | [7:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/7:21.md) |
| [وَنَصَحْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%AD%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | وَفَعَلْتُ | Ve öğüt verdim | 2 | 2 | [7:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/7:79.md) |
| [أَنْصَحَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B5%D9%8E%D8%AD%D9%8E.md) | أَفْعَلَ | Öğüt veririm | 1 | 1 | [11:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/11:34.md) |
| [لَنَاصِحُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/siga/%D9%84%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَفَاعِلُونَ | Öğüt verenler | 1 | 1 | [12:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/12:11.md) |
| [نَاصِحٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/siga/%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%90%D8%AD%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Öğüt veren | 1 | 1 | [7:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/7:68.md) |
| [نَاصِحُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/siga/%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Öğüt verenler | 1 | 1 | [28:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/28:12.md) |
| [نَصَحُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Öğüt verdiler | 1 | 1 | [9:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/9:91.md) |
| [نَصُوحًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B5%D9%8F%D9%88%D8%AD%D9%8B%D8%A7.md) | فَعُولًا | Öğüt veren | 1 | 1 | [66:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/66:8.md) |
| [نُصْحِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B5%D9%92%D8%AD%D9%90%D9%8A.md) | فُعْلِي | Öğüdüm | 1 | 1 | [11:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/11:34.md) |
| [وَأَنْصَحُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B5%D9%8E%D8%AD%D9%8F.md) | وَأَفْعَلُ | Ve öğüt veririm | 1 | 1 | [7:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/7:62.md) |

## Mücavir kökler — 64 mücavir (88 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 4 ortak ayet · G² 22 · İş ayakkabısı
2. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Saçak demektir
3. [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Sua’f el çatlamasıdır
4. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Ribve, tümsek demektir
5. [أسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Usve ilacın acıtmasından üzülmek anlamında kullanılmaktadır
6. [قصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Daha uzak
7. [رضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
8. [دلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Dell : Delv kova demektir
9. [كفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Üstüne oturulan keçe demektir
10. [حرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
11. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
12. [غوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…
13. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
14. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Bürde” gocuk demektir
15. [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
16. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
17. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Umulur
18. [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kasem sad ile gövdesi kopmuş ağacın yerinde duran köküdür
19. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
20. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Veli arka demektir
21. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
22. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Katlanmış deri demektir
23. [نفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fayda eder
24. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayağın alt tarafı demektir
25. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyt ev demektir
26. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sağ yandır
27. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Cariye yelkenli sandal demektir
28. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rical ayak demektir
29. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Eveye yuva demektir
30. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hiram keçe demektir
31. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
32. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
33. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İki yüzlüler
34. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
35. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Su birikintisidir
36. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
37. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
38. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bab kapı demektir
39. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
40. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dahl: Kuytu yer demektir
41. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · El ve kol demektir
42. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hilal yeni ay demektir
43. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
44. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Kıdr kazandır
45. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
46. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Musa
47. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
48. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
49. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
50. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
51. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beraber
52. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Biribirini kesen yoldur
53. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ateş demektir
54. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
55. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Bahçe demektir
56. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
57. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
58. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
59. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Önce
60. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B5%D8%AD/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نصح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md), [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md), [رشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF.md), [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) |
| Zıt Kök | [غشش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D8%B4.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki parçayı dikişle birleştirmek, yırtığı onarmak ve bir nesneyi yabancı maddelerden arındırıp saflaştırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Karşıdakinin hayrına olan eylem veya sözü tam bir içtenlik, arılık ve bütünlük bilinciyle sunma |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistemdeki gedikleri kapatan, yapıyı tahkim eden ve sahtelikten arınmış güven ilişkisini kuran ilke |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca tek taraflı ahlaki vaaz veya kuru bir tavsiye sayılması; onarıcı, dikişleyici ve saflaştırıcı kurumsal niteliğinin gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نص | Bir şeyi açığa çıkarmak, yükseltmek, ayırmak ve görünür biçimde belirgin kılmak; [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) kökünde dikmek ve belirginleştirmek, [نصت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AA.md) kökünde dikkati toplayıp kulak vermek, [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) kökünde yardım ve kuvveti açığa çıkarmak, [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md) kökünde tam ortadan ayırıp paylaştırmak, [نصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%88.md) kökünde ise alındaki saç tutamını tutup çekmek gibi türevlerde bu kök anlam görülür. | ح | Boğaz harfi olan ha harfinin sızıcı ve yumuşak temasıyla, açığa çıkan unsuru yırtığı kapatacak şekilde bitiştirme, iki yakayı birleştirme (dikiş) ve tortuları tasfiye ederek arılık/saflık kazandırma anlamına daralmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşamın akışı, süreklilik arz eden bağ ve canlı bir hareketin başlaması |
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dağılmış olanı yakalama, bir araya toplama, sabitleme ve hedefe kenetleme |
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış tesirlere karşı koruyucu bir sınır çekme, içtekini arındırıp muhafaza etme |
| نصح | Dağılmış veya yırtılmış yapıyı canlı bir bağla yakalayıp koruyucu bir bütünlük içine dikmek ve arındırmak | Canlı süreklilik (ن) taşıyan bir gayeyle, ayrışmış parçaları yakalayıp birleştirmek (ص) ve yabancı unsurlardan arındırarak koruma altına almak (ح). |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Terzinin elbiseyi dikmesi, ipliğin iğneye geçirilip yırtığın kapatılması (en-nâsih: terzi, en-nisâh: dikiş ipliği, kâmîsun mensûh: dikilmiş gömlek) ve balın tortusundan süzülerek arındırılması (nâsihu'l-asel: süzme bal). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A'şâ, içki meclisinde derilerin yere serilmesini dikiş/tabaklama derilerine benzeterek şöyle der: فترى القوم نشاوى كلهم / مثل ما مدت نصاحات الربح |
| Erken Arapça kullanım | Hüzeyl kabilesinden Sâide b. Cüeyye, süzülmüş saf balı ve berrak suyu tasvir ederken kökü saflık anlamında kullanır: فأزال مفرطها بأبيض ناصح / من ماء ألهاب بهن التألب |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kökün نصح biçimindeki doğrudan varlığı ağırlıklı olarak Güney Sami (Arapça) havzasında dikiş dikmek, arıtmak ve içtenlikle davranmak ekseninde özelleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan n-ṣ-ḥ kökü daha çok zafer kazanmak, parlamak, üstün gelmek, yönetmek (İbranice natsach / נָצַח) çizgisine kayarken, Arapçadaki yırtığı onarma ve saflaştırma anlam matrisiyle fonetik olarak örtüşen ancak semantik açıdan zafer ve parlaklık yönüne evrilen bir akrabalık gösterir. Arapçada نصح kelimesi somut bedensel ve nesnel pratiklerden (terzilik, bal süzme, devenin suya kanması) kopmayarak zihinsel-ahlaki bir saflık ve bütünleme makamına taşınmıştır. İki ucu birleştirip yırtığı kapatma eylemi, ahlaki düzlemde hile ve aldatmanın (gışş) karşıtı olan samimiyeti ifade eder hale gelmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dikiş dikmek (el-hiyâta) ve tortuyu süzüp arındırmak (el-hulûs) | Somut nesne düzlemindeki yırtığı kapama ve yabancı unsuru tasfiye etme eylemi, doğrudan ahlaki içtenliğe ve sadakate aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נצח (n-ṣ-ḥ) kökünde parlamak, üstün gelmek, ebedi olmak; Süryanice nṣaḥ biçiminde ışıldamak, şöhret bulmak | Fonetik olarak özdeş kökün Arapçada arılık ve bütünleme, Kuzeybatı Sami dalında ise parlama ve zafer kazanma yönünde ayrışması söz konusudur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denkliğiyle kanıtlanmış ortak bir kök formu tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Gesenius, Lisān al-ʿArab, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نصح | Anlamlı | Dikiş dikmek, arındırmak, öğüt vermek | Yırtığı birleştirmek, hileden arınmış olarak muhatabın ıslahını istemek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [نحص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%B5.md) | Anlamlı | Dağın temeli, kısır yaban eşeği | Dağın sert dip kökü (nuhs) ve gebe kalmayan diri yaban eşeği (nahûs) | Kur'an'da geçmez; sertleşme ve dip anlamı taşır |
| [صنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%86%D8%AD.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir |
| [صحن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%86.md) | Anlamlı | Geniş kap, kase, dövmek | Geniş ve yayvan kase; açıklık ve vurma | Kur'an'da geçmez; açılma ve yayılma bildirir |
| [حنص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D8%B5.md) | Anlamlı | Daralmak, sıkışmak | Bir şeyin daralıp zorlaşması | Kur'an'da geçmez; Tahdhîb'e göre müsta'meldir |
| [حصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%86.md) | Anlamlı | Korumak, muhkem kılmak | Kale ve sığınakla koruma altına almak, iffetli olmak | Kur'an'da geçer; harflerin yer değiştirmesiyle koruma ortak paydası sürer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نصح | Merkez | Onarma, arındırma ve bütünleme | Muhatabın eksiğini kapatıp ona hilesiz, arı bir yöneliş sunmaktır. | Hem içsel arılığı (ihlas) hem de fiili onarımı (dikiş) bir arada tutar. |
| [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) | Komşu | Saflık ve arılık | [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) katışıksız olmayı ve ayrışmayı vurgularken, نصح fazladan onarma ve fayda sağlama eylemini içerir. | Sadece tortudan arınma değil, muhatabın hayrına yönelmiş etkin bir saflıktır. |
| [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md) | Komşu | Sözlü uyarı ve irşat | [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md) kalbi yumuşatacak korkutma ve teşvik içeren sözdür; نصح ise sözü aşan genel bir iyilik ve sadakat tutumudur. | Vaaz bir anlatım biçimidir; nasihat ise ilişkinin hilesiz dikişidir. |
| [رشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF.md) | Komşu | Doğru hedefe yönelme | [رشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF.md) hedefe tam isabet etmeyi ve doğru yolda yürümeyi; نصح ise bu istikameti gösteren samimi gayreti belirtir. | Nasihat vesile ve niyet, rüşd ise ulaşılan yetkinlik durumudur. |
| [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) | Komşu | İyilik, dirlik ve düzgünlük | [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) bozulmanın zıddı olan barış ve dengedir; نصح ıslahın içsel motoru ve sadık niyetidir. | Nasihat olmaksızın hakiki ıslah gerçekleşemez. |
| [غشش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D8%B4.md) | Zıt | Hile, aldatma ve bulanıklık | Sütü suyla karıştırmak, muhataptan gerçeği gizlemek ve kalpte kötülük saklamaktır. | Nasihatin tam karşıtıdır; bütünlüğü bozar ve arılığı kirletir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نصح | خلوص الود وإصلاح الخلل | Muhatabın hayrını dileyerek kusuru onarma ve hilesiz sevgi besleme | Kesin |
| Latince | sincere monere, sarcire | İçtenlikle uyarmak, tamir etmek | Latince monere tavsiyeyi, sarcire ise yırtığı yamayıp onarmayı karşılar; kökün iki yönünü paylaşırlar. | Güçlü |
| İngilizce | sincere counsel, mending, benevolence | Samimi rehberlik, onarma, iyilik isteme | Counsel yalnızca akıl vermeyi anlatırken, mending kökün dikiş/tamir çekirdeğini yakalar. | Güçlü |
| Almanca | aufrichtiger Rat, flicken | İçten öğüt, kusuru gidermek/yamamak | Rat tek başına zihinsel kalır; flicken eylemiyle birleştiğinde kökün onarıcı yönü belirginleşir. | Güçlü |
| Fransızca | conseil sincère, raccommoder | Samimi tavsiye, dikişle onarma | Raccommoder yırtılanı düzeltme ve barıştırma nüansıyla kökün fiziksel çekirdeğini taşır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Peygamberlerin daveti (نَصَحْتُ, أَنْصَحُ, نَاصِحٌ) | Tebliğde kusursuz samimiyet, hiçbir menfaat gütmeden hakikati bildirme | Peygamberlerin kavimlerine hitabı; A'râf [7:62](https://lisan.digital/tr/ayet/7:62.md), [7:68](https://lisan.digital/tr/ayet/7:68.md), [7:79](https://lisan.digital/tr/ayet/7:79.md), [7:93](https://lisan.digital/tr/ayet/7:93.md); Hûd [11:34](https://lisan.digital/tr/ayet/11:34.md) |
| Şeytanın ve hilekârların sahte iddiası (نَاصِحِينَ, لَنَاصِحُونَ) | Aldatıcı bir dostluk ve sadakat maskesi takınma | İblis'in Âdem ve Havva'yı kandırması, Yusuf'un kardeşlerinin babalarını iknası; A'râf [7:21](https://lisan.digital/tr/ayet/7:21.md); Yûsuf [12:11](https://lisan.digital/tr/ayet/12:11.md) |
| Himaye ve bakım talebi (نَاصِحُونَ) | Bir kimsenin bakımını, emzirmesini ve korunmasını üstlenme | Musa'nın sarayda himaye edilişi; Kasas [28:12](https://lisan.digital/tr/ayet/28:12.md) |
| Sadakat ve meşruiyete bağlılık (نَصَحُوا) | Darlıkta bile Allah ve Resulü'ne hilesiz, tam bağlılık içinde kalma | Savaşa katılamayan zayıfların ve hastaların durumu; Tevbe [9:91](https://lisan.digital/tr/ayet/9:91.md) |
| Onarıcı ve kusursuz tövbe (نَصُوحًا) | Yırtığı kapatan, dönüşü olmayan, arı ve kesin nedamet | Günahlardan bütünüyle sıyrılıp hali ıslah etme; Tahrîm [66:8](https://lisan.digital/tr/ayet/66:8.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlerin sıfatları ve tövbe nazariyesi | Peygamberin tebliğde kendi nefsine bir pay çıkarmaması; tövbe-i nasûhun günah izini tamamen yok eden mahiyeti. | Tam ihlas, sıdk ve insanın imanındaki yırtıkları onarması. |
| Fıkıh | Hükümdara ve topluma karşı nasihat vazifesi, alışverişte dürüstlük | Emr-i bi'l-ma'ruf ilkeleri, meşru yöneticiye sadakat ve kusur bildirme; akitlerde aldatmanın (gışş) yasaklığı. | Aldatmayı terk etmek, sözleşmedeki eksiklikleri gidermek ve kamusal maslahatı gözetmek. |
| Tefsir | Peygamber kıssaları ve tövbe ayetleri | Nasihatin vaazdan öte bir dostluk, dikiş ve yırtığı yamama metaforu olarak kavranması (Zemahşerî, Râzî). | Kelimenin terzilik ve bal süzme kök anlamından hareketle ayetlerin yorumlanması. |
| Hadis | Dinin mahiyeti tarifi (ed-Dînü en-nasîha) | Dinin bizzat samimiyet ve sadakatten ibaret sayılması; Allah'a, Kitabı'na, Resulü'ne, yöneticilere ve bütün müminlere nasihat. | Bütün ilişkiler ağında sahteliği dışlayan mutlak içtenlik ve onarıcılık. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun Rabbi ve elçisiyle kurduğu bağ | Hilesiz teslimiyet ve onarıcı tövbe | Kulun kalbindeki şüphe ve nifak yırtıklarını kapatması | Tevbe [9:91](https://lisan.digital/tr/ayet/9:91.md) ve Tahrîm [66:8](https://lisan.digital/tr/ayet/66:8.md) bağlamında dini hayatın samimiyet zeminine oturtulmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Bilginin aktarımı ve eleştiri ahlakı | Doğruyu saptırmadan sunma ve ilmi tashih | Fikri ve ameli hataları örtbas etmeden onarma | Âlimin topluma ve talebeye karşı hakikati eğip bükmeden, arı biçimde iletmesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Yöneten-yönetilen ilişkisi ve kamu denetimi | Sadakat, yapıcı eleştiri ve kamu maslahatı | İktidarın keyfiliğini önleme ve toplumsal dokuyu tahkim etme | Emr-i bi'l-ma'ruf gereği idarecilere gerçeği hatırlatıp devlet mekanizmasındaki gedikleri kapamaktır. | Güçlü |
| İktisadi | Ticari muameleler ve üretim kalitesi | Kusuru gizlememe ve malın kalitesinde dürüstlük | Piyasada güveni tesis edip aldatmayı (gışş) tasfiye etme | Malın ayıbını göstermek, hileli üretimi engellemek ve sözleşme dokusunu korumaktır. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hata düzeltme kodları (error-correcting codes) ve filtreleme (tasfiye) | İletilen sinyaldeki gürültüyü (şâibe) süzüp temizleme ve bozulmuş/yırtılmış veri bloklarını matematiksel dikişle aslına uygun onarma işlemidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Restoratif adalet ve güven temelli toplumsal sermaye | Suç veya kusurla parçalanan toplumsal dokunun cezalandırmadan ziyade onarıcı bir müdahaleyle yeniden dikilmesi ve ilişkilerin hilesiz arılığa kavuşturulmasıdır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Nasihat kelimesinin hiyerarşik bir konumdan verilen, can sıkıcı bir ahlak dersine, kuru bir vaaza veya rastgele bir akıl hocalığına indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün kökenindeki dikiş dikme (kusuru ve yarığı kapatma) ve saflaştırma (bütün şaibelerden arındırma) manaları; ilişkinin her iki tarafını da bağlayan ontolojik bir sadakat ve onarım eylemidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki peygamber tavrının sadece sözel bir telkin sanılması, dini sadakatin (Tevbe [9:91](https://lisan.digital/tr/ayet/9:91.md)) ve nasûh tövbenin (Tahrîm [66:8](https://lisan.digital/tr/ayet/66:8.md)) dönüştürücü ve onarıcı yapısal gücünün anlaşılamaması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nübüvvet metodolojisini, ahlak felsefesini ve tövbe psikolojisini bir araya getiren anahtar bir kavramdır. Peygamberlerin topluma yaklaşımının bir üstünlük taslama değil, yırtılan fıtrat dokusunu onarma (dikiş) ve tortulardan arındırma (hulûs) hareketi olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin kavimleriyle yüzleşmelerini anlatan A'râf ve Hûd surelerindeki davet sahnelerinde, nifak ve cihad imtihanının işlendiği Tevbe Suresi'nde ve arınmayı şart koşan Tahrîm Suresi'nde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nasihati üstten bakan bir kınama veya zorlama olarak algılayan yaklaşımı yıkar; yerine muhatabın hayrını kendi çıkarının önüne koyan, hilesiz ve yapıcı bir dostluk ve onarım ameliyesi koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yırtılan kumaşı iğne ve iplikle birleştirmek, elbiseyi dikip bütünlemek ve bal gibi akışkan maddeleri süzgeçten geçirerek yabancı unsurlardan arındırmak.
- Soyut anlam: Bir varlığın, ilişkinin veya inancın yapısında ortaya çıkan eksiklik ve gedikleri hilesiz, arı ve yapıcı bir niyetle kapatıp kemale erdirmek.
- Sistematik karşılık: Bir sistemdeki gürültüyü, şaibeyi ve çatlakları gidererek bileşenler arasında yüksek düzeyli güven ve bütünlük sağlayan onarıcı operatör.
- LaTeX modeli: $$S_{t+1} = \Phi(S_t \setminus \Xi) \cup \partial(S_t)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_t$ sistemin mevcut kusurlu veya yarılmış durumunu temsil eder. $\Xi$ bileşeni yapıya karışmış olan yabancı unsurları, hileyi ve tortuları gösterir; $S_t \setminus \Xi$ işlemi bunların süzülüp arındırılmasını simgeler. $\partial(S_t)$ ifadesi yırtılan kenarları ve çatlakları temsil eder; $\Phi$ operatörü ise dikiş ve onarım fonksiyonu olarak bu ayrışmış sınırları birleştirip bütünleyen nasihat eylemidir. Sonuç $S_{t+1}$, hilesiz ve onarılmış yeni kararlı duruma karşılık gelir.

## Geçtiği ayetler (11 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B5%D8%AD/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/7:21.md) — النَّاصِحِينَ

وَقَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ

Meal (IK): Ve; doğrusu ben size öğüt verenlerdenim, diye ikisine yemin etti.

### [Araf 7:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/7:62.md) — وَأَنْصَحُ

أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَأَنْصَحُ لَكُمْ وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Rabbımın vahyettiklerini size bildiriyorum. Ve size öğüt veriyorum. Ben sizin bilmediğinizi de Allah katından biliyorum.

### [Araf 7:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/7:68.md) — نَاصِحٌ

أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَأَنَا لَكُمْ نَاصِحٌ أَمِينٌ

Meal (IK): Size Rabbımın vahyettiklerini bildiriyorum. Ve ben, sizin için emin bir öğütçüyüm.

### [Araf 7:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/7:79.md) — وَنَصَحْتُ · النَّاصِحِينَ

فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَاقَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ

Meal (IK): O da onlardan yüz çevirdi ve dedi ki: Ey kavmim; andolsun ki ben, size Rabbımın vahyettiğini bildirdim ve size öğüt verdim. Ne var ki siz, öğüt verenleri sevmiyorsunuz.

### [Araf 7:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/7:93.md) — وَنَصَحْتُ

فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَاقَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ فَكَيْفَ آسَى عَلَى قَوْمٍ كَافِرِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine onlardan yüz çevirdi ve dedi ki: Ey kavmim; andolsun ki ben, Rabbımın bana vahyettiklerini size bildirdim. Ve öğüt verdim. Öyleyse ben, küfredenler kavmine nasıl tasalanırım?

### [Tevbe 9:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/9:91.md) — نَصَحُوا

لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَى وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنْفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُوا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Zayıflara, hastalara ve harcayacak şeyleri bulunmayanlara, Allah’a ve Rasulüne sadık kaldıkça bir sorumluluk yoktur. İhsan edenleri hesaba çekmeye de bir yol yoktur. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Hud 11:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/11:34.md) — نُصْحِي · أَنْصَحَ

وَلَا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

Meal (IK): Allah, sizi azdırmak isterse; ben size öğüt vermek istesem de faydası olmaz, Rabbınız O’dur. O’na döndürüleceksiniz.

### [Yusuf 12:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/12:11.md) — لَنَاصِحُونَ

قَالُوا يَاأَبَانَا مَا لَكَ لَا تَأْمَنَّا عَلَى يُوسُفَ وَإِنَّا لَهُ لَنَاصِحُونَ

Meal (IK): Dediler ki: Ey babamız; sen bize Yusuf’u neden güvenmiyorsun? Halbuki biz, onun iyiliğini istemekteyiz.

### [Kasas 28:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/28:12.md) — نَاصِحُونَ

وَحَرَّمْنَا عَلَيْهِ الْمَرَاضِعَ مِنْ قَبْلُ فَقَالَتْ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى أَهْلِ بَيْتٍ يَكْفُلُونَهُ لَكُمْ وَهُمْ لَهُ نَاصِحُونَ

Meal (IK): Önceden Biz, onun süt annelerin memesini kabul etmemesini sağladık. Bunun üzerine hemşiresi: Size, sizin adınıza ona bakacak ve iyi davranacak bir ev halkını tavsiye edeyim mi? dedi.

### [Kasas 28:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/28:20.md) — النَّاصِحِينَ

وَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ يَسْعَى قَالَ يَامُوسَى إِنَّ الْمَلَأَ يَأْتَمِرُونَ بِكَ لِيَقْتُلُوكَ فَاخْرُجْ إِنِّي لَكَ مِنَ النَّاصِحِينَ

Meal (IK): Şehrin öte başından koşarak bir adam geldi ve dedi ki: Ey Musa; ileri gelenler, seni öldürmek için aralarında görüşüyorlar. Hemen çık git, doğrusu ben, sana öğüt verenlerdenim.

### [Tahrim 66:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/ayet/66:8.md) — نَصُوحًا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحًا عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعَى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَاغْفِرْ لَنَا إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a nasuh tevbesi ile tevbe edin. Umulur ki Rabbınız kötülüklerinizi örter ve sizi altlarından ırmaklar akan cennetlere koyar. O gün, Allah; peygamberini ve onunla beraber olan mü’minleri utandırmayacak. Onların nurları önlerinde ve sağlarında koşacak; Rabbımız, ışığımızı tamamla, bizi bağışla. Şüphesiz ki Sen, her şeye kadirsin, diyecekler.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Dikiş demektir. “Nasihat” bir işin oluşması için gerekli yolu göstermek veya yardım etmektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء الصاد والنون معهما
ح ص ن، ص ح ن، ن ص ح، ن ح ص مستعملات
حصن:
الحِصْنُ: كل مَوضِع حَصين لا يُوصل إلى ما في جَوفه، يقال: حَصُنَ الموضع حصانةً وحَصَّنْتُه وأحصنَتْهُ. وحِصنٌ حَصين: أي لا يُوصل إلى ما في جَوْفه. والحِصان: الفَرس الفَحْل، وقد تَحصَّن أي تكلف ذلك، ويجمع على حُصُن.
وامرأةٌ مُحْصَنٌة: أَحصَنَها زَوْجُها. ومُحْصِنةٌ: أحْصَنَتْ زَوْجَها. ويقال: فَرْجَها. وامرأةٌ حاصِنٌ: بَيِّنة الحُصْن والحَصانة أي العَفافة عن الريبة. وامرأة حَصانُ الفَرْج، قال:
وبِيني حَصانَ الفرجَ غيرَ ذَميمةٍ		ومَوْمُوقةٌ فينا كذاك ووامِقَـهْ
وجماعة الحاصِن حَواصِن وحاصنات، قالك
وابناء الحَواصِنِ من نِزارٍ
وقال العجاج:
وحاصِنٍ من حاصناتٍ مُلْسِ
وأحسن ما يجمع عليه الحَصان حَصاناتِ. والمِحْصَن: المُكِتْل. الحصينة: اسم للدِرْع المُحكَمِة النَسْج، قال:
وكل دِلاصٍ كالأضاةِ حَصينةٍ
صحن: الصَحْنُ: شبه العُسِّ الضَخْم إلا أنَّ فيه عِرَضاً وقُرْبَ قَعْرٍ. والسائلُ يَتَصَحَّنُ الناس: أي يسأل في قَصْعةٍ ونحوها. والصِّحْناة بوَزن فَعِلْاة غذا ذهب عنها الهاء دخلها التنوين، ويجمع على الصِحْنَى بحذف الهاء.
نصح:
فلانٌ ناصِحُ الجَيْب: أي ناصِحُ القَلْب مثل طاهرُ الثياب أي الصدر. ونَصَحْتُه ونَصَحْتُ له نُصحاً ونَصيحةً، قال:
النُصْحُ مجّانٌ فمن شاء قـبِـل		ومنْ أبَى لا شكَّ يَخْسَرْ ويَضِلّ
والناصِحُ: الخيّاط، وقميصٌ مَنْصُوحٌ: أي مَخيطٌ. نَصَحتُه أنصَحُه نَصْحاً منَ النِّصاحة. والنِّصاحة: السُلُوكُ التي يُخاطُ بها وتصغيرها نُصَحِّية، قال:
وسَلَبْناهُ بُرْدَه المَنْصُوحا

والتَنَصُّح: كَثرةُ النَصحية، قال أكتم بن صيفي: إيّاكمْ وكثْرة التَنَصُّح فإنه يُورِثُ التُهَمَة.
والتَوْبةُ النّصوحُ: أن لا يعُودَ إلى ما تاب عنه. والنِّصاحات: الجُلود، قال الأعشى:
فتَرَى القَومَ نَشاوىَ كلَّـهُـمْ		مثلَ ما مُدَّت نِصاحاتُ الرُبَحْ
نحص:
النَّحُوصُ: الأتانُ الوَحْشَّيُة الحائِل. ونُحْص الجَبَل: أصله.
حنص:
الحِنْصَأوة من الرجال: الضئيل الضَعيف، قال:
حتّى تَرَى الحِنْصَأوةَ الفَروقا		مُتَّكِئاً يَقْتَمِـحُ الـسَّـويقـا

##### Türkçe

باب **الحاء** **الصاد** و**النون** onlarla birlikte

**ح ص ن**، **ص ح ن**، **ن ص ح**، **ن ح ص** kullanımdadırlar
**حصن**:
**الحِصْنُ**: içindekine ulaşılmayan her sağlam yer; denir ki: yer **حَصُنَ** sağlamlıkça, ve ben onu **حَصَّنْتُه** ve onu **أحصنَتْهُ**. Ve **حِصنٌ حَصين**: yani içindekine ulaşılmaz. Ve **الحِصان**: aygır at; ve **تَحصَّن**: yani bunu külfetle yaptı; ve **حُصُن** üzere çoğul yapılır.
Ve bir kadın **مُحْصَنٌة**: kocası onu **أَحصَنَها**. Ve **مُحْصِنةٌ**: kocasını **أحْصَنَتْ**. Ve denir ki: onun **فَرْجَها**. Ve bir kadın **حاصِنٌ**: **الحُصْن** ve **الحَصانة** bakımından açık (belli)dir; yani şüpheden uzak iffet. Ve bir kadın **حَصانُ الفَرْج**; dedi ki:
وبِيني **حَصانَ الفرجَ** غيرَ ذَميمةٍ		ومَوْمُوقةٌ فينا كذاك ووامِقَـهْ
Ve **الحاصِن**’in topluluğu **حَواصِن** ve **حاصنات**tır; sana dedi ki:
وابناء **الحَواصِنِ** من نِزارٍ
Ve el-‘Accâc dedi ki:
وحاصِنٍ من حاصناتٍ مُلْسِ
Ve üzerinde toplandığı en güzel şey **الحَصان** için **حَصاناتِ**tir. Ve **المِحْصَن**: sepet. **الحصينة**: dokuması sağlamlaştırılmış zırhın adı; dedi ki:
وكل دِلاصٍ كالأضاةِ **حَصينةٍ**

**صحن**: **الصَحْنُ**: iri **العُسِّ** benzeri; ancak onda genişlik ve dibe yakınlık vardır. Ve dilenci insanlardan **يَتَصَحَّنُ**: yani bir **قَصْعةٍ** ve benzeri içinde ister. Ve **الصِّحْناة** **فَعِلْاة** vezninde; ondan **الهاء** gidince tenvin ona girer; ve **الصِحْنَى** üzere, **الهاء**’yı düşürerek çoğul yapılır.

**نصح**:
Falanca **ناصِحُ الجَيْب**: yani **ناصِحُ القَلْب**; tıpkı **طاهرُ الثياب** yani göğüs (sadr) gibi. Ve onu **نَصَحْتُه** ve onun için **نَصَحْتُ له** **نُصحاً** ve **نَصيحةً**; dedi ki:
**النُصْحُ** مجّانٌ فمن شاء قـبِـل		ومنْ أبَى لا شكَّ يَخْسَرْ ويَضِلّ
Ve **الناصِحُ**: terzi; ve **قميصٌ مَنْصُوحٌ**: yani dikilmiş. Onu **نَصَحتُه**; onu **أنصَحُه**; **نَصْحاً** olarak **النِّصاحة**’dan. Ve **النِّصاحة**: onunla dikilen ipliklerdir; küçültmesi **نُصَحِّية**; dedi ki:
وسَلَبْناهُ بُرْدَه **المَنْصُوحا**

Ve **التَنَصُّح**: **النَصحية**’nin çokluğu; Ektem b. Sayfî dedi ki: Sizi **التَنَصُّح**’un çokluğundan sakındırırım; çünkü o, töhmeti miras bırakır.
Ve **التَوْبةُ النّصوحُ**: tövbe ettiği şeye dönmemesidir. Ve **النِّصاحات**: deriler; el-A‘şâ dedi ki:
فتَرَى القَومَ نَشاوىَ كلَّـهُـمْ		مثلَ ما مُدَّت **نِصاحاتُ** الرُبَحْ

**نحص**:
**النَّحُوصُ**: gebe olmayan yabanî dişi eşek. Ve **نُحْص الجَبَل**: onun aslı.

**حنص**:
Erkeklerden **الحِنْصَأوة**: küçük, zayıf; dedi ki:
حتّى تَرَى **الحِنْصَأوةَ** الفَروقا		مُتَّكِئاً يَقْتَمِـحُ الـسَّـويقـا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَصَحْتُكَ نُصْحاً ونَصاحَةً. قال الذبياني:
نَصَحْتُ بني عَوْفٍ فلم يَتَقَبَّلـوارسولي ولم تَنْجَحْ لديهم وسائلي
وهو باللام أفصح. قال الله تعالى: "وأنْصَحُ لكم". والاسم: النَصيحة. والنصيح: الناصِح. وقومٌ نُصَحاءُ. ورجلٌ ناصِح الجيب، أي تقيُّ القلب. قال الأصمعيّ: الناصِحُ: الخالص من العسل وغيره، مثل الناصع. وكلُّ شيء خَلَصَ فقد نَصَح. وانْتَصَحَ فلانٌ، أي قبل النصيحة. يقال: انْتَصِحْني إنَّني لك ناصِح. وتَنَصَّحَ، أي تشبَّه بالنُصَحاء. واسْتَنْصَحَهُ: عدَّه نَصيحاً. ونصحتِ الإبل الشربَ تنصَح نُصوحاً، أي صَدَقَتْهُ. وأنْصَحْتُها أنا: أرْوَيتها. قال: ومنه التوبة النَصوح، وهي الصادقة. والنَصح بالفتح: مصدر قولك نَصَحْتُ الثوب: خِطْتُهُ. ويقال منه التوبة النَصوحُ، اعتباراً بقوله عليه السلام: "مَنِ اغْتابَ خَرَقَ، ومنِ استغْفَرَ رَفَأَ". وثوبٌ متَنَصَّح، أي مُخَيَّطٌ، بالتوكيد. والناصِح: الخيَّاط. والنِصاحُ: السلك يُخاطُ به. والنِصاحاتُ أيضاً: الجلود. وأنشد الأصمعيّ للأعشى:
فترى القومَ نَشاوَى كلَّـهـممثلَ ما مُدَّتْ نِصاحاتُ الرُبَحْ

##### Türkçe

**نَصَحْتُكَ** **نُصْحاً** ve **نَصاحَةً**: Sana öğüt verdim. ذبياني dedi ki:
**نَصَحْتُ بني عَوْفٍ فلم يَتَقَبَّلـوارسولي ولم تَنْجَحْ لديهم وسائلي**
Ve o, **باللام** ile daha fasîhtir. Allah Teâlâ dedi ki: "**وأنْصَحُ لكم**". İsim: **النَصيحة**. Ve **النصيح**: **الناصِح**. Ve bir kavim: **نُصَحاءُ**. Ve bir adam: **ناصِح الجيب**; yani kalbi takî. الأصمعيّ dedi ki: **الناصِحُ**: baldan ve başkasından hâlis olan; **الناصع** gibi. Ve her şey ki hâlis oldu, muhakkak **نَصَح**. Ve falan **انْتَصَحَ**; yani nasihati kabul etti. Denilir: **انْتَصِحْني**; şüphesiz ben sana **ناصِح**ım. Ve **تَنَصَّحَ**; yani **النُصَحاء**ya benzemeye çalıştı. Ve **اسْتَنْصَحَهُ**: onu **نَصيحاً** saydı. Ve develer içmeyi **نصحتِ**; **تنصَح نُصوحاً**; yani ona sadık oldu. Ve ben onu **أنْصَحْتُها**: onu kandırdım. Dedi ki: Ve ondan **التوبة النَصوح**; ve o, sadık olandır. Ve **النَصح** (fetha ile): “**نَصَحْتُ الثوب**” sözünün masdarıdır: onu diktim. Ve ondan **التوبة النَصوحُ** denilir; onun (aleyhisselâmın) şu sözüne itibarla: "**مَنِ اغْتابَ خَرَقَ، ومنِ استغْفَرَ رَفَأَ**". Ve bir elbise: **متَنَصَّح**; yani dikilmiş; te’kîd ile. Ve **الناصِح**: terzi. Ve **النِصاحُ**: onunla dikiş dikilen iplik. Ve **النِصاحاتُ** da: deriler. Ve الأصمعيّ, الأعشى için şu beyti okudu:
**فترى القومَ نَشاوَى كلَّـهـممثلَ ما مُدَّتْ نِصاحاتُ الرُبَحْ**

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ص ن
حصن ، حنص ، صحن ، نحص ، نصح : مستعملة .
حصن : قال الليث : الحِصْنُ : كل موضع حَصِين لا يُوصَلُ إلى ما في جوفه ، تقول : حَصُنَ يَحْصُن حَصَانَة ، وحَصَّنَه صاحِبُه وأَحْصَنُه ، والدِّرْعُ الحَصِينَةُ : المُحْكَمَةُ ، وقال الأعشى : وكل دِلاصٍ كالأضَاةِ حَصِينَةٍ ترى فضلها عن رَيْعها يَتَذَبْذَبُ قال شمر : الحَصينَة من الدُّرُوعِ : الأمِينَةُ المُتَدَانِيَةُ الحَلَق التي لا يَحِيكُ فيها السلاح . وقال عنْتَرَةُ العبسيَّ . فَلَقَّى أَلَّتي بَدَناً حصيناً وَعَطْعَطَ ما أَعَدَّ من السِّهَام وقال الله جلّ وعزّ في قصة داود : ( وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَّكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِّن بَأْسِكُمْ ) ( الأنبيَاء : 80 ) ، قال الفرّاء : قرىء ( ليُحْصِنَكم ) وَ ( لتُحْصِنَكم ) و ( لنُحْصِنَكُم ) ، فمن قرأ ( ليُحْصِنَكُم ) فالتذكير لِلَّبُوسِ ، ومن قرأ ( لتُحْصِنَكُم ) ذهب إلى الصّنْعَة ، وإن شئْتَ جعلتَه للدِّرْع لأنها هي اللَّبُوس وهي مُؤَنَّثَة ، ومعنى ( ليُحْصِنَكُم ) لِيَمْنَعكُم ويُحْرِزَكُم ، ومن قرأ ( لنُحْصِنَكُم ) بالنون فمعناه ( لنُحصِنَكم ) نحن والفِعْل لله عزّ وجلّ . وقال الليث : الحِصَانُ : الفَحْلُ من الخَيلِ وجمعه حُصُن . وتَحَصَّن إذا تكلَّف ذلك . أبو عُبَيد عن الكسائي : فرس حِصَانٌ بيَّن التَّحَصَّن ، وامرأَةٌ حَصَانٌ بفتح الحاء بَيِّنَةُ الحَصَانَةِ والحُصْنِ .
وقال شمر : امرأة حَصَانٌ وحاصِنٌ وهي العَفيفَةُ ، وأنشد : وحاصِنٍ من حاصِنَاتٍ مُلْسِ من الأذى ومِنْ قِرَافِ الوَقْسِ الوَقْسُ : الجَرب . مُلْسٌ : لاعيب بهن . وقال الليث : حَصُنَت المرأةُ تَحْصُن إذا عَفَّت عن الرِّيبَةِ فهي حَصَانٌ ، قال : والمُحْصَنَةُ : التي أحْصنهَا زَوجها ، وهي المحصنات ، فالمعنى أنهن أُحْصِنّ بأزواجهن . وأخبرني الإيادي عن شمر عن ابن الأعرابي والمنذري عن ثعلب عنه أنه قال : كلام العرب كله على أفْعَلَ فهو مُفْعِل إلا ثلاثة أحرف أحْصَن فهو مُحْصَنٌ ، وألْفَجَ فهو مُلْفَج ، وأسْهَبَ فهو مُسْهَب . وقال أبو عُبَيد : أجمع القراء : على نَصْبِ الصاد في الحرف الأول من النساء فلم يختلفوا في فتح هذه ، لأن تأويلها ذواتُ الأزواج يُسْبَيْن فيُحِلُّهُنَّ السِّبَاءُ لمنْ وطئها من المالِكين لها ، وتنقطع العِصْمَة بينهن وبين أزواجهن بأن يَحِضْن حَيْضَة ويَطْهُرن منها ، فأما ما سِوَى الحرف الأول فالقُرّاء مختلفون ، فمنهم من يكسر الصاد ، ومنهم من يفتحها ، فمن نصب ذهب إلى ذوات الأزواج ، ومن كسر ذهب إلى أنهن أسلَمْن فأَحْصَنَّ أنْفُسَهن فهن مُحْصِنَات . قلت : وأما قول الله جلّ وعزّ : ( فَإِذَآ أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَ ? حِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى ? لْمُحْصَنَ ? تِ مِنَ ? لْعَذَابِ ) ( النِّساء : 25 ) فإن ابن مسعود قرأ : ( فإذا أحْصَنَّ ) وقال : إحْصَانُ الأَمَةِ : إسْلامُها ، وكان ابن عباس يقرؤها ) فَإِذَآ أُحْصِنَّ ) ( النِّساء : 25 ) على ما لم يُسَمّ فاعله . ويفسره فإذا أُحْصِنّ بِزَوْج ، وكان لا يَرَى على الأَمَةِ حَدّاً ما لم تتزوج ، وكان ابن مسعود يرى عليها نِصْفَ حَدِّ الحُرَّة إذا أسلمت وإن لم تُزَوّج وبِقَوْله يَقُول فُقَهاءُ الأمْصَارِ ، وهو الصواب ، وقرأ ابن كثير ونافع وأبو عمرو وعبد الله بن عامر ويعقوب فإذا أُحْصِنّ بضمّ الألف ، وقرأ حَفْصٌ عن عاصم مثلَه ، وأما أبو بكر عن عاصم فقد فتح الألف وقرأ حمزة والكسائي ( فإذا أحْصنَّ ) بفَتْح الألف . وقال شمر : أَصْلُ الحَصانَة المَنْعُ ، ولذلك قيل : مَدِينةٌ حَصِينَةٌ ، ودِرْعٌ حَصينَةٌ ، وأنشد يونس : زَوْجُ حَصَانٍ حُصْنُها لم يُعْقَم وقال : حُصْنُها : تَحْصِينُها نفسَها . وقال ابن شميل : حَصَنَتِ المرأةُ نفسَها ، وامرأةٌ حَصَانٌ وَحَاصِنٌ . سَلَمَةُ عن الفرّاء في قوله : ( وَ ? لْمُحْصَنَ ? تُ مِنَ ? لنِّسَآءِ ) ( النِّساء : 24 ) . قال : المُحْصَنَاتُ : العَفَائِفُ من النِّسَاء ، المُحْصنات : ذوات الأزْوَاج اللاتي قد أَحْصَنَهُن أَزْوَاجُهُنّ . قال : والمُحْصَنَات بِنَصْبِ الصَّادِ أكثرُ في كلام العَرَب . وقال الزجاج في قوله : ( مُّحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَ ? فِحِينَ ) ( النِّساء : 24 ) . قال : مُتَزَوِّجِينَ غَيْرَ زُنَاة .
قال : والإِحْصَانُ : إحْصَانُ الفَرْج وهو إعْفَافُه ، ومنه قوله : ( أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا ) ( الأنبيَاء : 91 ) أي أعَفَّتْه ، قلت : والأمَةُ إذا زُوِّجَت جاز أن يقال : قد أُحْصِنَتْ لأن تَزْويجها قد أَحْصَنَها وكذلك إذا أُعْتِقَت فهي مُحْصَنَة لأن عِتْقَها قد أَعَفَّها ، وكذلك إذا أَسْلَمَت فإن إسْلاَمَها إِحْصَانٌ لها . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المِحْصَن : القُفْلُ . وخَيْلُ العرب : حُصُونُها ، وهم إلى اليوم يُسَمُّونَها حُصُوناً ذُكُورَها وإنَاثَها . وسُئِل بعضُ الحُكّام عن رَجُل جَعَل مَالاً له في الحُصُون ، فقال : اشتروا خَيْلاً واحْمِلُوا عليها في سبيل الله ذَهَب إلى قَولِ الجُعْفِيّ : ولقد عَلِمْتُ عَلَى تَوَقِّيَّ الرَّدَى أَنَّ الحُصُونَ الخَيْلُ لا مَدَرُ القُرَى والعرب تسمي السلاح كُلَّه حِصْنا ، وجعل سَاعِدَةُ الهُذَلِيُّ النِّصالَ أَحْصِنَةً فقال : وأَحْصِنَةٌ ثُجْرُ الظُّبَاتِ كأنَّها إذا لم يُغَيِّبْها الجَفِيرُ جَحِيمُ الثُّجْرُ : العِرَاض ، ويروى : وأَحْصَنَه ثُجْرُ الظُّبَاتِ أي أَحْرَزَهُ . صحن : قال الليث : الصَّحْنُ : سَاحَةُ وَسَطِ الدار ، وساحة وسَط الفَلاة ونحوها من متون الأرض وسَعَة بُطُونِها ، وأنشد : ومَهْمَهٍ أَغْبَر ذِي صُحُونِ وقال أبو عمرو : الصَّحْنُ : المُسْتَوِي من الأرضِ . وقال ابن شُمَيل : الصَّحْن : صَحْن الوَادِي ، وهو سَنَده ، وفيه شيء من إشْرافٍ عن الأرضِ يُشْرِفُ الأولَ فالأوَّلَ كأنه مُسْنَدٌ إسناداً ، وصَحْنُ الجَبَل ، وصَحْنُ الأكمة مثله ، وصُحُونُ الأرضِ : دُفُوفُها وهو مُنْجَرِدٌ يَسِيلُ وإن لم يكن مُنْجَرداً فليس بِصَحْن ، وإن كان فيه شَجَرٌ فليس بِصَحْنٍ حتى يَسْتَوِي . قال : والأرضُ المُسْتَوِيَةُ أيضاً مِثلُ عَرْصَة المِرْبَد صَحْنٌ . وقال الفرّاء الصَّحْنُ والصَّرْحَةُ : ساحة الدَّار وأَوْسَعُها . عمرو عن أبيه : الصَّحْنُ : العَطِيَّةُ ، يقال : صَحَنَه ديناراً أي أَعْطاهُ . وقال أبو زيد : خَرَجَ فلان يَتَصَحَّن الناسَ أي يسأَلُهُم . وقال أبو عَمرو : الصَّحْنُ : الضَّرْبُ ، يقال : صَحَنَه عِشرين سَوْطاً أي ضَرَبه . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : أَوَّلُ الأقداحِ الغُمَرُ ، وهو الذي لا يُرْوِي الواحد ، ثم القَعْب يُرْوِي الرَّجلَ ، ثم العُسُّ ، ثم الرِّفْد ، ثم الصَّحْنُ ، ثم التِّبْنُ ، ونحوَ ذلك قال أبو زَيْد فيما رَوَى عنه أبو عُبَيد . وقال الليث : يُقَالُ للسَّائِلِ : هو يتصحَّن الناسَ إذا سألهم في قَصْعَةٍ ونَحْوها . قال : والصِّحْنَاةُ بوزن فِعْلاة إذا ذَهَبَت عنها الهاء دخلها التنوين وتجمع على الصِّحْنَى بطرح الهاء . وقال ابن هانىء : سمعتُ أبا زَيْد يقول : الصِّحْنَاةُ : فارِسيَّة وتسميها العرب : الصِّيْر ، قال : وسأل رجل الحَسَنَ عن
الصِّحْنَاة ؟ فقال وهل يأكل المسلمون الصِّحْنَاة قال : ولم يعرفها الحَسَنُ ، لأنها فارِسِيَّة ، ولو سأله عن الصِّيرِ لأجابَه . وقال أبو عُبَيْدة في كتاب ( الخيل ) : صَحْنا الأذُنَيْن من الفَرَس : مُسْتَقَرُّ داخِل الأذُنَيْن ، قال : والصَّحْنُ : جَوْفُ الحافر ، والجميع أَصْحَانٌ . وقال الأصْمَعي : الصَّحْنُ : الرَّمْح ، يقال : صَحَنَه برجْله إذا رَمَحَه بها ، وأنشد قولَه يصف عَيْراً وأَتَانه : قوداءُ لا تَضَغْن أو ضَغُونُ مُلِحَّةٌ لنَحْرِه صَحُونُ يقول : كُلَّما دَنَا الحِمَارُ منها صَحَنَتْه أي رَمَحَتْه . نصح : قال الليث : فلانٌ ناصِحُ الجَيْبِ معناه ناصِحُ القلبِ ليس فيه غِشٌّ . قال : ويقال : نَصَحْتُ فلاناً ونَصَحْتُ له نُصْحاً ونَصِيحةً ، وإنّ فلاناً لَنَاصِحُ الجيْب ، مثل قولهم : طاهر الثياب . يريدون به ناصح الصدر . وقال الليث : النِّصاحَةُ : السُّلُوكُ التي يُخَاطُ بهَا ، وتصغيرها نُصَيِّحَةٌ ، وقميص منصوح أي مَخِيط . أبو عُبَيد عن أبي عَمرو قال : النِّصَاحات الجُلُودُ ، وقال فيه الأعْشى : فَتَرَى القومَ نَشَاوَى كُلَّهُم مِثْلَما مُدَّتْ نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ والرُّبَحُ ، قال بعضهم : أراد به الرُّبَع . وقال المؤرّج : النِّصَاحَاتُ : حِبَال يُجْعَل لها حَلَق وتنصب للقُرُودِ إذا أرادوا صيدها ، يَعْمِد رجل فيجعل عِدَّةَ حِبَالٍ ، ثم يأخذ قِرْداً فيجعله في حبل منها ، والقرود تنظر إليه من فوق الجبل ، ثم يَتَنَحّى الحابِلُ فتنزل القرودُ فتدخل في تلك الحبال ، وهو ينظر إليها من حيث لا تراه ، ثم ينزل إليها فيأخذ ما نشب في الحبال ، وهو قول الأعشى : مِثْلَما مُدَّت نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ قالت : والرُّبَحُ : القُرُودُ ، وأَصْلُه الرُّباحُ . أبو عُبَيد عن الأصمعي وأبي زيد : نصَحْتُ القيمصَ أَنْصَحُه نَصْحاً إذا خِطْتَه ، قال : والنِّصَاحُ : الخَيْطُ ، وبه سُمِّي الرَّجُلُ نِصَاحاً . وقال أبو عَمْرو : المُتَنَصَّحُ : المُخَيَّطُ وقال ابن مقبل : غَدَاةَ الشَّمال الشُّمْرُخُ المُتَنَصَّحُ وروى عن أكثم بن صَيْفي أنه قال : ( إياكم وكثرة التنصح فإنه يُورِثُ التُّهمَة . وقال الفَرَّاءُ في قول الله جلّ وعزّ : ( ? للَّهِ تَوْبَةً ) ( التّحْريم : 8 ) قرأها أَهْلُ المدينة بفتح النون . وذكر عن عاصم ( نُصُوحاً ) بضم النون . قال الفرَّاء : وكان الذين قرأوا ( نُصُوحاً ) أرادوا المصدر مثل القُعود ، والذين قرأوا ( نَصُوحاً ) جعلوه من صفة التوبة ، والمعنى أن يُحَدِّثَ نفسه إذا تاب من ذلك الذنب ألاَّ يعود إليه أبداً . وسُئِل أبو عمرو عن نُصوحاً فقال : لا أعرفه . قال الفرّاء : قال المُفَضَّل : بات عَذُوباً
وعُذوباً ، وعَرُوساً وعُرُوساً . وقال أبو إسحاق : تَوْبَةٌ نَصُوحٌ : بالِغَةٌ في النُّصْح . قال : ومن قرأ نُصُوحاً فمعناه يَنْصَحُون فيها نُصُوحاً . وقال غيره : النَّاصِحُ : الخالِصُ ، وقال الهُذَلِيُّ : فأَزَالَ نَاصِحَها بأَبْيض مُفْرَطٍ من ماء أَلْخَابٍ عليه التَّأْلَبُ يصف رجلا مَزَجَ عسلا صافياً بماء حتى تَفَرَّقَ فيه . وقال أبو زيد : نَصَحْتُه أي صَدَقْتُه ، وتَوْبَةٌ نَصُوحٌ : صادِقَةٌ . وقال أبو عمرو : النَّاصِحُ : النَّاصِعُ في بيت ساعدة الهُذَلِيّ ، حكاه أبو تُرَاب ، قال : وقال النَّضْرُ : أراد أنَّه فرّق بين خالصها ورديئها بأبيض مُفْرَط أي بماء غدير مَمْلُوء . أبو عُبَيد عن الأصْمَعي : إذا شَرِبَ حتى يَرْوَى قال : نَصَحْتُ الرِّيّ بالصاد وبَضَعْتُ ونَقَعْتُ مثله . ويقال : إن في ثوبك مُتَنَصَّحاً أي مَوضعَ خِياطة وإصلاح ، كما يقال : إن فيه مُتَرَقَّعاً . وقال النَّضر : نَصَح الغيْثُ البلاد نَصْحاً إذا اتصل نَبْتُها فلم يكن فيه فضاءٌ ولا خَلَلٌ ، وقال غيره : نَصَح الغيثُ البلادَ ونصَرَها بمعنى واحد . وقال أبو زيد : الأرضُ المنصوحةُ هي المَجُودَةُ نُصِحت نَصحاً . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للإِبْرَة : المنْصَحَة فإذا غَلُظَت فهي الشَّغِيزَةُ . ويقال : انْتَصَحْتُ فلاناً وهو ضد اغْتَشَشْته ومنه قوله : ألا رُبّ من تَغْتَشُّه لك ناصحٌ ومُنتَصِحٍ بادٍ عليك غَوائلُهْ تَغْتَشُّه : تعُدُّه غاشًّا لك ، وتَنْتَصِحُه : تعدُّه ناصحاً لك . ويقال : نصَحْتُ فلاناً نصْحاً ، وقد نصَحْتُ له نصيحتي نُصوحاً أي أَخْلَصتُ وصَدَقْتُ . نحص : قال الليث : النَّحُوصُ : الأتَان الوحشيَّة الحائلُ . وقال أبو عُبَيد : قال الأصمعيّ : النَّحُوصُ من الأُتُنِ : التي لا لَبنَ لها . وقال شمر : النَّحُوصُ : التي مَنعَها السِّمَنُ من الحَمْل ، ويقال : هي التي لا لَبَنَ لها ولا وَلدَ لها . وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : يا لَيْتَني غُودِرْت مع أصحابِ نُحْصِ الجَبَل ، أراد يا ليتني غُودِرْتُ شهيداً مع شهداء أُحُد . وقال أبو عُبَيد : قال أبو عمرو : النُّحْصُ : أصلُ الجبل وسَفْحُه . ثعلب عن ابن الأعرابي . قال : المِنْحاصُ : المرأةُ الدقيقة الطويلة . حنص : قال الليث : الحِنْصَأوَةُ من الرجال : الضعيف ، يقال : رأيتُ رجلاً حِنْصَأْوَةً أي ضعيفاً ، وقال شمر نحوه ، وأنشد : حتى ترى الحِنْصَأْوَةَ الفَرُوقَا مُتَّكِئاً يَقْتَمِحُ السَّوِيقَا

##### Türkçe

ح ص ن
**حصن** ، **حنص** ، **صحن** ، **نحص** ، **نصح** : kullanımdadır.

**حصن** : Leys dedi: **الحِصْنُ**: içindeki şeye ulaşılamayan her sağlam yer; dersin ki: **حَصُنَ** **يَحْصُن** **حَصَانَة**; sahibi onu **حَصَّنَه** ve ben onu **أَحْصَنُه**. Ve **الدِّرْعُ الحَصِينَةُ**: sağlam yapılmış olan. A‘şâ dedi:
Ve her bir **دِلاصٍ** (zırh) **الأضَاةِ** gibi sağlamdır; onun fazlasını, yükselişinden sarkıp sallanır görürsün.
Şemmer dedi: zırhlardan **الحَصينَة**: halkaları birbirine yakın, içinde silahın işlemeyeceği emniyetli olandır. Ve ‘Antere el-‘Absî dedi:
Derken ona sağlam bir beden olan zırhımı giydirdi
Ve hazırladığı oklardan olanı (bir kısmını) geri çevirdi.
Ve Allah azze ve celle Dâvûd kıssasında dedi: **( وَعَلَّمْنَاهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَّكُمْ لِتُحْصِنَكُمْ مِّن بَأْسِكُمْ )** (**الأنبيَاء**: 80). Ferrâ dedi: **( ليُحْصِنَكم )** ve **( لتُحْصِنَكم )** ve **( لنُحْصِنَكُم )** diye okunmuştur. Kim **( ليُحْصِنَكُم )** okursa, müzekkerlik **لِلَّبُوسِ** içindir. Kim **( لتُحْصِنَكُم )** okursa, **الصّنْعَة**’ye götürmüştür; istersen onu **الدِّرْع** için yaparsın; çünkü o, **اللَّبُوس**’tur ve o müennestir. **( ليُحْصِنَكُم )**’un manası: sizi men etsin ve sizi korusun. Kim **( لنُحْصِنَكُم )**’u **النون** ile okursa, manası: **( لنُحصِنَكم )** biz; fiil Allah azze ve celle içindir. Leys dedi: **الحِصَانُ**: atlardan aygır; çoğulu **حُصُن**. Ve **تَحَصَّن**: bunu külfetle yaptı. Ebû ‘Ubeyd, Kisâî’den: **فرس حِصَانٌ**: **التَّحَصَّن**’i açık olan; ve **امرأَةٌ حَصَانٌ** (hâ’nın fethiyle): **الحَصَانَة** ve **الحُصْن**’ü açık olan.

Şemmer dedi: **امرأة حَصَانٌ** ve **حاصِنٌ**; o, iffetli olandır. Ve şu beyiti okudu:
Ve iffetlilerden, eziyetten ve **قِرَافِ الوَقْسِ**’ten arınmış bir iffetli.
**الوَقْسُ**: uyuzdur. **مُلْسٌ**: onlarda ayıp yoktur. Leys dedi: kadın **حَصُنَت** **تَحْصُن**; şüpheden iffet edince; o halde o **حَصَانٌ**’dır. Dedi: ve **المُحْصَنَةُ**: kocası onu **أحْصنهَا** olan; onlar **المحصنات**tır; mana, kocalarıyla **أُحْصِنّ** edildikleridir. İyâdî bana Şemmer’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den; Münzirî de Sa‘leb’den, o da ondan haber verdi ki şöyle dedi: Arapların sözü bütünüyle **أفْعَلَ** üzere olunca o **مُفْعِل**’dir; ancak üç harf müstesna: **أحْصَن**; o halde o **مُحْصَنٌ**; ve **ألْفَجَ**; o halde o **مُلْفَج**; ve **أسْهَبَ**; o halde o **مُسْهَب**. Ebû ‘Ubeyd dedi: Kurrâ, Nisâ sûresinin ilk harfinde **الصاد**’ın nasbı üzerinde icmâ ettiler; bunun fethinde ihtilaf etmediler; çünkü te’vili: kocalı kadınlar esir alınır; esirlik, ona sahip olan mâliklerden onunla cima eden kimseye onları helâl kılar; aralarındaki ismet, bir hayız görüp ondan temizlenmeleriyle kocalarıyla aralarında kesilir. İlk harf dışındakine gelince, kurrâ ihtilaflıdır: onlardan **الصاد**’ı kesreleyen vardır, onlardan fetha eden vardır. Kim nasb ederse kocalı kadınlara gitmiştir; kim kesre ederse onların Müslüman olup nefislerini **أَحْصَنَّ** ettiklerine gitmiştir; o halde onlar **مُحْصِنَات**tır. Dedim: Allah azze ve celle’nin sözüne gelince: **( فَإِذَآ أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَ ? حِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا عَلَى ? لْمُحْصَنَ ? تِ مِنَ ? لْعَذَابِ )** (**النِّساء**: 25); İbn Mes‘ûd şöyle okudu: **( فإذا أحْصَنَّ )** ve dedi: cariyenin **إحْصَانُ**’ı: onun İslâm’ıdır. İbn Abbâs ise onu **( فَإِذَآ أُحْصِنَّ )** (**النِّساء**: 25) meçhul üzere okurdu; onu “eğer bir koca ile **أُحْصِنّ** edilirlerse” diye tefsir ederdi; cariyeye, evlenmedikçe had görmezdi. İbn Mes‘ûd ise, Müslüman olursa evlendirilmese bile hür kadının haddinin yarısını onun üzerinde görürdü; şehirlerin fakihleri onun sözüyle söyler; o doğrudur. İbn Kesîr, Nâfi‘, Ebû ‘Amr, ‘Abdullah b. ‘Âmir ve Ya‘kûb **أُحْصِنّ** diye **الألف**’in zammıyla okudu; Hafs, ‘Âsım’dan onun gibi okudu. Ebû Bekir ise ‘Âsım’dan **الألف**’i fetha etti. Hamza ve Kisâî **( فإذا أحْصنَّ )** diye **الألف**’in fethiyle okudu. Şemmer dedi: **الحَصانَة**’nin aslı men’dir; bu yüzden “**مَدِينةٌ حَصِينَةٌ**” ve “**دِرْعٌ حَصينَةٌ**” denildi. Yûnus şu beyiti okudu:
Bir **حَصَانٍ**’ın kocası; onun **حُصْنُها**’sı kısırlaştırılmadı.
Ve dedi: onun **حُصْنُها**’sı: kendisini **تَحْصِينُها**’dır. İbn Şümeyl dedi: kadın kendisini **حَصَنَت**; ve kadın **حَصَانٌ** ve **حَاصِنٌ**. Seleme, Ferrâ’dan, şu sözünde: **( وَ ? لْمُحْصَنَ ? تُ مِنَ ? لنِّسَآءِ )** (**النِّساء**: 24). Dedi: **المُحْصَنَاتُ**: kadınlardan iffetliler; **المُحْصنات**: kocalı olanlar; kocaları onları **أَحْصَنَهُن** olanlar. Dedi: **الصَّاد**’ın nasbıyla **المُحْصَنَات** Arapların sözünde daha çoktur. Zeccâc, şu sözünde: **( مُّحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَ ? فِحِينَ )** (**النِّساء**: 24) dedi: evlenenler; zina edenler olmayanlar.

Dedi: **الإِحْصَانُ**: ferci **إحْصَانُ**’dır; o, onun iffetlendirilmesidir. Ondan, şu sözü: **( أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا )** (**الأنبيَاء**: 91) yani onu iffetlendirdi. Dedim: cariye evlendirilince “**أُحْصِنَتْ**” denmesi caizdir; çünkü onun evlendirilmesi onu **أَحْصَنَها** etmiştir. Yine azat edilince o **مُحْصَنَة**’dir; çünkü onun azadı onu iffetlendirmiştir. Yine Müslüman olunca; onun İslâm’ı ona bir **إِحْصَانٌ**’dır. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المِحْصَن**: kilittir. Arapların atları: onların **حُصُونُها**’dır; onlar bugün de ona **حُصُوناً** derler; erkeklerini ve dişilerini. Bazı hâkimlere, malını **الحُصُون** içine koyan bir adam hakkında soruldu; dedi ki: “At satın alın ve Allah yolunda onun üzerine yüklenin”; Cü‘fî’nin sözüne gitti:
Ve ben, ölümü sakınma üzere, şunu bildim:
**الحُصُونَ** köydürün çamuru değil, atlardır.
Araplar silahın hepsine **حِصْنا** der. Sâ‘ide el-Hüzelî, ok uçlarını **أَحْصِنَةً** yaptı; şöyle dedi:
Ve **أَحْصِنَةٌ**; **الظُّبَاتِ**’ın **ثُجْرُ**’u; sanki,
**الجَفِيرُ** onu gizlemezse, bir cehennemdir.
**الثُّجْرُ**: geniş olanlardır. Ve “**وأَحْصَنَه ثُجْرُ الظُّبَاتِ**” diye rivayet edilir; yani onu korudu.

**صحن** : Leys dedi: **الصَّحْنُ**: evin ortasının avlusu; ve çölün ortasının avlusu ve benzeri, yerin sırtlarından ve karınlarının genişliğinden. Ve şu beyiti okudu:
Ve tozlu bir ıssızlık; **صُحُونِ** sahibi.
Ebû ‘Amr dedi: **الصَّحْنُ**: yerin düz olanı. İbn Şümeyl dedi: **الصَّحْن**: vadinin **صَحْن**’ı; o, onun yamacıdır; onda yerden bir miktar yükselme vardır; birincinin ardından birincinin üzerine yükselir; sanki dayandırılmış bir dayandırma ile dayandırılmıştır. Ve dağın **صَحْن**’ı; ve tepeciğin **صَحْن**’ı da onun gibidir. Yerin **صُحُونُ**’u: onun düz döşekleridir; o, çıplaktır; akıp gider. Eğer çıplak değilse **بِصَحْن** değildir; eğer onda ağaç varsa, düzleşinceye kadar **بِصَحْنٍ** değildir. Dedi: **عَرْصَة المِرْبَد** gibi düz yer de **صَحْنٌ**’dır. Ferrâ dedi: **الصَّحْنُ** ve **الصَّرْحَةُ**: evin avlusu ve onun en geniş olanı. Amr, babasından: **الصَّحْنُ**: عطيةdır; “ona bir dinar **صَحَنَه**” denir; yani ona verdi. Ebû Zeyd dedi: “Falan çıktı, insanları **يَتَصَحَّن** ediyor” yani onlardan istiyor. Ebû ‘Amr dedi: **الصَّحْنُ**: vuruştur; “ona yirmi kırbaç **صَحَنَه**” denir; yani onu dövdü. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: kadehlerin ilki **الغُمَرُ**’dur; o, bir kişiyi kandırmayan (doyurmayan) olandır; sonra **القَعْب** adamı kandırır; sonra **العُسُّ**; sonra **الرِّفْد**; sonra **الصَّحْنُ**; sonra **التِّبْنُ**; ve bunun benzeri; Ebû Zeyd, Ebû ‘Ubeyd’in ondan rivayet ettiği üzere dedi. Leys dedi: dilenciye “insanları **يتصحَّن** ediyor” denir; eğer onlardan bir **قَصْعَةٍ** ve benzerinde isterse. Dedi: **الصِّحْنَاةُ** vezni **فِعْلاة** üzeredir; ondan **الهاء** gidince tenvin ona girer; ve **الهاء**’yı atarak **الصِّحْنَى** üzerine cem‘ edilir. İbn Hânî’ dedi: Ebû Zeyd’i şöyle derken işittim: **الصِّحْنَاةُ**: Farsçadır; Araplar ona **الصِّيْر** der. Dedi: bir adam Hasan’a **الصِّحْنَاة** hakkında sordu; o da dedi ki: “Müslümanlar **الصِّحْنَاة** yer mi?” Dedi: Hasan onu tanımadı; çünkü o Farsçadır; eğer ona **الصِّير** hakkında sorsaydı ona cevap verirdi. Ebû ‘Ubeyde, (الخيل) kitabında dedi: atın iki kulağının **صَحْنا**’sı: iki kulağın içinin yerleşik yeri. Dedi: **الصَّحْنُ**: tırnağın iç boşluğu; hepsi **أَصْحَانٌ**’dır. Asma‘î dedi: **الصَّحْنُ**: mızraktır; “ayağıyla onu **صَحَنَه**” denir; eğer onu onunla mızrakladıysa. Ve onun sözünü okudu; bir yaban eşeğini ve dişisini vasfeder:
Uzun boyunlu; kin tutmaz yahut kin tutucu;
Boynuna karşı **صَحُونُ**’a ısrarcı.
Yani: her ne zaman erkek eşek ona yaklaşsa onu **صَحَنَتْ**; yani onu mızrakladı.

**نصح** : Leys dedi: “Falan **ناصِحُ الجَيْبِ**” demek: **ناصِحُ القلبِ**; onda hile yoktur. Dedi: “Falana **نَصَحْتُ** ve ona **نَصَحْتُ له** **نُصْحاً** ve **نَصِيحةً**” denir. Ve muhakkak falan **لَنَاصِحُ الجيْب**’dir; onların “**طاهر الثياب**” sözleri gibi; onunla **ناصح الصدر**’ı isterler. Leys dedi: **النِّصاحَةُ**: onunla dikilen ipliktir; küçültmesi **نُصَيِّحَةٌ**’dır; ve **قميص منصوح**: yani dikilmiş. Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan dedi: **النِّصَاحات** derilerdir. A‘şâ onda dedi:
Derken kavmi, hepsi sarhoşlar görürsün;
Tıpkı **نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ** uzatıldığı gibi.
Ve **الرُّبَحُ**; bazıları dedi: onunla **الرُّبَع**’ı kastetti. Müerric dedi: **النِّصَاحَاتُ**: halkalar yapılan iplerdir; maymunları avlamak istediklerinde onlar için dikilir. Bir adam gider, birkaç ip yapar; sonra bir maymun alır, onu onlardan bir ipe koyar; maymunlar onu dağın üstünden görür; sonra ipçi kenara çekilir; maymunlar iner, o iplerin içine girer; o, onların görmediği yerden onlara bakar; sonra onlara iner, iplerde takılanı alır. Bu, A‘şâ’nın sözüdür: “Tıpkı **نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ** uzatıldığı gibi.” Dedi: **الرُّبَحُ**: maymunlardır; aslı **الرُّباح**’tır. Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î ve Ebû Zeyd’den: gömleği **نصَحْتُ** **أَنْصَحُه** **نَصْحاً**; eğer onu diktiysem. Dedi: **النِّصَاحُ**: ipliktir; onunla adama **نِصَاحاً** adı verildi. Ebû ‘Amr dedi: **المُتَنَصَّحُ**: dikilmiş olandır. İbn Mukbil dedi:
Kuzey sabahında; yüksek tepe; **المُتَنَصَّحُ**.
Eksem b. Sayfî’den rivayet edildi ki dedi: “Çokça **التنصح**’tan sakının; çünkü o, töhmeti miras bırakır.” Ferrâ, Allah azze ve celle’nin sözü hakkında: **( ? للَّهِ تَوْبَةً )** (**التّحْريم**: 8) dedi: Medine ehli onu **النون**’un fethiyle okudu. ‘Âsım’dan **( نُصُوحاً )** **النون**’un zammıyla zikredildi. Ferrâ dedi: **( نُصُوحاً )** okuyanlar, **القُعود** gibi masdar istediler; **( نَصُوحاً )** okuyanlar onu tövbenin sıfatından yaptılar; mana: o günahtan tövbe edince, ona ebediyen dönmemeyi nefsine söylemesidir. Ebû ‘Amr’a **نُصوحاً** soruldu; dedi: onu bilmem. Ferrâ dedi: Mufaddal dedi: **عَذُوباً** ve **عُذوباً**; ve **عَرُوساً** ve **عُرُوساً**. Ebû İshâk dedi: **تَوْبَةٌ نَصُوحٌ**: nasihatte bâliğ olan. Dedi: kim **نُصُوحاً** okursa, manası: onda **نُصُوحاً** ile nasihat ederler. Başkası dedi: **النَّاصِحُ**: hâlis olandır. Hüzelî dedi:
Derken onun hâlisini, beyaz, bol bir (su) ile giderdi;
Üzerinde **التَّأْلَبُ** olan **ماء أَلْخَابٍ**’dan.
Saf balı suyla karıştırıp onda dağıtan bir adamı vasfeder. Ebû Zeyd dedi: “Onu **نَصَحْتُ**” yani ona doğru söyledim. Ve **تَوْبَةٌ نَصُوحٌ**: doğru olan. Ebû ‘Amr dedi: **النَّاصِحُ**: Sâ‘ide el-Hüzelî’nin beytinde **النَّاصِعُ**’dır; Ebû Turâb onu nakletti. Dedi: Nadr dedi: onunla, beyaz bol (su) ile, yani dolu bir gölet suyu ile, onun hâlisini kötüsünden ayırdığını kastetti. Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: içip doyuncaya kadar içtiğinde “**نَصَحْتُ الرِّيّ**” **بالصاد** der; ve **بَضَعْتُ** ve **نَقَعْتُ** onun gibidir. Ve “elbisenin içinde **مُتَنَصَّحاً** vardır” denir; yani dikiş ve onarım yeri; “içinde **مُتَرَقَّعاً** vardır” denildiği gibi. Nadr dedi: yağmur memleketi **نَصَح** **نَصْحاً**; eğer onun bitkisi bitişik olduysa, onda boşluk ve gedik olmadıysa. Başkası dedi: yağmur memleketi **نَصَح** ve onu **نصَرَها**; mana birdir. Ebû Zeyd dedi: **الأرضُ المنصوحةُ**: iyi olan yerdir; **نُصِحت** **نَصحاً**. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: iğneye **المنْصَحَة** denir; kalınlaşınca o **الشَّغِيزَةُ**’dir. Ve “Falana **انْتَصَحْتُ**” denir; o, **اغْتَشَشْته**’nin zıddıdır. Ondan şu söz:
Nice vardır ki, onu aldatırsın; o sana nasihatçidir;
Ve nice **مُنتَصِحٍ** vardır; sana karşı beliren felaketleri vardır.
**تَغْتَشُّه**: onu sana hilekâr sayarsın; ve **تَنْتَصِحُه**: onu sana nasihatçi sayarsın. Ve “Falana **نصَحْتُ** **نصْحاً**; ve ona nasihatimi **نُصوحاً** **نصَحْتُ له**” denir; yani hâlis kıldım ve doğru söyledim.

**نحص** : Leys dedi: **النَّحُوصُ**: gebe olmayan yaban eşeği dişisi. Ebû ‘Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: dişi eşeklerden **النَّحُوصُ**: sütü olmayan. Şemmer dedi: **النَّحُوصُ**: semizlik onu gebelikten men eden; ve “sütü yoktur ve yavrusu yoktur” denir. Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: “Keşke **نُحْصِ الجَبَل** ashabıyla birlikte bırakılmış olsaydım” dedi; “Keşke Uhud şehitleriyle birlikte şehit bırakılmış olsaydım” demek istedi. Ebû ‘Ubeyd dedi: Ebû ‘Amr dedi: **النُّحْصُ**: dağın kökü ve eteği. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **المِنْحاصُ**: ince uzun kadın.

**حنص** : Leys dedi: erkeklerden **الحِنْصَأوَةُ**: zayıf olan; “**حِنْصَأْوَةً** bir adam gördüm” denir; yani zayıf. Şemmer de onun benzerini dedi. Ve şu beyiti okudu:
Ta ki korkak **الحِنْصَأْوَةَ**’yi görürsün;
Yaslanmış, **السَّوِيقَا**’yı ağzına alıp içiyor.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والصاد وما يثلثهما)
(نصع)  النون والصاد والعين أصلٌ يدلُّ على خلوصٍ ولينٍ في الشَّيء. منه النَّاصع: الحَسَن اللَّون الشَّديد* البَياض. والنِّصْع: ضربٌ من الثِّياب شديد البَيَاض. ونَصَع الحقُّ: وضَح.
ومن بابِ السُّهولة واللِّين، وهو القياس الذي ذكرناه، أنْصَعَت النَّاقةُ للفَحل: أقرَّتْ له. ويقال: قَبَحَ اللهُ أُمَّاً نَصَعَتْ [به([1])]، أي ولدَتْه، حكاه ابنُ السِّكِّيت. والمَنَاصِع: المجالس: سمِّيت بها لأنَّها في أسهل المواضع وأمْكَنِها.
وشذَّ عن هذا قولُهم: أنْصَعَ: اقشعرَّ. قال:
* حتَّى اقشعَرَّ جِلْدُه وأنْصَعا([2]) *
(نصف)  النون والصاد والفاء أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على شَطْر الشَّيء، والأخرى على جنسٍ من الخِدمة والاستعمال.
فالأوَّل نِصْفُ الشيء ونَصِيفُه: شَطْرُه. وفي الحديث: "ما بَلَغَ مُدَّ أحدِهم ولا نَصِيفَه([3])"، وذلك كثُمن وثَمِين. قال:
لم يَغْذُها مُدٌّ ولا نَصِيفُ *** ولا تُمَيراتٌ ولا تعجيفُ([4])ويقال: إناء نَصْفانُ: بَلَغ الماءُ نِصْفَه. والنَّصَف: بين المُسِنَّة والحَدَثة، أي بلَغتْ نِصَف عُمرها. والإنصافُ في المعاملة، كأنَّه الرِّضا بالنِّصف. والنِّصْف: الإنصاف أيضاً. ونَصَفَ النهارُ يَنْصُفُ: انتصَفَ. قال:
نَصَفَ النَّهارُ الماءُ غامِرُه *** ورفيقُه بالغَيبِ لا يدري([5])ونصَفَ الإزارُ ساقَه: بلَغَ نِصْفَها يَنْصُفُها. قال:
ترى سيفَه لا يَنْصُف السَّاقَ نَعْلُه *** أجَلْ لا وإن كانت طِوالاً مَحامِلُه([6])(نصل)  النون والصاد واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على بُروز الشَّيء من كِنّ وسترٍ أو مَركَب.
ونَصَلَ الحافرُ: خرَجَ من موضِعِه. ونَصَل الخِضابُ. ومنه تَنَصَّلَ من ذَنْبه: تبرَّأ، كأنَّه خَرَج منه. والنَّصْل: نَصْل السَّيف والسَّهم، سمِّي به لبُروزه وصفائه وجَلائه. يقال في تصريف هذه الكلمة: أنْصَلْتُ الرُّمحَ: نََزَعتُ نَصْله. ونَصلتُه: جَعلت له نصلاً. والمُنْصَُل: السَّيف. قال في أنْصَلْتُ([7]):
تَدارَكَهُ في مُنْصِل الأَلِّ بعدما *** مَضَى غَيرَ دَأداءٍ وقد كادَ يعطَبُ([8])أراد: رجَب، كانَ يسمَّى مُنْصِلَ الأَسِنَّة، لأنَّهم كانوا لا يحاربون فيه. وقال في المُنْصَُل:
إنِّي امرؤٌ من خير عَبسٍ مَنْصِباً *** شَطْرِي وأحمي سائِرِي بالمُنصَُلِ([9])ومما حُمِل على التَّشبيه: النَّصِيل: ما بين العُنُق والرّأسِ من باطنٍ تحتَ اللَّحيين.
(نصا)  النون والصاد والحرف المعتلّ -وهذا المعتلّ أكثرُه واو- أصلٌ صحيح يدلُّ على تَخَيُّرٍ وخَطَر في الشَّيء وعُلوّ. ومنه النَّصِيَّة من القَوم ومن كلِّ شيءٍ: الخيار. ويقال انتصَيْتُ الشَّيءَ: اخترتُه. وهذه نَصِيَّتي: خِيرَتي. ومنه النَّاصية: سمِّيت لارتفاع مَنْبتها. والناصيةُ: قُصَاص الشَّعْر.
وفي تصريف هذه الكلمة: نَصَوْت فلاناً: قبَضْتُ على ناصِيَته. وناصَيْتُهُ: أخَذَ كلٌّ منا بناصيةِ صاحبه. وَمفازةٌ تُناصِي أخرى، من هذا، كأنَّها تتَّصل بها كالقابضةِ([10]) على ناصيتها. وهو تشبيه. وانتْتَصَى الشّعرُ: طال. وقول عائشة:
"ما لكم تَنْصُون ميّتكم" فإنَّها أرادت تمدُّون ناصيتَه، كأنَّها كَرِهَتْ تسريح رأسِ الميّت.
(نصب)  النون والصاد والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على إقامةِ شيءٍ وإهدافٍ([11]) في استواء. يقال: نصَبتُ الرُّمحَ وغيرَه أنصِبهُ نصباً. وتيسٌ أنْصَبُ، وعنْزٌ نصباءُ، إذا انتصب قرناها وناقَةٌ نَصْباء: مرتفعة الصَّدر. والنَّصْب: حجرٌ كانَ يُنصَب فيُعبَد، ويقال هو النُّصُب، وهو حجرٌ يُنصَب بين يدي الصَّنَم تصبُّ عليه دماءُ الذّبائح للأصنام. والنَّصائب: حجارةٌ تنصَبُ حوالَيْ شَفِير البئر فتجعلُ عضائد.
ومن الباب النَّصَبُ: العَناء، ومعناه أنَّ الإنسان لا يزال منتصباً حَتَّى يُعييَ. وغبارٌ منتصب: مرتفع. والنَّصيب: الحوض يُنصَب من الحجارة. فأمَّا نِصاب الشَّيء فهو أصلُه؛ وسمِّي نِصاباً لأنَّ نصله إليه يُرفَع، وفيه يُنصَب ويركّب، كنصاب* السِّكِّينِ وغيره. والنَّصيب: الحظُّ من الشَّيء، يقال: هذا نَصِيبـي، أي حظِّي. وهو من هذا، كأنَّه الشيءُ الذي رُفِعَ لك وأهْدَف. والنَّصْب: جنسٌ من الغِناء، ولعلَّه مما يُنصَب، أي يعلَّى به الصَّوت. وبَلغَ المالُ النِّصاب الذي تجِب فيه الزَّكاة، كأنَّه بلغَ ذلك المبلغَ وارتفعَ إليه. ويقول أهلُ العربيّة في الفتح هو النَّصْب، كأنَّ الكلمة تنتصِب في الفم انتصاباً.
(نصت)  النون والصاد والتاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على السُّكوت. وأنصَتَ لاستماعِ الحديث، ونَصَتَ يَنْصِت. وفي كتاب الله تعالى:﴿وَأَنْصِتُوا﴾ [الأعراف 204].
(نصح)  النون والصاد والحاء أصلٌ يدلُّ على ملاءمةٍ بين شيئين وإصلاح لهما. أصلُ ذلك النَّاصح: الخَيّاط. والنِّصاح: الخَيطُ يُخاط به، والجمع نِصاحات، وبها شبِّهت الجلود التي تُمدُّ في الدِّباغ على الأرض. قال:
فتَرَى القومَ نَشاوَى كلُّهُمْ *** مِثلمَا مُدَّتْ نِصاحاتُ الرُّبَحْ([12])
ومنه النُّصح والنَّصيحة: خِلاف الغِشّ. ونَصَحْتُه أنْصَحُه. وهو ناصح الجيْب لمثَلٍ، إذا وُصِف بخُلوص العمل والتَّوبة النَّصُوح منه، كأنَّها صحيحةٌ ليس فيها خَرْقٌ ولا ثُلْمَة ويقال: أنْصَحْتُ الإبلَ، إذا أرويتَها فنَصَحَت، أي رَوِِيت. وهو من القياس الذي ذكرناه. وناصِحُ العَسَل: ماذِيُّه، كأنَّه الخالص الذي لا يتخلَّله ما يشوبُه. ونصحت له ونَصَحْتُهُ بمعنىً. وقميصٌ مَنصوح: مَخِيط.
(نصر)  النون والصاد والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إتيان خَيرٍ وإيتائه. ونَصَر اللهُ المسلمين: آتاهمُ الظّفرَ على عدوِّهم، ينصرهم نَصْراً. وانتصر: انتقم، وهو منه. وأمَّا الإتيانُ فالعرب تقول: نصرت بَلَدَ كذا، إذا أتيتَه. قال الشَّاعر([13]):
إذا دخَلَ الشّهر الحرامُ فودِّعِي *** بلادَ تميم وانصرِي أرض عامرِ
ولذلك يسمَّى المطرُ نَصْراً. ونُصِرت الأرضُ، فهي منصورة. والنَّصْر: العَطاء. قال:
إنِّي وأسطارٍ سُطِرْنَ سَطْرَا *** لَقَائلٌ يا نصرُ نَصْراً نَصْرا([14])--------------ـــ
([1]) التكملة من المجمل واللسان.
([2]) لرؤبة في ديوانه 90 واللسان (نصع). ورواية الديوان: "وأزمعا".
([3]) في اللسان: "وفي حديث النبي صلى الله عليه وسلم: لا تسبوا أصحابي، فإن أحدكم لو أنفق ما في الأرض جميعاً ما أدرك مد أحدهم ولا نصيفه".
([4]) الرجز لسلمة بن الأكوع، كما سبق في حواشي (نصف). وأنشده في اللسان (عجف، نصف، خرف، قرص، صرف).
([5]) للمسيب بن علس في اللسان (نصف). ونسب في الخزانة (1: 544) إلى الأعشى. وذكر العلامة الميمني أنها في نسخة رامبور من ديوان الأعشى.
([6]) لابن ميادة، كما في اللسان (نصف).
([7])  في الأصل: "في الصلب"، تحريف.
([8])  للأعشى في ديوانه 138 واللسان (نصل، ألل، دأدأ).
([9])  البيت لعنترة في ديوانه 178.
([10])  في الأصل: "بها في كالقابضة".
([11])  الإهداف: الانتصاب: وفي الأصل: "وإهدام". وانظر ما سيأتي في س 13.
([12]) للأعشى في ديوانه 163 واللسان (نصح، ربح). وقد سبق في (ربح).
([13]) هو الراعي يخاطب خيلاً، كما في اللسان (نصر).
 ([14])لرؤبة بن العجاج في ملحقات ديوانه 174 واللسان والصحاح (نصر) وسيبويه (1: 304) والخزانة (1: 325). وقال صاحبا العباب والقاموس: صواب روايته: "يانضر" بالضاد المعجمة، وهو حاجب نصر بن سيار.

ـ

##### Türkçe

(**باب النون والصاد وما يثلثهما**)

(**نصع**)  **النون والصاد والعين**; içinde bir arınmışlık ve şeyde bir yumuşaklık gösteren bir asıldır. Ondan **النَّاصع**: güzel renkli, şiddetli beyazlıktır. Ve **النِّصْع**: şiddetli beyaz olan elbiselerden bir türdür. Ve **نَصَع الحقُّ**: açık oldu.

Ve kolaylık ve yumuşaklık babındandır; bu, zikrettiğimiz kıyastır: **أنْصَعَت النَّاقةُ للفَحل**: ona ikrar etti. Ve denir: “Allah çirkin kılsın bir anayı ki **نَصَعَتْ** [onunla]”, yani onu doğurdu; bunu İbnü’s-Sikkît hikâye etti. Ve **المَنَاصِع**: meclislerdir; onlara bununla ad verildi; çünkü onlar yerlerin en kolayında ve en mümkün olanındadır.

Ve bundan şâz oldu onların sözü: **أنْصَعَ**: ürperdi. Dedi:
* ta ki derisi ürperdi ve **أنْصَعا** *

(**نصف**)  **النون والصاد والفاء** iki sahih asıldır: ikisinden biri şeyin yarısına delâlet eder; diğeri hizmet ve kullanımdan bir cinse.

Birincisi: **نِصْفُ** şey ve **نَصِيفُه**: onun yarısıdır. Ve hadiste: “Onlardan birinin **مُدَّ**’üne ve **نَصِيفَه**’ine ulaşmadı”; ve bu, sekizde bir ve sekizliktir. Dedi:
لم يَغْذُها مُدٌّ ولا نَصِيفُ *** ولا تُمَيراتٌ ولا تعجيفُ
Ve denir: **إناء نَصْفانُ**: su onun yarısına ulaştı. Ve **النَّصَف**: yaşlı ile genç arasında; yani ömrünün yarısına ulaştı. Ve muamelede **الإنصاف**; sanki yarıya razı olmaktır. Ve **النِّصْف**: insaf da. Ve **نَصَفَ النهارُ يَنْصُفُ**: yarıladı. Dedi:
نَصَفَ النَّهارُ الماءُ غامِرُه *** ورفيقُه بالغَيبِ لا يدري
Ve **نصَفَ الإزارُ ساقَه**: onun yarısına ulaştı; **يَنْصُفُها**. Dedi:
ترى سيفَه لا يَنْصُف السَّاقَ نَعْلُه *** أجَلْ لا وإن كانت طِوالاً مَحامِلُه

(**نصل**)  **النون والصاد واللام**; bir örtü ve gizlilikten yahut bir binekten şeyin belirip çıkmasına delâlet eden sahih bir asıldır.

Ve **نَصَلَ الحافرُ**: yerinden çıktı. Ve **نَصَل الخِضابُ**. Ondandır **تَنَصَّلَ من ذَنْبه**: beri oldu; sanki ondan çıktı. Ve **النَّصْل**: kılıcın ve okun **نَصْل**’idir; onun belirip çıkması, arılığı ve parıltısı sebebiyle bununla adlandırıldı. Bu kelimenin tasrifinde denir: **أنْصَلْتُ الرُّمحَ**: onun **نَصْل**’ini söktüm. Ve **نَصلتُه**: ona bir **نَصْل** yaptım. Ve **المُنْصَُل**: kılıçtır. **أنْصَلْتُ** hakkında dedi:
تَدارَكَهُ في مُنْصِل الأَلِّ بعدما *** مَضَى غَيرَ دَأداءٍ وقد كادَ يعطَبُ
Murad etti: Receb; **مُنْصِلَ الأَسِنَّة** diye adlandırılırdı; çünkü onlar onda savaşmazlardı. Ve **المُنْصَُل** hakkında dedi:
إنِّي امرؤٌ من خير عَبسٍ مَنْصِباً *** شَطْرِي وأحمي سائِرِي بالمُنصَُلِ
Ve teşbihe hamledilenden: **النَّصِيل**: boyun ile baş arasından, iki çene altı altında iç taraftan olan şeydir.

(**نصا**)  **النون والصاد والحرف المعتلّ** —ve bu illetli harfin çoğu **واو**’dur—; şeyde seçkinlik, değer ve yükseklik gösteren sahih bir asıldır. Ondan **النَّصِيَّة** kavimden ve her şeyden: seçkin olanlardır. Ve denir: **انتصَيْتُ الشَّيءَ**: onu seçtim. Ve bu **نَصِيَّتي**: benim seçkimdir. Ondan **النَّاصية**: çıkış yerinin yüksekliği için adlandırıldı. Ve **الناصية**: saçın perçemidir.

Bu kelimenin tasrifinde: **نَصَوْت فلاناً**: onun **ناصِيَته**’sini tuttum. Ve **ناصَيْتُهُ**: her birimiz arkadaşının **ناصية**’sinden tuttu. Ve bir çöl, diğer bir çöle **تُناصِي** olur; bu babdandır; sanki ona, onun **ناصية**’sini tutan gibi bağlanır. Bu bir teşbihtir. Ve **انتْتَصَى الشّعرُ**: uzadı. Ve Âişe’nin sözü:
“Size ne oluyor da ölünüzü **تَنْصُون**?”
Şüphesiz o, onun **ناصية**’sini uzatıyorsunuz demek istedi; sanki ölünün başını taramayı kerih gördü.

(**نصب**)  **النون والصاد والباء**; bir şeyi dikmeye ve düzgünlük içinde hedef kılmaya delâlet eden sahih bir asıldır. Denir: **نصَبتُ الرُّمحَ** ve başkasını; onu **أنصِبهُ**; **نصباً**. Ve **تيسٌ أنْصَبُ** ve **عنْزٌ نصباءُ**: iki boynuzu dikilince. Ve **ناقَةٌ نَصْباء**: göğsü yüksek. Ve **النَّصْب**: dikilip kendisine ibadet edilen bir taştır; ve denir ki o **النُّصُب**’dur; putun önünde dikilen bir taştır; putlar için kesilen kurbanların kanları onun üzerine dökülür. Ve **النَّصائب**: kuyunun kenarı çevresine dikilen taşlardır; böylece payandalar yapılır.

Ve babdandır **النَّصَب**: yorgunluk; manası, insanın yoruluncaya kadar dikilip durmasıdır. Ve **غبارٌ منتصب**: yükselmiş. Ve **النَّصيب**: taşlardan dikilen havuzdur. Amma **نِصاب** şeyin aslıdır; **نِصاب** diye adlandırıldı; çünkü onun **نصل**’i ona kaldırılır; onda dikilir ve takılır; **نصاب** bıçak ve başkası gibi. Ve **النَّصيب**: şeyden paydır; denir: “bu benim **نَصِيبـي**”, yani payım. Ve bu, bundandır; sanki senin için yükseltilmiş ve hedef kılınmış şeydir. Ve **النَّصْب**: şarkıdan bir cinstir; belki de **يُنصَب**’dandır; yani onunla ses yükseltilir. Ve mal, zekâtın vacip olduğu **النِّصاب**’a ulaştı; sanki o miktara ulaştı ve ona yükseldi. Ve Arap dili ehli fetha hakkında onun **النَّصْب** olduğunu söyler; sanki kelime ağızda bir dikilişle dikilir.

(**نصت**)  **النون والصاد والتاء**; sükûta delâlet eden tek bir kelimedir. Ve **أنصَتَ** hadisi dinlemek için; ve **نَصَتَ يَنْصِت**. Ve Allah Teâlâ’nın kitabında: ﴿**وَأَنْصِتُوا**﴾ [A‘râf 204].

(**نصح**)  **النون والصاد والحاء**; iki şey arasında uygunluğa ve ikisini ıslaha delâlet eden bir asıldır. Bunun aslı **النَّاصح**: terzidir. Ve **النِّصاح**: onunla dikilen iptir; çoğulu **نِصاحات**; ve onunla, tabaklamada yerde gerilip uzatılan derilere benzetildi. Dedi:
فتَرَى القومَ نَشاوَى كلُّهُمْ *** مِثلمَا مُدَّتْ نِصاحاتُ الرُّبَحْ
Ondandır **النُّصح** ve **النَّصيحة**: aldatmanın zıddı. Ve **نَصَحْتُه**: ona nasihat ettim; onu **أنْصَحُه**. Ve “**ناصح الجيْب**” bir mesel olarak; işin arılığı ve ondan **التَّوبة النَّصُوح** ile vasfedilince; sanki o sağlamdır; onda yırtık ve gedik yoktur. Ve denir: **أنْصَحْتُ الإبلَ**: onları suladığın zaman; böylece **نَصَحَت**; yani kandı. Ve bu, zikrettiğimiz kıyastandır. Ve **ناصِحُ العَسَل**: onun süzülmüş akışkanıdır; sanki o, içine bulanıklık karışmayan arı olandır. Ve **نصحت له** ve **نَصَحْتُهُ** bir manadadır. Ve **قميصٌ مَنصوح**: dikilmiş.

(**نصر**)  **النون والصاد والراء**; hayır getirmeye ve onu vermeye delâlet eden sahih bir asıldır. Ve **نَصَر اللهُ المسلمين**: onlara düşmanları üzerine zafer verdi; onları **نَصْراً** ile yardım eder. Ve **انتصر**: öç aldı; ve o, ondandır. Amma gelmeye gelince; Araplar der ki: “**نصرت** falan beldeyi”; onu geldiğin zaman. Şair dedi:
إذا دخَلَ الشّهر الحرامُ فودِّعِي *** بلادَ تميم وانصرِي أرض عامرِ
Bundan dolayı yağmura **نَصْراً** denir. Ve **نُصِرت الأرضُ**; o hâlde o **منصورة**’dur. Ve **النَّصْر**: bağıştır. Dedi:
إنِّي وأسطارٍ سُطِرْنَ سَطْرَا *** لَقَائلٌ يا نصرُ نَصْراً نَصْرا

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النصح: تحري: فعل أو قول فيه صلاح صاحبه. قال تعالى: ﴿لقد أبلغتكم رسالة ربي ونصحت لكم ولكن لا تحبون الناصحين﴾ [الأعراف/79]، وقال: ﴿وقاسمهما إني لكما لمن الناصحين﴾ [الأعراف/21]، ﴿ولا ينفعكم نصحي إن أردت أن أنصح لكم﴾ [هود/34] وهو من قولهم: نصحت له الود. أي: أخلصته، وناصح العسل: خاصله، أو من قولهم: نصحت الجلد: خطته، والناصح: الخياط، والنصاح: الخيط، وقوله: ﴿توبوا إلى الله توبة نصوحا﴾ [التحريم/8] فمن أحد هذين؛ إما الإخلاص؛ وإما الإحكام، ويقال: نصوح ونصاح نحو ذهوب وذهاب، قال:
*أحببت حبا خالطته نصاحة*
* (الشطر في عمدة الحفاظ (نصح)، دون نسبة)

##### Türkçe

- **النصح**: Araştırıp gözetme: sahibinde salah bulunan bir fiil veya söz. Yüce Allah dedi ki: ﴿Andolsun size Rabbimin risaletini tebliğ ettim ve size **نصحت** ettim; fakat siz **الناصحين**i sevmiyorsunuz﴾ [الأعراف/79], ve dedi ki: ﴿Ve ikisine yemin etti: Şüphesiz ben sizin ikiniz için elbette **الناصحين**denim﴾ [الأعراف/21], ﴿Eğer size **أن أنصح لكم** istemişsem, benim **نصحي**m size fayda vermez﴾ [هود/34]. Ve o, onların sözünden (gelir): **نصحت له الود**; yani: onu hâlis kıldım. Ve **ناصح العسل**: onu süzdü; yahut onların sözünden: **نصحت الجلد**: onu diktim; ve **الناصح**: terzi; ve **النصاح**: iplik. Ve O’nun sözü: ﴿Allah’a **توبة نصوحا** ile tevbe edin﴾ [التحريم/8]; şu iki şeyden birindendir: ya ihlâs; yahut sağlamlaştırma. Ve denir: **نصوح** ve **نصاح**, **ذهوب** ve **ذهاب** gibi. Dedi ki:
*Sevdim bir sevgi ki ona **نصاحة** karıştı*
* (Şatr, Umdetü’l-Huffâz’da (**نصح**), nisbet olmaksızın)

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ص ح
نصحته ونصحت له نصحاً ونصيحة وأنا لك نصيح وتنصحت له وعن أكثم‏:‏ يا بني إياكم وكثرة التّنصح فإنه يورث التهمة وناصحته مناصحة‏.‏
وناصح نفسه في التوبة إذا أخلصها‏.‏
تركت حل السوء إذ لم يواني ولم أنتصح فيه المنيم المهدهدا وهو الذي ينيم الصبيّ ويناغيه حتى يهدأ‏.‏
قال النابغة‏:‏ فلا عمر الذي أثنى إليه وما رفع الحجيج إلى ألال لما أغفلت شكرك فانتصحني وكيف ومن عطائك جلّ مالي أي فعمر الذي فزاد لا‏.‏
وانتصح كتاب الله‏:‏ اقبل نصحه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو ناصح الجيب‏.‏
ونصح الغيث البلاد‏:‏ جادها ووصل نبتها وأرض منصوحة‏.‏
ونصحت الإبل الريّ‏:‏ صدقته‏.‏
قال يخاطب إبله‏:‏ هذا مقامي لك حتى تنصحي رياً وتجتازي بلاد الأبطح وغيوث نواصح‏:‏ مترادفة‏.‏
ونصح الخياط الثوب إذا أنعم خياطته ولم يترك فيه فتقاً ولا خللاً شبّه ذلك بالنصح‏.‏
وصلّب نصاحك‏:‏ خيطك‏.‏
وقميص منصوح وآخر منصاح أي منشق وبوب متنصّح وإن في ثوبك لمترقّعا ومتنصّحا‏:‏ موضع خياطة وترقيع‏.‏
وسقاني ناصح العسل‏:‏ ماذيّه يقال‏:‏ نصح العسل ونصع وتوبة نصوح وقد نصحت توبته نصوحاً‏.‏

##### Türkçe

ن ص ح
Ona öğüt verdim ve onun için öğüt verdim; **نصحاً** ve **نصيحة** (öğüt verme) olarak; ve ben senin için **نصيح** (öğüt verici)im; ve ona **تنصحت** (öğüt verdim). Ve Aksem’den: “Ey oğullarım, **التّنصح**ın (çokça öğüt vermenin) çokluğundan sakının; çünkü o, töhmeti miras bırakır.” Ve ona **ناصحته** (karşılıklı öğütleştim) **مناصحة** (karşılıklı öğütleşme) ile.

Ve tövbede onu ihlâslı kıldığı zaman, kendi nefsine **ناصح** (öğüt verici) olur.

Kötülüğün çözümünü terk ettim; çünkü bana gevşek davranmadı; ve onda **أنتصح** etmedim (öğüt almadım) **المنيم المهدهدا** (uyutan, sallayıp sakinleştiren)den; ve o, çocuğu uyutan ve onu mırıldanarak oyalayan, ta ki sakinleşinceye kadar, olandır.

Nâbiga dedi ki:
“Hayır; ömrüm hakkı için ki ona övgüde bulundu;
ve hacılar **ألال**’a yükseltilmedi;
şükrünü ihmal ettiğimde; derken beni **فانتصحني** (öğütledi);
nasıl olur ki? Senin عطائك (ihsanın)dan malımın çoğu (gelir).”
Yani: “Hayır; ömrüm hakkı için ki…”; böylece “لا” (hayır) artırdı.

Ve **انتصح كتاب الله**: Allah’ın kitabının öğüdünü kabul et.

Ve mecazdan: O, **ناصح الجيب**tir.

Ve **نصح الغيث البلاد**: onu bolca yağmurla ihsan etti ve bitkisini birbirine ulaştırdı; ve **أرض منصوحة** (bol yağmurla ihsan edilmiş yer).

Ve **نصحت الإبل الريّ**: onu doğru kıldın.

Develerine hitap ederek dedi ki:
“Bu, benim senin için makamımdır; ta ki **تنصحي** (kanıncaya dek içesin) **رياً** (kanmışlıkla)
ve **بلاد الأبطح**’ı geçesin.”
Ve **غيوث نواصح**: art arda gelen (yağmurlar).

Ve terzi, dikişini güzel yaptığı ve onda ne bir yırtık ne de bir gedik bırakmadığı zaman, elbiseyi **نصح** eder; bunu **النصح**a benzetti.

Ve **صلّب نصاحك**: ipliğin.

Ve **قميص منصوح** ve bir başkası **منصاح**; yani yarılmış. Ve **بوب متنصّح**; ve şüphesiz senin elbisende elbette **لمترقّعا** (yamalı) ve **متنصّحا** (dikilmiş yer) vardır: dikiş ve yamama yeri.

Ve bana **ناصح العسل** içirdi: onun süzülmüşü; denir ki: **نصح العسل** ve **نصع**. Ve **توبة نصوح**; ve onun tövbesi **نصوحاً** olarak **نصحت** (samimi oldu).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَصَحَ الشيءُ: خَلَصَ. والناصحُ: الخالص من العسل وغيره. وكل شيءٍ خَلَصَ، فقد نَصَحَ؛ قال ساعدةُ بن جُؤَيَّةَ الهذلي يصف رجلاً مزج عسلاً صافياً بماءٍ حتى تفرق فيه:
فأَزالَ مُفْرِطَها بأَبيضَ ناصِحٍ،
من ماءِ أَلْهابٍ، بهنَّ التَّأْلَبُ
وقال أَبو عمرو: الناصح الناصع في بيت ساعدة، قال: وقال النضر أَراد أَنه فرّق به خالصها ورديئها بأَبيض مُفْرِطٍ أَي بماء غدير مملوء. والنُّصْح: نقيض الغِشّ مشتق منه نَصَحه وله نُصْحاً ونَصِيحة ونَصاحة ونِصاحة ونَصاحِيةً ونَصْحاً، وهو باللام أَفصح؛ قال الله تعالى: وأَنْصَحُ لكم.ويقال: نَصَحْتُ له نَصيحتي نُصوحاً أَي أَخْلَصْتُ وصَدَقْتُ، والاسم النصيحة.
والنصيحُ: الناصح، وقوم نُصَحاء؛ وقال النابغة الذبياني:
نَصَحْتُ بني عَوْفٍ فلم يَتَقَبَّلوا
رَسُولي، ولم تَنْجَحْ لديهم وَسائِلي
ويقال: انْتَصَحْتُ فلاناً وهو ضدّ اغْتَشَشْتُه؛ ومنه قوله: أَلا رُبَّ من تَغْتَشُّه لك ناصِحٌ،
ومُنْتَصِحٍ بادٍ عليك غَوائِلُهْ
تَغْتَشُّه: تَعْتَدُّه غاشّاً لك. وتَنْتَصِحُه: تَعْتَدُّه ناصحاً لك. قال الجوهري: وانْتَصَحَ فلان أَي قبل النصيحة. يقال: انْتَصِحْني إِنني لك ناصح؛ وأَنشده ابن بري:
تقولُ انْتَصِحْنُ إِنني لك ناصِحٌ،
وما أَنا، إِن خَبَّرْتُها، بأَمِينِ
قال ابن بري: هذا وَهَمٌ منه لأَن انتصح بمعنى قبل النصيحة لا يتعدَّى لأَنه مطاوع نصحته فانتصح، كما تقول رددته فارْتَدَّ، وسَدَدْتُه فاسْتَدَّ، ومَدَدْتُه فامْتَدَّ، فأَما انتصحته بمعنى اتخذته نصيحاً، فهو متعدّ إِلى مفعول، فيكون قوله انتصحْني إِنني لك ناصح، يعني اتخذني ناصحاً لك؛ ومنه قولهم: لا أُريد منك نُصْحاً ولا انتصاحاً أَي لا أُريد منك أَن تنصحني ولا أَن تتخذني نصيحاً، فهذا هو الفرق بين النُّصْح والانتصاح. والنُّصْحُ: مصدر نَصَحْتُه. والانتصاحُ: مصدر انْتَصَحْته أَي اتخذته نصيحاً، ومصدر انْتَصَحْتُ أَيضاً أَي قبلت النصيحة، فقد صار للانتصاح معنيان. وفي الحديث: إِن الدِّينَ النصيحةُ لله ولرسوله ولكتابه ولأَئمة المسلمين وعامّتهم؛ قال ابن الأَثير: النصيحة كلمة يعبر بها عن جملة هي إِرادة الخير للمنصوح له، فليس يمكن أَن يعبر عن هذا المعنى بكلمة واحدة تجمع معناها غيرها. وأَصل النُّصْحِ: الخلوص. ومعنى النصيحة لله: صحة الاعتقاد في وحدانيته وإِخلاص النية في عبادته. والنصيحة لكتاب الله: هو التصديق به والعمل بما فيه. ونصيحة رسوله: التصديق بنبوّته ورسالته والانقياد لما أَمر به ونهى عنه. ونصيحة الأَئمة: أَن يطيعهم في الحق ولا يرى الخروج عليهم إِذا جاروا. ونصيحة عامّة المسلمين: إِرشادهم إِلى المصالح؛ وفي شرح هذا الحديث نظرٌ وذلك في قوله نصيحة الأَئمة أَن يطيعهم في الحق ولا يرى الخروج عليهم إِذا جاروا، فأَيّ فائدة في تقييد لفظه بقوله يطيعهم في الحق مع إِطلاق قوله ولا يرى الخروج عليهم إِذا جاروا؟ وإِذا منعه الخروج إِذا جاروا لزم أَن يطيعهم في غير الحق. وتَنَصَّح أَي تَشَبَّه بالنُّصَحاء. واسْتَنْصَحه: عَدَّه نصيحاً.
ورجل ناصحُ الجَيْب: نَقِيُّ الصدر ناصح القلب لا غش فيه، كقولهم طاهر الثوب، وكله على المثل؛ قال النابغة:
أَبْلِغِ الحرثَ بنَ هِنْدٍ بأَني
ناصِحُ الجَيْبِ، بازِلٌ للثوابِ
وقومٌ نُصَّح ونُصَّاحٌ. والتَّنَصُّح: كثرة النُّصْحِ؛ ومنه قول أَكْثَمَ بن صَيْفِيٍّ: إِياكم وكثرةَ التَّنَصُّح فإِنه يورث التُّهَمَة.والتوبة النَّصُوح: الخالصة، وقيل: هي أَن لا يرجع العبد إِلى ما تاب عنه؛ قال الله عز وجل: توبةً نَصُوحاً؛ قال الفراء: قرأَ أَهل المدينة نَصُوحاً، بفتح النون، وذكر عن عاصم نُصُوحاً، بضم النون؛ وقال الفراء: كأَنّ الذين قرأُوا نُصُوحاً أَرادوا المصدر مثل القُعود، والذين قرأُوا نَصُوحاً جعلوه من صفة التوبة؛ والمعنى أَن يُحَدّث نفسه إِذا تاب من ذلك الذنب أَن لا يعود إِليه أَبداً، وفي حديث أُبيّ: سأَلت النبي، صلى الله عليه وسلم، عن التوبة النصوح فقال: هي الخالصة التي لا يُعاوَدُ بعدها الذنبُ؛ وفَعُول من أَبنية المبالغة يقع على الذكر والأُنثى، فكأَنَّ الإِنسانَ بالغ في نُصْحِ نفسه بها، وقد تكرّر في الحديث ذكر النُّصْح والنصيحة. وسئل أَبو عمرو عن نُصُوحاً فقال: لا أَعرفه؛ قال الفراء وقال المفضَّل: بات عَزُوباً وعُزُوباً وعَرُوساً وعُرُوساً؛ وقال أَبو إِسحق: توبةٌ نَصُوح بالغة في النُّصْح، ومن قرأَ نُصُوحاً فمعناه يَنْصَحُون فيها نُصوحاً. وقال أَبو زيد: نَصَحْتُه أَي صَدَقْتُه؛ ومنه التوبة النصوح، وهي الصادقة.
والنِّصاحُ: السِّلكُ يُخاط به. وقال الليث: النِّصاحة السُّلوك التي يخاط بها، وتصغيرها نُصَيِّحة. وقميص مَنْصُوح أَي مَخِيط. ويقال للإِبرة: المِنْصَحة فإِذا غَلُظَتْ، فهي الشعيرة. والنُّصْحُ: مصدر قولك نَصَحْتُ الثوبَ إِذا خِطْتَه. قال الجوهري: ومنه التوبة النصوح اعتباراً بقوله، صلى الله عليه وسلم: من اغتابَ خَرَقَ ومن استغفر الله رَفَأَ. ونَصَحَ الثوبَ والقميص يَنْصَحُه نَصْحاً وتَنَصَّحه: خاطه. ورجل ناصح وناصِحِيٌّ ونَصَّاحٌ: خائط. والنِّصاحُ: الخَيْطُ وبه سمي الرجل نِصاحاً، والجمع نُصُحٌ ونِصاحةٌ، الكسرة في الجمع غير الكسرة في الواحد، والأَلف فيه غير الأَلف، والهاء لتأْنيث الجمع.
والمِنْصَحة: المِخْيَطة. والمِنْصَحُ: المِخْيَطُ. وفي ثوبه مُتَنَصِّحٌ لم يُصلحه أَي موضع إِصلاح وخياطة، كما يقال: إِن فيه مُتَرَقَّعاً؛ قال ابن مقبل:
ويُرْعِدُ إِرعادَ الهجِينِ أَضاعه،
غَداةَ الشَّمالِ، الشُّمْرُخُ المُتَنَصَّحُ
وقال أَبو عمرو: المُتَنَصَّحُ المَخيطُ، وأَنشد بيت ابن مقبل. وأَرض مَنْصوحة: متصلة بالغيت كما يُنْصَحُ الثوبُ، حكاه ابن الأَعرابي؛ قال ابن سيده: وهذه عبارة رديئة إِنما المَنْصُوحة الأَرض المتصلة النبات بعضه ببعض، كأَنَّ تلك الجُوَبَ التي بين أَشخاص النبات خيطت حتى اتصل بعضها ببعض.
قال النضر: نَصَحَ الغيثُ البلادَ نَصْحاً إِذا اتصل نبتها فلم يكن فيه فَضاء ولا خَلَلٌ؛ وقال غيره: نَصَحَ الغيثُ البلادَ ونَضَرها بمعنى واحد؛ وقال أَبو زيد: الأَرض المنصوحة هي المَجُودةُ نُصِحتْ نَصْحاً. ونَصَحَ الرجلُ الرِّيَّ نَصْحاً إِذا شرب حتى يَرْوى؛ وكذلك نَصَحتِ الإِبلُ الشُّرْبَ تَنْصَحُ نُصُوحاً: صَدَقَتْه. وأَنْصَحْتُها أَنا: أَرويتها؛ قال:
هذا مَقامِي لكِ حتى تَنْصَحِي
رِيّاً، وتَجْتازي بَلاطَ الأَبْطَحِ
ويروى: حتى تَنْضَحِي، بالضاد المعجمة، وليس بالعالي. البَلاطُ: القاعُ. وأَنْصَح الإِبلَ: أَرْواها.
والنِّصاحاتُ: الجلودُ؛ قبال الأَعشى يصف شَرْباً:
فتَرى القومَ نَشاوى كلَّهُمْ،
مثلما مُدَّتْ نِصاحاتُ الرُّبَحْ
قال الأَزهري: أَراد بالرُّبَحِ الرُّبَعَ في قول بعضهم؛ وقال ابن سيده: الرُّبَحُ من أَولاد الغنم، وقيل: هو الطائر الذي يسمى بالفارسية زاغ؛ وقال المُؤَرِّج: النِّصاحاتُ حبال يجعل لها حَلَقٌ وتنصب للقُرود إِذا أَرادوا صيدها: يَعْمدُ رجل فيجعلُ عِدّة حبال ثم يأْخذ قرداً فيجعله في حبل منها، والقرود تنظر إِليه من فوق الجبل، ثم يتنحى الحابل فتنزل القرود فتدخل في تلك الحبال وهو ينظر إِليها من حيث لا تراه، ثم ينزل إِليها فيأْخذ ما نَشِبَ في الحبال؛ قال وهو قول الأَعشى:
مثلما مدّت نصاحات الربح
قال: والرُّبَحُ القرود وأَصلها الرُّباح.
وشَيْبَةُ بن نِصاحٍ: رجل من القرّاء.
والنَّصْحاء ومَنْصَح: موضعان؛ قال ساعدة بن جؤية
(* قوله «قال ساعدة بن
جؤية لهن إلخ» قبله:
ولو أنه إذ كان ما حمَّ واقعاً
بجانب من يخفى ومن يتودّد والأصاغي، بالصاد المهملة والغين المعجمة: موضع، كما أنشده ياقوت في مادته.):
لهنَّ بما بين الأَصاغِي ومَنْصَحٍ
تَعاوٍ، كما عَجَّ الحَجِيحُ المُبَلِّدُ

##### Türkçe

**نَصَحَ** şey: arındı/katışıksız oldu. Ve **الناصحُ**: baldan ve başkasından katışıksız olan. Ve her şey ki arındı/katışıksız oldu, artık **نَصَحَ**; **ساعدةُ بن جُؤَيَّةَ الهذلي** dedi, bir adamı vasfederken: berrak balı su ile karıştırdı, ta ki onda ayrıştı:
فأَزالَ مُفْرِطَها بأَبيضَ ناصِحٍ،
من ماءِ أَلْهابٍ، بهنَّ التَّأْلَبُ
Ve **أَبو عمرو** dedi: **الناصح** (yani) **الناصع**dır, **ساعدة**’nin beytinde; dedi ki: ve **النضر** dedi: murad etti ki, onunla (yani) katışıksızını ve kötüsünü beyaz bir **مُفْرِطٍ** ile ayırdı; yani dolu bir gölcük suyu ile. Ve **النُّصْح**: **الغِشّ**’in zıddıdır; ondan türemiştir: **نَصَحه**; ve onun için **نُصْحاً** ve **نَصِيحة** ve **نَصاحة** ve **نِصاحة** ve **نَصاحِيةً** ve **نَصْحاً** (denir); ve o, **اللام** ile (kullanım) daha fasihdir; Allah Teâlâ dedi:
وأَنْصَحُ لكم.
Ve denir: **نَصَحْتُ له نَصيحتي نُصوحاً**; yani arıttım/ihlâs ettim ve doğru söyledim; ve isim **النصيحة**’dır.

Ve **النصيحُ**: **الناصح**tır; ve bir kavim **نُصَحاء**; ve **النابغة الذبياني** dedi:
نَصَحْتُ بني عَوْفٍ فلم يَتَقَبَّلوا
رَسُولي، ولم تَنْجَحْ لديهم وَسائِلي
Ve denir: **انْتَصَحْتُ** falanı; ve o, **اغْتَشَشْتُه**’nin zıddıdır; ve ondandır onun sözü:
أَلا رُبَّ من تَغْتَشُّه لك ناصِحٌ،
ومُنْتَصِحٍ بادٍ عليك غَوائِلُهْ
**تَغْتَشُّه**: onu sana karşı **غاشّاً** (yani aldatan) sayarsın. Ve **تَنْتَصِحُه**: onu sana karşı **ناصحاً** (yani öğüt veren) sayarsın. **الجوهري** dedi: ve **انْتَصَحَ** falan; yani nasihati kabul etti. Denir: **انْتَصِحْني**; şüphesiz ben sana **ناصح**ım; ve **ابن بري** ona (şu beyti) okuttu:
تقولُ انْتَصِحْنُ إِنني لك ناصِحٌ،
وما أَنا، إِن خَبَّرْتُها، بأَمِينِ
**ابن بري** dedi: bu, ondan bir vehimdir; çünkü **انتصح** “nasihati kabul etti” mânasında geçişli olmaz; zira o, **نصحته**’nin mutâviidir: **فانتصح**; nitekim dersin: **رددته فارْتَدَّ** ve **سَدَدْتُه فاسْتَدَّ** ve **مَدَدْتُه فامْتَدَّ**. Amma **انتصحته** “onu **نصيحاً** edindim” mânasında ise, bir mef‘ûle geçişlidir; böylece onun sözü **انْتَصِحْني إِنني لك ناصح**: yani beni sana öğüt veren edin, demektir; ve ondandır onların sözü: **لا أُريد منك نُصْحاً ولا انتصاحاً**; yani senden ne bana öğüt vermeni isterim ne de beni **نصيحاً** edinmeni; işte bu, **النُّصْح** ile **الانتصاح** arasındaki farktır. Ve **النُّصْحُ**: **نَصَحْتُه**’nin masdarıdır. Ve **الانتصاحُ**: **انْتَصَحْته**’nin masdarıdır; yani onu **نصيحاً** edindim; ve **انْتَصَحْتُ**’un masdarı da (budur); yani nasihati kabul ettim; böylece **الانتصاح** için iki mânâ olmuş oldu.

Ve hadiste: “Şüphesiz din, Allah için ve Resulü için ve Kitabı için ve Müslümanların imamları için ve onların umumîsi için **النصيحة**’dır.”; **ابن الأَثير** dedi: **النصيحة** bir kelimedir; onunla bir cümleye/ bütüne ibare edilir; o da, kendisine öğüt verilene hayrı istemektir; artık bu mânâyı, mânâsını başkalarını da toplayan tek bir kelime ile ifade etmek mümkün değildir. Ve **النُّصْح**’ın aslı: arılık/katışıksızlıktır. Ve Allah için **النصيحة**’nın mânâsı: onun birliğine dair inancın sıhhati ve ibadetinde niyetin ihlâsıdır. Ve Allah’ın Kitabı için **النصيحة**: ona tasdik ve içindekilerle amel etmektir. Ve Resulü’nün **نصيحة**’sı: onun nübüvvetini ve risaletini tasdik ve emrettiğine ve nehyettiğine boyun eğmektir. Ve imamların **نصيحة**’sı: hakta onlara itaat etmesi ve zulmettiklerinde onlara karşı çıkışı görmemesidir. Ve Müslümanların umumîsinin **نصيحة**’sı: onları maslahatlara irşad etmektir; ve bu hadisin şerhinde bir nazar vardır; o da onun “imamların **نصيحة**’sı: hakta onlara itaat etmesi ve zulmettiklerinde onlara karşı çıkışı görmemesidir” sözündedir; zira lafzını “hakka itaat eder” sözüyle kayıtlamanın ne faydası var, “zulmettiklerinde onlara karşı çıkışı görmez” sözünü mutlak bırakmakla? Ve eğer zulmettiklerinde çıkışı men ederse, hak olmayan şeyde de onlara itaat etmesi lâzım gelir. Ve **تَنَصَّح**: yani **النُّصَحاء**’ya benzemeye çalıştı. Ve **اسْتَنْصَحه**: onu **نصيحاً** saydı.

Ve **ناصحُ الجَيْب** bir adam: göğsü temiz; kalbi öğüt verici/arı; onda aldatma yok; onların “elbisesi temiz” demeleri gibi; ve hepsi mesel üzerinedir; **النابغة** dedi:
أَبْلِغِ الحرثَ بنَ هِنْدٍ بأَني
ناصِحُ الجَيْبِ، بازِلٌ للثوابِ
Ve bir kavim **نُصَّح** ve **نُصَّاحٌ**. Ve **التَّنَصُّح**: **النُّصْح**’ın çokluğudur; ve ondandır **أَكْثَمَ بن صَيْفِيٍّ**’nin sözü: “Sizi **كثرةَ التَّنَصُّح**’tan sakındırırım; çünkü o, ithamı miras bırakır.” Ve **التوبة النَّصُوح**: katışıksız olan; ve denildi: o, kulun tevbe ettiği şeye geri dönmemesidir; Allah عز وجل dedi: **توبةً نَصُوحاً**; **الفراء** dedi: Medine ehli **نَصُوحاً** okudu, **النون**’u fetha ile; ve **عاصم**’dan **نُصُوحاً** zikretti, **النون**’u damme ile; **الفراء** dedi: sanki **نُصُوحاً** okuyanlar, **القُعود** gibi masdarı murad ettiler; ve **نَصُوحاً** okuyanlar onu tevbenin sıfatından kıldılar; ve mânâ: o günahtan tevbe ettiğinde, ona ebediyen dönmemeyi nefsine konuşmasıdır. Ve **أُبيّ** hadîsinde: Peygamber’e, صلى الله عليه وسلم, **التوبة النصوح** hakkında sordum; dedi ki: “O, kendisinden sonra günaha dönülmeyen katışıksız olandır.” Ve **فَعُول** mübalağa vezinlerindendir; erkek ve dişiye vâki olur; sanki insan onunla nefsinin **نُصْح**’ında mübalağa etti. Ve hadiste **النُّصْح** ve **النصيحة** zikri tekrar etmiştir. Ve **أَبو عمرو**’ya **نُصُوحاً** hakkında soruldu; dedi: onu bilmem. **الفراء** dedi ve **المفضَّل** dedi: **بات عَزُوباً وعُزُوباً وعَرُوساً وعُرُوساً**. Ve **أَبو إِسحق** dedi: **توبةٌ نَصُوح**: **النُّصْح**’ta mübalağalıdır; ve **نُصُوحاً** okuyan kimseye gelince, mânâsı: onda **نُصوحاً** öğüt verirler/arıtırlar. Ve **أَبو زيد** dedi: **نَصَحْتُه**; yani ona doğru söyledim; ve ondandır **التوبة النصوح**; ve o, doğru olan (tevbe)dir.

Ve **النِّصاحُ**: onunla dikilen ipliktir. Ve **الليث** dedi: **النِّصاحة** dikilen ipliklerdir; ve onun küçültmesi **نُصَيِّحة**’dır. Ve **قميص مَنْصُوح**: yani dikilmiş.

Ve iğneye denir: **المِنْصَحة**; artık kalınlaştığında, o **الشعيرة**’dir. Ve **النُّصْحُ**: senin “**نَصَحْتُ الثوبَ**” sözünün masdarıdır; onu diktiğinde. **الجوهري** dedi: ve ondandır **التوبة النصوح**; onun sözüne itibarla, صلى الله عليه وسلم: “Kim gıybet ederse yırtar; kim Allah’tan mağfiret dilerse yamalar.” Ve **نَصَحَ الثوبَ** ve gömleği: onu **يَنْصَحُه نَصْحاً** ve **تَنَصَّحه**: onu dikti. Ve bir adam **ناصح** ve **ناصِحِيٌّ** ve **نَصَّاحٌ**: terzi. Ve **النِّصاحُ**: ipliktir; ve onunla adama **نِصاحاً** adı verildi; ve cem‘i **نُصُحٌ** ve **نِصاحةٌ**’dır; cem‘deki kesre, tekildeki kesre değildir; ve ondaki elif, (tekildeki) elif değildir; ve **الهاء** cem‘in müennesliği içindir.

Ve **المِنْصَحة**: dikiş aleti. Ve **المِنْصَحُ**: dikiş aleti. Ve onun elbisesinde **مُتَنَصِّحٌ** vardır; onu düzeltmedi; yani tamir ve dikiş yeri; nitekim denir: onda **مُتَرَقَّعاً** vardır; **ابن مقبل** dedi:
ويُرْعِدُ إِرعادَ الهجِينِ أَضاعه،
غَداةَ الشَّمالِ، الشُّمْرُخُ المُتَنَصَّحُ
Ve **أَبو عمرو** dedi: **المُتَنَصَّحُ** dikilmiş olandır; ve **ابن مقبل**’in beytini okudu.

Ve **أَرض مَنْصوحة**: yağmurla bitişik/bağlantılı (olan); nitekim elbise dikilerek birleştirilir; bunu **ابن الأَعرابي** rivayet etti. **ابن سيده** dedi: bu kötü bir ifadedir; ancak **المَنْصُوحة**: bitkisi, bir kısmı bir kısmına bitişik olan arazidir; sanki bitki şahısları arasındaki o boşluklar dikildi de bir kısmı bir kısmına bitişti.

**النضر** dedi: **نَصَحَ الغيثُ البلادَ نَصْحاً**: onun bitkisi bitişik olduğunda; onda ne açıklık ne gedik bulunmadığında. Ve başkası dedi: **نَصَحَ الغيثُ البلادَ** ve **نَضَرها** bir mânâdadır. Ve **أَبو زيد** dedi: **الأَرض المنصوحة**: iyi olan arazidir; **نُصِحتْ نَصْحاً**.

Ve **نَصَحَ الرجلُ الرِّيَّ نَصْحاً**: içti, ta ki kandı; ve aynı şekilde **نَصَحتِ الإِبلُ الشُّرْبَ تَنْصَحُ نُصُوحاً**: ona doğru davrandı/onu tam yaptı. Ve ben onu **أَنْصَحْتُها**: onu kandırdım (suladım); dedi ki:
هذا مَقامِي لكِ حتى تَنْصَحِي
رِيّاً، وتَجْتازي بَلاطَ الأَبْطَحِ
Ve rivayet olunur: **حتى تَنْضَحِي**; **الضاد** (ile), ve o daha yüksek/üstün değildir. **البَلاطُ**: düz taban/çukur yer. Ve **أَنْصَح الإِبلَ**: onu kandırdı (suladı).

Ve **النِّصاحاتُ**: derilerdir; **الأَعشى**’nın, bir içkiyi vasfederken (söylediği) beytinin karşılığı:
فتَرى القومَ نَشاوى كلَّهُمْ،
مثلما مُدَّتْ نِصاحاتُ الرُّبَحْ
**الأَزهري** dedi: **الرُّبَحِ** ile, bazılarının sözünde **الرُّبَعَ**ı murad etti. Ve **ابن سيده** dedi: **الرُّبَحُ** koyun yavrularındandır; ve denildi: o, Farsça’da **زاغ** diye adlandırılan kuştur. Ve **المُؤَرِّج** dedi: **النِّصاحاتُ** halkalar yapılan iplerdir; maymunları avlamak istediklerinde dikilir: bir adam gider, birkaç ip hazırlar; sonra bir maymun alır, onu onlardan bir ipe koyar; maymunlar dağa üstten ona bakar; sonra ipçi uzaklaşır; maymunlar iner, o iplerin içine girer; o da onların görmediği yerden onlara bakar; sonra onlara iner, iplerde takılı kalanı alır; dedi ki: ve o, **الأَعشى**’nın sözüdür:
مثلما مدّت نصاحات الربح
Dedi: ve **الرُّبَحُ** maymunlardır; aslı **الرُّباح**tır.

Ve **شَيْبَةُ بن نِصاحٍ**: kurrâdan bir adamdır.

Ve **النَّصْحاء** ve **مَنْصَح**: iki yerdir; **ساعدة بن جؤية** dedi:
(* Onun sözü “قال ساعدة بن جؤية لهن إلخ”ten önce:
ولو أنه إذ كان ما حمَّ واقعاً
بجانب من يخفى ومن يتودّد
ve **الأصاغي**, **الصاد** (ile) ihmâl edilmiş ve **الغين** (ile) mu‘ceme: bir yerdir; nitekim **ياقوت** onu maddesinde inşad etti.):
لهنَّ بما بين الأَصاغِي ومَنْصَحٍ
تَعاوٍ، كما عَجَّ الحَجِيحُ المُبَلِّدُ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ص ح * * نَصَحَهُ * و * نَصَحَ * له ينصح بالفتح فيهما * نُصْحاً * بالضم و * نَصَاحَةً * بالفتح وهو باللام أفصح قال الله تعالى ﴿وأنصح لكم﴾ والاسم * النَّصِيحَةُ * و * النَّصِيحُ * الناصح وقوم * نُصَحاءُ * بوزن فقهاء ورجل * نَاصِحُ * الجيب أي نقي القلب و * النَّاصِحُ * الخالص من كل شيء و * انْتَصَحَ * فلان قَبِل النصيحة يقال انتصحني فإني لك ناصح و * تَنَصَّحَ * تشبه بالنصحاء و * اسْتَنْصَحَهُ * عدَّه نصيحا قال بن الأعرابي * نَصَحَتِ * الإبل الشرب * نُصُوحا * صدقته و * أَنْصَحْتُها * أنا أرويتها قال ومنه التوبة * النَّصُوحُ * وهي الصادقة و * نَصَحَ * الثوب خاطه من باب قطع وقيل منه التوبة * النَّصُوحُ * لقوله عليه الصلاة والسلام ﴿من اغتاب خرق ومن استغفر رفأ﴾ و * النَّاصِحُ * الخياط و * النِّصَاحُ * بالكسر الخيط

##### Türkçe

* ن ص ح * * **نَصَحَهُ** * ve * **نَصَحَ** * ona; ikisinde de fetih ile **يَنْصَحُ**; * **نُصْحاً** * damme ile ve * **نَصَاحَةً** * fetih ile; ve o, lâm ile daha fasîhtir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿Ve size **أنصح** ederim﴾; isim: * **النَّصِيحَةُ** * ve * **النَّصِيحُ** *; **الناصح** (nasihat eden) ve bir kavim: * **نُصَحاءُ** * (vezni **فقهاء** vezninde) ve bir adam: * **نَاصِحُ** * **الجيب** yani kalbi temiz; ve * **النَّاصِحُ** * her şeyden hâlis olan. Ve * **انْتَصَحَ** * falan: nasihati kabul etti; “Bana **انتصح** et; çünkü ben sana **ناصح**ım” denir. Ve * **تَنَصَّحَ** *: **نُصَحاء**’a benzemeye çalıştı. Ve * **اسْتَنْصَحَهُ** *: onu **نصيحا** saydı. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: * **نَصَحَتِ** * develer içişi * **نُصُوحا** *: onu doğru yaptı; ve * **أَنْصَحْتُها** * ben: onu kandırdım (suladım). Dedi ki: bundan tövbe * **النَّصُوحُ** *dur; ve o, doğru olanıdır. Ve * **نَصَحَ** * elbiseyi: onu dikti; **قطع** babındandır. Ve “ondan tövbe * **النَّصُوحُ** *dur” denildi; onun (aleyhi’s-salâtü ve’s-selâm) sözü sebebiyle: ﴿Kim gıybet ederse yırtar; kim istiğfar ederse yamalar﴾; ve * **النَّاصِحُ** *: terzi; ve * **النِّصَاحُ** * kesre ile: iplik.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نصحه ينصحه، ونصح له، كمنعه - وباللام أعلى، كما صرح به الجوهري وغيره، وهي اللغة الفصحى. قال أبو جعفر الفهري في شرح الفصيح: الأصل في نصح أن يتعدى هكذا بحرف الجر، ثم يتوسع في حذف حرف الجر فيصل الفعل بنفسه. فتقول: نصحت زيداز وقال الفراء في كتاب المصادر له: العرب لا تكاد تقول نصحتك، إنما يقولون نصحت لك، قال النابغة:
  نصحت بني عوف فلم يتقبلـوا                      رسولي ولم تنجح إليهم وسائلي

  وقال ابن درستويه: هو يتعدى إلى مفعول واحد، نحو قولك نصحت زيدا، وإذا دخلت اللام صار يتعدى إلى اثنين، فتقول: نصحت لزيد رأيه. وقد يحذف المفعول إذا فهم المعنى، فتقول: نصحت لزيد، وأنت تريد نصحت لزيد رأيه، وتحذف حرف الجر من المفعول الثاني، فيتعدى الفعل بنفسه إليهما جميعا، فتقول.. نصحت زيدا رأيه. قال أبو جعفر: وما قاله ابن درستويه من أن نصحت يتعدى إلى اثنين أحدهما بنفسه والثاني بحرف الجر، نحو نصحت لزيد رأيه، دعوى، وهو مطالب بإثباتها، ولو كان يتعدى إلى اثنين لسمع في موضع ما، وفي عدم سماعه دليل على بطلانه. قال شيخنا رحمه الله تعالى: وهو كلام ظاهر، وابن درستويه كثيرا ما يرتكب مثل هذه التمحلات: وقدذكر مثل هذا في شكر وقال: تقديره - نصحا بضم فسكون، ونصاحة، كسحابة، ونصاحة، بالكسر، أورده صاحب اللسان، ونصاحية، ككراهية، ونصوحا، بالضم، حكاه أرباب الأفعال، ونصحا، بفتح فسكون، أورده صاحب اللسان. وهو ناصح ونصيح، من قوم نصح، بضم فتشديد ونصاح، كرمان، ونصحاء. ويقال: نصحت له نصيحتي نصوحا، أي أخلصت وصدقت، والاسم النصيحة. قال شيخنا: الأكثر من أئمة الاشتقاق على أن النصح تصفية العسل وخياطة الثوب، ثم استعمل في ضد الغش، وفي الإخلاص والصدق كالتوبة النصوح. وقيل: النصح والنصيحة والمناصحة: إرادة الخير للغير وإرشاده له، وهي كلمة جامعة لإرادة الخير. وفي النهاية: النصيحة كلمة يعبر بها عن جملة، هي إرادة الخير للمنصوح له، وليس يمكن أن يعبر عن هذا المعنى بكلمة واحدة تجمع معناه غيرها. وقال الخطابي: النصيحة كلمة جامعة معناها حيازة الحظ للمنصوح له. قال: ويقال هو من وجيز الأسماء ومختصر الكلام، وأنه ليس في كلام العرب كلمة مفردة تستوفي بها العبارة عن معنى هذه الكلمة، كما قالوا في الفلاح. وفي شرح الفصيح للبلي: النصيحة: الإرشاد إلى ما فيه صلاح النصوح له، ولا يكون إلا قولا، فإن استعمل في غير القول كان مجازا. والنصح: بذل الاجتهاد في المشورة، وهو النصيحة أيضا، عن صاحب الجامع. هذا زبدة كلامهم في النصيحة انتهى. قلت: وهذا الذي نقله شيخنا من أن النصح تصفية العسل عند الأكثر، قد رده المصنف في البصائر وقال: النصح: الخلوص مطلقا، ولا تقييد له بالعسل ولا بغيره. وقال في محل آخر: النصيحة كلمة جامعة، مشتقة من مادة ن-ص-ح الموضوعة لمعنيين: أضحدهما الخلوص والنقاء، والثاني الالتئام والرفاء، إلى آخر ما قال. ونصح الشيء: خلص، وكل شيء خلص فقد نصح. ومن المجاز: نصح الخياط الثوب والقميص: خاطه، ينصحه نصحا، أو أنعم خياطته، كتنصحه. ونصح الرجل الري نصحا، إذا شرب حتى روي. وفي بعض الأمهات حتى يروي قال:
  هذا مقامي لك حتى تنصحي                      ريا وتجتازي بلاط الأبطح ويروى حتى تنضحي بالضاد المعجمة، وليس بالعالي. ومن المجاز قال النضر: نصح الغيث البلد نصحا: سقاه حتضى اتصل نبته فلم يكن فيه فضاء ولا خلل. وقال غيره: نصح الغيث البلاد ونصرها بمعنى واحد. ومن المجاز قولهم: رجل ناصح الجيب: نقي الصدر ناصح القلب، لا غش فيه. وفي الجامع للقزاز: النصح: الاجتهاد في المشورة، وقد يستعار فيقال: فلان ناصح الجيب، أي ناصح القلب، ليس في قلبه غش. وقيل: ناصح الجيب مثل قولهم: طاهر الثوب، وكله على المثل. قال النابغة:
  أبلغ الحارث بن هند بأني                      ناصح الجيب باذل للثواب

  ومن المجاز: سقاني ناصح العسل، أي ماذيه. والناصح: العسل الخالص. وفي الصحاح عن الأصمعي: هو الخالص من العسل وغيرها، مثل الناصع. ووجدت في هامشه ما نصه: العرب تذكر الهسل وتؤنثه، والتأنيث أكثر، كذا قال الأزهري في كتابه، انتهى. قال ساعدة بن جؤية الهذلي يصف رجلا مزج عسلا صافيا بماء حتى تفرق فيه:
  فأزال مفرطها بأبيض ناصح                      من ماء ألهاب بهن التألـب وقال أبو عمرو: الناصح: الناصع في بيت ساعدة. قال: وقال النضر أراد أنه فرق بين خالصها ورديئها بأبيض مفرط، أي بماء غدير مملوء. والناصح الخياط، كالنصاح والناصحي. وقميص منصوح وآخر منصاح. والناصح: فرس الحارث بن مراغة أو فضالة بن هند، وفرس سويد بن شداد. ومن المجاز: صلب نصاحك. النصاح ككتاب: الخيط، وبه سمي الرجل نصاحا. والسلك يخاط به، الكسرة في الجميع غير الكسرة في الواحد، والألف فيه غير الألف، والهاء لتأنيث الجميع. ونصاح: والد شيبة القارىء، وكان أبو سعد الإدريسي يقوله بفتح فتشديد، قاله الحافظ ابن حجر. والمنصحة، بالكسر: المخيطة كالمنصح، بغير هاء، وهي الإبرة، فإذا غلظت فهي الشعيرة. ومن المجاز: المتنصح: المترقع كلاهما على صيغة المفعول. وقولون: في ثوبه متنصح لمن يصلحه، أي موضع إصلاح وخياطة، كما يقال إن فيه مترقعا. قال ابن مقبل:
  ويرعد إرعاد الهجين أضاعه                      غداة الشمال الشمج المتنصح وقال أبو عمرو: المتنصح المخيط جيدا، وأنشد بيت ابن مقبل. ومن المجاز أرض منصوحة: مجودة، نصحت نصحا، قاله أبو زيد. وحكى ابن الأعرابي: أرض منصوحة: متصلة بالغيث كما ينصح الثوب. قال ابن سيده: وهذه عبارة رديئة، إنما النصوحة الأرض المتصلة النبات بعضه ببعض، كأن تلك الجوب التي بين أشخاص النبات خيطت حتى اتصل بعضها ببعض. ومن المجاز: نصحت الإبل الشرب تنصح نصوحا: صدقته. وأنصح الإبل: أرواها، عن ابن الأعرابي، كما في الصحاح. والنصاحات كجمالات: الجلود، قال الأعشي:
  فترى القوم نشاوي كلهـم                      مثلما مدت نصاحات الربح قال الأزهري: أراد بالربح الربع في قول بعضهم. وقال ابن سيده: الربح من أولاد الغنم، وقيل: هو الطائر الذي يسمى بالفارسية زاغ وقال المؤرج: النصاحات: حبالات يجعل لها حلق وتنصب فيصاد بها القرود. وذلك أنهم إذا أرادوا صيدها يعمد رجل فيعمل عدة حبال ثم يأخذ قردا فيجعله في حبل منها، والقرود تنظر إليه من فوق الجبل، ثم يتنحى الحابل فتنزل القرود فتدخل في الحبال وهو ينظر إليها من حيث لا تراه ثم ينزل إليها فيأخذ ما نشب في الحبال. وبه فسر بعضهم قول الأعشي، والربح القرد، أصلها الرباح وقد تقدم. والنصاحات: جبال بالسراة. والنصحاء، بفتح فسكون: ع ومنصح كمنبر: د، والذي في المعجم أنه واد بتهامة وراء مكة. قال امرؤ القيس بن عابس السكوني:
  ألا ليت شعري هل أرى الوردمرة                      يطالب سربا مـوكـلا بـغـوار
  أمام رعيل أو بروضة منـصـح                      أبادر أنعـامـا وإجـل صـوار والمنصحية، بالفتح وياء النسبة ماء بتهامة لبني هذيل. ومنصح، كمسكن: ع آخر والصواب في هذا أن يكون بالضاد المعجمة كما سيأتي. وتنصح الرجل، إذا تشبه بالنصحاء، وانتصح فلان قبله أي النصح. وفي اللسان: انتصح كتاب الله، أي اقبل نصحه. وأنشدوا:
  تقول انتصحني إنني لك ناصح                      وما أنا إن خبرتها بـأمـين

  قال ابن بري: هذا وهم، لأن انتصح بمعنى قبل النصيحة لا يتعدى لأنه مطاوع نصحته فانتصح، كما تقول ردته فارتد، وسددته فاستد، ومددته فامتد، فأما انتصحته بمعنى اتخذته نصيحا فهو متعد إلى مفعول، فيكون قوله انتصحني إنني لك ناصح، بمعنى اتخذني ناصحا لك، ومنه قولهم: لا أريد منك نصحا ولا انتصاحا، أي لا أريد منك أن تنصحني ولا أن تتخذني نصيحا، فهذا هو الفرق بين النصح والانتصاح. والنصح مصدر نصحته، والانتصاح مصدر انتصحته أي اتخذته نصيحا، أو قبلت النصيحة، فقد صار للانتصاح معنيان. ومن المجاز: نصحت توبته نصوحا، التوبة النصوح هي الصادقة. قال أبو زيد: نصحته أي صدقته. وقال الجوهري: هو مأخوذ من نصحت الثوب، إذا خطته، اعتبارا بقوله صلى الله عليه وسلم:  من اغتاب خرق، ومن استغفر الله رفأ  . أو التوبة النصوح: الخالصة وهي أن لا يرجع العبد إلى ما تاب عنه. وفي حديث أبي: سألت النبي صلى الله عليه وسلم عن التوبة النصوح فقال:  هي الخالصة التي لايعاود بعدها الذنب  . وفعول من أبنية المبالغة، يقع على الذكر والأنثى، فكأن الإنسان بالغ في نصح نفسه بها. وقال أبو إسحاق: توبة نصوح: بالغة في النصح، أو هي أن لاينوي الرجوع ولا يحدث نفسه إذا تاب من ذلك الذنب العود إليه أبدا. قال الفراء: قرأ أهل المدينة نصوحا بفتح النون. فالذين قرءوا بالفتح جعلوه من صفة التوبة، والذين قرءوا بالضم أرادوا المصدر مثل القعود. وقال المفضل: بات عزوبا وعزوبا، وعروسا وعروسا. وسموا ناصحا ونصيحا ونصاحا. ومما يستدرك عليه: انتصح: ضد اغتش. ومنه قول الشاعر:
  ألا رثب من تغتشه لك ناصح                      ومنتصح باد عليك غوائلـه تغتشه: تعتده غاشا لك. وتنتصحه: تعتده ناصحا لك. واستنصحه: عده نصيحا. والتنصح: كثرة النصح. ومنه قول أكثم بن صيفي: إياكم وكثرة التنصح فإنه يورث التهمة. وناصحه مناصحة. ومن المجاز غيوث نواصح: مترادفة كما في الأساس.

##### Türkçe

**نصحه** onu öğütledi; **ينصحه**; ve **نصح له**; **كمنعه** (gibi) — ve **باللام** (ile) daha üstündür; **كما صرح به الجوهري وغيره** (Cevherî ve başkaları bununla açıkça ifade ettikleri gibi); ve o, fasih dildir. Ebû Ca‘fer el-Fehrî **في شرح الفصيح**’te dedi: **نصح**’ta asıl olan, böylece cer harfiyle geçişli olmasıdır; sonra cer harfini hazfetmede genişletilir de fiil bizzat (doğrudan) ulaşır. Böylece dersin ki: **نصحت زيداز**. Ferrâ da **في كتاب المصادر له**’da dedi: Araplar neredeyse **نصحتك** demez; ancak **نصحت لك** derler. Nâbiga dedi ki:
  **نصحت بني عوف فلم يتقبلـوا                      رسولي ولم تنجح إليهم وسائلي**

İbn Düreستüveyh dedi: O, bir tek mef‘ûle geçişli olur; senin “**نصحت زيدا**” sözün gibi. **اللام** girdiği vakit ikiye geçişli olur; böylece dersin: **نصحت لزيد رأيه**. Mef‘ûl, mana anlaşıldığında hazfedilebilir; böylece dersin: **نصحت لزيد**; sen **نصحت لزيد رأيه**’yi kastediyorsun. Ve ikinci mef‘ûlden cer harfini hazfeder; böylece fiil ikisine de bizzat geçişli olur; böylece dersin: **نصحت زيدا رأيه**. Ebû Ca‘fer dedi: İbn Düreستüveyh’in, **نصحت**’ın ikiye geçişli olduğu; birinin bizzat, ikincisinin cer harfiyle olduğu iddiası — “**نصحت لزيد رأيه**” gibi — bir iddiadır; o, onu ispatla yükümlüdür. Eğer ikiye geçişli olsaydı, bir yerde işitilirdi; işitilmemesi, onun bâtıllığına delildir. Şeyhimiz — Allah ona rahmet etsin — dedi: Bu, açık bir sözdür; İbn Düreستüveyh çoğu kez bunun gibi bu tür zorlama teviller işler. Bunun benzerini **شكر** hakkında da zikretti ve dedi: Takdiri: **نصحا** (ötre ile sonra sükûn), ve **نصاحة** ( **كسحابة** gibi), ve **نصاحة** (kesre ile); bunu **صاحب اللسان** zikretti. Ve **نصاحية** ( **ككراهية** gibi). Ve **نصوحا** (ötre ile); bunu fiillerin erbabı nakletti. Ve **نصحا** (fetha ile sonra sükûn); bunu **صاحب اللسان** zikretti. Ve o, **ناصح** ve **نصيح**tir; **من قوم نصح** (ötre ile sonra şedde ile) ve **نصاح** ( **كرمان** gibi) ve **نصحاء**. Ve denir: **نصحت له نصيحتي نصوحا**; yani arıttım ve doğru söyledim; isim **النصيحة**’dır. Şeyhimiz dedi: İştikak imamlarının çoğuna göre **النصح**, balı süzmek ve elbiseyi dikmektir; sonra aldatmanın zıddında, ve ihlâs ve doğrulukta — **كالتوبة النصوح** gibi — kullanıldı. Ve denildi: **النصح** ve **النصيحة** ve **المناصحة**: başkası için hayrı istemek ve ona yol göstermektir; ve o, hayrı istemeyi toplayan bir kelimedir. **وفي النهاية**: **النصيحة** bir kelimedir; onunla bir bütün ifade edilir; o da, kendisine öğüt verilen için hayrı istemektir; ve bu manayı, onun manasını toplayan başka bir tek kelimeyle ifade etmek mümkün değildir. Hattâbî dedi: **النصيحة** toplayıcı bir kelimedir; manası, kendisine öğüt verilen için nasibi elde etmektir. Dedi: Ve denir ki o, isimlerin vecîzinden ve sözün muhtasarındandır; ve Arapların sözünde, bu kelimenin manasını tam karşılayacak tek bir müfred kelime yoktur; **كما قالوا في الفلاح** (felâh hakkında dedikleri gibi). Belî’nin **شرح الفصيح**’inde: **النصيحة**: kendisine öğüt verilenin salahı bulunan şeye irşaddır; ve ancak söz olur; söz dışı bir şeyde kullanılırsa mecaz olur. Ve **النصح**: meşverette gayreti ortaya koymaktır; o da **النصيحة**dır; **عن صاحب الجامع**. Bu, onların **النصيحة** hakkındaki sözlerinin özüdür; bitti. Ben dedim: Şeyhimizin naklettiği, çoğunluğa göre **النصح**’ın balı süzmek olduğu (sözü)ni, musannif **في البصائر**’de reddetti ve dedi: **النصح**: mutlak olarak arılık/halisliktir; bal ile de başkasıyla da kayıtlı değildir. Ve başka bir yerde dedi: **النصيحة** toplayıcı bir kelimedir; **ن-ص-ح** maddesinden türemiştir; iki manaya konulmuştur: birincisi arılık ve temizlik; ikincisi birleşme ve yama/onarım; onun söylediğinin sonuna kadar. Ve **نصح الشيء**: arılaştı; ve her ne arılaştıysa, muhakkak **نصح** etmiştir. Ve mecazdan: **نصح الخياط الثوب والقميص**: onu dikti; **ينصحه نصحا**; yahut dikişini güzelleştirdi; **كتنصحه** gibi. Ve **نصح الرجل الري نصحا**: doyuncaya kadar içtiği vakit. Ve bazı ana kaynaklarda “**حتى يروي**” (doyuncaya kadar) dedi. Dedi ki:
  **هذا مقامي لك حتى تنصحي                      ريا وتجتازي بلاط الأبطح**
Ve “**حتى تنضحي**” diye de rivayet olunur; **بالضاد المعجمة** ile; ve **وليس بالعالي**. Ve mecazdan, Nadr dedi: **نصح الغيث البلد نصحا**: onu suladı; bitkisi bitişik hale gelinceye kadar; onda boşluk da gedik de olmadı. Başkası dedi: **نصح الغيث البلاد ونصرها** bir tek mana iledir. Ve mecazdan onların sözü: **رجل ناصح الجيب**: göğsü temiz, kalbi temiz; onda aldatma yoktur. **وفي الجامع للقزاز**: **النصح**: meşverette gayrettir; ve ödünç alınır da denir: **فلان ناصح الجيب**; yani kalbi temiz; kalbinde aldatma yoktur. Ve denildi: **ناصح الجيب** onların “**طاهر الثوب**” sözleri gibidir; hepsi mesel üzerinedir. Nâbiga dedi ki:
  **أبلغ الحارث بن هند بأني                      ناصح الجيب باذل للثواب**

Ve mecazdan: **سقاني ناصح العسل**; yani onun halisini. Ve **الناصح**: halis baldır. **وفي الصحاح عن الأصمعي**: o, baldan ve başkasından halistir; **مثل الناصع** gibi. Ve kenarında, lafzı şu olanı buldum: Araplar **الهسل**’i müzekker de müennes de zikreder; müenneslik daha çoktur; Ezhârî kitabında böyle dedi; bitti. Hüzellî Sâ‘ide b. Cüveyye, bir adamı vasfederek dedi; berrak balı suyla karıştırdı da onda dağıldı:
  **فأزال مفرطها بأبيض ناصح                      من ماء ألهاب بهن التألـب**
Ebû ‘Amr dedi: **الناصح**: Sâ‘ide’nin beytinde **الناصع**tır. Dedi: Nadr dedi: Muradı, onun halisiyle kötüsünü beyaz bir **مفرط** ile ayırdı; yani dolu bir gölcük suyu ile. Ve **الناصح** terzidir; **كالنصاح والناصحي** gibi. Ve **قميص منصوح** ve başka bir **منصاح**. Ve **الناصح**: Hâris b. Merâğa’nın yahut Fadâle b. Hind’in atı; ve Süveyd b. Şeddâd’ın atı. Ve mecazdan: **صلب نصاحك**. **النصاح** ( **ككتاب** gibi): ipliktir; ve onunla adama **نصاحا** adı verildi. Ve onunla dikilen iplik; hepsinde kesre, tekildeki kesre gibi değildir; ve ondaki elif, (başka) elif gibi değildir; ve **الهاء** hepsinin müennesliği içindir. Ve **نصاح**: Şeybe el-Kârî’nin babasıdır; Ebû Sa‘d el-İdrîsî onu fetha ile sonra şedde ile söylerdi; bunu Hâfız İbn Hacer söyledi. Ve **المنصحة** (kesre ile): dikilmiş olan; **كالمنصح** gibi, **بغير هاء**; ve o, iğnedir; kalınlaşınca o, **الشعيرة**’dir. Ve mecazdan: **المتنصح**: yamalı; ikisi de mef‘ûl sîgası üzerinedir. Ve derler: **في ثوبه متنصح لمن يصلحه**; yani onda onarım ve dikiş yeri vardır; “onda **مترقعا** vardır” denildiği gibi. İbn Mukbil dedi ki:
  **ويرعد إرعاد الهجين أضاعه                      غداة الشمال الشمج المتنصح**
Ebû ‘Amr dedi: **المتنصح** iyi dikilmiş olandır; ve İbn Mukbil’in beytini okudu. Ve mecazdan: **أرض منصوحة**: iyi yapılmış/sağlam; **نصحت نصحا**; bunu Ebû Zeyd söyledi. İbnü’l-A‘râbî nakletti: **أرض منصوحة**: yağmurla bitişik/bağlantılı; elbisenin dikilmesi gibi. İbn Sîde dedi: Bu kötü bir ifadedir; ancak **النصوحة** bitkisi birbirine bitişik olan arazidir; sanki bitki şahısları arasındaki o boşluklar dikildi de bir kısmı bir kısmına bitişti. Ve mecazdan: **نصحت الإبل الشرب تنصح نصوحا**: onu doğru yaptın. Ve **أنصح الإبل**: onu kandırdı; İbnü’l-A‘râbî’den; **كما في الصحاح**. Ve **النصاحات** ( **كجمالات** gibi): derilerdir. A‘şâ dedi ki:
  **فترى القوم نشاوي كلهـم                      مثلما مدت نصاحات الربح**
Ezhârî dedi: Bazılarının sözüne göre **الربح** ile **الربع**’ı kastetti. İbn Sîde dedi: **الربح** koyunun yavrularındandır; ve denildi: o, Farsça **زاغ** diye adlandırılan kuştur. Müerric dedi: **النصاحات**: halkalar yapılan ve kurulup onunla maymun avlanan tuzak ipleridir. Şöyle ki: onları avlamak istediklerinde bir adam gider, birçok ip hazırlar; sonra bir maymun alır, onu onlardan bir ipe koyar; maymunlar dağ üstünden ona bakar; sonra ipçi çekilir; maymunlar iner, iplere girer; o da onların görmediği yerden onlara bakar; sonra onlara iner de iplere takılanı alır. Bununla A‘şâ’nın sözü bazılarınca tefsir edildi; ve **الربح** maymundur; aslı **الرباح**tır; daha önce geçti. Ve **النصاحات**: Serât’ta dağlardır. Ve **النصحاء** (fetha ile sonra sükûn): bir yer adıdır. Ve **منصح** ( **كمنبر** gibi): bir yer adıdır. Ve **والذي في المعجم أنه واد بتهامة وراء مكة**: Mu‘cem’de olan, onun Mekke’nin gerisinde Tihâme’de bir vadi olduğudur. İmru’ul-Kays b. ‘Âbis es-Sekûnî dedi ki:
  **ألا ليت شعري هل أرى الوردمرة                      يطالب سربا مـوكـلا بـغـوار**
  **أمام رعيل أو بروضة منـصـح                      أبادر أنعـامـا وإجـل صـوار**
Ve **المنصحية** (fetha ile ve nisbet yâ’sı ile): Tihâme’de Benî Hüzeyl’e ait bir sudur. Ve **منصح** ( **كمسكن** gibi): başka bir yer adıdır; ve bunun doğrusunda, ileride geleceği üzere, **بالضاد المعجمة** ile olması gerekir. Ve **تنصح الرجل**: **النصحاء**’a benzemeye çalıştığı vakit. Ve **انتصح فلان قبله**: yani **النصح**. **وفي اللسان**: **انتصح كتاب الله**; yani onun öğüdünü kabul etti. Ve şu beyitleri okudular:
  **تقول انتصحني إنني لك ناصح                      وما أنا إن خبرتها بـأمـين**

İbn Berrî dedi: Bu bir vehimdir; çünkü **انتصح** “nasihati kabul etti” mânâsında geçişli olmaz; zira o, **نصحته فانتصح**’ın mutâviidir; tıpkı “**ردته فارتد**”, “**وسددته فاستد**” ve “**ومددته فامتد**” dediğin gibi. Ama **انتصحته** “onu nasih (öğüt veren) edindim” mânâsında ise bir mef‘ûle geçişlidir; o hâlde onun “**انتصحني**: ‘Şüphesiz ben sana nasihat edenim’ ” sözü, “beni sana nasihat eden edindi” mânâsındadır. Bununla birlikte onların “**لا أريد منك نصحا ولا انتصاحا**” sözleri de vardır; yani “senden ne bana nasihat etmeni, ne de beni nasih edinmeni istemiyorum.” İşte **النصح** ile **الانتصاح** arasındaki fark budur. **النصح** “**نصحته**”nin masdarıdır; **الانتصاح** ise **انتصحته**’nin masdarıdır; yani “onu nasih edindim” yahut “nasihati kabul ettim”; böylece **الانتصاح** için iki mânâ olmuş oldu.

Mecazdan: “**نصحت توبته نصوحا**”; **التوبة النصوح** sâdık (doğru) olandır. Ebû Zeyd dedi: **نصحته** yani “ona doğru söyledim.” Cevherî dedi: O, “**نصحت الثوب**”dan alınmıştır; yani “onu diktin” (mânâsında); Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) şu sözüne itibarla: “Kim gıybet ederse yırtar; kim Allah’tan mağfiret dilerse yamalar.” Yahut **التوبة النصوح**: hâlis olandır; o da kulun tevbe ettiği şeye dönmemesidir. Übeyy hadîsinde: Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) **التوبة النصوح** hakkında sordum; şöyle dedi: “O, kendisinden sonra günaha tekrar dönülmeyen hâlis olandır.” **فعول** mübalağa kalıplarındandır; erkek ve dişiye vâki olur; sanki insan onunla kendi nefsine nasihatte ileri gitmiştir. Ebû İshâk dedi: **توبة نصوح**: nasihatte ileri derecede olan; yahut o, dönmeyi niyet etmemesi ve o günahtan tevbe ettiğinde nefsine ona dönmeyi ebediyen konuşmamasıdır. Ferrâ dedi: Medine ehli **نصوحا**’yı **النون**’u fetha ile okudu. Fetha ile okuyanlar onu tevbenin sıfatından kıldılar; damme ile okuyanlar ise **القعود** gibi masdarı murad ettiler. Mufaddal dedi: “**بات عزوبا وعزوبا**” ve “**وعروسا وعروسا**.” Ve “**ناصحا**” ve “**نصيحا**” ve “**نصاحا**” diye adlandırdılar.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **انتصح**: **اغتش**’in zıddıdır. Ondan şairin sözü:

  Dikkat et: sana karşı hile yapan kimse nice “nasihatçi”dir;
  ve “**منتصح**” (nasihatçi saydığın) kimse nice belâlarını sana açık eder.

**تغتشه**: onu sana karşı hilekâr sayarsın. **وتنتصحه**: onu sana nasihatçi sayarsın. **واستنصحه**: onu nasih saydı. **والتنصح**: nasihatin çokluğu. Ondan Eksem b. Sayfî’nin sözü: “Sakının, **كثرة التنصح**’tan; çünkü o, töhmeti miras bırakır.” Ve **ناصحه**: **مناصحة** ile (karşılıklı nasihat etti).

Mecazdan: **غيوث نواصح**: “**الأساس**”ta olduğu gibi, ardışık (peş peşe) olanlar.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَصَحَ لَهُ
1 نَصَحَ لَهُ ذ , and نَصَحَهُ, (S, K, &c.,) but the former is the original mode of expression, (Lb,) and is the more chaste, (S, Msb,) and the latter was scarcely ever used by the Arabs, (Fr,) aor. نَصَحَ , inf. n. نُصْحٌ and نَصَاحَةٌ (S, K,) and نَصِيحَةٌ, (A, L, Msb,) or this last is a simple subst., (S, K,) and نِصَاحَةٌ and نَصْحٌ (L) and نُصُوحٌ (TA) and نَصَاحِيَةٌ; (K;) and ↓ ناصحهُ, inf. n. مُنَاصَحَةٌ; (MF;) He advised him, or counselled him, [in an absolute sense,] sincerely, honestly, or faithfully: and he so acted towards him: (Msb:) he directed him to that which was for his good, by words, or speech, which is the proper signification; or otherwise, which is a tropical signification: (Lb:) or he gave him good advice, or counsel; directed him to what was good: or he advised him, or counselled him, sedulously, or earnestly: or he acted sincerely, or honestly, to him, (MF,) or he was benevolent towards him; desired what was good for him. (Nh, MF.) ― -b2- نَصَحَتْ لَهُ نَصِيحَتِى, inf. n. نُصُوحٌ, My advice, or counsel, or conduct, was sincere, honest, or faithful, to him. (L.) ― -b3- نَصَحَتْ تَوْبَتُهُ, inf. n. نُصُوحٌ (tropical:) His repentance was, or became, true, or sincere, [&c.: see نَصُوحٌ]. (A.) ― -b4- جِئْنَاكَ لِلنَّصَاحَةِ لَمْ نَأْتِ لِلرَّقَاحَةِ [We have come unto Thee for the purpose of sincere worship: we have not come for gain, or traffic: see art. رقح]. (S, art. رقح.) ― -b5- نَصَحَ It (anything, S) was, or became, pure, unadulterated, or genuine. (S, K.) -A2- نَصَحَ, (S, K,) aor. نَصَحَ , inf. n. نَصْحٌ; (S;) and ↓ تنصّح; (K;) (tropical:) He sewed a garment, (S, K,) or a shirt: (TA:) or he sewed it well. (A.) -A3- نَصَحَ الرِّىَّ, (inf. n. نَصْحٌ, TA,) (tropical:) He (a man, TA,) drank until he was satisfied. (K.) ― -b2- نَصَحَتِ الاِبِلُ الشُّرْبَ, aor. نَصَحَ , inf. n. نُصُوحٌ, (tropical:) The camels drank in good earnest. (IAar, S.) ― -b3- نَصَحَ الغَيْثُ البَلَدَ, (inf. n. نَصْحٌ, TA,) (tropical:) The rain watered the district so that its herbage became close, without any bare part: (En-Nadr, K:) or, watered it abundantly. (TA.) -A4- نَصَحَ, aor. نَصَحَ , inf. n. نَصْحٌ, He clarified honey. (MF.) But this is rejected by the author of the K in [the work entitled] the Basلïr. (TA.)

ناصحهُ
3 ناصحهُ ذ , inf. n. مُنَاصَحَةٌ, [He advised him, or counselled him, with sincerity or faithfulness, &c., reciprocally: see also 1]. (A.)

انصح
4 انصح ذ He watered camels so as to satisfy them with drink. (IAar, S, K.)

تنصّح
5 تنصّح ذ He was prodigal of نُصْح [i. e., sincere or faithful advice or counsel, &c.] Hence the saying of Aktham Ibn-Seyfee, اِيَّاكُمْ وَكَثْرَةَ التَّنَصُّحِ فَاِنَّهُ يُورِثُ التُّهَمَةِ [Beware ye of being prodigal of sincere or faithful advice or counsel, for it occasions doubt, or suspicion, or evil opinion]. (L.) ― -b2- تنصّح He affected to be like, or imitated, نُصَحَآء [i. e., those who advise, or counsel, sincerely, honestly, or faithfully, &c.: see نَاصِحٌ]. (S, K.) ― -b3- See 1.

تناصحوا
6 تناصحوا ذ [They advised or counselled one another sincerely or faithfully, &c.: see 1]. (A, art. فضح.)

انتصح
8 انتصح ذ He accepted نَصِيحَة, (S, K, *) or نُصْح, (TA,) [i. e., sincere, honest, or faithful, advice or counsel, &c.]. As an ex. of this signification the following is cited
يَقُولُ انْتَصِحْنِى اِنَّنِى لَكَ نَاصِحٌ
[He says, Accept my sincere advice, for I am to thee a sincere adviser]: (TA:) and اِنْتَصِحٌ كِتَابَ اللّٰهِ Accept the sincere or faithful advice or counsel of the Book of God. (A.) But IB says, that the verb in this sense is intrans.; and that, when trans., it signifies He took a person as a نَصِيح [a sincere or faithful adviser or counsellor, &c.]; whence the saying لَا أُرِيدُ مِنْكَ نُصْحًا وَلَا انْتِصَاحا, i. e. لَا أُرِيدُ مِنْكَ أَنْ تَنْصَحَنِى وَلَا أَنْ تَتَّخذَنِى نَصِيحًا [I do not desire of thee sincere or faithful advice, nor thy taking me as a sincere or faithful adviser]. (L.) ― -b2- See 10

استنصحهُ
10 استنصحهُ ذ , (S, L,) and ↓ انتصحهُ, (L,) He reckoned him, or deemed him, نصِيحَ, (S, L,) i. e., a sincere, faithful, or honest, adviser, or counsellor, or actor. (L.)

نِصَاحٌ
نِصَاحٌ ذ (tropical:) Thread (S, K) with which one sews: (S:) pl, نُصُحٌ (K, TA; in the CK نُصْحٌ;) and نِصَاحَةٌ: (K:) the kesreh and ا in the latter are not those which are in the sing., and the ة is added as a fem. sign of the pl. (TA.) [See also خَيْطٌ.]

نِصَاحَاتٌ
نِصَاحَاتٌ ذ Skins. (S, K.) As cites as an ex this verse of El-Aasha,
فَتَرَى القَوْمَ نَشَاوَى كُلَّهُمْ
مِثْلَمَا مُدَّتْ نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ
(S, &c.) ربح here signifies, accord. to some, a young camel such as is called رُبَعٌ: (Az;) or a lamb, or kid: (ISd:) or the bird called in Persian زاغ. (TA.) [But see what follows.] ― -b2- Also, (accord. to El-Muنrrij, TA.) Snares, (as in some copies of the K, and in the TA) or cords, (as in other copies of the K) having loops (حَلَق) made to them, which are set, and with which apes (قُروُد) are caught; (K;) one of these animals being attached to one of the cords to attract others. (TA.) Agreeably with this signification some explain the verse of El-Aasha cited above; رُبَحٌ, originally رُبَاحٌ, signifying apes. (TA.)

تَوْبَةٌ نَصُوحٌ
تَوْبَةٌ نَصُوحٌ ذ (tropical:) True, or sincere, repentance: (S, K:) from نَصَحَتِ الاِبِلُ الشُّرْبَ: (IAar, S:) or [repentance that mends one's life;] form نَصَحَ الثَّوْبَ, agreeably with the saying of Mohammad, “ He who traduces the absent rends, and he who begs forgiveness of God mends: ” [see رَفَأَ:] (S:) or such repentance that one returns not after it to that of which he repents: (K:) sincere repentance, after which one returns not to sin: so explained by Mohammad himself: (TA:) or very sincere, or very honest repentance: (Zj:) فَعُولٌ being a measure of an intensive epithet, applicable alike to the masc. and fem.: (TA:) or repentance in which one does not purpose to return (K) to the sin of which he repents. (TA.) The people of El-Medeeneh read [in the Kur, lxvi., 8,] نَصُوحًا: but some read نُصُوحًا, which is an inf. n. (Fr.)

نَصِيحٌ
نَصِيحٌ ذ : see نَاصِحٌ.

نَصِيحَةٌ
نَصِيحَةٌ ذ , and inf. n., (L, Msb,) or a simple subst., (S, K,) Sincere, honest, or faithful, advice, or counsel, and conduct: (Msb:) direction to that which is for the good of the person who is the object, by words, or speech, which is the proper signification; or otherwise, which is a tropical signification: (Lb:) or good advice or counsel; direction to what is good: or sedulousness, or earnestness, in advice or counsel: or sincere or honest conduct: (MF:) or benevolence; desire for what is good for the person who is the object: (Nh, MF:) [pl. نَصَائِحُ]

نَصَّاحٌ
نَصَّاحٌ ذ : see نَاصِحٌ.

نَاصِحٌ
نَاصِحٌ ذ (act. part. n. of نَصَِحَ) and ↓ نَصِيحٌ are syn., (S, K,) signifying One who advises, or counsels, sincerely, honestly, or faithfully: and who so acts; (Msb:) [who directs another to that which is for the good of the latter, by words, or speech; or otherwise: or who gives good advice, or counsel: or who advises, or counsels, sedulously, or earnestly: or who acts sincerely, or honestly: or benevolent; who desires what is good for another: see نَصَح لُهَ;] pl. of the former نُصَّحٌ and نُصَّاحٌ; (K;) and of the latter, نُصَحَآءُ. (S.) ― -b2- رَجُلٌ نَاصِحُ الجَيْبِ (tropical:) A man pare, or sincere, of heart; (S;) in whom is no deceit, dishonesty, insincerity, or dissimulation: (K:) said to be an expression similar to طَاهِرُ الثَّوْبِ [q. v.]. (TA.) [See also art. جيب.] -A2- نَاصِحٌ (S, K) and ↓ نَصَّاحٌ and نَاصِحِىٌّ (K) (tropical:) A sewer; a worker with the needle; a tailor. (S, K.) -A3- نَاصِحٌ (tropical:) Pure, or clear, honey, (As, S, K,) &c., like نَاصِعٌ (As, S). سَقَانِى نَاصِحَ العَسَلِ (tropical:) He gave me to drink white honey; or fine, or thin, white honey. (A.) -A4- غُيُوتٌ نَوَاصِحُ (tropical:) Rains succeeding one another. (A.)

مِنْصَحٌ
مِنْصَحٌ ذ and مِنْصَحَةٌ (tropical:) A needle, with which one sews. (L, K.) If thick, it is called شَغِيزَةٌ. (L.)

مُنْصَاحٌ
مُنْصَاحٌ ذ : see مَنْصُوحٌ.

قَمِيصٌ مَنْصُوحٌ
قَمِيصٌ مَنْصُوحٌ ذ , (A, L,) and ↓ مُنْصَاحٌ, (A,) (tropical:) A shirt that is rent (A) and sewed. (L.) [See also مُتَنَصَّحٌ.] -A2- أَرْضٌ مَنْصُوحَةٌ (tropical:) A land plentifully watered by rain, (K.) having its herbage closely conjoined, (ISd, K,) as though the spaces which were between the several portions of the herbage were closed up by sewing. (ISd.)

مُتَنَصَّحٌ
مُتَنَصَّحٌ ذ (tropical:) Well sewed. (AA, K.) [See also مَنْصُوحٌ.] ― -b2- Also (tropical:) A place, in a garment, repaired and sewed: (TA:) a patched place, or place of patching: (K:) a place for sewing; similar to مُتَرَقَّعٌ, q. v. (TA in art. رقع.)

##### Türkçe

**نَصَحَ لَهُ**
1 **نَصَحَ لَهُ** ذ, ve **نَصَحَهُ**, (S, K, vb.,) fakat birincisi asıl ifade tarzıdır, (Lb,) ve daha fasih olandır, (S, Msb,) ikincisi ise Araplar tarafından neredeyse hiç kullanılmazdı, (Fr,) muzârîsi **نَصَحَ**, mastarı **نُصْحٌ** ve **نَصَاحَةٌ** (S, K,) ve **نَصِيحَةٌ**, (A, L, Msb,) yahut bu sonuncusu yalın bir isimdir, (S, K,) ve **نِصَاحَةٌ** ve **نَصْحٌ** (L) ve **نُصُوحٌ** (TA) ve **نَصَاحِيَةٌ**; (K;) ve ↓ **ناصحهُ**, mastarı **مُنَاصَحَةٌ;** (MF;) Ona öğüt verdi, yahut nasihat etti, [mutlak mânada,] içtenlikle, dürüstçe veya sadakatle: ve ona karşı böyle davrandı: (Msb:) onu, sözle yahut konuşmayla, onun hayrına olan şeye yöneltti; bu, asıl mânadır; yahut başka türlü; bu ise mecazî mânadır: (Lb:) yahut ona iyi öğüt yahut nasihat verdi; onu iyi olana yöneltti: yahut ona gayretle yahut ciddiyetle öğüt verdi, nasihat etti: yahut ona karşı içtenlikle yahut dürüstçe davrandı, (MF,) yahut ona karşı hayırhah oldu; onun için iyi olanı istedi. (Nh, MF.) ― -b2- **نَصَحَتْ لَهُ نَصِيحَتِى**, mastarı **نُصُوحٌ**, Benim öğüdüm, yahut nasihatim, yahut davranışım, ona karşı içten, dürüst veya sadık idi. (L.) ― -b3- **نَصَحَتْ تَوْبَتُهُ**, mastarı **نُصُوحٌ** (mecaz:) Onun tevbesi gerçek oldu yahut içten oldu, [&c.: bk. **نَصُوحٌ**]. (A.) ― -b4- **جِئْنَاكَ لِلنَّصَاحَةِ لَمْ نَأْتِ لِلرَّقَاحَةِ** [Sana içten ibadet maksadıyla geldik: kazanç yahut ticaret için gelmedik: bk. md. **رقح**]. (S, md. **رقح**.) ― -b5- **نَصَحَ** O (herhangi bir şey, S) saf oldu yahut saflaştı; katışıksız yahut halis oldu. (S, K.)

-A2- **نَصَحَ**, (S, K,) muzârîsi **نَصَحَ**, mastarı **نَصْحٌ**; (S;) ve ↓ **تنصّح**; (K;) (mecaz:) O bir elbiseyi dikti, (S, K,) yahut bir gömleği: (TA:) yahut onu iyi dikti. (A.)

-A3- **نَصَحَ الرِّىَّ**, (mastarı **نَصْحٌ**, TA,) (mecaz:) O (bir adam, TA) doyuncaya kadar içti. (K.) ― -b2- **نَصَحَتِ الاِبِلُ الشُّرْبَ**, muzârîsi **نَصَحَ**, mastarı **نُصُوحٌ**, (mecaz:) Develer ciddiyetle içti. (IAar, S.) ― -b3- **نَصَحَ الغَيْثُ البَلَدَ**, (mastarı **نَصْحٌ**, TA,) (mecaz:) Yağmur beldeyi suladı; öyle ki onun otu, çıplak yer kalmaksızın sıklaştı: (En-Nadr, K:) yahut onu bolca suladı. (TA.)

-A4- **نَصَحَ**, muzârîsi **نَصَحَ**, mastarı **نَصْحٌ**, Balı durulttu. (MF.) Fakat bu, K’nin müellifi tarafından [**Basلïr** adlı eserde] reddedilmiştir. (TA.)

**ناصحهُ**
3 **ناصحهُ** ذ, mastarı **مُنَاصَحَةٌ**, [Ona karşılıklı olarak içtenlikle yahut sadakatle vb. öğüt verdi, nasihat etti: ayrıca bk. 1]. (A.)

**انصح**
4 **انصح** ذ Develeri, içmekle doyuracak şekilde suladı. (IAar, S, K.)

**تنصّح**
5 **تنصّح** ذ O, **نُصْح**’ta [yani içten yahut sadık öğüt ve nasihatte vb.] müsrif oldu. Bundan Aktham İbn-Seyfee’nin sözü: **اِيَّاكُمْ وَكَثْرَةَ التَّنَصُّحِ فَاِنَّهُ يُورِثُ التُّهَمَةِ** [İçten yahut sadık öğüdü ve nasihati çokça yapmaktan sakının; çünkü o, şüpheyi yahut zan ve kötü kanaati doğurur]. (L.) ― -b2- **تنصّح** O, **نُصَحَآء**’a [yani içten, dürüst veya sadık biçimde öğüt verenlere vb.: bk. **نَاصِحٌ**] benzemeye öykündü yahut onları taklit etti. (S, K.) ― -b3- Bk. 1.

**تناصحوا**
6 **تناصحوا** ذ [Birbirlerine içtenlikle yahut sadakatle vb. öğüt verdiler, nasihat ettiler: bk. 1]. (A, md. **فضح**.)

**انتصح**
8 **انتصح** ذ O, **نَصِيحَة**’yi, (S, K, *) yahut **نُصْح**’u, (TA,) [yani içten, dürüst veya sadık öğüt ve nasihati vb.] kabul etti. Bu mânaya örnek olarak şu zikredilir:
**يَقُولُ انْتَصِحْنِى اِنَّنِى لَكَ نَاصِحٌ**
[O der ki: Benim içten öğüdümü kabul et; çünkü ben sana içten bir öğüt vericiyim]: (TA:) ve **اِنْتَصِحٌ كِتَابَ اللّٰهِ** Allah’ın Kitabı’nın içten yahut sadık öğüdünü ve nasihatini kabul et. (A.) Fakat IB der ki: fiil bu mânada lâzımdır; ve müteaddî olunca, “O, bir kimseyi **نَصِيح** [içten yahut sadık bir öğüt verici ve nasihatçi vb.] edindi” mânasına gelir; buradan şu söz: **لَا أُرِيدُ مِنْكَ نُصْحًا وَلَا انْتِصَاحا**, yani **لَا أُرِيدُ مِنْكَ أَنْ تَنْصَحَنِى وَلَا أَنْ تَتَّخذَنِى نَصِيحًا** [Senden içten yahut sadık öğüt istemiyorum; ne de beni içten yahut sadık bir öğüt verici edinmeni]. (L.) ― -b2- Bk. 10

**استنصحهُ**
10 **استنصحهُ** ذ, (S, L,) ve ↓ **انتصحهُ**, (L,) O, onu **نصِيح** saydı yahut öyle gördü, (S, L,) yani içten, sadık veya dürüst bir öğüt verici, nasihatçi yahut davranıcı. (L.)

**نِصَاحٌ**
**نِصَاحٌ** ذ (mecaz:) Dikiş dikilen iplik (S, K): (S:) çoğulu **نُصُحٌ** (K, TA; CK’de **نُصْحٌ**;) ve **نِصَاحَةٌ**: (K:) ikincideki kesre ve **ا**, tekilde olanlar değildir; ve **ة**, çoğulun müennes alâmeti olarak eklenmiştir. (TA.) [Ayrıca bk. **خَيْطٌ**.]

**نِصَاحَاتٌ**
**نِصَاحَاتٌ** ذ Deriler. (S, K.) Örnek olarak El-Aasha’nın şu beytini getirir:
**فَتَرَى القَوْمَ نَشَاوَى كُلَّهُمْ**
**مِثْلَمَا مُدَّتْ نِصَاحَاتُ الرُّبَحْ**
(S, vb.) Burada **ربح**, bazılarına göre, **رُبَعٌ** denilen türden genç deve demektir: (Az;) yahut kuzu yahut oğlak: (ISd:) yahut Farsçada **زاغ** denilen kuş: (TA.) [Fakat aşağıda gelene bak.] ― -b2- Ayrıca, (El-Muنrrij’e göre, TA.) Tuzaklar, (K’nin bazı nüshalarında ve TA’da olduğu gibi) yahut ipler, (K’nin diğer nüshalarında olduğu gibi) üzerinde halkalar (**حَلَق**) yapılmış, kurulan ve onunla maymunların (**قُروُد**) yakalandığı şeylerdir; (K;) diğerlerini çekmek için bu hayvanlardan birinin, iplerden birine bağlanmasıyla. (TA.) Bu mânaya uygun olarak, yukarıda zikredilen El-Aasha beytini bazıları şöyle açıklar; **رُبَحٌ**, aslı **رُبَاحٌ**, maymunlar demektir. (TA.)

**تَوْبَةٌ نَصُوحٌ**
**تَوْبَةٌ نَصُوحٌ** ذ (mecaz:) Gerçek yahut içten tevbe: (S, K:) **نَصَحَتِ الاِبِلُ الشُّرْبَ**’den: (IAar, S:) yahut [kişinin hayatını onaran tevbe;] **نَصَحَ الثَّوْبَ**’dan; Muhammed’in sözüne uygun olarak: “Gıyabında çekiştiren yırtar; Allah’tan bağışlanma dileyen onarır:” [bk. **رَفَأَ**:] (S:) yahut, tevbe ettiği şeye ondan sonra dönmediği tevbe: (K:) içten tevbe; ondan sonra günaha dönülmeyen: Muhammed’in kendisi tarafından böyle açıklanmıştır: (TA:) yahut pek içten yahut pek dürüst tevbe: (Zj:) **فَعُولٌ** vezni, mübalağa sıfatı ölçüsüdür; müzekker ve müennese eşit uygulanır: (TA:) yahut, tevbe ettiği günaha dönmeyi kastetmediği tevbe. (TA.) Medine halkı [Kur’ân’da, lxvi., 8’de] **نَصُوحًا** okur; fakat bazıları **نُصُوحًا** okur ki bu bir mastardır. (Fr.)

**نَصِيحٌ**
**نَصِيحٌ** ذ: bk. **نَاصِحٌ**.

**نَصِيحَةٌ**
**نَصِيحَةٌ** ذ, ve mastar ismi, (L, Msb,) yahut yalın bir isim, (S, K,) İçten, dürüst veya sadık öğüt, nasihat ve davranış: (Msb:) muhatabın hayrına olan şeye, sözle yahut konuşmayla yöneltme; bu asıl mânadır; yahut başka türlü; bu ise mecazî mânadır: (Lb:) yahut iyi öğüt yahut nasihat; iyi olana yöneltme: yahut öğüt ve nasihatte gayret yahut ciddiyet: yahut içten yahut dürüst davranış: (MF:) yahut hayırhahlık; muhatap için iyi olanı isteme: (Nh, MF:) [çoğulu **نَصَائِحُ**]

**نَصَّاحٌ**
**نَصَّاحٌ** ذ: bk. **نَاصِحٌ**.

**نَاصِحٌ**
**نَاصِحٌ** ذ (**نَصَِحَ**’ın ism-i fâili) ve ↓ **نَصِيحٌ** eşanlamlıdır, (S, K,) “içten, dürüst veya sadık biçimde öğüt veren, nasihat eden” demektir: ve böyle davranan: (Msb:) [başkasını, sözle yahut konuşmayla, yahut başka türlü, onun hayrına olana yönelten; yahut iyi öğüt yahut nasihat veren; yahut gayretle yahut ciddiyetle öğüt veren; yahut içten yahut dürüst davranan; yahut hayırhah; başkası için iyi olanı isteyen: bk. **نَصَحَ لُهَ**;] birincinin çoğulu **نُصَّحٌ** ve **نُصَّاحٌ**; (K;) ikincinin çoğulu ise **نُصَحَآءُ**. (S.) ― -b2- **رَجُلٌ نَاصِحُ الجَيْبِ** (mecaz:) Kalbi temiz yahut içten bir adam; (S;) onda hile, dürüstsüzlük, samimiyetsizlik yahut ikiyüzlülük yoktur: (K:) **طَاهِرُ الثَّوْبِ** [bk.] ifadesine benzer bir ifade olduğu söylenir. (TA.) [Ayrıca bk. md. **جيب**.] -A2- **نَاصِحٌ** (S, K) ve ↓ **نَصَّاحٌ** ve **نَاصِحِىٌّ** (K) (mecaz:) Dikiş diken; iğneyle çalışan; terzi. (S, K.) -A3- **نَاصِحٌ** (mecaz:) Saf yahut berrak bal, (As, S, K,) vb., **نَاصِعٌ** gibi. (As, S). **سَقَانِى نَاصِحَ العَسَلِ** (mecaz:) Bana beyaz bal içirdi; yahut ince, yahut seyrek, beyaz bal. (A.) -A4- **غُيُوتٌ نَوَاصِحُ** (mecaz:) Birbiri ardınca gelen yağmurlar. (A.)

**مِنْصَحٌ**
**مِنْصَحٌ** ذ ve **مِنْصَحَةٌ** (mecaz:) Dikiş dikilen iğne. (L, K.) Kalın olursa ona **شَغِيزَةٌ** denir. (L.)

**مُنْصَاحٌ**
**مُنْصَاحٌ** ذ: bk. **مَنْصُوحٌ**.

**قَمِيصٌ مَنْصُوحٌ**
**قَمِيصٌ مَنْصُوحٌ** ذ, (A, L,) ve ↓ **مُنْصَاحٌ**, (A,) (mecaz:) Yırtılmış (A) ve dikilmiş bir gömlek. (L.) [Ayrıca bk. **مُتَنَصَّحٌ**.] -A2- **أَرْضٌ مَنْصُوحَةٌ** (mecaz:) Yağmurla bolca sulanmış bir arazi, (K,) otu sıkı sıkıya bitişmiş, (ISd, K,) sanki ot parçaları arasındaki boşluklar dikişle kapatılmış gibi. (ISd.)

**مُتَنَصَّحٌ**
**مُتَنَصَّحٌ** ذ (mecaz:) İyi dikilmiş. (AA, K.) [Ayrıca bk. **مَنْصُوحٌ**.] ― -b2- Ayrıca (mecaz:) Bir elbisede onarılmış ve dikilmiş bir yer: (TA:) yamalı yer, yahut yama yeri: (K:) dikiş yeri; **مُتَرَقَّعٌ**’a benzer; bk. (TA, md. **رقع**.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَصَحَ
نَصَحَ A ( n. ac. نَصْح 1 ,  نُصْح 3 ,  نَصَاْحَة 22t ,  نَصِيْحَة 25t ,  نُصُوْح 27 ,

نَصَاحِيَة
نَصَاحِيَة )
a.  Advised, counselled.

b.  ( n. ac. نَصْح 1 ,  نُصُوْح 27 ), Was genuine; was sincere, honest.

c.  ( n. ac. نَصْح 1 ), Sewed, stitched.

d.  Did well.

e.  Watered thoroughly.

f.  ( n. ac. نُصُوْح 27 ), Drank his fill.

نَصِحَ
نَصِحَ A ( n. ac. نَصَاْحَة 22t )
a.  [ coll. ], Became fat.

نَصَّحَ
نَصَّحَ II
a.  [ coll. ], Fattened.

نَاْصَحَ
نَاْصَحَ III ,
a.  Gave good advice to.

أَنْصَحَ
أَنْصَحَ IV ,
a.  Let drink their fill.

b.  Made to perform well.

تَنَصَّحَ
تَنَصَّحَ V ,
a.  Acted faithfully.

b.  Was prodigal of advice.

c.  see I (c) , ( f ).

اِنْتَصَحَ
اِنْتَصَحَ VIII ,
a.  Listened to advice.

اِسْتَنْصَحَ
اِسْتَنْصَحَ X ,
a.  Deemed a good adviser; consulted.

نُصْح
نُصْح 3 ,
a.  Advice, good counsel.

نَصِح
نَصِح 5 ,
a.  Adviser, admonisher; mentor.

مِنْصَح
مِنْصَح 20 ,  مِنْصَحَة 20t ,
a.  Needle.

نَاْصِح
نَاْصِح 21 , ( pl. نُصَّح 11 ,  نُصَّاْح 29 ),
a.  Pure; genuine.

b.  Sincere friend, faithful adviser; counsellor.

c.  [ coll. ], Fat.

d.  see 21yi .

نَاْصِحِيّ
نَاْصِحِيّ 21yi ,
a.  Tailor; sewer.

نَصَاْحَة
نَصَاْحَة 22t ,
a.  Admonition, warning.

b.  [ coll. ], Fatness, stoutness.

نِصَاْح
نِصَاْح 23 , ( pl. نُصْح 3 ,  نِصَاْحَة 23t ),
a.  Thread.

نِصَاْحَة
نِصَاْحَة 23t ,
a.  Skin; leather.

b.  Noose.

نَصِيْح
نَصِيْح 25 , ( pl. نُصَحَآءُ 43 ),
a.  Sincere, disinterested; loyal.

نَصِيْحَة
نَصِيْحَة 25t , ( pl. نَصَاْئِحُ 46 ),
a.  Advice, counsel, admonition; admonishment.

نَصُوْح
نَصُوْح 26 ,
a.  see 25 .

b.  Sincere, genuine, thorough.

نَصَّاْح
نَصَّاْح 28 ,
a.  see 21yi .

نَوَاْصِحُ
نَوَاْصِحُ 41 ,
a.  Continuous, uninterrupted.

نَصڤحَ
N. P. نَصڤحَ I ,
a.  Sewn.

نَاْصَحَ
N. Ac. نَاْصَحَ III [ 2 ],
a.  see 25t .

تَنَصَّحَ
N. P. تَنَصَّحَ V ,
a.  Well-sewn ( garment ).

b.  Patch.

مُنْصَاح
مُنْصَاح
a.  see N. P. نَصڤحَ I .

مَنْصُوْحَة
مَنْصُوْحَة
a.  Well-watered ( land ).

نَاصِح الجَّيْب
نَاصِح الجَّيْب
a.  True-hearted; leal, loyal.

##### Türkçe

**نَصَحَ**
**نَصَحَ** A ( mastar-ı aslî: **نَصْح** 1, **نُصْح** 3, **نَصَاْحَة** 22t, **نَصِيْحَة** 25t, **نُصُوْح** 27,

**نَصَاحِيَة**
**نَصَاحِيَة** )
a. Öğüt verdi, nasihat etti.

b. ( mastar-ı aslî: **نَصْح** 1, **نُصُوْح** 27 ), hâlis oldu; samimi oldu, dürüst oldu.

c. ( mastar-ı aslî: **نَصْح** 1 ), dikti, dikiş attı.

d. İyi yaptı.

e. İyice suladı.

f. ( mastar-ı aslî: **نُصُوْح** 27 ), doyasıya içti.

**نَصِحَ**
**نَصِحَ** A ( mastar-ı aslî: **نَصَاْحَة** 22t )
a. [ topluluk ], şişmanladı.

**نَصَّحَ**
**نَصَّحَ** II
a. [ topluluk ], şişmanlattı.

**نَاْصَحَ**
**نَاْصَحَ** III ,
a. -e iyi öğüt verdi.

**أَنْصَحَ**
**أَنْصَحَ** IV ,
a. Doyasıya içirdi.

b. İyi yapmaya sevk etti.

**تَنَصَّحَ**
**تَنَصَّحَ** V ,
a. Sadakatle davrandı.

b. Öğüt vermede müsrif oldu.

c. I (c), (f)’ye bak.

**اِنْتَصَحَ**
**اِنْتَصَحَ** VIII ,
a. Öğüde kulak verdi.

**اِسْتَنْصَحَ**
**اِسْتَنْصَحَ** X ,
a. İyi bir öğütçü saydı; danıştı.

**نُصْح**
**نُصْح** 3 ,
a. Öğüt, iyi nasihat.

**نَصِح**
**نَصِح** 5 ,
a. Öğütçü, öğüt veren; rehber.

**مِنْصَح**
**مِنْصَح** 20, **مِنْصَحَة** 20t ,
a. İğne.

**نَاْصِح**
**نَاْصِح** 21 , ( çoğulu: **نُصَّح** 11, **نُصَّاْح** 29 ),
a. Saf; hâlis.

b. Samimi dost, sadık öğütçü; müşavir.

c. [ topluluk ], yağlı, şişman.

d. 21yi’ye bak.

**نَاْصِحِيّ**
**نَاْصِحِيّ** 21yi ,
a. Terzi; diken.

**نَصَاْحَة**
**نَصَاْحَة** 22t ,
a. İkaz, uyarı.

b. [ topluluk ], şişmanlık, irilik.

**نِصَاْح**
**نِصَاْح** 23 , ( çoğulu: **نُصْح** 3, **نِصَاْحَة** 23t ),
a. İplik.

**نِصَاْحَة**
**نِصَاْحَة** 23t ,
a. Deri; kösele.

b. İlmek.

**نَصِيْح**
**نَصِيْح** 25 , ( çoğulu: **نُصَحَآءُ** 43 ),
a. Samimi, garazsız; sadık.

**نَصِيْحَة**
**نَصِيْحَة** 25t , ( çoğulu: **نَصَاْئِحُ** 46 ),
a. Öğüt, nasihat, ikaz; azarlama.

**نَصُوْح**
**نَصُوْح** 26 ,
a. 25’e bak.

b. Samimi, hâlis, tam.

**نَصَّاْح**
**نَصَّاْح** 28 ,
a. 21yi’ye bak.

**نَوَاْصِحُ**
**نَوَاْصِحُ** 41 ,
a. Sürekli, kesintisiz.

**نَصڤحَ**
Edilgen: **نَصڤحَ** I ,
a. Dikilmiş.

**نَاْصَحَ**
Mastar: **نَاْصَحَ** III [2],
a. 25t’ye bak.

**تَنَصَّحَ**
Edilgen: **تَنَصَّحَ** V ,
a. İyi dikilmiş (elbise).

b. Yama.

**مُنْصَاح**
**مُنْصَاح**
a. Edilgen **نَصڤحَ** I’e bak.

**مَنْصُوْحَة**
**مَنْصُوْحَة**
a. İyi sulanmış (arazi).

**نَاصِح الجَّيْب**
**نَاصِح الجَّيْب**
a. Gönlü doğru; vefalı, sadık.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%AD/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نصح
نَصَحَ - يَنْصَحُ - نُصْح - نَاصِح - نَاصِحُوْن - نَصُوْح
نَصَحَ - يَنْصَحُ + كائن + شيئاً أو أمراً: صفَّاه ونقَّاه
نَصَحَ - يَنْصَحُ + كائن + لـِ كائن: التقدير: نَصَحَ - يَنْصَحُ + كائن + لـِ كائن + أمراً : يصلحه له بتصفيته وتهذيبه وتنقيته: يهيء الأمر أو الشيء لكائن، ثم يدعوه ليتبعه أو ينتفع به: يدعوه صادقاً مخلصاً ومن غير غرض لعمل أو فعل أو شيء فيه خير ونفع له، كان قد هيئه له بتصفيته وتنقيته وتخليصه من الشوائب والدنس
﴿ليس على الضعفاء ولا على المرضى ولا على الذين لا يجدون ما ينفقون حرج إذا نصحوا لله ورسوله﴾: إذا نصحوا أمرهم لله ورسوله: إذا أخلصوا أمرهم وجعله صافياً نقياً خالصاً لله وحده دون أن يشوب أو يلوث ذلك شرك
﴿ياقوم لقد أبلغتكم رسالة ربي ونصحت لكم﴾: نصحت لكم بلاغي للرسالة: أبلغتها لكم خالصة نقية بحذافيرها من غير شوائب
نُصْح: على وزن " فُعْل: اسم فعل من " نَصَحَ - يَنْصَحُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " نَصَحَ - يَنْصَحُ ": الصلاح والنقاء والخلوص من الشوائب والكدر والعيوب: وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء المُنَقَّى والصافي والجيد المعد لآخر: الخير والنفع الذي يُدْعى ويُرْشَد  إليه الآخر
نَاصِح: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَصَحَ - يَنْصَحُ "
نَاصِحُوْن: جمع " نَاصِح "
نَصُوْح: على وزن " فَعُوْل " اسم فاعل مبالغة من " نَصَحَ - يَنْصَحُ ": كثير النصح: صافي وخالص ونقي وخالي من الشوائب والكدر
﴿ياأيها الذين آمنوا توبوا إلى الله توبة نصوحا﴾: توبة صافية خالصة ونقية وخالية من شوائب التردد والعصيان
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " فصل واستخراج شيء من شيء بالتصفية والنخل والترشيح " وهي:
لَبِنَ- يَلبَنُ، رَحَقَ - يَرْحَقُ، نَخَلَ - يَنْخُلُ، حَصَل - يَحْصُلُ، نَبَطَ - يَنْبِطُ (نَبَطَ - يَنْبُطُ)، نَصَحَ - يَنْصَحُ
نَصَحَ - يَنْصَح - أنصح
نصح	﴿ليس على الضعفاء ولا على المرضى ولا على الذين لا يجدون ما ينفقون حرج إذا نصحوا لله ورسوله ما على المحسنين من سبيل والله غفور رحيم(91)﴾ التوبة
 	﴿فتولى عنهم وقال ياقوم لقد أبلغتكم رسالة ربي ونصحت لكم ولكن لا تحبون الناصحين(79)﴾ الأعراف ﴿فتولى عنهم وقال ياقوم لقد أبلغتكم رسالات ربي ونصحت لكم فكيف آسى على قوم كافرين(93)﴾ الأعراف
 	﴿أبلغكم رسالات ربي وأنصح لكم وأعلم من الله ما لا تعلمون(62)﴾ الأعراف ﴿ولا ينفعكم نصحي إن أردت أن أنصح لكم إن كان الله يريد أن يغويكم هو ربكم وإليه ترجعون (34)﴾ هود
ناصح - ناصحين - ناصحون
 	﴿وقاسمهما إني لكما لمن الناصحين(21)﴾ الأعراف ﴿قالوا ياأبانا ما لك لا تأمنا على يوسف وإنا له لناصحون(11)﴾ يوسف ﴿وحرمنا عليه المراضع من قبل فقالت هل أدلكم على أهل بيت يكفلونه لكم وهم له ناصحون (12)﴾ القصص
 	﴿فتولى عنهم وقال ياقوم لقد أبلغتكم رسالة ربي ونصحت لكم ولكن لا تحبون الناصحين(79)﴾ الأعراف ﴿وجاء رجل من أقصى المدينة يسعى قال ياموسى إن الملأ يأتمرون بك ليقتلوك فاخرج إني لك من الناصحين(20)﴾ القصص
 	﴿أبلغكم رسالات ربي وأنا لكم ناصح أمين(68)﴾ الأعراف ﴿أبلغكم رسالات ربي وأنصح لكم وأعلم من الله ما لا تعلمون(62)﴾ الأعراف
 	﴿ولا ينفعكم نصحي إن أردت أن أنصح لكم إن كان الله يريد أن يغويكم هو ربكم وإليه ترجعون (34)﴾ هود
نٌصٌح
 	﴿ولا ينفعكم نصحي إن أردت أن أنصح لكم إن كان الله يريد أن يغويكم هو ربكم وإليه ترجعون (34)﴾ هود
نصوح
 	﴿ياأيها الذين آمنوا توبوا إلى الله توبة نصوحا عسى ربكم أن يكفر عنكم سيئاتكم ويدخلكم جنات تجري من تحتها الأنهار يوم لا يخزي الله النبي والذين آمنوا معه نورهم يسعى بين أيديهم وبأيمانهم يقولون ربنا أتمم لنا نورنا واغفر لنا إنك على كل شيء قدير(8)﴾ التحريم
مختار الصحاح
● [نصح] ن ص ح: نَصَحَهُ و نَصَحَ له ينصح بالفتح فيهما نُصْحاً بالضم و نَصَاحَةً بالفتح وهو باللام أفصح قال الله تعالى ﴿وأنصح لكم﴾ والاسم النَّصِيحَةُ و النَّصِيحُ الناصح وقوم نُصَحاءُ بوزن فقهاء ورجل نَاصِحُ الجيب أي نقي القلب و النَّاصِحُ الخالص من كل شيء و انْتَصَحَ فلان قَبِل النصيحة يقال انتصحني فإني لك ناصح و تَنَصَّحَ تشبه بالنصحاء و اسْتَنْصَحَهُ عدَّه نصيحا قال بن الأعرابي نَصَحَتِ الإبل الشرب نُصُوحا صدقته و أَنْصَحْتُها أنا أرويتها قال ومنه التوبة النَّصُوحُ وهي الصادقة و نَصَحَ الثوب خاطه من باب قطع وقيل منه التوبة النَّصُوحُ لقوله عليه الصلاة والسلام ﴿من اغتاب خرق ومن استغفر رفأ﴾ و النَّاصِحُ الخياط و النِّصَاحُ بالكسر الخيط
الراغب
نصح
- النصح: تحري: فعل أو قول فيه صلاح صاحبه. قال تعالى: }لقد أبلغتكم رسالة ربي ونصحت لكم ولكن لا تحبون الناصحين﴿[الأعراف/79]، وقال:﴾وقاسمهما إني لكما لمن الناصحين﴿[الأعراف/21]،﴾ولا ينفعكم نصحي إن أردت أن أنصح لكم﴿[هود/34] وهو من قولهم: نصحت له الود. أي: أخلصته، وناصح العسل: خالصه، أو من قولهم: نصحت الجلد: خطته، والناصح: الخياط، والنصاح: الخيط، وقوله:﴾توبوا إلى الله توبة نصوحا{ [التحريم/8] فمن أحد هذين؛ إما الإخلاص؛ وإما الإحكام، ويقال: نصوح ونصاح نحو ذهوب وذهاب، قال:
- 443 - أحببت حبا خالطته نصاحة * (الشطر في عمدة الحفاظ (نصح)، دون نسبة)
ملخص اللسان
1.  نَصَحَ الشيءُ: خَلَصَ. والناصحُ: الخالص من العسل وغيره. وكل شيءٍ  خَلَصَ، فقد نَصَحَ ، ورجل ناصحُ الجَيْب: نَقِيُّ الصدر ناصح القلب لا غش فيه، كقولهم طاهر  الثوب، وكله على المثل
2.     والنُّصْح: نقيض الغِشّ مشتق منه نَصَحه وله نُصْحاً ونَصِيحة ونَصاحة  ونِصاحة ونَصاحِيةً ونَصْحاً، وهو باللام أَفصح؛
3.     قال الله تعالى: وأَنْصَحُ لكم.ويقال: نَصَحْتُ له نَصيحتي نُصوحاً أَي أَخْلَصْتُ وصَدَقْتُ،  والاسم النصيحة. والنصيحُ: الناصح، وقوم نُصَحاء؛وأَصل النُّصْحِ: الخلوص.
4.     النصيحة كلمة يعبر بها عن جملة هي إِرادة  الخير للمنصوح له، فليس يمكن أَن يعبر عن هذا المعنى بكلمة واحدة تجمع  معناها غيرها. وانْتَصَحَ فلان أَي قبل النصيحة
5.     التوبة النصوح: هي الخالصة التي لا يُعاوَدُ بعدها  الذنبُ؛ وفَعُول من أَبنية المبالغة يقع على الذكر والأُنثى، فكأَنَّ الإِنسانَ  بالغ في نُصْحِ نفسه بها
6.     والنِّصاحُ: السِّلكُ يُخاط به. وقال الليث: النِّصاحة السُّلوك التي  يخاط بها، وتصغيرها نُصَيِّحة. وقميص مَنْصُوح أَي مَخِيط.  ويقال للإِبرة: المِنْصَحة فإِذا غَلُظَتْ، فهي الشعيرة. والنُّصْحُ:  مصدر قولك نَصَحْتُ الثوبَ إِذا خِطْتَه
7.     الأَرض المنصوحة هي المَجُودةُ نُصِحتْ نَصْحاً.  ونَصَحَ الرجلُ الرِّيَّ نَصْحاً إِذا شرب حتى يَرْوى؛ وكذلك نَصَحتِ الإِبلُ  الشُّرْبَ تَنْصَحُ نُصُوحاً: صَدَقَتْه.وأَنْصَحْتُها أَنا: أَرويتها؛
لسان العرب
● - نصح: نَصَحَ الشيءُ: خَلَصَ. والناصحُ: الخالص من العسل وغيره. وكل شيءٍ  خَلَصَ، فقد نَصَحَ؛ قال ساعدةُ بن جُؤَيَّةَ الهذلي يصف رجلاً مزج  عسلاً صافياً بماءٍ حتى تفرق فيه:  فأَزالَ مُفْرِطَها بأَبيضَ ناصِحٍ،  من ماءِ أَلْهابٍ، بهنَّ التَّأْلَبُ  وقال أَبو عمرو: الناصح الناصع في بيت ساعدة، قال: وقال النضر أَراد  أَنه فرّق به خالصها ورديئها بأَبيض مُفْرِطٍ أَي بماء غدير مملوء.  والنُّصْح: نقيض الغِشّ مشتق منه نَصَحه وله نُصْحاً ونَصِيحة ونَصاحة  ونِصاحة ونَصاحِيةً ونَصْحاً، وهو باللام أَفصح؛ قال الله تعالى:  وأَنْصَحُ لكم.ويقال: نَصَحْتُ له نَصيحتي نُصوحاً أَي أَخْلَصْتُ وصَدَقْتُ،  والاسم النصيحة.  والنصيحُ: الناصح، وقوم نُصَحاء؛ وقال النابغة الذبياني:  نَصَحْتُ بني عَوْفٍ فلم يَتَقَبَّلوا  رَسُولي، ولم تَنْجَحْ لديهم وَسائِلي  ويقال: انْتَصَحْتُ فلاناً وهو ضدّ اغْتَشَشْتُه؛ ومنه قوله:  أَلا رُبَّ من تَغْتَشُّه لك ناصِحٌ،  ومُنْتَصِحٍ بادٍ عليك غَوائِلُهْ  تَغْتَشُّه: تَعْتَدُّه غاشّاً لك. وتَنْتَصِحُه: تَعْتَدُّه ناصحاً لك.  قال الجوهري: وانْتَصَحَ فلان أَي قبل النصيحة. يقال: انْتَصِحْني إِنني  لك ناصح؛ وأَنشده ابن بري:  تقولُ انْتَصِحْنُ إِنني لك ناصِحٌ،  وما أَنا، إِن خَبَّرْتُها، بأَمِينِ  قال ابن بري: هذا وَهَمٌ منه لأَن انتصح بمعنى قبل النصيحة لا يتعدَّى  لأَنه مطاوع نصحته فانتصح، كما تقول رددته فارْتَدَّ، وسَدَدْتُه  فاسْتَدَّ، ومَدَدْتُه فامْتَدَّ، فأَما انتصحته بمعنى اتخذته نصيحاً، فهو متعدّ  إِلى مفعول، فيكون قوله انتصحْني إِنني لك ناصح، يعني اتخذني ناصحاً لك؛  ومنه قولهم: لا أُريد منك نُصْحاً ولا انتصاحاً أَي لا أُريد منك أَن  تنصحني ولا أَن تتخذني نصيحاً، فهذا هو الفرق بين النُّصْح والانتصاح.  والنُّصْحُ: مصدر نَصَحْتُه. والانتصاحُ: مصدر انْتَصَحْته أَي اتخذته نصيحاً،  ومصدر انْتَصَحْتُ أَيضاً أَي قبلت النصيحة، فقد صار للانتصاح معنيان.  وفي الحديث: إِن الدِّينَ النصيحةُ لله ولرسوله ولكتابه ولأَئمة  المسلمين وعامّتهم؛ قال ابن الأَثير: النصيحة كلمة يعبر بها عن جملة هي إِرادة  الخير للمنصوح له، فليس يمكن أَن يعبر عن هذا المعنى بكلمة واحدة تجمع  معناها غيرها. وأَصل النُّصْحِ: الخلوص. ومعنى النصيحة لله: صحة الاعتقاد في  وحدانيته وإِخلاص النية في عبادته. والنصيحة لكتاب الله: هو التصديق به  والعمل بما فيه. ونصيحة رسوله: التصديق بنبوّته ورسالته والانقياد لما  أَمر به ونهى عنه. ونصيحة الأَئمة: أَن يطيعهم في الحق ولا يرى الخروج  عليهم إِذا جاروا. ونصيحة عامّة المسلمين: إِرشادهم إِلى المصالح؛ وفي شرح  هذا الحديث نظرٌ وذلك في قوله نصيحة الأَئمة أَن يطيعهم في الحق ولا يرى  الخروج عليهم إِذا جاروا، فأَيّ فائدة في تقييد لفظه بقوله يطيعهم في الحق  مع إِطلاق قوله ولا يرى الخروج عليهم إِذا جاروا؟ وإِذا منعه الخروج إِذا  جاروا لزم أَن يطيعهم في غير الحق. وتَنَصَّح أَي تَشَبَّه بالنُّصَحاء.  واسْتَنْصَحه: عَدَّه نصيحاً.  ورجل ناصحُ الجَيْب: نَقِيُّ الصدر ناصح القلب لا غش فيه، كقولهم طاهر  الثوب، وكله على المثل؛ قال النابغة:  أَبْلِغِ الحرثَ بنَ هِنْدٍ بأَني  ناصِحُ الجَيْبِ، بازِلٌ للثوابِ  وقومٌ نُصَّح ونُصَّاحٌ. والتَّنَصُّح: كثرة النُّصْحِ؛ ومنه قول  أَكْثَمَ بن صَيْفِيٍّ: إِياكم وكثرةَ التَّنَصُّح فإِنه يورث  التُّهَمَة.والتوبة النَّصُوح: الخالصة، وقيل: هي أَن لا يرجع العبد إِلى ما تاب  عنه؛ قال الله عز وجل: توبةً نَصُوحاً؛ قال الفراء: قرأَ أَهل المدينة  نَصُوحاً، بفتح النون، وذكر عن عاصم نُصُوحاً، بضم النون؛ وقال الفراء: كأَنّ  الذين قرأُوا نُصُوحاً أَرادوا المصدر مثل القُعود، والذين قرأُوا  نَصُوحاً جعلوه من صفة التوبة؛ والمعنى أَن يُحَدّث نفسه إِذا تاب من ذلك  الذنب أَن لا يعود إِليه أَبداً، وفي حديث أُبيّ: سأَلت النبي، صلى الله عليه  وسلم، عن التوبة النصوح فقال: هي الخالصة التي لا يُعاوَدُ بعدها  الذنبُ؛ وفَعُول من أَبنية المبالغة يقع على الذكر والأُنثى، فكأَنَّ الإِنسانَ  بالغ في نُصْحِ نفسه بها، وقد تكرّر في الحديث ذكر النُّصْح والنصيحة.  وسئل أَبو عمرو عن نُصُوحاً فقال: لا أَعرفه؛ قال الفراء وقال المفضَّل:  بات عَزُوباً وعُزُوباً وعَرُوساً وعُرُوساً؛ وقال أَبو إِسحق: توبةٌ  نَصُوح بالغة في النُّصْح، ومن قرأَ نُصُوحاً فمعناه يَنْصَحُون فيها  نُصوحاً. وقال أَبو زيد: نَصَحْتُه أَي صَدَقْتُه؛ ومنه التوبة النصوح، وهي  الصادقة.  والنِّصاحُ: السِّلكُ يُخاط به. وقال الليث: النِّصاحة السُّلوك التي  يخاط بها، وتصغيرها نُصَيِّحة. وقميص مَنْصُوح أَي مَخِيط.  ويقال للإِبرة: المِنْصَحة فإِذا غَلُظَتْ، فهي الشعيرة. والنُّصْحُ:  مصدر قولك نَصَحْتُ الثوبَ إِذا خِطْتَه. قال الجوهري: ومنه التوبة النصوح  اعتباراً بقوله، صلى الله عليه وسلم: من اغتابَ خَرَقَ ومن استغفر الله  رَفَأَ. ونَصَحَ الثوبَ والقميص يَنْصَحُه نَصْحاً وتَنَصَّحه: خاطه. ورجل  ناصح وناصِحِيٌّ ونَصَّاحٌ: خائط. والنِّصاحُ: الخَيْطُ وبه سمي الرجل  نِصاحاً، والجمع نُصُحٌ ونِصاحةٌ، الكسرة في الجمع غير الكسرة في الواحد،  والأَلف فيه غير الأَلف، والهاء لتأْنيث الجمع.  والمِنْصَحة: المِخْيَطة. والمِنْصَحُ: المِخْيَطُ. وفي ثوبه  مُتَنَصِّحٌ لم يُصلحه أَي موضع إِصلاح وخياطة، كما يقال: إِن فيه مُتَرَقَّعاً؛  قال ابن مقبل:  ويُرْعِدُ إِرعادَ الهجِينِ أَضاعه،  غَداةَ الشَّمالِ، الشُّمْرُخُ المُتَنَصَّحُ  وقال أَبو عمرو: المُتَنَصَّحُ المَخيطُ، وأَنشد بيت ابن مقبل.  وأَرض مَنْصوحة: متصلة بالغيت كما يُنْصَحُ الثوبُ، حكاه ابن الأَعرابي؛  قال ابن سيده: وهذه عبارة رديئة إِنما المَنْصُوحة الأَرض المتصلة  النبات بعضه ببعض، كأَنَّ تلك الجُوَبَ التي بين أَشخاص النبات خيطت حتى اتصل  بعضها ببعض.  قال النضر: نَصَحَ الغيثُ البلادَ نَصْحاً إِذا اتصل نبتها فلم يكن فيه  فَضاء ولا خَلَلٌ؛ وقال غيره: نَصَحَ الغيثُ البلادَ ونَضَرها بمعنى  واحد؛ وقال أَبو زيد: الأَرض المنصوحة هي المَجُودةُ نُصِحتْ نَصْحاً.  ونَصَحَ الرجلُ الرِّيَّ نَصْحاً إِذا شرب حتى يَرْوى؛ وكذلك نَصَحتِ الإِبلُ  الشُّرْبَ تَنْصَحُ نُصُوحاً: صَدَقَتْه. وأَنْصَحْتُها أَنا: أَرويتها؛  قال:  هذا مَقامِي لكِ حتى تَنْصَحِي  رِيّاً، وتَجْتازي بَلاطَ الأَبْطَحِ  ويروى: حتى تَنْضَحِي، بالضاد المعجمة، وليس بالعالي. البَلاطُ: القاعُ.  وأَنْصَح الإِبلَ: أَرْواها.  والنِّصاحاتُ: الجلودُ؛ قبال الأَعشى يصف شَرْباً:  فتَرى القومَ نَشاوى كلَّهُمْ،  مثلما مُدَّتْ نِصاحاتُ الرُّبَحْ  قال الأَزهري: أَراد بالرُّبَحِ الرُّبَعَ في قول بعضهم؛ وقال ابن سيده:  الرُّبَحُ من أَولاد الغنم، وقيل: هو الطائر الذي يسمى بالفارسية زاغ؛  وقال المُؤَرِّج: النِّصاحاتُ حبال يجعل لها حَلَقٌ وتنصب للقُرود إِذا  أَرادوا صيدها: يَعْمدُ رجل فيجعلُ عِدّة حبال ثم يأْخذ قرداً فيجعله في  حبل منها، والقرود تنظر إِليه من فوق الجبل، ثم يتنحى الحابل فتنزل القرود  فتدخل في تلك الحبال وهو ينظر إِليها من حيث لا تراه، ثم ينزل إِليها  فيأْخذ ما نَشِبَ في الحبال؛ قال وهو قول الأَعشى:  مثلما مدّت نصاحات الربح  قال: والرُّبَحُ القرود وأَصلها الرُّباح.  وشَيْبَةُ بن نِصاحٍ: رجل من القرّاء.  والنَّصْحاء ومَنْصَح: موضعان؛ قال ساعدة بن جؤية  (* قوله «قال ساعدة بن  جؤية لهن إلخ» قبله:  ولو أنه إذ كان ما حمَّ واقعاً  بجانب من يخفى ومن يتودّد والأصاغي، بالصاد المهملة والغين المعجمة:  موضع، كما أنشده ياقوت في مادته.):  لهنَّ بما بين الأَصاغِي ومَنْصَحٍ  تَعاوٍ، كما عَجَّ الحَجِيحُ المُبَلِّدُ
مقاييس اللغة:
(نصح) النون والصاد والحاء أصلٌ يدلُّ على ملاءمةٍ بين شيئين وإصلاح لهما. أصلُ ذلك النَّاصح: الخَيّاط. والنِّصاح: الخَيطُ يُخاط به، والجمع نِصاحات، وبها شبِّهت الجلود التي تُمدُّ في الدِّباغ على الأرض. قال:
فتَرَى القومَ نَشاوَى كلُّهُمْ *** مِثلمَا مُدَّتْ نِصاحاتُ الرُّبَحْ([12])
ومنه النُّصح والنَّصيحة: خِلاف الغِشّ. ونَصَحْتُه أنْصَحُه. وهو ناصح الجيْب لمثَلٍ، إذا وُصِف بخُلوص العمل والتَّوبة النَّصُوح منه، كأنَّها صحيحةٌ ليس فيها خَرْقٌ ولا ثُلْمَة ويقال: أنْصَحْتُ الإبلَ، إذا أرويتَها فنَصَحَت، أي رَوِِيت. وهو من القياس الذي ذكرناه. وناصِحُ العَسَل: ماذِيُّه، كأنَّه الخالص الذي لا يتخلَّله ما يشوبُه. ونصحت له ونَصَحْتُهُ بمعنىً. وقميصٌ مَنصوح: مَخِيط.
القاموس المحيط:
نَصَحَهُ، وله، كمنعه، نُصْحاً ونَصاحَةً ونَصاحِيَةً، وهو ناصِحٌ ونَصِيحٌ من نُصَّحٍ ونُصَّاحٍ، والاسمُ النَّصيحَةُ. ونَصَحَ خَلَصَ، والثَّوْبَ خاطَهُ، كتَنَصَّحَهُ، والرِّيَّ شَرِبَ حتى رَوِيَ، والغَيْثُ البَلَدَ سَقاهُ حتى اتَّصَلَ نَبْتُهُ فلم يكن فيه فَضاءٌ. ورجلٌ ناصِحُ الجَيْبِ لا غِشَّ فيه.
والنَّاصحُ: العَسَلُ الخالصُ، والخَيَّاطُ، كالنَّصَّاح والنَّاصِحِيِّ، وفَرَسُ الحارِثِ بنِ مَراغَةَ، أو فَضالَةَ بنِ هِنْدٍ، وفَرَسُ سُوَيْدِ بنِ شَدَّادٍ. وككِتابٍ: الخَيْطُ، والسِّلْكُ، ج: نُصُحٌ ونِصاحَةٌ، ووالدُ شَيْبَةَ القارئ. والمِنْصَحَةُ، بالكسر: المِخْيَطَةُ، كالمِنْصَحِ، والمُتَنَصَّحُ: المُرَقَّعُ، والمُخَيَّطُ جَيِّداً.
وأرضٌ مَنْصوحَةٌ: مَجُودَةٌ مُتَّصِلةُ النَّباتِ. وأنْصَحَ الإِبِلَ: أرْواها. والنِّصاحاتُ، كجِمالاتٍ: الجُلودُ، وحبالٌ يُجْعَلُ لها حَلَقٌ، وتُنْصَبُ فَيُصادُ بها القُرُودُ، وجِبالٌ بالسَّراةِ. والنَّصْحاءُ: ع.
وكمِنْبَرٍ: د. والمَنْصَحِيَّةُ، بالفتح، ماءٌ بِتِهامَةَ. وكَمَسْكَنٍ: ع. وتَنَصَّحَ: تَشَبَّهَ بالنُّصَحاءِ. وانْتَصَح: قَبِلَهُ. والتَّوْبَةُ النَّصوحُ: الصادِقَةُ، أو أن لا يَرْجِعَ إلى ما تابَ عنه، أو أنْ لا يَنْوِي الرُّجوعَ. وسَمَّوْا: ناصِحاً ونَصيحاً.
تاج العروس:
نصح
نصَحَه ينصَحُهُ ونصَحَ لَهُ كمنَعَه - وباللام أَعلَى كما صرَّح به الجوهريّ وغيره وهي اللُّغَة الفُصْحَى . قال أَبو جعفر الفِهْرِيّ في شرح الفصيح : الأَصل في نَصَحَ أَن يَتَعَدَّى هكذا بحرفِ الجرّ ثم يُتَوسَعَّ في حذْف حرْف الجرّ فيصِل الفعلُ بنفْسه . فتقول : نَصحْت زيداًز وقال الفَرّاءُ في كتاب المصادر له : العربُ لا تكاد تقول نَصَحْتُك إِنّمَا يقولونَ نَصَحْتُ لك قال النابغة :
نَصَحتُ بَنِي عَوفٍ فلم يَتقَبَّلوا ... رَسُولِي ولَم تَنْجَح إِليهم وَسَائِلي
وقال ابنُ دُرُسْتويْه : هو يَتعَدَّى إِلى مفعولٍ واحدٍ نحْو قَولك نَصحْت زيداً وإِذا دخلَت اللاّمُ صارَ يَتعدَّى إِلى اثنين فتقول : نَصحْت لزيدٍ رَأْيَه . وقد يُحذَف المفعول إِذَا فُهِم المعنَى فتقول : نَصحْت لزيدٍ وأَنت تريد نَصحْت لزيدٍ رَأْيَه وتحْذف حرْفَ الجرِّ من المفعول الثاني فيَتَعدّى الفِعل بنفسه إِليهما جميعاً فتقول . . نصحْتُ زيداً رأْيَه . قال أَبو جعفر : وما قاله ابنُ دُرُسْتويه من أَنّ نَصحْت يَتعدَّى إِلى اثنين أَحدهما بنفْسه والثاني بحرْف الجرّ نحْو نصَحْت لزيدٍ رأْيَه دَعْوَى وهو مُطَالَب بإِثباتها ولو كان يَتعدَّى إِلى اثنين لسُمِع في مَوضع ما وفي عدم سماعه دليلٌ على بُطلانه . قال شيخُنا رحمه اللّه تعالى : وهو كلامٌ ظاهرٌ وابن دُرُسْتويه كثيراً ما يَرتكِب مثْلَ هذه التمحُّلات : وقدذَكَر مثْل هذا في شكر وقال : تقديره - نُصْحاً بضمّ فسكون ونَصَاحَةً كَسَحَابة ونِصَاحَةً بالكسر أَوردَه صاحبُ اللّسان ونَصَاحِيَةً كَكَرَاهِيَة ونُصُوحاً بالضّم حكاه أَربابُ الأَفعال ونَصْحاً بفتح فسكون أَورَده صاحب اللِّسان . وهو ناصحٌ ونَصِيحٌ من قَوم نُصَّحٍ بضمّ فتشديدِ ونُصَّاح كُرمّان ونُصَحاءَ . ويقال : نَصَحْتُ له نَصيحتي نُصْوحاً أَي أَخلَصْتُ وصَدَقْت والاسمُ النَّصِيحَة . قال شيخنا : الأَكثر من أَئمّة الاشتقاق على أَنّ النُّصْح تَصفية العَسلِ وخِياطة الثّوبِ ثم استُعمِل في ضدِّ الغِشّ وفي الإِخلاصِ والصدق كالتُّوبةِ النَّصُوحِ . وقيل : النُّصْحُ والنَّصِيحةُ والمُنَاصَحةُ : إِرادةُ الخَيْرِ للغَيرِ وإِرْشَادُه له وهي كلمةٌ جامعةٌ لإِرادةِ الخَيْر . وفي النهاية : النَّصِيحَة كلمةٌ يُعبَّر بها عن جُملةٍ هي إِرادة الخيرِ للمَنصوح له وليس يُمْكن أَن يُعبَّر عن هذا المعنَى بكلمةٍ واحدة تَجمَع مَعناه غيرها . وقال الخَطّابيّ : النَّصِيحَةُ كلمةٌ جامعةٌ معنَاهَا حِيازةُ الحَظّ للمَنصوح له . قال : ويقال هو من وَجِيزِ الأَسماءِ ومختَصَر الكلامِ وأَنّه ليس في كلام العرب كلمةٌ مفردة تُسْتَوفَي بها العِبَارَة عن معنَى هذه الكَلمة كما قالوا في الفَلاَح . وفي شَرْح الفصيح للَّبْليّ : النّصيحة : الإِرشادُ إِلى ما فيه صَلاحُ النصوحِ له ولا يكون إِلاّ قَولاً فإِن استُعْمِل في غَير القَول كان مجازاً . والنُّصْح : بَذْلُ الاجتهادِ في المَشُورةِ وهو النَّصِيحَة أَيضاً عن صاحِب الجَامع . هذا زبدةُ كلامهم في النّصيحة انتهى . قلْت : وهذا الّذي نقله شيخُنَا من أَنَّ النُّصح تَصفيةُ العسَل عند الأَكثرِ قد رَدّه المصنّف في البصائر وقال : النُّصْح : الخلوص مُطلقاً ولا تَقييد له بالعَسلِ ولا بغَيره . وقال في محلٍّ آخرَ : النَّصِيحة كلمةٌ جَامعَةٌ مُشتقَّة من مادّة نصح الموضوعة لمعنيَينِ : أحدهما الخُلوص والنّقَاء والثاني الالْتئامُ والرِّفاءُ إِلى آخِرِ ما قال . ونَصَحَ الشيْءُ : خَلَصَ وكلُّ شيْءٍ خَلَصَ فقد نَصَحَ . ومن المجاز : نَصَحَ الخيّاطُ الثَّوْبَ والقَمِيصَ : خَاطَهُ يَنْصَحه نَصْحاً أَو أَنْعَمَ خِياطَتَه كَتَنَصَّحَهُ . ونَصَحَ الرَّجلُ الرِّيَّ نَصْحاً إِذا شَرِبَ حَتّى رَوِيَ . وفي بعض الأُمّهات حتى يَرْوَي قال :
هذَا مقامِي لك حتَّى تَنْصَحِي ... رِيّاً وتَجْتَازِي بَلاطَ الأَبطَحِ ويُروَى حتّى تَنْضَحي بالضاد المعجمة وليس بالعالي . ومن المجاز قال النضْر : نَصَحَ الغَيْثُ البَلَدَ نَصْحاً : سَقَاه حتّضى اتَّصَلَ نَبْتُه فلم يكُنْ فيه فَضَاءٌ ولا خَلَلٌ . وقال غيرُه : نَصَحَ الغَيْثُ البِلادَ ونَصَرَهَا بمعنًى واحدٍ . ومن المجازَ قولُهم : رجُلٌ ناصحُ الجَيْبِ : نَقِيُّ الصَّدْرِ ناصِحُ القلب لا غشَّ فيه . وفي الجامع للقزّاز : النُّصْحُ : الاجتهادُ في المَشُورَةِ وقد يستعار فيقال : فلانٌ ناصحُ الجَيْبِ أَي ناصِحُ القَلْبِ ليس في قَلْبه غِشٌّ . وقيل : ناصحُ الجَيبِ مثل قولهم : طاهرُ الثَّوْب وكلُّه على المثَلِ . قال النابغة :
أَبْلِغِ الحَارِثَ بنَ هِنْدِ بأَنّي ... ناصِحُ الجَيْبِ باذلٌ للثَّوَاب
ومن المجاز : سقاني ناصِحَ العَسَلِ أَي ماذِيَّه . والنَّاصح : العَسَل الخالِصُ . وفي الصّحاح عن الأَصمعيّ : هو الخَالِصُ من العَسَل وغيرِهَا مثْل الناصِع . ووجدْت في هامشه ما نَصُّه : العربُ تُذكِّر الهسَلَ وتُؤَنّثه والتأْنِيث أَكثرُ كذا قال الأَزهريّ في كتابه انتهى . قال ساعدة بن جُؤَيّة الهذليّ يَصِف رَجلاً مَزَجَ عَسَلاً صافياً بماءٍ حتّى تَفرَّق فيه :
فأَزالَ مُفرِطَهَا بأَبيضَ نَاصحٍ ... من ماءِ أَلْهَاب بهنَّ التَّأْلَبُ وقال أَبو عمرو : النَّاصِح : النَّاصِعُ في بيت ساعدةَ . قال : وقال النَّضرُ أَرادَ أَنّه فَرّقَ بين خالِصها ورَديئها بأَبيضَ مُفْرَط أَي بماءٍ غدِير مملوءٍ . والناصِح الخَيّاطُ كالنَّصَّاح والنَّاصِحيّ . وقميصٌ منصوحٌ وآخَرُ مُنْصَاحٌ . والناصِح : فَرَسُ الحَارث بن مَرَاغَةَ أَو فَضَالَةَ بنِ هِنْد وفَرَسُ سُوَيدِ بن شَدّادٍ . ومن المجاز : صَلِّبْ نِصَاحَكَ . النِّصَاح ككِتَابٍ : الخَيْطُ وبه سُمِّيَ الرَّجلُ نِصَاحاً . والسِّلْكُ يُخَاط به الكسرة في الجميع غير الكسرة في الواحد والأَلف فيه غير الأَلف والهاءُ لتأْنيثِ الجميعِ . ونِصَاحٌ : والدُ شَيْبَة القارِىء وكان أَبو سعد الإِدريسيّ يقوله بفتح فتشديد قاله الحافظ ابن حجر . والمِنْصَحَةُ بالكسر : المِخْيَطَة كالمِنْصَح بغير هاءٍ وهي الإِبرة فإِذا غلُظَت فهي الشَّعيرة . ومن المجاز : المُتَنَصَّحُ : المتَرَقَّعُ كلاهما على صيغةِ المفعولِ . وقولُون : في ثوبِه مُتَنصَّح لمَنْ يُصلِحه أَي موضِعُ إِصلاحٍ وخِيَاطةٍ كما يُقال إِنّ فيه مُتَرقَّعاً . قال ابن مُقْبل :
ويُرعَدُ إِرعادَ الهَجِينِ أَضاعَه ... غَدَاةَ الشَّمَالِ الشُّمْجُ المُتَنصَّحُ وقال أَبو عمرٍو : المُتَنَصَّحُ المُخَيَّطُ جيِّداً وأَنشد بيت ابن مُقْبل . ومن المجاز أَرْضٌ مَنصوحةٌ : مَجُودَةٌ نُصِحَتْ نَصْحاً قاله أَبو زيدٍ . وحكى ابنُ الأَعرابيّ : أَرضٌ مَنصوحة : مُتَّصِلة بالغَيْث كما يُنصَح الثّوبُ . قال ابن سيده : وهذه عبارةٌ رَدِيئة إِنَّمَا النصوحَة الأَرضُ المتَّصلةُ النَّباتِ بعضه ببعضٍ كأَنَّ تلك الجُوَبَ التي بين أَشخاصِ النَّبَات خِيطَت حتّى اتّصلَ بعضُها ببعض . ومن المجاز : نَصَحَتِ الإِبلُ الشّرْبَ تَنصَح نُصُوحاً : صَدَقَتْه . وأَنْصَحَ الإِبلَ : أَرْوَاهَا عن ابن الأَعرابيّ كما في الصحاح . والنِّصَاحات كجِمالاتٍ : الجُلودُ قال الأَعشي :
فتَرَى القَوْمَ نَشَاوَي كُلَّهُمْ ... مِثْلَما مُدّتْ نِصَاحاتُ الرُّبَحْ قال الأَزهريّ : أَراد بالرُّبَح الرُّبَعَ في قول بعضهم . وقال ابن سيده : الرُّبَح من أَولاد الغَنَم وقيل : هو الطائرُ الّذي يُسمَّى بالفارسية زَاغ وقال المؤرِّج : النِّصَاحاتُ : حِبَالاتٌ يُجعَلُ لها حَلَقٌ وتُنْصَبُ فيُصَادُ بها القُرُودُ . وذلك أَنّهم إِذا أَرادوا صَيْدَهَا يَعمِد رَجلٌ فيعمَل عِدّة حِبَالٍ ثم يأْخذ قِرْداً فيجعله في حَبْلٍ منها والقُرُود تَنظُرُ إِليه من فوقِ الجَبَل ثم يَتنحَّى الحابلُ فتنزلُ القُرُودُ فتدخلُ في الحِبَالِ وهو ينظر إِليها من حيث لا تراه ثم ينزل إِليها فيأْخذ ما نَشب في الحِبال . وبه فسَّر بعضُهم قول الأَعشي والرُّبَح القِرْد أَصلها الرُّبّاح وقد تقدّم . والنِّصَاحَات : جِبَالٌ بالسَّرَاة . والنِّصْحاءُ بفتح فسكون : ع ومِنْصَحٌ كمِنْبَرٍ : د والذي في المعجم أَنّه وادٍ بتهامة وراءَ مكَّة . قال امرؤ القيسِ بن عابسٍ السَّكُونيّ :
أَلاَ لَيْتَ شِعْرِي هَلْ أَرَى الوَرْدَمَرَّةً ... يُطَالِب سِرْباً مُوكَلاً بِغِوَارِ
أَمامَ رَعيلٍ أَو برَوْضَةِ مِنْصَحٍ ... أُبادرُ أَنعاماً وإِجْلَ صُوَارِ والْمَنْصَحيَةُ بالفتح وياءِ النّسبة ماءٌ بتِهَامَةَ لبني هُذَيْل . ومَنْصَحٌ كمَسْكَنٍ : ع آخرُ والصواب في هذا أَن يكون بالضاد المعجمة كما سيأْتي . وتَنَصَّحَ الرَّجلُ إِذا تَشَبَّه بالنُّصَحاءِ وانْتَصَحَ فلانٌ قَبِلَهُ أَي النُّصْحَ . وفي اللسان : انتصِحْ كتَابَ اللّه أَي اقْبَلْ نُصْحَه . وأَنشدوا :
تقولُ انْتَصِحْني إِنّني لك ناصِحٌ ... وما أَنا إِنْ خبَّرْتُهَا بأَمينِ
قال ابن بَرّيّ : هذا وَهَمٌ لأَنّ انْتَصَح بمعنَى قبِلَ النصيحةَ لا يَتعدّى لأَنّه مطاوعُ نَصحتُه فانتَصَح كما تقُول رَدْتُه فارْتَدّ وسدَدْته فاستَدّ ومدَدْته فامتدّ فأَمّا انتصَحْتُه بمعنَى اتَخذْته نَصيحاً فهو متعدٍّ إِلى مفعول فيكون قوله انتصِحْني إِنّني لك ناصح بمعنَى اتَّخِذْني ناصحاً لك ومنه قولهم : لا أُريد منك نُصْحاً ولا انْتِصَاحاً أَي لا أُريد منك أَن تَنْصَحنِي ولا أَن تتّخذني نَصِيحاً فهذا هو الفَرْق بين النُّصح والانتصاح . والنُّصْح مصدر نَصَحْته والانتصاح مصدر انتَصَحْتُه أَي اتخذْتُه نَصيحاً أَو قَبِلْت النَّصِيحَة فقد صار للانتصاح معنيانِ . ومِن المجاز : نَصَحَتْ تَوْبَتُهُ نًصُوحاً التَّوْبَةُ النَّصُوحُ هي الصَّادقةُ . قال أَبو زيد : نَصَحْته أَي صَدَقْته . وقال الجوهَرِيّ : هو مأْخُوذ من نَصَحْت الثَّوْبَ إِذا خِطْته اعتباراً بقوله صلّى اللّه عليه وسلّم : " من اغتابَ خَرَقَ ومن استغفَرَ اللّه رَفَأَ " . أَو التَّوْبة النَّصوح : الخَالِصَة وهي أَنْ لا يَرجِعَ العَبْدُ إِلى ما تَابَ عَنْهُ . وفي حديث أُبَيّ : سأَلتُ النّبيّ صلَّى اللّه عليه وسلَّم عن التّوبَة النَّصُوح فقال : " هي الخالِصَةُ التي لايُعَاوِدُ بَعْدَها الذّنْب " . وفَعولٌ من أَبنية المبالغة يَقع على الذّكر والأُنثَى فكأَنّ الإِنسانَ بالغَ في نُصْح نفْسِه بها . وقال أَبو إِسحاقَ : تَوْبَة نَصُوحٌ : بَالغةٌ في النُّصْح أَوْ هي أَن لايَنْوِيَ الرُّجُوعَ ولا يُحدِّث نَفْسَه إِذا تَاب من ذلك الذَّنب العَوْدَ إِليه أَبداً . قال الفرّاءُ : قرأَ أَهل المدينة نَصوحاً بفتح النّون . فالذين قَرَءُوا بالفتح جعلوه من صفة التَّوبَة والذين قرءُوا بالضّمّ أَرادوا المصدر مثل القُعود . وقال المفضّل : بات عَزُوباً وعُزُوباً وعَرُوساً وعُرُوساً . وسَمَّوْا ناصِحاً ونَصيحاً ونَصَّاحاً . ومما يستدرك عليه : انتصح : ضِدّ اغتشَّ . ومنه قول الشاعر :
أَلاَ رثبَّ مَن تَغْتَشُّه لك ناصِحٌ ... ومُنتصِحٍ بادٍ عليكَ غوائلُه تَغْتَشُّه : تَعتدُّه غاشًّا لك . وتَنتصِحه : تَعتدّه ناصحاً لك . واستنصَحَه : عَدَّه نَصيحاً . والتَّنصُّح : كثرةُ النُّصْح . ومنه قول أَكثَمَ بن صَيفيّ : إِيّاكم وكَثرةَ التَّنصُّح فإِنّه يُورِث التُّهَمَة . ونَاصَحَه مُناصَحَةً . ومن المجاز غُيوُثٌ نواصِحُ : مُترادِفةٌ كما في الأَساس

_Türkçe çeviri henüz yok_
