# نصر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B5%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نصر

النَّصر: إِعانة المظلوم؛ نصَره على عدوّه ينصُره ونصَره ينصُره نصْراً، ورجل ناصِر من قوم نُصَّار ونَصْر مثل صاحب وصحْب وأَنصار؛ قال: واللهُ سَمَّى نَصْرَك الأَنْصَارَا،
آثَرَكَ اللهُ به إِيْثارا
وفي الحديث: انصُر أَخاك ظالِماً أَو مظلوماً، وتفسيره أَن يمنَعه من الظلم إِن وجده ظالِماً، وإِن كان مظلوماً أَعانه على ظالمه، والاسم النُّصْرة؛ ابن سيده: وقول خِدَاش بن زُهَير:
فإِن كنت تشكو من خليل مَخانَةً،
فتلك الحَوارِي عَقُّها ونُصُورُها
يجوز أَن يكون نُصُور جمع ناصِر كشاهد وشُهود، وأن يكون مصدراً كالخُروج والدُّخول؛ وقول أُمية الهذلي:
أُولئك آبائي، وهُمْ لِيَ ناصرٌ،
وهُمْ لك إِن صانعتَ ذا مَعْقِلُ
(*« أولئك آبائي إلخ» هكذا في الأصل والشطر الثاني منه ناقص.) أَراد جمع ناصِر كقوله عز وجل: نَحْنُ جميع مُنْتَصِر. والنَّصِير: النَّاصِر؛ قال الله تعالى: نِعم المولى ونِعم النَّصير، والجمع أَنْصَار مثل شَرِيف وأَشرافٍ. والأَنصار: أَنصار النبي، صلى الله عليه وسلم، غَلبت عليهم الصِّفة فجرى مَجْرَى الأَسماء وصار كأَنه اسم الحيّ ولذلك أُضيف إِليه بلفظ الجمع فقيل أَنصاري. وقالوا: رجل نَصْر وقوم نَصْر فَوصَفوا بالمصدر كرجل عَدْلٍ وقوم عَدْل؛ عن ابن الأَعرابي.
والنُّصْرة: حُسْن المَعُونة. قال الله عز وجل: من كان يَظُنّ أَن لَنْ ينصُره الله في الدنيا والآخرة؛ المعنى من ظن من الكفار أَن الله لا يُظْهِر محمداً، صلى الله عليه وسلم، على مَنْ خالفَه فليَخْتَنِق غَيظاً حتى يموت كَمَداً، فإِن الله عز وجل يُظهره، ولا يَنفعه غيظه وموته حَنَقاً، فالهاء في قوله أَن لن يَنْصُرَه للنبيّ محمد، صلى الله عليه وسلم. وانْتَصَر الرجل إِذا امتَنَع من ظالِمِه. قال الأَزهري: يكون الانْتصَارَ من الظالم الانْتِصاف والانْتِقام، وانْتَصَر منه: انْتَقَم. قال الله تعالى مُخْبِراً عن نُوح، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، ودعائِه إِياه بأَن يَنْصُره على قومه: فانْتَصِرْ ففتحنا، كأَنه قال لِرَبِّه: انتقم منهم كما قال: رَبِّ لا تَذَرْ على الأَرض من الكافرين دَيَّاراً. والانتصار: الانتقام. وفي التنزيل العزيز: ولَمَنِ انْتَصَر بعد ظُلْمِه؛ وقوله عز وجل: والذين إِذا أَصابهم البغي هم يَنْتَصِرُون؛ قال ابن سيده: إِن قال قائل أَهُمْ مَحْمُودون على انتصارهم أَم لاف قيل: من لم يُسرِف ولم يُجاوِز ما أمر الله به فهو مَحْمُود.
والاسْتِنْصار: اسْتِمْداد النَّصْر. واسْتَنْصَره على عَدُوّه أَي سأَله أَن ينصُره عليه. والتَّنَصُّرُ: مُعالَجَة النَّصْر وليس من باب تَحَلَّم وتَنَوَّر. والتَّناصُر: التَّعاون على النَّصْر. وتَناصَرُوا: نَصَر بعضُهم بعضاً. وفي الحديث: كلُّ المُسْلِمِ عَنْ مُسْلِمٍ مُحَرَّم أَخَوانِ نَصِيرانَ أَي هما أَخَوانِ يَتَناصَران ويَتعاضَدان. والنَّصِير فعيل بمعنى فاعِل أَو مفعول لأَن كل واحد من المتَناصِرَيْن ناصِر ومَنْصُور. وقد نصره ينصُره نصْراً إِذا أَعانه على عدُوّه وشَدَّ منه؛ ومنه حديث الضَّيْفِ المَحْرُوم: فإِنَّ نَصْره حق على كل مُسلم حتى يأْخُذ بِقِرَى ليلته، قيل: يُشْبه أَن يكون هذا في المُضْطَرّ الذي لا يجد ما يأْكل ويخاف على نفسه التلف، فله أَن يأْكل من مال أَخيه المسلم بقدر حاجته الضرورية وعليه الضَّمان. وتَناصَرَتِ الأَخبار: صدَّق بعضُها بعضاً. والنَّواصِرُ: مَجاري الماء إِلى الأَودية،واحدها ناصِر، والنَّاصِر: أَعظم من التَّلْعَةِ يكون مِيلاً ونحوَه ثم تمج النَّواصِر في التِّلاع. أَبو خيرة: النَّواصِر من الشِّعاب ما جاء من مكان بعيد إِلى الوادي فَنَصَرَ سَيْلَ الوادي، الواحد ناصِر. والنَّواصِر: مَسايِل المِياه، واحدتها ناصِرة، سميت ناصِرة لأَنها تجيء من مكان بعيد حتى تقع في مُجْتَمع الماء حيث انتهت، لأَن كل مَسِيل يَضِيع ماؤه فلا يقع في مُجتَمع الماء فهو ظالم لمائه. وقال أَبو حنيفة: الناصِر والناصِرة ما جاء من مكان بعيد إِلى الوادي فنَصَر السُّيول. ونصَر البلاد ينصُرها: أَتاها؛ عن ابن الأَعرابي. ونَصَرْتُ أَرض بني فلان أَي أَتيتها؛ قال الراعي يخاطب خيلاً:إِذا دخل الشهرُ الحرامُ فَوَدِّعِي
بِلادَ تميم، وانْصُرِي أَرضَ عامِرِ
ونَصر الغيثُ الأَرض نَصْراً: غاثَها وسقاها وأَنبتها؛ قال: من كان أَخطاه الربيعُ، فإِنما
نصر الحِجاز بِغَيْثِ عبدِ الواحِدِ
ونَصَر الغيثُ البلَد إِذا أَعانه على الخِصْب والنبات. ابن الأَعرابي: النُّصْرة المَطْرَة التَّامّة؛ وأَرض مَنْصُورة ومَضْبُوطَة. وقال أَبو عبيد: نُصِرَت البلاد إِذا مُطِرَت، فهي مَنْصُورة أَي مَمْطُورة. ونُصِر القوم إِذا غِيثُوا. وفي الحديث: إِنَّ هذه السَّحابةَ تَنصُر أَرضَ بني كَعْب أَي تُمطرهم. والنَّصْر: العَطاء؛ قال رؤبة:
إِني وأَسْطارٍ سُطِرْنَ سَطْرا
لَقائِلٌ: يا نَصْرُ نَصْراً نَصْراً
ونَصَره ينصُره نَصْراً: أَعطاه. والنَّصائِرُ: العطايا.
والمُسْتَنْصِر: السَّائل. ووقف أَعرابيّ على قوم فقال: انْصُرُوني نَصَركم الله أَي أَعطُوني أَعطاكم الله.
ونَصَرى ونَصْرَى وناصِرَة ونَصُورِيَّة
(* قوله« ونصورية» هكذا في
الأصل ومتن القاموس بتشديد الياء، وقال شارحه بتخفيف الياء): قرية بالشام، والنَّصارَى مَنْسُوبُون إِليها؛ قال ابن سيده: هذا قول أَهل اللغة، قال: وهو ضعيف إِلا أَن نادِر النسب يَسَعُه، قال: وأَما سيبويه فقال أَما نَصارَى فذهب الخليل إِلى أَنه جمع نَصْرِيٍّ ونَصْران، كما قالوا ندْمان ونَدامى، ولكنهم حذفوا إِحدى الياءَين كما حذفوا من أُثْفِيَّة وأَبدلوا مكانها أَلفاً كما قالوا صَحارَى، قال: وأَما الذي نُوَجِّهه نحن عليه جاء على نَصْران لأَنه قد تكلم به فكأَنك جمعت نَصْراً كما جمعت مَسْمَعاً والأَشْعَث وقلت نَصارَى كما قلت نَدامى، فهذا أَقيس، والأَول مذهب، وإِنما كان أَقْيَسَ لأَنا لم نسمعهم قالوا نَصْرِيّ. قال أَبو إِسحق: واحِد النصارَى في أَحد القولين نَصْرَان كما ترى مثل نَدْمان ونَدامى، والأُنثى نَصْرانَة مثل نَدْمانَة؛ وأَنشد لأَبي الأَخزر الحماني يصف ناقتين طأْطأَتا رؤوسهما من الإِعياء فشبه رأْس الناقة من تطأْطئها برأْس النصوانية إِذا طأْطأَته في صلاتها:
فَكِلْتاهُما خَرَّتْ وأَسْجَدَ رأْسُها،
كما أَسْجَدَتْ نَصْرانَة لم تحَنَّفِ
فَنَصْرانَة تأْنيث نَصْران، ولكن لم يُستعمل نَصْران إِلا بياءي النسب لأَنهم قالوا رجل نَصْراني وامرأَة نَصْرانيَّة، قال ابن بري: قوله إِن النصارى جمع نَصْران ونَصْرانَة إِنما يريد بذلك الأَصل دون الاستعمال، وإِنما المستعمل في الكلام نَصْرانيٌّ ونَصْرانِيّة، بياءي النسب، وإِنما جاء نَصْرانَة في البيت على جهة الضرورة؛ غيره: ويجوز أَن يكون واحد النصارى نَصْرِيّاً مثل بعير مَهْرِيّ وإِبِل مَهارَى، وأَسْجَد: لغة في سَجَد. وقال الليث: زعموا أَنهم نُسِبُوا إِلى قرية بالشام اسمها نَصْرُونة. التهذيب: وقد جاء أَنْصار في جمع النَّصْران؛ قال:
لما رأَيتُ نَبَطاً أَنْصارا
بمعنى النَّصارى. الجوهري: ونَصْرانُ قرية بالشأْم ينسب إِليها النَّصارى، ويقال: ناصِرَةُ.
والتَّنَصُّرُ: الدخول في النَّصْرانية، وفي المحكَم: الدخول في دين النصْري
(* قوله« في دين النصري» هكذا بالأصل) . ونَصَّرَه: جعله
نَصْرانِيّاً. وفي الحديث: كلُّ مولود يولد على الفِطْرة حتى يكونَ أَبواه اللذان يَهَوِّدانِه ويُنَصِّرانِه؛ اللَّذان رفع بالابتداء لأَنه أُضمر في يكون؛ كذلك رواه سيبويه؛ وأَنشد:
إِذا ما المرء كان أَبُوه عَبْسٌ،
فَحَسْبُك ما تُرِيدُ إِلى الكلامِ
أَي كان هو. والأَنْصَرُ: الأَقْلَفُ، وهو من ذلك لأَن النصارى قُلْف. وفي الحديث: لا يَؤمَّنَّكُم أَنْصَرُ أَي أَقْلَفُ؛ كذا فُسِّر في الحديث.ونَصَّرُ: صَنَم، وقد نَفَى سيبويه هذا البناء في الأَسماء. وبُخْتُنَصَّر: معروف، وهو الذي كان خَرَّب بيت المقدس، عَمَّره الله تعالى. قال الأَصمعي: إِنما هو بُوخَتُنَصَّر فأُعرب، وبُوخَتُ ابنُ، ونَصَّرُ صَنَم، وكان وُجد عند الصَّنَم ولم يُعرف له أَب فقيل: هو ابن الصنم. ونَصْر ونُصَيْرٌ وناصِر ومَنْصُور: أَسماء. وبنو ناصِر وبنو نَصْر: بَطْنان. ونَصْر: أَبو قبيلة من بني أَسد وهو نصر ابن قُعَيْنٍ؛ قال أَوس بن حَجَر يخاطب رجلاً من بني لُبَيْنى بن سعد الأَسَدِي وكان قد هجاه:
عَدَدْتَ رِجالاً من قُعَيْنٍ تَفَجُّساً،
فما ابنُ لُبَيْنى والتَّفَجُّسُ والفَخْرُف
شَأَتْكَ قُعَيْنٌ غَثُّها وسَمِينُها،
وأَنت السَّهُ السُّفْلى، إِذا دُعِيَتْ نَصْرُ
التَّفَجُّس: التعظُّم والتكبر. وشأَتك: سَبَقَتْك. والسَّه: لغة في الاسْتِ.
وقال النضر: النَّزُورُ القليل الكلامِ لا يتكلم حتى تُنْزِرَه. وفي حديث أُمِّ مَعْبَد: لا نَزْر ولا هَذَر؛ النَّزْر القليل، أَي ليس بقليل فيدُلَّ على عِيٍّ ولا كثيرٍ فاسد. قال الأَصمعي: نَزَرَ فلان فلاناً يَنْزُره نَزْراً إِذا استخرج ما عنده قليلاً قليلاً. ونَزَرَ الرجلَ: احتقَره واستقلَّه؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
قد كنتُ لا أُنزَرُ في يوم النَّهَلْ،
ولا تَخُونُ قُوَّتي أَن أُبْتَذَلْ،
حتى تَوَشَّى فيَّ وَضَّاحٌ وَقَلْ
يقول: كنتُ لا أُسْتَقَلُّ ولا أُحتقَرُ حتى كَبِرت. وتَوَشَّى: ظهَر فيّ كالشِّيَة. ووضَّاح: شَيْب. وقَلَّ: مُتَوَقِّل.
والنَّزْرُ: الإِلحاحُ في السؤال. وقولهم: فلان لا يُعطي حتى يُنْزَر أَي يُلحَّ عليه ويُصغَّرَ من قدرِه. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: وما كان لكم أَن تَنْزُرُوا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، على الصَّلاة أَي تُلِحُّوا عليه فيها. ونَزَرَه نَزْراً: أَلحَّ عليه في المسأَلة. وفي الحديث: أَن عمرَ، رضي الله عنه، كان يُسايِرُ النبي، صلى الله عليه وسلم، في سفَرٍ فسأَلهُ عن شيء فلم يُجِبْه ثم عاد يسأَلهُ فلم يُجِبْه، فقال لنفسه كالمُبَكِّت لها: ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ يا ابنَ الخطَّابِ نَزَرْتَ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، مِراراً لا يُجِيبُك؛ قال الأَزهري: معناه أَنك أَلْحَحْتَ عليه في المسأَلة إِلْحاحاً أَدَّبك بسكوته عن جوابك؛ وقال كثير:
لا أَنْزُرُ النَّائِلَ الخليلَ، إِذا
ما اعْتلَّ نَزْرُ الظُّؤُورِ لم تَرَمِ
أَراد: لم تَرْأَمْ فحذف الهمزة. ويقال: أَعطاه عطاء نَزْراً وعطاء مَنْزُوراً إِذا أَلَحَّ عليه فيه، وعطاءً غير مَنْزُور إِذا لم يُلِحَّ عليه فيه بل أَعطاه عفواً؛ ومنه قوله:
فَخُذْ عَفْوَ ما آتاك لا تَنْزُرَنَّهُ،
فعندَ بُلوغِ الكدْرِ رَنْقُ المَشارِبِ
(* قوله« ما آتاك إلخ» في الاساس: فخذ عفو من آتاك إلخ.)
أَبو زيد: رجلٌ نَزْر وفَزر، وقد نَزُرَ نَزارَة إِذا كان قليل الخير؛ وأَنْزَرَه الله وهو رجلٌ مَنْزُور. ويقال لكل شيء يَقِل: نَزُورٌ؛ ومنه قول زيد بن عدي:
أَو كماءِ المَثْمُودِ بَعْدَ جمامٍ،
رَذِم الدَّمْعِ لا يَؤُوب نَزُورا
قال: وجائز أَن يكون النَّزُور بمعنى المنزور فعول بمعنى مفعول. والنَّزُور من الإِبل: التي لا تَكاد تَلقَحُ إِلا وهي كارهة. وناقة نَزُورٌ: بينة النَّزار. والنَّزور أَيضاً: القليلة اللبن، وقد نَزُرَتْ نَزْراً. قال: والنَّاتِق التي إِذا وجَدت مسَّ الفحل لَقِحَت، وقد نَتَقَت تَنتُقُ إِذا حَمَلت. والنَّزُور: الناقة التي مات ولدها فهي تَرْأَم ولدَ غيرها ولا يجيء لبنُها إِلا نَزْراً. وفرس نَزُور: بطيئة اللِّقاح. والنَّزْر: ورمٌ في ضَرْع الناقة؛ ناقة مَنْزُورة، ونَزَرْتُك فأَكثرت أَي أَمرتُك. قال شمر: قال عِدَّة من الكِلابِييِّن النَّزْر الاستعجال والاسْتِحْثاث، يقال: نَزَرَه إِذا أَعجلَه، ويقال: ما جئتَ إِذا نَزْراً أَي بطيئاً. ونِزَار: أَبو قبيلة، وهو نِزارُ بن مَعَدّ بن عَدنان. والتَّنَزُّر: الانتِساب إِلى نِزار بن معد. ويقال: تَنَزَّر الرجل إِذا تشَبَّه بالنَّزَارية أَو أَدخَل نفسَه فيهم. وفي الروض الأُنُفِ: سُمي نِزارٌ نِزاراً لأَن أَباه لمَّا وُلد له نظر إِلى نُور النبوّة بين عينيه، وهو النُّور الذي كان يُنقل في الأَصلاب إِلى محمد، صلى الله عليه وسلم، ففرِح فرَحاً شديداً ونَحَر وأَطعم وقال: إِن هذا كلَّه لَنَزْرٌ في حق هذا المولود، فسمي نِزاراً لذلك.

### Türkçe

**النَّصر**: mazlumun yardım edilmesi; onu düşmanına karşı yardım etti: onu yardım eder ve onu yardım etti: onu yardım eder, **نصْراً**; ve bir **ناصِر** adam, **نُصَّار** kavminden; ve **نَصْر** tıpkı **صاحب** ve **صحْب** ve **أَنصار** gibi; dedi ki:
Ve Allah senin yardımını **الأَنْصَار** diye adlandırdı,
Allah seni onunla tercih etti, bir tercih ediş olarak.

Hadiste: “Kardeşine zalim olarak da mazlum olarak da yardım et”; onun tefsiri: onu zulümden men etmesidir, eğer onu zalim bulursa; eğer mazlum ise, zalimine karşı ona yardım eder; isim **النُّصْرة**’dir. İbn Sîde: ve Hıdâş b. Zuheyr’in sözü:
Eğer bir dosttan bir hainlik şikâyet ediyorsan,
işte o **الحَوارِي**; onun hakkı ve onun **نُصُور**’u.

**نُصُور**’un, **شاهد** ve **شُهود** gibi **ناصِر**’in çoğulu olması caizdir; ve **الخُروج** ve **الدُّخول** gibi bir mastar olması da caizdir. Ümeyye el-Huzelî’nin sözü:
İşte onlar babalarımdır; ve onlar benim için bir **ناصر**’dır,
ve onlar senin için—eğer bir sığınak sahibini yumuşatırsan—bir sığınaktır.

(* “**أُولئك آبائي** ilh.” asılda böyle, onun ikinci mısraı eksiktir.)
**ناصِر**’in çoğulunu kastetti; Aziz ve Celil’in sözü gibi: **نَحْنُ جميع مُنْتَصِر**. Ve **النَّصِير**: **النَّاصِر**; Allah تعالى dedi: **نِعم المولى ونِعم النَّصير**; çoğulu **أَنْصَار**’dır, **شَرِيف** ve **أَشراف** gibi. Ve **الأَنصار**: Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, yardımcılarıdır; sıfat onlarda galip geldi de isimlerin yürüdüğü gibi yürüdü ve sanki mahallenin adı oldu; bu yüzden ona çoğul lafzıyla izafe edildi de “**أَنصاري**” denildi. Ve dediler: **نَصْر** adam ve **نَصْر** kavim; böylece mastarla vasıfladılar, **عَدْل** adam ve **عَدْل** kavim gibi; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **النُّصْرة**: yardımın güzelliğidir. Allah عز وجل dedi: **من كان يَظُنّ أَن لَنْ ينصُره الله في الدنيا والآخرة**; mana: kâfirlerden her kim Allah’ın Muhammed’i, صلى الله عليه وسلم, ona muhalefet edene karşı ortaya çıkarmayacağını zannederse, öfkesinden boğulsun ta ki kederden ölsün; çünkü Allah عز وجل onu ortaya çıkarır; onun öfkesi ve hınçtan ölmesi ona fayda vermez. Şu halde “**أَن لن يَنْصُرَه**” sözündeki **الهاء**, Peygamber Muhammed’e, صلى الله عليه وسلم, aittir.

Ve adam **انْتَصَر** eder, zaliminden korunup engellendiği zaman. Ezherî dedi: zalimden **الانْتصَار**; **الانْتِصاف** ve **الانْتِقام** olur; ve ondan **انْتَصَر**: intikam aldı. Allah تعالى, Nûh’tan—nebimiz ve onun üzerine salât ve selâm olsun—ve onun, kavmine karşı kendisine yardım etmesi için duasından haber vererek dedi: **فانْتَصِرْ ففتحنا**; sanki Rabbine dedi: onlardan intikam al; nitekim dedi: **رَبِّ لا تَذَرْ على الأَرض من الكافرين دَيَّاراً**.

Ve **الانتصار**: intikamdır. Aziz tenzilde: **ولَمَنِ انْتَصَر بعد ظُلْمِه**; ve Aziz ve Celil’in sözü: **والذين إِذا أَصابهم البغي هم يَنْتَصِرُون**; İbn Sîde dedi: eğer bir söyleyen “Onların intikam almaları üzerine övülmüşler midir yoksa hayır mı?” derse, denilir ki: kim israf etmez ve Allah’ın emrettiğini aşmazsa, o övülmüştür.

Ve **الاسْتِنْصار**: yardımın uzatılmasını istemektir. Ve onu düşmanına karşı **اسْتَنْصَره**: yani ondan, ona karşı yardım etmesini istedi. Ve **التَّنَصُّرُ**: yardımın işlenip yapılmasıdır; **تَحَلَّم** ve **تَنَوَّر** babından değildir. Ve **التَّناصُر**: yardımlaşmadır, yardım üzerine. Ve **تَناصَرُوا**: birbirlerine yardım ettiler. Hadiste: “Her Müslümanın Müslümana (karşı) (hakkı) haramdır; iki kardeş, iki **نَصِيران**”; yani ikisi iki kardeştir; birbirlerine yardım ederler ve birbirlerini desteklerler. Ve **النَّصِير** “**فعيل**” vezninde, **فاعل** yahut **مفعول** manasınadır; çünkü iki yardımlaşandan her biri **ناصِر** ve **مَنْصُور**’dur. Ve onu yardım etti: onu yardım eder, **نصْراً**, düşmanına karşı ona yardım ettiği ve ondan (düşmana karşı) güçlendirdiği zaman; bundan, mahrum misafir hadisi: “Şüphesiz onun **نَصْر**’u her Müslüman üzerine haktır; ta ki gecesinin ikramını alana kadar.” Denildi: bu, yiyecek bulamayan ve kendisi için helâkten korkan muztar hakkında olmalıdır; onun için, zarurî ihtiyacı miktarınca Müslüman kardeşinin malından yemesi caizdir ve üzerinde tazmin vardır. Ve haberler **تَناصَرَت**: bazısı bazısını doğruladı.

Ve **النَّواصِرُ**: suyun vadilere akış yollarıdır; tekili **ناصِر**’dir. Ve **النَّاصِر**: **التَّلْعَة**’den daha büyüktür; bir mil ve benzeri olur; sonra **النَّواصِر** **التِّلاع**’a boşalır. Ebû Hayra: **النَّواصِر** şe‘blerden, uzak bir yerden vadiye gelendir; böylece vadi selini **نَصَرَ** etti; tekili **ناصِر**’dir. Ve **النَّواصِر**: suların akıntı yataklarıdır; tekili **ناصِرة**’dir; uzak bir yerden gelip suyun toplandığı yere düşene kadar geldiği için **ناصِرة** diye adlandırıldı; çünkü her akıntı yatağı, suyu kaybolur da suyun toplandığı yere düşmezse, suyu için zalimdir. Ebû Hanîfe dedi: **الناصِر** ve **الناصِرة**, uzak bir yerden vadiye gelendir; böylece selleri **نَصَرَ** etti. Ve beldeleri **نصَر** eder: onlara geldi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve “Falancanın oğullarının toprağını **نَصَرْتُ**” yani ona geldim; Râ‘î, atlara hitap ederek dedi:
Haram ay girdiğinde vedalaş,
Temîm beldelerini; ve Âmir’in toprağını **انْصُرِي**.

Ve yağmur yeri **نَصَر** etti, **نَصْراً**: ona imdat etti, onu suladı ve onu bitirdi; dedi ki:
Kime bahar isabet etmemişse, ancak
Hicaz’ı Abdülvâhid’in yağmuruyla **نصر** etti.

Ve yağmur beldeyi **نَصَر** eder, onu bolluk ve bitki üzerine yardım ettiği zaman. İbnü’l-A‘râbî: **النُّصْرة** tam yağmurdur; ve **مَنْصُورة** ve **مَضْبُوطَة** bir yer. Ebû Ubeyd dedi: beldeler **نُصِرَت** edildiği zaman yağmurlandı; o halde o **مَنْصُورة**’dur, yani yağmurlanmış. Ve kavim **نُصِر** edildiği zaman yağmurla imdat olundu. Hadiste: “Şüphesiz bu bulut, Benî Ka‘b’ın toprağını **تَنصُر** eder”; yani onlara yağmur yağdırır.

Ve **النَّصْر**: bağıştır; Ru’be dedi:
Ben ve satır satır yazılmış satırlar,
şöyle diyecek bir söyleyiciyim: ey **نَصْر**, bir **نَصْراً**, bir **نَصْراً**.

Ve onu **نَصَره** eder: onu **نَصْراً** eder: ona verdi. Ve **النَّصائِرُ**: bağışlardır. Ve **المُسْتَنْصِر**: dilencidir. Bir bedevî bir kavmin yanında durdu da dedi: “Bana **انْصُرُوني**; Allah size yardım etsin”; yani “Bana verin; Allah size versin.”

Ve **نَصَرى** ve **نَصْرَى** ve **ناصِرَة** ve **نَصُورِيَّة**
(* “**ونصورية**” sözü asılda böyle; Kâmûs’un metninde **الياء** şeddeli; şârihi **الياء**’ı hafifletmeyle söyledi): Şam’da bir köydür; ve **النَّصارَى** ona nispet edilmiştir. İbn Sîde dedi: bu, dil ehlinin sözüdür; dedi: ve o zayıftır; ancak nispetin nadiri onu genişletir. Dedi: Sîbeveyh’e gelince, dedi ki: **نَصارَى** hakkında Halîl, onun **نَصْرِيٍّ** ve **نَصْران**’ın çoğulu olduğuna gitti; nitekim **ندْمان** ve **نَدامى** dediler; fakat onlar iki **الياء**’dan birini hazfettiler; **أُثْفِيَّة**’den hazfettikleri gibi; ve onun yerine bir **أَلف** bedel ettiler; **صَحارَى** dedikleri gibi. Dedi: bizim onu yönelttiğimiz ise, **نَصْران** üzerine geldi; çünkü onunla konuşulmuştur; sanki **نَصْر**’u, **مَسْمَع** ve **الأَشْعَث**’ı topladığın gibi topladın ve **نَصارَى** dedin, **نَدامى** dediğin gibi; bu daha kıyasîdir; birincisi ise bir mezheptir. Ve daha kıyasî oluşu ancak şundandır: çünkü onların **نَصْرِيّ** dediklerini işitmedik. Ebû İshâk dedi: **النصارَى**’nın tekili, iki sözden birinde, gördüğün gibi **نَصْرَان**’dır; **نَدْمان** ve **نَدامى** gibi; dişisi **نَصْرانَة**’dır; **نَدْمانَة** gibi. Ebû’l-Ahzer el-Humânî’den, iki dişi deveyi vasfederek—yorgunluktan başlarını eğdiler de, dişi devenin başını, namazında onu eğdiği zaman **النصوانية**’nin başına benzetti—şu beyit rivayet edildi:
İkisi de düştü ve başı secde etti,
tıpkı hanîfleşmemiş bir **نَصْرانَة**’nin secde ettiği gibi.

Böylece **نَصْرانَة**, **نَصْران**’ın dişilidir; fakat **نَصْران** nispetin iki **ياء**’ı olmaksızın kullanılmadı; çünkü onlar “**نَصْراني** adam” ve “**نَصْرانيَّة** kadın” dediler. İbn Berrî dedi: “**النصارى**’nın **نَصْران** ve **نَصْرانَة**’nin çoğulu olduğu” sözüyle ancak aslı kasteder, kullanımını değil; konuşmada kullanılan ancak nispetin iki **ياء**’ı ile **نَصْرانيٌّ** ve **نَصْرانِيّة**’dir; ve **نَصْرانَة** beyitte ancak zaruret yönüyle geldi. Başkası: **النصارى**’nın tekilinin **نَصْرِيّاً** olması da caizdir; **بعير مَهْرِيّ** ve **إِبِل مَهارَى** gibi. Ve **أَسْجَد**: **سَجَد**’de bir dildir. Leys dedi: onların, Şam’da adı **نَصْرُونة** olan bir köye nispet edildiklerini iddia ettiler. **التهذيب**: **النَّصْران**’ın çoğulunda **أَنْصار** gelmiştir; dedi ki:
Nabat’ı **أَنْصارا** gördüğümde,
**النَّصارى** manasında. Cevherî: ve **نَصْرانُ** Şam’da bir köydür; **النَّصارى** ona nispet edilir; ve “**ناصِرَةُ**” denir.

Ve **التَّنَصُّرُ**: **النَّصْرانية**’ye girmektir; ve **المحكَم**’de: **النصْري** dinine girmektir
(* “**في دين النصري**” sözü asılda böyle). Ve onu **نَصَّرَه**: onu **نَصْرانِيّاً** yaptı. Hadiste: “Her doğan fıtrat üzere doğar; ta ki onu, onu Yahudileştiren ve onu **يُنَصِّرانِه** eden iki ebeveyni oluncaya kadar”; **اللَّذان** ibtida ile merfûdur; çünkü **يكون**’da zamir gizlenmiştir; Sîbeveyh onu böyle rivayet etti. Ve şu beyit okudu:
Kişinin babası Abs olursa,
sana sözden istediğin yeter.

Yani: “o (kendisi) oldu.” Ve **الأَنْصَرُ**: sünnetsiz olandır; ve o bundandır; çünkü Hristiyanlar sünnetsizdir. Hadiste: “Sizi bir **أَنْصَرُ** imam yapmasın”; yani sünnetsiz; hadiste böyle tefsir edildi. Ve **نَصَّرُ**: bir puttur; Sîbeveyh bu binayı isimlerde nefyetmiştir. Ve **بُخْتُنَصَّر**: bilinen (kimsedir); o, Beytülmakdis’i harap eden kimsedir—Allah تعالى onu imar etsin. Asma‘î dedi: o ancak **بُوخَتُنَصَّر**’dır; sonra i‘rablandı; ve **بُوخَتُ** “oğul”dur; ve **نَصَّرُ** bir puttur; putun yanında bulunmuştu ve ona bir baba bilinmedi; bu yüzden “putun oğlu” denildi. Ve **نَصْر** ve **نُصَيْرٌ** ve **ناصِر** ve **مَنْصُور**: isimlerdir. Ve Benû **ناصِر** ve Benû **نَصْر**: iki batındır. Ve **نَصْر**: Benî Esed’den bir kabilenin babasıdır; o, Ku‘ayn’ın oğlu **نصر**’dır. Evs b. Hacer, Benî Lubeynâ b. Sa‘d el-Esedî’den bir adama hitap ederek—onu hicvetmişti—dedi ki:
Ku‘ayn’dan adamlar saydın, büyüklük taslayarak,
öyleyse Lubeynâ’nın oğlu nerede, büyüklük taslamak ve övünmek nerede?
Ku‘ayn seni geçti; onun zayıfı ve semîni,
ve sen en aşağı **السَّه**’sin; **نَصْر** çağrıldığı zaman.

**التَّفَجُّس**: büyüklük taslamak ve kibirlenmektir. Ve **شَأَتْكَ**: seni geçti. Ve **السَّه**: **الاسْتِ**’de bir dildir.

Nadr dedi: **النَّزُورُ** az konuşandır; onu **تُنْزِرَه** edinceye kadar konuşmaz. Ümmü Ma‘bed hadîsinde: “Ne **نَزْر** ne **هَذَر**”; **النَّزْر** azdır; yani az değildir ki tutukluğa delâlet etsin; çok da değildir ki bozuk olsun. Asma‘î dedi: falan, falanı **نَزَرَ** eder: onu **نَزْراً** eder; onda olanı azar azar çıkardığı zaman. Ve adamı **نَزَرَ** etti: onu hakir gördü ve onu az saydı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve şu beyit okundu:
Ben, suya kanma gününde **أُنزَرُ** edilmezdim,
ve gücüm, horlanıp kullanılmaya terk edilmemde hıyanet etmezdi,
ta ki bende **وَضَّاحٌ** ve **وَقَلْ** nakış gibi belirdi.

Diyor ki: büyüyünceye kadar az sayılmaz ve hakir görülmezdim. Ve **تَوَشَّى**: bende, bir nişan gibi ortaya çıktı. Ve **وضَّاح**: ak saçtır. Ve **قَلَّ**: **مُتَوَقِّل**.

Ve **النَّزْرُ**: istemede ısrardır. Ve onların “Falan, **يُعطي** etmez ta ki **يُنْزَر** edilinceye kadar” sözleri: yani ona ısrar edilir ve onun değeri küçültülür. Âişe hadîsinde, رضي الله عنها: “Sizin, رسول الله’ı, صلى الله عليه وسلم, namaz üzerine **تَنْزُرُوا** etmeniz size olmazdı”; yani onda ona ısrar etmeniz. Ve onu **نَزَرَه**: onu **نَزْراً** etti: ona istemede ısrar etti. Hadiste: Ömer’in, رضي الله عنه, seferde Peygamber’le, صلى الله عليه وسلم, birlikte yürüdüğü; bir şey hakkında ona sordu da ona cevap vermedi; sonra tekrar ona sordu da ona cevap vermedi; bunun üzerine kendisine—onu azarlayıcı gibi—dedi: “Anan seni yitirsin ey Hattâb’ın oğlu! رسول الله’ı, صلى الله عليه وسلم, defalarca **نَزَرْتَ** ettin; sana cevap vermiyor.” Ezherî dedi: manası: sen ona, soruda bir ısrarla ısrar ettin; o da sana, cevabından susmasıyla edep verdi. Kesîr dedi:
Ben, dost olan bağışlayanı **أَنْزُرُ** etmem;
**نَزْرُ الظُّؤُورِ** hastalandığında, (o) **لم تَرَمِ** etmez.

Kastetti: **لم تَرْأَمْ**; hemzeyi hazfetti. Ve denilir: ona **نَزْراً** bir bağış ve **مَنْزُوراً** bir bağış verdi; onda ona ısrar ettiği zaman; ve **غير مَنْزُور** bir bağış (verdi), onda ona ısrar etmediği zaman; bilakis ona kendiliğinden verdi. Bundan şu sözdür:
Sana verilenin affını al; onu **تَنْزُرَنَّهُ** etme;
bulanıklığa varınca, içileceklerin duruluğu (kalmaz).

(* “**ما آتاك** ilh.” **الاساس**’ta: “Sana verenin affını al...” şeklindedir.)
Ebû Zeyd: **نَزْر** ve **فَزر** bir adam; ve **نَزُرَ** eder: **نَزارَة** eder; hayrı az olduğu zaman. Ve Allah onu **أَنْزَرَه** etti; o, **مَنْزُور** bir adamdır. Ve her azalan şeye **نَزُورٌ** denilir; bundan Zeyd b. Adî’nin sözü:
Ya da doluluktan sonra, tükenmiş su gibi;
gözyaşı damlaması; geri dönmez, **نَزُورا**.

Dedi: **النَّزُور**’un, **المنزور** manasında olması caizdir; **فعول** vezni **مفعول** manasında. Ve develerden **النَّزُور**: ancak istemeyerek gebe kalmaya yaklaşandır. Ve **نَزُورٌ** bir dişi deve: **النَّزار**ı açık olandır. Ve **النَّزور** ayrıca: sütü az olandır; ve **نَزُرَتْ**: **نَزْراً** etti. Dedi: ve **النَّاتِق**: erkeğin dokunuşunu bulduğu zaman gebe kalandır; ve **نَتَقَت** eder: **تَنتُقُ** eder; hamile kaldığı zaman. Ve **النَّزُور**: yavrusu ölen dişi devedir; böylece başkasının yavrusunu **تَرْأَم** eder; ve sütü ancak **نَزْراً** gelir. Ve **نَزُور** bir at: döl tutması yavaştır. Ve **النَّزْر**: dişi devenin memesindeki bir şiştir; **مَنْزُورة** bir dişi deve. Ve “Seni **نَزَرْتُ** ettim de çoğalttın” yani sana emrettim. Şemmer dedi: Kilâbîlerden bir topluluk dedi ki: **النَّزْر** acele ettirme ve teşvikle hızlandırmadır; “onu **نَزَرَه** etti” denilir; onu acele ettirdiği zaman. Ve “**ما جئتَ إِذا نَزْراً**” denilir; yani yavaş.

Ve **نِزَار**: bir kabilenin babasıdır; o, Adnân’ın oğlu Ma‘add’ın oğlu **نِزار**’dır. Ve **التَّنَزُّر**: Ma‘add’ın oğlu Nizâr’a nispetlenmektir. Ve denilir: adam **تَنَزَّر** eder; **النَّزَارية**’ye benzediği yahut kendisini onların içine soktuğu zaman. Ve **الروض الأُنُفِ**’te: **نِزار**’a **نِزار** denildi; çünkü babası, ona doğduğunda, iki gözü arasında nübüvvet nuruna baktı—o, asıllarda Muhammed’e, صلى الله عليه وسلم, taşınmakta olan nurdur—böylece şiddetli bir sevinçle sevindi; kesti ve yedirdi ve dedi: “Şüphesiz bu bütün, bu doğan için bir **نَزْرٌ**’dür”; bu yüzden buna **نِزار** adı verildi.
