# نصف — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B5%D9%81/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: نصف

النِصْفُ: أحد شقّي الشيء. والنِصْفُ أيضاً: النَصَفَةُ، وهو الاسمُ من الإنصافِ. قال الفرزدق:
ولكنَّ نِصْفاً لو سَبَبْتُ وسَبَّـنـيبنو عبدِ شمسٍ من مَنافٍ وهاشِمِ
والنُصْفُ بالضم: لغةٌ في النِصْفِ. وقرأ زيد بن ثابت رضي الله عنه: "فَلَها النُصْفُ". وإناءٌ نَصْفانُ بالفتح، أي بلغ الماء نِصْفَهُ. والنَصَفَ، بالتحريك: المرأة بين الحَدَثَة والمسِنَّة، وتصغيرها نُصَيْفٌ بلا هاءٍ، لأنَّها صفة. ونساءٌ أنْصافٌ، ورجلٌ نَصَفٌ، وقومٌ أنصافٌ ونَصَفونَ. والنَصَفُ أيضاً: الخُدَّامُ، الواحد ناصِفٌ. والناصِفَةُ: مجرى الماء، والجمع النَواصِفُ، ومنه قول طرفة:
كأنَّ حُدوجَ المالِكِـيَّةِ غُـدْوَةًخَلايا سَفينٍ بالنَواصِفِ من دَدِ
وقال الأصمعيّ: النَواصِفُ: رحابٌ. والنَصيفُ: الخمارُ. قال النابغة:
سَقَطَ النَصيفُ ولم تُرِدْ إسْقاطَهُفتَناوَلَتْهُ واتَّقَـتْـنـا بـالـيدِ
والنَصيفُ: نِصْفُ الشيء. والنَصيفُ: مكيالٌ. ونَصَفْتُ الشيء، إذا بلغت نِصْفَهُ. تقول: نَصَفْتُ القرآن، أي بلغت النِصْفَ. ونَصَفَ عُمرَه، ونَصَفَ الشيبُ رأسَه، ونَصَفَ الإزار ساقَه. قال جُندبٍ الهذليّ:
وكنتُ إذا جاري دَعا لمَـضـوفَةٍأُشَمِّرُ حتَّى يَنْصُفَ الساقَ مِئْزَري
ونَصَفَ النهارُ وانْتَصَفَ بمعنًى. ومنه قول المُسَيَّب بن عَلَسٍ يذكر غائصاً:
نَصَفَ النهار الماءُ غامِرُهُورَفيقه بالغيبِ لا يدْري
يعني: والماء غامِرُهُ فحذف واو الحال. ونَصَفَهُمْ يَنْصُفُهُمْ نصافاً ونِصافَةً، أي خَدَمَهُمْ. والمَنْصَفُ بالفتح: نِصْفُ الطريق. والمِنْصَفُ: الخادم. والجمع مناصِفُ. وأَنْصَفَ النهارُ، أي انْتَصَفَ. وأَنْصَفَ، أي عدل. يقال: أَنْصَفَهُ من نفسه، وانْتَصَفْتُ أنا منه. وتَناصَفوا، أي أَنْصَفَ بعضُهم بعضاً من نفسه. ومنه قول الشاعر:
أني غَرِضْتُ إلى تَناصُفِ وَجْهِهـاغَرَضَ المُحِبِّ إلى الحبيبِ الغائِبِ
يعني استواء المحاسن، كأنَّ بعض أعضاء الوجه أَنْصَفُ بعضاً في أخذ القِسط من الجمال. وانْتَصَفَتِ الجاريةُ وتَنَصَّفَتْ، أي اختمرتْ. ونَصَّفْتُها أنا تَنْصيفاً. وتَنْصيفُ الشيء: جعله نِصْفَيْنِ. وناصَفْتُهُ المال: قاسمتُه على النصف. وتَنَصَّفَ، أي خدم. قالت حُرقة بنت النعمان بن المنذر:
فبَيْنا نَسوسُ الناسَ والأمرُ أمرُناإذا نحنُ فيهم سُوقَةٌ نَتَنَصَّـفُ

### Türkçe

**النِصْفُ**: şeyin iki parçasından biri. Ve **النِصْفُ** ayrıca: **النَصَفَةُ**; o da **الإنصافِ**’tan (insaf/adalet göstermeden) olan isimdir. el-Ferazdak dedi ki:
Fakat **نِصْفاً** (var ya), eğer ben sövseydim ve bana sövseydi
Benû Abd Şems, Menâf ve Hâşim’den (olanlar)

Ve **النُصْفُ** (ötre ile): **النِصْفِ** hakkında bir dildir (bir söyleyiştir). Zeyd b. Sâbit رضي الله عنه şöyle okudu: "فَلَها **النُصْفُ**". Ve bir kap **نَصْفانُ** (fetha ile), yani su onun **نِصْفَهُ**’ine ulaştı. Ve **النَصَفَ** (harekeli olarak): genç kadın ile yaşlı kadın arasındaki kadın; küçültmesi **نُصَيْفٌ**’tur, **هاء**’sız; çünkü o bir sıfattır. Ve kadınlar **أنْصافٌ**; ve bir adam **نَصَفٌ**; ve bir topluluk **أنصافٌ** ve **نَصَفونَ**. Ve **النَصَفُ** ayrıca: hizmetçiler; teki **ناصِفٌ**. Ve **الناصِفَةُ**: suyun akış yatağı; çoğulu **النَواصِفُ**; bundan da Tarafe’nin sözü:
Sanki Mâlikiyye’nin hevdacları sabahleyin
**النَواصِفِ**’te (bulunan) gemilerin hücreleri gibi, **دَدِ**’den (olan)

el-Asmaî dedi ki: **النَواصِفُ**: geniş avlular. Ve **النَصيفُ**: başörtüsü. en-Nâbiga dedi ki:
**النَصيفُ** düştü, onu düşürmeyi istememişti;
Onu aldı ve el ile bizden sakındı

Ve **النَصيفُ**: şeyin **نِصْفُ**’u. Ve **النَصيفُ**: bir ölçek. Ve **نَصَفْتُ** şeyi, onun **نِصْفَهُ**’ine ulaştığım zaman. Dersin ki: **نَصَفْتُ** Kur’ân’ı, yani **النِصْفَ**’e ulaştım. Ve **نَصَفَ** ömrünü; ve **نَصَفَ** ak saç başını; ve **نَصَفَ** izâr baldırını. Cündeb el-Hüzelî dedi ki:
Ve ben, komşum misafir ağırlamaya çağırdığı zaman,
İzârım baldırı **يَنْصُفَ** edinceye kadar sıvarım

Ve **نَصَفَ** gündüz ve **انْتَصَفَ** aynı anlamdadır. Ondan da el-Müseyyeb b. Ales’in, bir dalgıcı anarak sözü:
Gündüzü **نَصَفَ** etti; su onu kaplayıcıdır;
Ve arkadaşı gaybda (görünmezde)dir, bilmez

Yani: ve su onu kaplayıcı iken; hâl vav’ını hazfetti. Ve **نَصَفَهُمْ يَنْصُفُهُمْ** **نصافاً** ve **نِصافَةً** (olarak), yani onlara hizmet etti. Ve **المَنْصَفُ** (fetha ile): yolun **نِصْفُ**’u. Ve **المِنْصَفُ**: hizmetçi. Çoğulu **مناصِفُ**. Ve **أَنْصَفَ** gündüz, yani **انْتَصَفَ**. Ve **أَنْصَفَ**, yani adalet etti. Denir ki: **أَنْصَفَهُ** kendi nefsinden (yana); ve ben ondan **انْتَصَفْتُ**. Ve **تَناصَفوا**, yani onların bazısı bazısını kendi nefsinden (yana) **أَنْصَفَ** etti. Ondan da şairin sözü:
Ben onun yüzünün **تَناصُفِ**’una yöneldim,
Sevenin, gaip sevgiliye yönelmesi gibi

Yani güzelliklerin eşitliği; sanki yüzün bazı uzuvları, güzellikten payı almada bazısını bazısından daha çok **أَنْصَفُ** eder. Ve cariye **انْتَصَفَتِ** ve **تَنَصَّفَتْ**, yani başörtüsü takındı. Ve ben onu **نَصَّفْتُها** **تَنْصيفاً** (olarak). Ve bir şeyin **تَنْصيفُ**’i: onu iki **نِصْفَيْنِ** yapmak. Ve ona malı **ناصَفْتُهُ**: onu yarı üzerine paylaştım. Ve **تَنَصَّفَ**, yani hizmet etti. Hürka bint en-Nu‘mân b. el-Münzir dedi ki:
Hâlbuki biz insanları idare ederiz ve iş bizim işimizdir;
Bir de bakarız ki onların içinde bir avam (sıradan)ız, **نَتَنَصَّفُ** ederiz
