# نصو — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%88/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B5%D9%88/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%88.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نصو

باب الصاد والنون و و ا ي ء معهما
ص و ن، ص ن و، ن ص و، ن و ص، ص ي ن، ن ص أ مستعملات
صون :
الصَّونُ: أنْ تَقيَ شيئاً مما يُفسِدُه، والحُرُّ يصُونُ عِرضَه كما يَصُونُ ثوبَه.
والصُّوانُ: ماتَصُونُ به ثوباً ونحوه، ويقال: ثَوبٌ صَوْنٌ لا ثَوْبٌ بِذلةٌ .
والفَرَسُ يَصُون عَدوَه وجَرْيَه أذا ذَخَر منه ذَخيرةً لحاجته إليها، قال لبيد:
فَوّلّى عامداً لِطِيات فَلْـجٍ		يُراوحُ بين صَوْنٍ وابتذالِ
أي يصُونُ جَريَه مرّةً فيُبقي منه ويَبْتَذِ لُه مرّةً فيجتَهدُ فيه.
والصَّوّانُ: ضَرْبٌ من الحِجارة فيها صَلابة. لونُها كلَوْنِ الأَرضِ، الواحدةُ بالهاء، قال:
يَتَّقي المَرْوَ وصَّوّانَ الصُّوَى		بوَقاحٍ مُجْمِرٍ غيرِ مَـعِـرْ
صنو:
فلانٌ صِنْوُ فُلانٍ أي أخُوه لأَبَوَيهِ وشَقيقُه.
وعَمُّ الرجلِ: صِنوُ أبيهِ.
والصِّنْوُ من النَّخْل: نَخْلتانِ أو ثلاثٌ أو أكثَرُ أصلُهُنَّ واحد، كلُّ واحدةٍ على حِيالها صِنْوٌ، وجمعُه صِنْوانٌ، والتثنية صِنوانِ، ويقال لغير النَّخْل.
نصو:
الناصِيَةُ قُصاصٌ من الشَّعَر في مُقَدَّم الرأس.
ونَصَوتُه: قَبَضْتُ على ناصيته فمدَدْتُها أنصُوه نصواً، والمُناصي: الذي يَمُدُّها.
وناصَيْتَ فلاناً اذا قاتَلْتَه فأخَذتُما بنا صِيَتَيْكُما، قال أبو النجم: إنْ يُمسِ رأسي أشمَطَ العَناصي كأنمّا فَرَّقَه مُناصي وَمفازَةٌ تُناصي مَفازَةً اذا كانت الأولى متصلةً بالأخرى، فالآخرة تنصُوا الأولى.
والنَّصِيُّ: نبات من أفضل المراعي، الواحدة نَصيَّةٌ وَرَقه كورق الزرع شديد السُّبُوطة.
واذا اجتَمَعَتْ جماعة من نُخْبة الناسِ وخِيارِهم قيلَ: هم نَصِيَّةٌ انتَصَوا اي اختيروا.
نوص:
النَّوصُ: الحِمار الوحشيُّ لا يزال نائصاً يرفَعُ رأسَه يتردَّد كأنّه نافِرٌ أو كأنّه جامِحٌ.
والفَرَسُ ينُوصُ ويَستنيصُ، وذلك عند الكَبْح والتَّحريك كقول حارثة بن بَدْر:
غَمْرُ الجِراء اذا قَصَرتُ عِنـانَـه		بيَدِي استناصَ ورامَ جَرْيَ المِسْحَلِ
عَنَى الفِيلَ.
والنَّوصُ: التباعُدُ عن الشيءِ، قال امرؤ القيس: أمِنْ ذِكر سَلْمَى إذ نَأَتْكَ تَنُوصُ أي تباعَدُ عنها، وهو التناصي.
والمناص: الملجأ، وفي قوله تعالى: ولاتَ حينَ مَناصٍ. أي: لا حين مَطْلب ولا حين مغاث وهو مصدر ناص ينوص، وهو الملجأ.
صين:
ودار صيني منسوبٌ الى الصين.
والصين بَطيحةٌ كانت بين النجف والقادسيّة بادَلَ بها طلحةُ بن عُبيد الله فأخَذَها مكانَ ضِياعِه في المدينة فنَضَبَ عنها وغرَسَها، يقال لها: نشاستق طلحةَ.
وصينستان أبعدُ من الصين كما يقال: سورستان.
نصأ:
نَصَأتُ البَعيرَ والناقةَ، وهو ضَربٌ من الزَّجْر للمُعْيي، قال طرفة:
وعَنْسٍ كألواحِ الإرانِ نَصَأْتُها		على لا حبٍ كأنّه ظَهرُ بُرجُدِ
أي زَجَرتُها، ويُروَى: نَسَأتُها أي أخَّرْتُها عن عَطَنها.

### Türkçe

باب **الصاد** ve **النون** ve onlarla birlikte **و** **ا** **ي** **ء**
**ص و ن**، **ص ن و**، **ن ص و**، **ن و ص**، **ص ي ن**، **ن ص أ** kullanımdadırlar.

**صون**:
**الصَّونُ**: Bir şeyi onu bozan şeylerden koruman; ve hür kimse ırzını, elbisesini koruduğu gibi korur.
**الصُّوانُ**: Bir elbiseyi ve benzerini onunla koruduğun şey; ve denilir: **ثَوبٌ صَوْنٌ** “zillet elbisesi” değil.
Ve at, ondan ihtiyacı için bir azık sakladığı zaman koşusunu ve koşmasını korur; Lebîd dedi:
فَوّلّى عامداً لِطِيات فَلْـجٍ		يُراوحُ بين صَوْنٍ وابتذالِ
Yani koşusunu bir kere korur da ondan (bir kısmını) bırakır; ve bir kere de onu harcar da onda gayret eder.
**الصَّوّانُ**: İçinde sertlik bulunan taşlardan bir tür. Rengi yerin rengi gibidir; bir tanesi **هاء** ile (gelir). Dedi:
يَتَّقي المَرْوَ وصَّوّانَ الصُّوَى		بوَقاحٍ مُجْمِرٍ غيرِ مَـعِـرْ

**صنو**:
Falan, falanın **صِنْوُ**’dur; yani ana-babadan kardeşidir ve öz kardeşidir.
Erkeğin amcası: babasının **صِنوُ**’dur.
**الصِّنْوُ** hurmadan: iki hurma yahut üç yahut daha çok; kökleri bir tanedir; her biri kendi başına bir **صِنْوٌ**’dur. Çoğulu **صِنْوانٌ**’dır; ikili (tesniye) **صِنوانِ**’dır; hurma dışındakine de söylenir.

**نصو**:
**الناصِيَةُ**: başın ön tarafında saçtan bir perçemdir.
**ونَصَوتُه**: perçeminden tuttum da onu uzattım; onu **أنصُوه** **نصواً** (diye) uzatırım. **والمُناصي**: onu uzatan kimsedir.
Falanla **وناصَيْتَ**: onunla savaştığın zaman; böylece ikiniz perçemlerinizden tuttunuz. Ebû’n-Necm dedi:
إنْ يُمسِ رأسي أشمَطَ العَناصي كأنمّا فَرَّقَه مُناصي
Ve **مفازَةٌ تُناصي مَفازَةً**: birincisi ötekine bitişik olduğu zaman; sonuncusu birincisini **تنصُوا** eder.
**والنَّصِيُّ**: meraların en iyilerinden bir bitkidir; bir tanesi **نَصيَّةٌ**’dir. Yaprağı ekin yaprağı gibidir; çok düz ve kaygandır.
Ve insanların seçkinlerinden ve hayırlılarından bir topluluk toplandığı zaman denilir: onlar bir **نَصِيَّةٌ**’dir; **انتَصَوا** yani seçildiler.

**نوص**:
**النَّوصُ**: yaban eşeğidir; hâlâ **نائصاً** olur; başını kaldırır, tereddüt eder; sanki ürkmüş gibidir yahut sanki azgın gibidir.
Ve at **ينُوصُ** ve **يَستنيصُ**; bu, gemleme ve hareket ettirme sırasında olur; Hârise b. Bedr’in sözü gibi:
غَمْرُ الجِراء اذا قَصَرتُ عِنـانَـه		بيَدِي استناصَ ورامَ جَرْيَ المِسْحَلِ
Fili kastetti.
**والنَّوصُ**: bir şeyden uzaklaşmadır. İmru’ul-Kays dedi:
أمِنْ ذِكر سَلْمَى إذ نَأَتْكَ تَنُوصُ
Yani ondan uzaklaşır; o, **التناصي**’dir.
**والمناص**: sığınaktır. Ve Yüce Allah’ın sözü: **ولاتَ حينَ مَناصٍ**; yani: ne istek zamanı ne de imdat zamanı. O, **ناص ينوص**’un masdarıdır; ve o, sığınaktır.

**صين**:
**ودار صيني**: Çin’e nispet edilmiştir.
**والصين**: Necf ile Kâdisiyye arasında bulunan bir batîha idi; Talha b. Ubeydullah onunla mübadele etti de onu Medine’deki arazilerinin yerine aldı; sonra onun suyunu çekti ve onu ağaçlandırdı; ona **نشاستق طلحةَ** denilir.
**وصينستان** Çin’den daha uzaktır; **سورستان** denildiği gibi.

**نصأ**:
Deveyi ve dişi deveyi **نَصَأتُ**; o, yorgun (hayvan) için azarlamanın bir türüdür. Tarafa dedi:
وعَنْسٍ كألواحِ الإرانِ نَصَأْتُها		على لا حبٍ كأنّه ظَهرُ بُرجُدِ
Yani onu azarladım. Ve rivayet olunur: **نَسَأتُها**; yani onu su içme durağından geciktirdim.
