# نصو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B5%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نصو

: ( و *!الناصِيَةُ *!والنَّاصاةُ ) ، الأخيرَةُ لغةٌ طائِيَّةٌ وليسَ لها نَظِير إلاَّ بادِيَةٌ وبادَاةٌ وقارِيَةٌ وقارَاةٌ ، وهي الحاضِرَةُ ، وناحِيَةٌ ونَاحاةٌ : ( قُصاصُ الشّعَرِ ) في مُقدَّمِ الرأْسِ ، والجمْع *!النَّواصِي ؛ وشاهِدُ *!النَّاصاةِ قولُ حُرَيْث بنِ عتاب الطائي :

لقَدْ آذَنَتْ أَهْلَ اليَمامةِ طيِّىءٌ
بحَرْبِ *!كَنَاصَاةِ الحِصانِ المُشَهَّرِكذا أَنْشَدَه الجَوْهري .
وقال الفرَّاءُ في قولهِ تعالى : ﴿لنَسْفَعَنْ *!بالنَّاصِيَةِ﴾ ، *!ناصِيَتُهُ مُقدَّم رأْسِه أَي لَنَهْصُرَنَّها لنَأْخُذَنَّ بها أَي لنُقِيمنَّه ولنُذلَّنَّه .
قالَ الأزْهري : *!النَّاصِيَةُ في كَلامِ العَرَبِ مَنْبتُ الشَّعَرِ في مقدَّمِ الَّرأْسِ لا الشَّعَرُ الذي تُسَمِّيه العامَّة *!النَّاصِيَة ، وسُمِّي الشَّعَر *!ناصِيَةُ لنَباتِه مِن ذلك المَوْضِع ؛ وقيلَ في قوله تعالى : ﴿لنَسْفَعَنْ بالنَّاصِيَةِ﴾ ، أي لنُسَوِّدَنَّ وَجْهَه بكفت النَّاصِيَة لأنَّها في مقدَّمِ الوَجْه مِن الوَجْه ؛ والَّدليلُ على ذلكَ قولُ الشَّاعرِ :
وكُنْتُ إذا نَفْس الغَوِيِّ نَزَتْ به
سَفَعْتُ على العِرْنِينِ منه بِميسَمِوقوله تعالى : ﴿ما مِن دابَّةٍ إلاَّ هو آخِذٌ *!بِنَاصِيَتِها﴾ ؛ قال الزجَّاج : أَي في قَبْضتِه تَنالهُ بما شاءَ قُدْرَته ، وهو سبْحانُه لا يَشاءُ إلاَّ العَدْلَ .
( *!ونَصاهُ ) *!يَنْصُوه *!نَصْواً : ( قَبَضَ *!بناصِيَتهِ ) ؛ وفي الصِّحاح : على *!ناصِيَتهِ .
وفي حديثِ ابن عبَّاسِ : ( أنّه

قال للحُسَيْن ، رضِيَ اللهاُ تعالى عنهم ، حينَ أَرادَ العِراقُ : لولا أَنِّي أَكْرَهُ *!لنَصَوْتك ، أَي أَخَذْتُ *!بناصِيَتِك ولم أَدَعْكَ تَخْرج .
( *!كأَنْصَى أَو ( *!نَصَا *!النَّاصِيَةَ : ( مَدَّ بها ) ؛ وبه فُسِّر حديثُ عائِشَةَ حينَ سُئِلَت عن تَسْريحِ رأْسِ المَيِّتِ فقالت : ( عَلامَ *!تَنْصُون ميِّتَكُم ) ، أَرادَتْ أَنَّ الميِّتَ لا يَحْتاجُ إلى تَسْريحِ الرأْسِ ، وذلكَ بمنْزِلَةِ *!الناصِيَةِ .
وقال الجَوْهرِي : أَي عَلاَم تَمدُّونَ *!ناصِيَتَه ، كأَنَّها كَرِهَتْ تَسْريحَ رَأْسِ الميِّتِ .
( و ) *!نَصَتِ ( المَفازَةِ ) *!تَنْصُو *!نَصْواً : ( اتَّصَلَتْ .
( و ) *!نَصا ( الثَّوْبَ ) *!نَصْواً . ( كَشَفَهُ ) ، كأنَّه لُغةٌ في نَضا بالضادِ كما سَيَأْتي .
( *!وناصَيْتُه *!مُناصاةً *!ونِصاءً ) ، بالكسر ، ( *!نَصَوْتُهُ *!ونَصانِي ) ، أَي جاذَبْتُه فأَخَذَ كلٌّ منَّا *!بناصِيَةِ صاحِبهِ .
وفي الصِّحاح : *!المُناصاةُ *!والنِّصاءُ الأَحْذُ *!بالنَّواصِي ، انتَهَى . وأَنْشَدَ ثَعْلَب :
فأَصْبَحَ مِثْلَ الحِلْسِ يَقْتادُ نَفْسَه
خَلِيعاً تُناصِيه أُمُورٌ جَلائِلُ وقال ابنُ دُرَيْدٍ : ناصَيْتُه جَذَبْتُ ناصِيَتَه : وأنْشَدَ :
قِلالُ مَجْدٍ فَرَّعَتْ آصَاصا
وعِزَّةً قَعْساءَ لنْ تُناصَى وفي حديثِ عائِشَةَ : ( لم تكُنْ واحِدَةٌ مِن نِساءِ النَّبيِّ ، صلى الله عليه وسلم *!تُناصِيني غَيْر زَيْنَبَ ) ، أَي تُنازِعُني وتُبارِيني ، وهو أَنْ يأْخُذَ كلُّ واحدٍ مِن المُتنازِعِين *!بناصِيَةِ الآخر ؛ وقال عمْرُو بنُ مَعْدِيكرب :
أَعَبَّاسُ لو كانت شَياراً جِيادُنا
بتَثْلِيثَ ما *!ناصَيْتَ بَعْدي الأَحامِسا

( *!والمُنْتصَى : أَعْلَى الوادِيين ) ؛ وبه فَسَّر السّكري قولَ أَبي ذَؤَيْب :
لمَنْ طَلَلٌ *!بالمُنْتَصَى غَيْرُ حائِل
عَفا بَعْدَ عَهْدٍ من قِطارٍ ووابِلِ ؟ ( و ) قيلَ : ( ع ) ؛ وبه فُسِّر قولُ أَبي ذؤَيْب أَيْضاً . وضَبَطَه ياقوتُ بالضادِ المُعْجمةِ وسَيَأْتي قرِيباً .
( وإبِلٌ *!ناصِيِةٌ : ارْتَفَعَتْ في المَرْعى ) ، عن ابنِ الأعْرابي .
( و ) *!النِّصاءُ ، ( ككِساءٍ : ع ) ؛ نقلَهُ الصَّاغاني .
( *!والنَّصْوُ : مثْلُ المَغَصِ ) ؛ عن ابنِ الأعْرابي . يقالُ إنِّي لأجدُ *!نَصْواً ، قالَ .
( و ) إنَّما سُمِّي به لأنَّه *!يَنْصُوك أَي يَحْصَل به ( الانْزِعاجُ ) عن القَرارِ .
وقال أَبو الحَسَن : ولا أدْرِي ما وَجْه تَعْلِيله له بذلكَ .
وقال غيرُهُ : وإنِّي لأجِدُ في بَطْني *!نَصْواً ووَخْزاً أَي وَجَعاً .
وقال الفرَّاء : وجدْتُ في بَطْني *!نَصْواً وحَصْواً وقَبْصاً بمعْنًى واحِدٍ .
( و ) من المجازِ : ( نَواصِي النَّاسِ : أشْرافُهُم ) ، كما يقالُ للسَّفَلةِ الأذْنابُ ، وأنْشَدَ الجَوْهرِي لأمِّ قُبَيْسٍ الظَّبِّيَّة وأنْشَدَ :
ومَشْهَدٍ قد كفَيْتُ الغائِبينَ به
في مَجْمَعٍ مِن *!نَواصِي الناسِ مَشْهُودِويقالُ : هو *!ناصِيَةُ قَوْمِه ، وهو مِن *!ناصِيَتِهم ونَواصِيهم .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
هذه الفَلاةُ *!تُناصِي أَرْضَ كذا : أَي تَتَّصِلُ بها .

*!ونَصَتِ الماشِطَةُ المرأَةَ *!ونَصَّتْها : سَرَّحْتُ شَعَرَها *!فتَنَصَّتْ هي ؛ ومنه الحديثُ : ( فأَمَرها أن *!تنَصَّى وتَكْتَحِل ) ، أَي *!تَتَنَصَّى ؛ وبه رُوِي حديثُ عائِشَة أَيْضاً : ( مالكُم *!تَنَصُون مَيِّتَكم ) .
*!ونَصَوْتُ الشيءَ بالشيءِ : وَصَلْته ؛ عن ابن القطَّاع ، يتعدَّى ولا يتعدَّى .
وأَذَلَّ *!ناصِيَةَ فلانٍ أَي عِزَّه وشَرَفَه ، وهو مجازٌ .
*!وتَناصَيا : تَواخَنا بالنّواصِي .
(

### Türkçe

: ( ve **النَّاصِيَةُ** ve **النَّاصاةُ** ) ; ikincisi Tâî lehçesidir ve onun için **بادِيَةٌ** ve **بادَاةٌ** ve **قارِيَةٌ** ve **قارَاةٌ**’dan başka bir benzer yoktur; o, **الحاضِرَةُ**’dir; ve **ناحِيَةٌ** ve **نَاحاةٌ**: ( saçın kırpıntısı ) başın ön tarafındadır; çoğulu **النَّواصِي**’dir. **النَّاصاةِ**’nin şahidi, Hureys b. Atâb et-Tâî’nin sözüdür:

Andolsun Yemâme ehline Tayy haber verdi
savaş ile, (tıraşlı) atın **كَنَاصَاةِ**’si gibi.
Cevherî onu böyle inşad etti.
Ve Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü hakkında dedi: ﴿**بالنَّاصِيَةِ** ile mutlaka tutup çekeceğiz﴾ ; onun **ناصِيَتُهُ**’si başının ön tarafıdır; yani onu mutlaka yakalayıp ele geçireceğiz, yani onunla tutacağız; yani onu mutlaka ayakta tutacağız ve mutlaka zelil kılacağız.
Ezherî dedi: **النَّاصِيَةُ**, Arapların كلامında, başın ön tarafındaki saçın bittiği yerdir; avamın **النَّاصِيَة** diye adlandırdığı saç değildir. Saça, o yerden bitmesi sebebiyle **ناصِيَةُ** adı verilmiştir. Ve Yüce Allah’ın sözü hakkında denildi: ﴿**بالنَّاصِيَةِ** ile mutlaka tutup çekeceğiz﴾ yani, yüzün ön tarafında yüzün önünde olduğu için, **النَّاصِيَة**’nin tutamıyla onun yüzünü mutlaka karartacağız; bunun delili şairin sözüdür:
Ve ben, azgının nefsi onu sıçratıp kaldırdığında
onun burun kemiği üzerine bir dağlama aletiyle karartırdım.
Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿hiçbir canlı yoktur ki O onun **بِنَاصِيَتِها**’sını tutmuş olmasın﴾ ; Zeccâc dedi: yani O’nun قبضesinde; kudreti onu dilediği şeyle elde eder; O, سبحانَه, adaletten başka bir şey dilemez.

( **ونَصاهُ** ) **يَنْصُوه** **نَصْواً**: ( onun **بناصِيَتهِ**’sını tuttu ) ; Sıhâh’ta: onun **ناصِيَتهِ** üzerinde.
İbn Abbâs’ın hadîsinde: ( onun, Irak’ı istediği zaman Hüseyin’e, Allah تعالى onlardan razı olsun, dediği: “Eğer seni **لنَصَوْتك**’ten hoşlanmıyor olmasaydım”; yani senin **بناصِيَتِك**’ı tuttum ve çıkmana izin vermedim.

( **كأَنْصَى** ) yahut ( **نَصَا** **النَّاصِيَةَ** ): ( onunla çekip uzattı ) ; bununla, Âişe’nin hadîsi tefsir edildi: kendisine ölünün başını taramak sorulduğunda dedi ki: ( ölünüzün **تَنْصُون**’u ne diye? ); ölünün başı taramaya muhtaç olmadığını kastetti; bu, **الناصِيَةِ** menzilesindedir.
Cevherî dedi: yani onun **ناصِيَتَه**’sını ne diye uzatıyorsunuz; sanki ölünün başını taramayı kerih görmüştür.

( ve ) **نَصَتِ** ( **المَفازَةِ** ) **تَنْصُو** **نَصْواً**: ( birleşti, bitişti ).
( ve ) **نَصا** ( **الثَّوْبَ** ) **نَصْواً**: ( onu açtı, ortaya çıkardı ); sanki **نَضا** ( **الضاد** ile) için bir dil gibidir; ileride gelecektir.

( **وناصَيْتُه** **مُناصاةً** **ونِصاءً** ) kesre ile: ( **نَصَوْتُهُ** ve **نَصانِي** ); yani onu çekiştirdim; böylece her birimiz arkadaşının **بناصِيَةِ**’sını tuttu.
Sıhâh’ta: **المُناصاةُ** ve **النِّصاءُ**, **بالنَّواصِي** tutmadır; bitti. Sa‘leb inşad etti:
Derken, eyer altlığı gibi oldu; kendini sürer
kopmuş; büyük işler onu **تُناصِيه**.
İbn Düreyd dedi: **ناصَيْتُه**: onun **ناصِيَتَه**’sını çektim. Ve inşad etti:
Şeref tepeleri, kökler yükseltti
ve sert bir izzet; asla **تُناصَى** olunmayacak.
Âişe’nin hadîsinde: ( Nebî’nin, صلى الله عليه وسلم, kadınlarından hiçbirisi, Zeyneb’den başka, bana **تُناصِيني** olmazdı ); yani benimle çekişir ve benimle yarışır; bu, çekişenlerin her birinin diğerinin **بناصِيَةِ**’sını tutmasıdır. Ve Amr b. Ma‘dîkerib dedi:
Ey Abbâs! Eğer atlarımız bir nişan olsaydı
Teslîs’te, benden sonra yiğitlerle **ناصَيْتَ** etmezdin.

( **والمُنْتصَى**: iki vadinin üst tarafı ) ; bununla Sükkerî, Ebû Züeyb’in sözünü tefsir etti:
Kendisi değişmemiş, **بالمُنْتَصَى**’da bir iz kimin içindir?
Bir sağanak ve şiddetli yağmurdan sonra, bir zamandan sonra silinmiş.
( ve ) denildi: ( bir yer adı ); bununla Ebû Züeyb’in sözü de tefsir edildi. Yâkût onu **الضاد**’ı mu‘ceme ile ضبط etti; yakında gelecektir.

( ve **إبِلٌ** **ناصِيِةٌ**: otlakta yükseldi ) ; İbnü’l-A‘râbî’den.
( ve ) **النِّصاءُ**, ( **ككِساءٍ**: bir yer adı ); Sâğânî onu nakletti.
( **والنَّصْوُ**: **المَغَصِ** gibidir ) ; İbnü’l-A‘râbî’den. “Ben mutlaka **نَصْواً** buluyorum” denir, dedi.
( ve ) ancak onunla adlandırıldı; çünkü o, **يَنْصُوك**; yani onunla ( yerleşiklikten ) ( huzurdan ) ( rahatsızlık ) meydana gelir.
Ebû’l-Hasen dedi: onun için bununla ta‘lîlinin yönünü bilmiyorum.
Başkası dedi: “Karnımda mutlaka **نَصْواً** ve **وَخْزاً** buluyorum”; yani bir ağrı.
Ferrâ dedi: “Karnımda **نَصْواً** ve **حَصْواً** ve **قَبْصاً** buldum”; tek bir anlamdadır.

( ve ) mecazdandır: ( insanların **نَواصِي**’si: onların eşrafı ); nasıl ki aşağı tabakaya **الأذْنابُ** denir. Cevherî, Ümmü Kubeys ez-Zabbiyye için inşad etti; ve inşad etti:
Bir meşhed ki, onda gaipleri kifayet ettim
şahit olunan, insanların **نَواصِي**’sinden bir topluluk içinde.
Ve denir: o, قومunun **ناصِيَةُ**’sidir; o, onların **ناصِيَتِ**’indendir ve **نَواصِي**’lerindendir.

Ona istidrâk olunanlardandır:
Bu çöl, filan yerin **تُناصِي**’sidir: yani ona bitişir.

**ونَصَتِ** ( saç tarayan kadın ) kadını **ونَصَّتْها**: onun saçını taradı; böylece o (kadın) **فتَنَصَّتْ**; hadîsten: ( ona, **تنَصَّى** ve sürme çekmesini emretti ); yani **تَتَنَصَّى**; bununla Âişe’nin hadîsi de rivayet edildi: ( ölünüzü ne diye **تَنَصُون**? ).
**ونَصَوْتُ** şeyi şey ile: onu birleştirdim; İbnü’l-Kattâ‘dan; geçişli olur ve geçişsiz olur.
Filanın **ناصِيَةَ**’sını zelil kıldı: yani onun izzetini ve şerefini; bu mecazdır.
**وتَناصَيا**: **بالنّواصِي** ile kardeş oldular.
(
