# نص (ن-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الصّاد والنون
صن ، نص : ( مستعملان ) .
صن : قال اللَّيث : الصَّنُّ : شِبْه السَّلَّة المُطْبَقَة
يُجعل فيها الطّعام .
سَلَمة عن الفرَّاء قال : الصِّنّ : بَوْل الوَبْر . والصِّنُّ أيضاً : أوّل يوم من أيّام العَجوز ، وأنشد غيره :
فإذا انقَضَتْ أيّامُ شَهْلَتِنا
صِنٌّ وصِنَّبْرٌ مع الوَبْرِ
وقال جرير في صِنّ الوَبْرِ :
تَطَلَّى وهيَ سَيِّئَةُ المعَرَّى
بِصِنِّ الوَبْر تحسَبه مَلابَا
وأخبرَني المنذريُّ عن أبي الهيثم عن نُصَيْر الرّازيّ يقال للتَّيْس إذا هاج : قد أصَنّ فهو مُصِن . وصُنانه : ريحُه عند هِياجه .
ويقال للبَغْلَة إذا أمسكْتَها في يَدِك فأنتَنَتْ : قد أصَنَّتْ .
ويقال للرَّجُل المُطَيَّخِ المُخْفِي كلامَه : مُصِنَّ .
قال : وإذا تأخَّر ولدُ الناقة حتى يقع في الصَّلاَ فهو مُصِنّ وهُنّ مِصِنّاتٌ مَصَانٌّ .
وقال ابن السكّيت : المُصِنّ : الرافعُ رأسَه تكبُّراً ، وأنشد :
يا كَرَواناً صُكَّ فاكْبأنّا
فشَنَّ بالسَّلْحِ فلمّا شَنَّا
بَلَّ الذَّنابَى عَبَساً مُبِنَّا
أَإِبِلِي نأكُلُها مُصِنَّا
وقال أبو عمرو : أتانا فلانٌ مُصِنّاً بأَنْفه : إذا رَفع أَنفَه من العَظَمة . وأَصَنَّ : إذا سَكَت ؛ فهو مُصِنٌّ ساكِت ، وأَنشَد :
قد أخَذَتْني نَعْسَةٌ أُرْدُنُّ
ومَوْهَبٌ مُبْزٍ بها مُصِنُّ
وقال أبو عُبَيدةَ : إذا دنا نَتاجُ الفَرَسِ وارْتَكَضَ ولدُها وتحرّك في صَلاَها فهي حينئذ مُصِنّة وقد أصنّت الفرس ، ورُبَّما وقع السّقيُ في بعض حركته حتى ترى سواده من طُبييها ، والسَّقيُ طرف السَّابيَاء .
قال : وقلّ ما تكونُ الفرس مُصِنَّة : إذا كانت مُذْكِرة تلد الذكور .
نص : قال الليث : النَّصُّ : رَفْعُك الشيءَ . ونَصَّصْتُ ناقتي : إذا رَفَعْتَهَا في السَّيْرِ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : النَّصّ : الإسناد إلى الرئيس الأكبر . والنَّصّ : التَّوْقيف . والنَّصّ : التعيين على شيءٍ مّا .
وفي الحديث ( أنَّ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) حين دَفَع من عَرَفات سارَ العَنَق ، فإذا وَجد فَجْوَةً نَصَّ ) . قال أبو عُبَيْد : النَّصُّ : التحريك حتّى تستخرج من الناقة أَقْصَى سَيْرِها ، وأَنشَد :
وتَقْطَع الخَرْقَ بسَيْرٍ نَصِّ
رُوي عن عليّ أنه قال : إذا بلغ النساءُ نَصَّ الحِقَاقِ فالعَصَبَةُ أَوْلى .
قال أبو عُبيد : النَّصُّ : أصلُه منتَهى الأشياء ومبلغُ أَقصاها ، ومنه قيل :
نَصَصْتُ الرجلَ : إذا استقصيْتَ مسألتَه عن الشيءِ حتى يستخرج كلَّ ما عندَه ، وكذلك النَّصّ في السَّيْرِ إنّما هو أَقصَى ما تَقدر عليه الدابّة . قال : فَنَصّ الحِقاقِ إِنّما هو الإدرَاك .
وقال ابن المُبَارَك : نَصُّ الحِقاق : بُلُوغُ العَقْل .
ورُوِيَ عن كعب أنّه قال : يقول الجبّارُ : احذَروني فإنِّي لا أُناصُّ عَبْداً إلاَّ عَذَّبْتُه ) ، أي : لا أستقصِي عليه إلا عَذَّبْتُه ؛ قاله ابن الأعرابي ، وقال : نَصَّص الرجلُ غَرِيمَه : إذا اسْتَقْصَى عليه .
وقال اللّيث : الماشطة تَنُصُّ العَروسَ فتُقْعِدُها على المِنَصَّة ، وهيَ تَنْتَصُّ عليها لِتُرَى من بين النساء .
وقال شمر : النّصْنَصَةُ والنّضْنَضَةُ : الحركة ، وكل شيءٍ قلقلته فقد نَصْنَصْتَه .
وقال الأصمعيّ : نَصْنَصَ لسانَه ونَضْنَضَهُ : إذا حَرَّكه .
وقال اللَّيث : النَّضْنَضَةُ : إثْبَاتُ الْبَعيرِ رُكْبَتَيْه في الأرض ، وتَحَرُّكه إذا هَمَّ بالنُّهُوضِ . قال : وانتَصَّ الشيءُ وانتَصَب : إذا استوَى واستَقامَ ، وقال الرّاجز :
فَبَاتَ مُنْتَصّاً ومَا تَكَرْدَسَا
وقال أبو تراب : كان حَصِيصُ القوم وبَصيصُهم ونَصِيصُهم كذا وكذا ، أي : عَدَدُهم بالحاء والنون والباء .

##### Türkçe

باب **الصّاد** و**النون**
**صن** ، **نص** : (ikisi de kullanımdadır).

**صن** : el-Leys dedi: **الصَّنُّ**: yiyeceğin içine konulduğu, kapaklı sepete benzer şeydir.

Seleme, el-Ferrâ’dan şöyle dediğini aktardı: **الصِّنّ**: **الوَبْر**’ün idrarıdır. **الصِّنُّ** ayrıca: **العَجوز** günlerinden günlerin ilkidir. Başkası şu beyti okudu:
فإذا انقَضَتْ أيّامُ شَهْلَتِنا
صِنٌّ وصِنَّبْرٌ مع الوَبْرِ

Cerîr, **صِنّ الوَبْرِ** hakkında şöyle dedi:
تَطَلَّى وهيَ سَيِّئَةُ المعَرَّى
بِصِنِّ الوَبْر تحسَبه مَلابَا

Münzirî bana, Ebû’l-Heysem’den, o da Nusayr er-Râzî’den haber verdi: teke kızıştığında ona “**قد أصَنّ**” denir; o da **مُصِن**’dir. **صُنانه**: kızışması esnasındaki kokusudur.

Katırı elinde tuttuğunda da kokarsa: “**قد أصَنَّتْ**” denir.

Sözünü gizleyen, konuşmasını saklayan, örtülü kimseye: **مُصِنَّ** denir.

Dedi ki: dişi devenin yavrusu gecikince, **الصَّلاَ**’ya düşecek olursa o **مُصِنّ**’dir; onlar **مِصِنّاتٌ** **مَصَانٌّ**’dır.

İbnü’s-Sikkît dedi: **المُصِنّ**: kibirlenerek başını kaldıran kimsedir. Şu beyti okudu:
يا كَرَواناً صُكَّ فاكْبأنّا
فشَنَّ بالسَّلْحِ فلمّا شَنَّا
بَلَّ الذَّنابَى عَبَساً مُبِنَّا
أَإِبِلِي نأكُلُها مُصِنَّا

Ebû Amr dedi: “Falanca bize burnuyla **مُصِنّاً** geldi”: büyüklükten burnunu kaldırdığı zaman. Ve **أَصَنَّ**: sustuğu zaman; o, susan **مُصِنٌّ**’dur. Şu beyti okudu:
قد أخَذَتْني نَعْسَةٌ أُرْدُنُّ
ومَوْهَبٌ مُبْزٍ بها مُصِنُّ

Ebû Ubeyde dedi: kısrağın doğumu yaklaştığında, yavrusu tekmeleyip hareket ettiğinde, **صَلاَ**’sında kıpırdadığında, o vakit o **مُصِنّة**’dir; kısrak da **قد أصنّت** olmuştur. Bazen sulanma onun bazı hareketinde olur da, iki memesinden siyahlığını görürsün; **السَّقيُ** ise **السَّابيَاء**’ın ucudur.

Dedi ki: kısrağın **مُصِنَّة** olması az olur: erkek doğuran, erkek doğurucu olduğunda.

**نص** : el-Leys dedi: **النَّصُّ**: senin bir şeyi kaldırmandır. “**نَصَّصْتُ** devecemi”: yürüyüşte onu kaldırdığım zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّصّ**: en büyük reise isnad etmektir. **النَّصّ**: durdurmadır. **النَّصّ**: bir şey üzerine tayin etmektir.

Hadiste: (Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **عَرَفات**’tan ayrılıp sevk ettiğinde **العَنَق** ile yürüdü; bir açıklık bulunca **نَصَّ**.) Ebû Ubeyd dedi: **النَّصُّ**: deveden yürüyüşünün en uç noktasını çıkarmak için, hareket ettirmektir. Şu beyti okudu:
وتَقْطَع الخَرْقَ بسَيْرٍ نَصِّ

Ali’den rivayet edildi ki şöyle dedi: kadınlar **نَصَّ الحِقَاقِ**’a ulaştığında, **العَصَبَةُ** daha önceliklidir.

Ebû Ubeyd dedi: **النَّصُّ**: aslı, şeylerin sonu ve en uç sınırına varışıdır. Ondan dolayı şöyle denmiştir: “**نَصَصْتُ** adamı”: bir şey hakkında onun sorgusunu sonuna kadar götürdüğümde, onda olanın hepsini çıkarıncaya kadar; aynı şekilde yürüyüşteki **النَّصّ** da ancak binitin gücünün yettiği en uç noktadır. Dedi ki: **فَنَصّ الحِقاقِ** ancak erişmedir.

İbnü’l-Mübârek dedi: **نَصُّ الحِقاق**: akla ulaşmaktır.

Ka‘b’dan rivayet edildi ki şöyle dedi: cebbar der ki: “Benden sakının; çünkü ben bir kula ancak **أُناصُّ** ederim de ona azap ederim”; yani: ona ancak sonuna kadar giderim de ona azap ederim; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve dedi ki: “**نَصَّص** adam, alacaklısını”: ona karşı sonuna kadar gittiği zaman.

el-Leys dedi: saç tarayan kadın, gelini **تَنُصُّ** eder; onu **المِنَصَّة** üzerine oturtur; o da kadınların arasından görülsün diye onun üzerinde **تَنْتَصُّ** eder.

Şemmer dedi: **النّصْنَصَةُ** ve **النّضْنَضَةُ**: harekettir; her şeyi sallayıp oynattığında onu **نَصْنَصْتَه** etmiş olursun.

el-Asma‘î dedi: dilini **نَصْنَصَ** etti ve **نَضْنَضَهُ** etti: onu hareket ettirdiği zaman.

el-Leys dedi: **النَّضْنَضَةُ**: devenin iki dizini yere sabitlemesi ve kalkmaya niyetlendiğinde hareket etmesidir. Dedi ki: şey **انتَصَّ** etti ve **انتَصَب** etti: düzleşip doğrulduğu zaman. Râciz şöyle dedi:
فَبَاتَ مُنْتَصّاً ومَا تَكَرْدَسَا

Ebû Turâb dedi: kavmin **حَصِيصُ**’u ve **بَصيصُ**’u ve **نَصِيصُ**’u şöyle şöyle idi; yani: **الحاء** ve **النون** ve **الباء** ile onların sayısı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون وما بعدها في المضاعف والمطابق)
(نأ)  النون والهمزة أصلٌ يدلُّ على ضَعف في الشيء. فالنَّأنأة: الضَّعف. ورجلٌ نأناءٌ، إذا كان ضعيفاً. قال امرؤ القيس:
لعمركَ ما سعدٌ بِخُلَّة آثمٍ *** ولا نأْنأٍ عِند الحفاظِ ولا حَصِرْ([1])قال أبو زيد في كتاب الهمز([2]): نأنأت رأيي نأنأةً، إذا خلَّطت فيه([3]).
(نب)  النون والباء كلمتان. نَبَّ التَّيس نبيباً: صوَّتَ عند السِّفاد. والأُنبوب: ما بين كلِّ عُقدتينِ من رُمحٍ وغيرِه.
(نث)  النون والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على نَشْر شيءٍ وانتشاره. ونثُّ الحديثِ: إفشاؤُه. وجاء فلانٌ يَنِثُّ سِمَناً، كأنّه يتصبَّب سِمَناً. وفي الحديث: "يجيءُ أحدهم ينِثُّ كما ينِثّ الحَمِيتُ".
(نج)  النون والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تحرُّكٍ واضطرابٍ، وشِبه ذلك. فالنَّجْنَجَة: الجَوْلة عند الفَزَع. يقال نَجْنَجُوا. والنَّجنجة: ترديد الرأي. وتَنَجْنَجوا: أصافُوا([4]) في الموضع الذي أربَعوا فيه ثم عزَموا على تحضُّر المِياه. وتَنَجنَج لحمُه: استرخَى. ونَجَّت القُرحَة: سالت.
(نح)  النون والحاء كلمةٌ يُحكَى بها صوت. فالتَّنحنُح معروف. [و] النَّحيح: صوت يردِّده الإنسان في جَوفه. وحكِيت كلمةٌ ما ندري كيف صِحتها. وليس لها قياس. يقولون: ما أنا بِنَحيح النَّفس عن كذا، أي طيِّب النَّفسِ([5]).
(نخ)  النون والخاء أصلٌ صحيح، غير أنَّه مُخْتَلفٌ في تأويله، وهو النُخَّة في حديث النبيِّ صلَّى الله عليه وآله وسلم: "ليس في الجَبْهة ولا في النَُّخّة صدقة([6])". قالوا النَّخّة: الرَّقيق. وقال الفرّاء: النخة أن يأخذ المصَدِّق ديناراً بعد فَراغه من الصَّدقةِ لنفسه. واللَّفظ لا يقتضي هذا، ولعلَّ لَفظ الذي رواه الفراء: "ولا نخّة([7])" وأنشد:
عمّي الذي مَنَع الدِّينارَ ضاحيةً *** دينارَ نَخَّةِ كلبٍ وهو مشهودُ([8])ويقال النخَّة: الحمير، وهي بفتح النون وضمها. وقال أبو بكر([9]): تَنَخْنَخ البعيرُ: بَرك ثم مكَّن لثَفناته في الأرض.
(ند)  النون والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على شُرودٍ وفراق. وندَّ البعير نَدَّاً ونُدوداً: ذهَبَ على وجهه شارداً. ومن الباب النِدُّ والنَّديد: الذي ينادُّ في الأمر، أي يأتي برأيٍ غيرِ رأيِ صاحبِه. قال:
لئلاَّ يكونَ السَّندرِيُّ نديدتِي *** وأشْتُمَ أعْماماً عُموماً عَماعِما([10])والنَّدُّ فيما ذكر ابنُ دريد: التَّلُّ المرتفِع في السماء([11])، ويكون هذا قريباً من قياسه. والنِّدُّ من الطِّيب ليس عربياً.
(نز)  النون والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خِفَّة وقِلّة. من ذلك الظَّلِيمُ النَّزُّ: الذي لا يكاد يستقرُّ في مكان. والنّزُّ: الرَّجُل الخفيف الذكيّ، وكذا النَّاقة النَّزَّة. ومنه النَّزُّ، وهو ما تحلَّبَ من الأرض من ماء. وأنَزَّت الأرض: صارت ذاتَ نَزّ. وسمِّيَ نَزَّاً لقِلّته وَخِفَّة أمرِه.
(نس)  النون والسين أصلٌ صحيح له معنيان: أحدهما نوعٌ من السَّوْق، والآخر قِلّة في الشيء ويُختصّ به الماء.
فالأوَّل نَسَّ إبلَه ينُسُّها نَسَّاً: ساقها.
والثاني قولهم: نسَّت القطاةُ: عَطِشت. ويقال لمَكَّة النَّاسَّة، لقلّة الماء بها. ونَسَّتِ الخُبْزةُ نَسّاً: يبست. ونسّت الجُمَّة: تشعَّثَت([12])، وذلك لِقلّة الدُّهن فيها. ويقال للبَلَل الذي يكون برأس العود إذا أُوقِدَ: النَّسِيسة، وبه تشَبَّهُ بقيّةُ النّفْس. قال: ويقال له النَّسيس.
(نش)  النون والشين ليس بشيء، وإنَّما يُحكَى به صوتٌ. منه النَّشِيش: صوت الماء وغيرِه إذا غُلِيَ. ومنه أرضٌ نَشِيشَة([13])، *إذا كانت مِلحةً لا تُنبت، وأرض نَشَّاشَة([14]). ومنه نَشَّ الغديرُ: أخَذَ ماؤُه في النُّضوب.
(نص)  النون والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على رَفعٍ وارتفاعٍ وانتهاء في الشّيء. منه قولُهم نَصَّ الحديث إلى فلان: رفَعَه إليه. والنَّصُّ في السَّير أرفَعُه. يقال: نَصْنَصْتُ ناقتي([15]). وسيرٌ نصٌّ ونَصِيص. ومِنَصَّة العروس منه أيضاً. وبات فلانٌ منتَصَّاً على بعيره، أي مُنْتَصِباً. ونصُّ كلِّ شيء: مُنتهاه. وفي حديث عليٍّ عليه السلام: "إذا بلَغَ النساء نَصَّ الحِقاق([16])"، أي إذا بلَغْنَ غايةَ الصِّغَر وصِرنَ في حدِّ البُلوغ. والحِقَاقُ: مصدر المُحاقَّة، وهي أن يقول بعضُ الأولياء: أنا أحقُّ بها، وبعضُهم: أنا أحقّ. ونصَصْت الرّجُل: استقصيتُ مسألتَه عن الشَّيء حتَّى تَستخرِجَ ما عنده. وهو القياس، لأنَّك تبتغي بلوغَ النِّهاية. ومن هذه الكلمة [النَّصنصة]: إثبات البعير رُكبتَيه في الأرض إذا هَمَّ بالنُّهوض. والنَّصنصة: التَّحريك. والنُّصَّة. القُصَّة من شَعر الرّأس، وهي على موضعٍ رفيع.
(نض)  النون والضاد أصلانِ صحيحان أحدُهما يدلُّ على تيسيرِ الشَّيء وظُهورِه، والثاني على جنسٍ من الحركة.
الأوَّل: قولُ العرب: خذ ما نَضَّ لك من دَينٍ، أي تَيسَّر. وفلانٌ يستنضُّ مالَ فلانٍ، أي يأخذه كما تيسَّر. والنَّضيض من الماء: القَليل. فأمّا النَّاضُّ من المال فيقال: هو ما له مادَّةٌ وبقاء، ويقال بل هو ما كانَ عَيناً. وإلى هذا يذهب الفُقهاءُ في الناضّ.
(نط)  النون والطاء. يقولون النّطانِط من الرِّجال: الطِّوال، الواحد نَطْنَاط، ونطنطت الشَّيء: مددتَه.
(نع)  النون والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على مَيلٍ واضطراب. ويقال للشَّيء إذا مالَ واضطرب: تنَعنعَ. والنُّعنُع: الهَنُ المسترخي. والنُّعنُعِ: الطَّويل من الرِّجال المضطرِب الخَلْق. ويقولون: تَنَعنَعَ منّا، أي تباعَدَ. قال ذو الرُّمة:
* النازحُ المتنعنِعُ([17]) *
(نغ)  النون والغين كلمةٌ تدلُّ على بَعض الأعضاء. والنَّغانغ: لَحَمَاتٌ تكون في الحَلْق عند اللَّهاة، الواحد نُغْنُغ. قال جرير:
غَمزَ ابنُ مُرّةَ يا فرزدقُ كينَها *** غَمْز الطبيبِ نغانغَ المعذورِ([18])وقد تسمَّى الزَّوائدُ في باطن الأُذنين النَّغانغ.
(نف)  النون والفاء كلمةٌ واحدة، هي النَّفنَف: الهواء. وكلُّ مهوىً بينَ شيئينِ نَفنف. قال الشَّاعر([19]):
تُعلَّقُ في مثل السَّوارِي سيوفُنا *** وما بينَها والكعِب غَوْطٌ نفانِفُ([20])(نق)  النون والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. ونقَّت الضَّفادع: صوّتت، وهي النَّقَّاقة. وكذلك الدَّجاجة تُنقنِقُ للبيض. وقد يقال ذلك للنقاقة والنِّقْنِقُ: الظَّليم، لأنه يُنَقنِق.
ومما شذَّ عن الباب نقنقَتِ العينُ: غارت.
(نم)  النون والميم أصلٌ صحيح له معنيان: أحدهما إظهار شيءٍ وإبرازُه، والآخر لونٌ من الألوان.
فالأوَّل ما حكاه الفراء، يقال: إبلٌ نمَّة([21]): لم يَبْقَ في أجوافها الماء والنَّمَّام منه، لأنَّه لا يُبقي الكلام في جوفِه. ورجلٌ نَمَّام. ويقولون: أسْكَتَ الله نَامَّتَه([22]): ما ينمُّ عليه من حركته. والنَّميمة: الصَّوت والهَمْس، لأنَّهما يَنُِمّان على الإنسان. ومنه النَّمَّام: رَيحانٌ يدلُّ عليه رائحتُه. ومنه قولهم: ما بها نُمِّيٌّ، أي أحد، كأنهما يريدون ذو حركة تدلُّ عليه. وقولهم للفلس: نُمِّيٌّ ليس عربيَّاً([23]).
والأصل الآخر النَّمنَمة: مُقارَبَة الخطوط. والنُِّمنُِم: البياض يكون على الأظفار، الواحد نُِمنُِمة.
--------------ـــ
([1]) ديوان امرئ القيس 138 واللسان (نأنأ)، يمدح به سعد بن الضباب الإيادي.
([2]) كتاب الهمز لأبي زيد 5-6.
([3]) في كتاب الهمز: "إذا خلطت فيه تخلطاً فلم تبرمه".
([4]) في الأصل: "أصابوا"، صوابه في المجمل.
([5]) في الأصل: "أي طبت النفس"، تحريف. وفي المجمل: "ويقال ما هو بنحنح النفس عنه" أي لا تطيب نفسه عنه.
([6]) أورد الحديث في اللسان (جبه) وفسر الجبهة بأنها الخيل.
([7]) كذا وردت العبارة في الأصل.
([8]) أنشده في اللسان (نخخ، ضحا). وقد سبق في ضحى.
([9]) الجمهرة (1: 141).
([10]) البيت للبيد في ديوانه 44 طبع فيينا 1881. وأنشده ابن الأنباري في الأضداد 19 وثعلب في مجالسه 635 وصاحب اللسان (سندر، ندد، عمم) والسندري هذا هو السندري بن عيساء، وعيساء أمه. انظر كتاب من نسب إلى أمه من الشعراء في نوادر المخطوطات 85.
([11]) الجمهرة (1: 76) وقال هو وصاحب اللسان: "لغة يمانية".
([12]) في الأصل: "الحمة تشقت"، صوابه في المجمل.
([13]) في الأصل: "نشنشة"، تحريف، صوابه من القاموس.
 ([14])وكذا في المجمل، ويقال "نشناشة" أيضاً.
([15]) النصنصة: التحريك والقلقلة، وأكثر ما تستعمل في البعير لازمة، يقال نصنص البعير ونصنص الرجل. والمألوف أن يقال نصصت البعير، بالمضاعف لا المطابق.
([16]) تمام الحديث: "فالعصبة أولى"، أي أولى بها من الأم.
([17]) البيت بتمامه كما في الديوان 351 واللسان (نعع):
على مثلها يدنو البعيد ويبعد الـ *** قريب ويطوي النازح المتنعنع
 ([18]) سبق إنشاد البيت في (دغر، عذر، كين).
([19]) هو مسكين الدارمي، كما في الحيوان (6: 494)، ولم ينسبه غيره.
([20]) استشهد بعجزه في اللسان (غوط 240). والبيت شاهد للنحويين في كثرة العطف على الضمير المخفوض بدون إعادة الجار. ونحوه قوله:
فاليوم قربت تهجونا وتشتمنا *** فاذهب فما بك والأيام من عجب
          انظر شرح الأشموني للألفية في

##### Türkçe

(**باب النون وما بعدها في المضاعف والمطابق**)
(**نأ**)  **النون والهمزة** bir asıldır; şeyde bir zayıflığa delâlet eder. Artık **النَّأنأة**: zayıflıktır. Ve **رجلٌ نأناءٌ**, zayıf olduğu zaman. İmru’ul-Kays dedi:
Lâmruke, Sa‘d günahkâr bir huy ile değildir *** ne de koruma yanında **نأْنأٍ** ve ne de **حَصِرْ**([1]) Ebû Zeyd **كتاب الهمز**’de([2]) dedi: **نأنأت رأيي نأنأةً**, onda karıştırdığın zaman([3]).

(**نب**)  **النون والباء** iki kelimedir. **نَبَّ التَّيس نبيباً**: çiftleşme sırasında ses çıkardı. Ve **الأُنبوب**: mızrak ve başkası gibi şeylerde her iki boğum arasındaki şeydir.

(**نث**)  **النون والثاء** sahih bir asıldır; bir şeyin yayılmasına ve yayılıp dağılmasına delâlet eder. Ve **نثُّ الحديثِ**: onu ifşâ etmektir. Ve falan kimse **يَنِثُّ سِمَناً** olarak geldi; sanki yağ sızdırıp akıtıyor gibidir. Hadiste: “Onlardan biri gelir, **ينِثُّ**; tıpkı **الحَمِيتُ**’in **ينِثّ** ettiği gibi.”

(**نج**)  **النون والجيم** sahih bir asıldır; bir hareketlenmeye ve çalkantıya ve bunun benzerine delâlet eder. Artık **النَّجْنَجَة**: korku anında dolaşmadır. **نَجْنَجُوا** denir. Ve **النَّجنجة**: görüşü tekrar tekrar döndürmektir. Ve **تَنَجْنَجوا**: konakladıkları yerde yazladılar([4]), sonra sulara yönelme üzerine azmettiler. Ve **تَنَجنَج لحمُه**: gevşedi. Ve **نَجَّت القُرحَة**: aktı.

(**نح**)  **النون والحاء** bir kelimedir; onunla bir ses taklit edilir. Artık **التَّنحنُح** bilinir. [Ve] **النَّحيح**: insanın iç boşluğunda tekrarladığı sestir. Ve bir kelime taklit edildi; doğruluğunu nasıl bilelim. Ve onun için kıyas yoktur. Derler: **ما أنا بِنَحيح النَّفس عن كذا**, yani gönlü hoş([5]).

(**نخ**)  **النون والخاء** sahih bir asıldır; ancak onun te’vilinde ihtilâf edilmiştir. O da Peygamber’in (Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun) hadisindeki **النُخَّة**’dir: “**الجَبْهة**’de de **النَُّخّة**’de de sadaka yoktur([6]).” Dediler: **النَّخّة**: ince (zayıf) olandır. Ferrâ dedi: **النخة**; sadaka işini bitirdikten sonra sadaka toplayanın kendisi için bir dinar almasıdır. Lafız bunu gerektirmez; belki Ferrâ’nın rivayet ettiği lafız: “**ولا نخّة**([7])”dir. Ve şu beyti okudu:
Amcam, açık yerde dinarı meneden *** şahitli iken bir köpeğin **نَخَّة** dinarını([8])
Ve **النخَّة** denir: eşekler; nûn’un fethasıyla da dammesiyle de olur. Ebû Bekr([9]) dedi: **تَنَخْنَخ البعيرُ**: çöktü, sonra dizlerinin nasırlarını yere yerleştirdi.

(**ند**)  **النون والدال** sahih bir asıldır; ürküp kaçmaya ve ayrılığa delâlet eder. Ve **ندَّ البعير نَدَّاً ونُدوداً**: başıboş kaçıp gitti. Ve bu bâbdan **النِدُّ** ve **النَّديد**: işte karşı çıkandır; yani sahibinin görüşünden başka bir görüş getirendir. Dedi:
Ta ki **السَّندرِيُّ** benim **نديدتِي**m olmasın *** ve ben amcalara söveyim; umûmî amcalara, pek amcalara([10])
Ve **النَّدُّ**, İbn Düreyd’in zikrettiğine göre: gökte yükselen tepedir([11]); bu, onun kıyasına yakın olur. Ve güzel kokudan **النِّدُّ** Arapça değildir.

(**نز**)  **النون والزاء** sahih bir asıldır; hafifliğe ve azlığa delâlet eder. Bundan **الظَّلِيمُ النَّزُّ**: neredeyse bir yerde durup yerleşmeyen. Ve **النّزُّ**: hafif, zeki adamdır; aynı şekilde **النَّاقة النَّزَّة**. Ve ondan **النَّزُّ**: yerden su olarak sızıp toplanandır. Ve **أنَزَّت الأرض**: **نَزّ** sahibi oldu. Ve azlığı ve işinin hafifliği sebebiyle **نَزَّاً** diye adlandırıldı.

(**نس**)  **النون والسين** sahih bir asıldır; iki mânası vardır: birincisi sevkten bir tür, ikincisi şeyde bir azlık; ve onunla suya mahsus kılınır.
Birincisi: **نَسَّ إبلَه ينُسُّها نَسَّاً**: onları sürdü.
İkincisi: onların sözü: **نسَّت القطاةُ**: susadı. Ve Mekke’ye **النَّاسَّة** denir; orada suyun azlığından dolayı. Ve **نَسَّتِ الخُبْزةُ نَسّاً**: kurudu. Ve **نسّت الجُمَّة**: dağınıklaştı([12]); bu, onda yağın azlığındandır. Ve odun başında yakıldığı zaman bulunan ıslaklığa: **النَّسِيسة** denir; onunla canın kalıntısı benzetilir. Dedi: ve ona **النَّسيس** denir.

(**نش**)  **النون والشين** bir şey değildir; ancak onunla bir ses taklit edilir. Ondan **النَّشِيش**: suyun ve başkasının kaynadığı zaman çıkardığı sestir. Ondan **أرضٌ نَشِيشَة**([13]): *tuzlu olup bitirmediği zaman; ve **أرض نَشَّاشَة**([14]). Ondan **نَشَّ الغديرُ**: suyu çekilmeye başladı.

(**نص**)  **النون والصاد** sahih bir asıldır; yükseltmeye, yükselmeye ve şeyde sona ermeye delâlet eder. Ondan onların sözü: **نَصَّ الحديث إلى فلان**: onu ona yükseltti (isnad etti). Ve yürüyüşte **النَّصُّ** onun en yükseğidir. Denir: **نَصْنَصْتُ ناقتي**([15]). Ve **سيرٌ نصٌّ** ve **نَصِيص**. Ve gelinin **مِنَصَّة**’si de ondandır. Ve falan kimse devesi üzerinde **منتَصَّاً** olarak geceledi; yani dikilmiş olarak. Ve her şeyin **نصُّ**u: onun sonudur. Ali’nin (aleyhisselâm) hadisinde: “Kadınlar **نَصَّ الحِقاق**’a ulaştığı zaman([16])”; yani küçüklüğün sonuna ulaşıp bulûğ sınırına girdikleri zaman. Ve **الحِقَاقُ**: **المُحاقَّة**’nin masdarıdır; o da bazı velîlerin “ben ona daha layığım” demesi, bazılarının da “ben daha layığım” demesidir. Ve **نصَصْت الرّجُل**: bir şey hakkında onun meselesini, onda olanı çıkarıncaya kadar iyice soruşturup sonuna kadar yokladım. Ve bu kıyastır; çünkü sen nihayete ulaşmayı istersin. Ve bu kelimeden **النَّصنصة**: deve kalkmaya niyetlendiği zaman dizlerini yere sabitlemesidir. Ve **النَّصنصة**: hareket ettirmedir. Ve **النُّصَّة**: baş saçından perçemdir; yüksek bir yer üzerindedir.

(**نض**)  **النون والضاد** iki sahih asıldır; birincisi şeyin kolaylaşmasına ve ortaya çıkmasına, ikincisi bir hareket cinsine delâlet eder.
Birincisi: Arapların sözü: **خذ ما نَضَّ لك من دَينٍ**; yani kolaylaştı. Ve falan kimse falanın malını **يستنضُّ**; yani kolaylaştığı gibi alır. Ve sudan **النَّضيض**: az olandır. Ama maldan **النَّاضُّ** denirse: onun, bir maddesi ve kalıcılığı olan şey olduğu söylenir; ve denir ki o, ayn (nakit) olandır. Fakihler **الناضّ** hakkında buna giderler.

(**نط**)  **النون والطاء**. Derler: erkeklerden **النّطانِط**: uzunlar; teki **نَطْنَاط**. Ve **نطنطت الشَّيء**: onu uzattım.

(**نع**)  **النون والعين** sahih bir asıldır; meyletmeye ve çalkantıya delâlet eder. Ve bir şeye meyledip çalkandığı zaman **تنَعنعَ** denir. Ve **النُّعنُع**: gevşek olan şeydir. Ve **النُّعنُعِ**: yaratılışı çalkantılı olan uzun boylu erkektir. Ve derler: **تَنَعنَعَ منّا**; yani uzaklaştı. Zû’r-Rumme dedi:
* **النازحُ المتنعنِعُ**([17]) *

(**نغ**)  **النون والغين** bazı uzuvlara delâlet eden bir kelimedir. Ve **النَّغانغ**: küçük et parçalarıdır; küçük dil yanında boğazda olur; teki **نُغْنُغ**. Cerîr dedi:
İbn Murra, ey Ferazdak, onun **كين**’ini yokladı *** tabibin, özürlünün **نغانغ**’ını yoklaması gibi([18])
Ve kulakların iç tarafındaki fazlalıklara da **النَّغانغ** adı verilir.

(**نف**)  **النون والفاء** tek bir kelimedir; o **النَّفنَف**tir: hava. Ve iki şey arasındaki her çukur yer **نَفنف**tir. Şair([19]) dedi:
Kılıçlarımız, direkler gibi şeylere asılır *** ve onların ile topuk arasındaki çukur: **غَوْطٌ نفانِفُ**([20])
(**نق**)  **النون والقاف** küçük bir asıldır; seslerden bir sese delâlet eder. **نقَّت الضَّفادع**: ses çıkardılar; onlar **النَّقَّاقة**dır. Ve tavuk da yumurta için **تُنقنِقُ** eder. Ve bu, **النقاقة** için de söylenir. Ve **النِّقْنِقُ**: devekuşudur; çünkü o **يُنَقنِق** eder.
Ve bâbdan şâz olan şeylerden: **نقنقَتِ العينُ**: çöktü (içe girdi).

(**نم**)  **النون والميم** sahih bir asıldır; iki mânası vardır: birincisi bir şeyi ortaya çıkarmak ve belirginleştirmek, ikincisi renklerden bir renktir.
Birincisi: Ferrâ’nın naklettiği şeydir; denir: **إبلٌ نمَّة**([21]): karınlarında su kalmadı. Ve **النَّمَّام** ondandır; çünkü o, sözü karnında bırakmaz. Ve **رجلٌ نَمَّام**. Ve derler: **أسْكَتَ الله نَامَّتَه**([22]): onun hareketinden kendisi üzerine delâlet eden şeyi. Ve **النَّميمة**: ses ve fısıltıdır; çünkü ikisi insana delâlet eder. Ve ondan **النَّمَّام**: reyhandır; kokusu ona delâlet eder. Ve ondan onların sözü: **ما بها نُمِّيٌّ**; yani hiç kimse; sanki “ona delâlet eden hareket sahibi”ni kastediyorlar. Ve onların fels için sözü: **نُمِّيٌّ** Arapça değildir([23]).
Diğer asıl: **النَّمنَمة**: çizgileri birbirine yaklaştırmadır. Ve **النُِّمنُِم**: tırnaklar üzerinde bulunan beyazlıktır; teki **نُِمنُِمة**.

--------------ـــ
([1]) İmru’ul-Kays divanı 138 ve Lisân (**نأنأ**); onunla Sa‘d b. ed-Dabbâb el-İyâdî’yi över.
([2]) Ebû Zeyd’in **كتاب الهمز**’i 5-6.
([3]) **كتاب الهمز**’de: “Onda bir karıştırma ile karıştırdığın zaman; onu sağlamlaştırmadın.”
([4]) Asılda: “**أصابوا**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([5]) Asılda: “yani nefis hoş oldu”; tahrif. **المجمل**’de: “**ويقال ما هو بنحنح النفس عنه**” yani ondan nefsi hoş olmaz.
([6]) Hadisi Lisân’da (**جبه**) zikretti ve **الجبهة**’yi atlar diye tefsir etti.
([7]) İbare asılda böyle vârid olmuştur.
([8]) Lisân’da (**نخخ**، **ضحا**) okuttu. Ve daha önce **ضحى**’da geçti.
([9]) **الجمهرة** (1: 141).
([10]) Beyit Lebîd’indir; divanında 44, Viyana baskısı 1881. Ve onu İbnü’l-Enbârî **الأضداد** 19’da, Sa‘leb meclislerinde 635’te ve Lisân sahibi (**سندر**، **ندد**، **عمم**)’de okuttu. Bu **السندري**; **السندري بن عيساء**’dır; **عيساء** onun annesidir. Şairlerden annesine nisbet edilenler kitabına bak: **نوادر المخطوطات** 85.
([11]) **الجمهرة** (1: 76); o ve Lisân sahibi dedi: “Yemenî bir lugat.”
([12]) Asılda: “**الحمة تشقت**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([13]) Asılda: “**نشنشة**”; tahrif; doğrusu **القاموس**’tandır.
([14]) **المجمل**’de de böyledir; “**نشناشة**” da denir.
([15]) **النصنصة**: hareket ettirme ve sarsmadır; en çok deve hakkında lâzım olarak kullanılır; denir: **نصنص البعير** ve **نصنص الرجل**. Alışılmış olan, mutâbık değil mudâafla **نصصت البعير** denmesidir.
([16]) Hadisin tamamı: “**فالعصبة أولى**”; yani anneye göre ona daha layıktır.
([17]) Beyit tamamıyla divanda 351 ve Lisân’da (**نعع**):
Onun gibisine uzak yaklaşır ve yakın uzaklaşır *** ve uzak olan **النازح المتنعنع**’ı kat eder
([18]) Beytin okunması daha önce (**دغر**، **عذر**، **كين**)’de geçti.
([19]) O, **مسكين الدارمي**’dir; **الحيوان** (6: 494)’te olduğu gibi; başkası ona nisbet etmedi.
([20]) Onun ikinci mısraıyla Lisân’da (**غوط** 240) istişhâd etti. Beyit, nahivciler için, mecrûr zamire câr’ı iade etmeden çokça atıf yapılmasına şahittir. Benzeri onun sözü:
Bugün yaklaştın, bize hicvediyor ve sövüyorsun *** git; sende ne var, günlerde de şaşılacak ne var
          El-Uşmûnî’nin Elfiyye şerhine bak: in

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَصَّ الشَّىْءَ
1 نَصَّ الشَّىْءَ ذ , (S,) aor. نَصُ٣َ , (Mgh,) inf. n. نَصٌّ, (Mgh, TA,) He raised the thing; syn. رَفَعَهُ [which is here to be understood, like the English equivalent by which I have rendered it, in several senses, as the sequel will show]. (S, Mgh, TA.) This is the primary signification: (TA:) or, accord. to As, it is from نَصَّ النَّاقَةَ, q. v. infra. (S.) You say, نَصَّ العَرُوسَ, (M, K,) or نَصَّتْهَا, (A, Mgh,) or نَصَّها النِّسَآءُ, (Msb,) aor. as above, (A, Mgh,) and so the inf. n., (Msb,) He, or she, or the women, raised, (A, Msb,) or seated, (K,) or raised and seated, (Mgh,) or showed, or displayed, (M,) the bride upon the مِنَصَّة, (M, A, Msb, K,) or upon the مَنَصَّة. (Mgh.) And نَصَّتِ الظَّبْيَةُ جِيدَهَا The doe-antelope raised, or elevated, her neck. (M, TA.) And نُصَّ فُلَانٌ سَيِّدًا (tropical:) Such a one was set up as a lord, or chief. (A, TA.) And نَصَّ المَتَاعَ, (M, K,) inf. n. as above, (M,) He put the furniture, or goods, or utensils, one upon another. (M, K.) Hence, (TA,) نَصَّ الحَدِيثَ, (M, Msb, TA,) or نَصَّهُ اِلَى صَاحِبِهِ, (A,) aor. and inf. n. as above, (M, Msb, TA,) (tropical:) He traced up, or ascribed, or attributed, the tradition to the author thereof, resting it on his authority, by mentioning him, or mentioning, uninterruptedly, in ascending order, the persons by whom it had been handed down, up to the author; or mentioning the person who had related it to him from the author, if only one person intervened; syn. رَفَعَهُ; (M, TA;) [i. e.] رَفَعَهُ اِلَى مَنْ قَالَهُ: (Msb:) IAar says, (TA,) النَّصُّ signifies الاِسْنَادُ اِلَى الرَّئِيسِ الأَكْبَرِ (tropical:) [the tracing up, or ascribing, or attributing, a tradition, in the manner explained above, to the greatest person of authority, here meaning Mohammad, or the author of the tradition]; (K, TA;) [i. e.] نَصُّ الحَدِيثِ signifies اِسْنَادُهُ وَرَفْعُهُ اِلَى الرَّئِيسِ الأَكْبَرِ. (Mgh.) You also say, نَصَّ الحَدِيثَ اِلَيْهِ, (K,) or اِلَى فُلَانٍ, (S,) (tropical:) He ascribed, or attributed, or traced up, the tradition to him, or to such a one, in the manner explained above; syn. رَفَعَهُ. (S, K.) See also أَنَصُّ. ― -b2- نَصَّ الشَّىْءَ (assumed tropical:) He made the thing apparent, manifest, plain, or evident; he showed it, exhibited it, manifested it, evinced it, discovered it, or revealed it. (M, * K.) [The verb seems to be thus used because a thing is rendered conspicuous by being raised. See نَصَّ العَرُوسَ, above.] ― -b3- [Hence, نَصَّ عَلَى شَىْءٍ مَّا, aor. and inf. n. as above, (tropical:) He, or it, (generally said of a passage in the Kur. or a trad.,) made a statement, or a plain, explicit, unequivocal declaration, respecting some, or any, particular thing, not capable of application to any other thing: and he mentioned something, or anything, particularly, or specially; he particularized, or specified it by words; very frequently used in these senses: and such we are to understand from the saying] النَّصُّ also signifies التَّوْقِيفُ وَالتَّعْيِينُ عَلَى شَىْءٍ مَّا: (K:) [for which I would rather read النَّصَّ عَلَى شَىْءٍ مَّا also signifies التَّوْقِيفُ وَالتَّعْيِينُ: adding the observation that التوقيف as syn. with النصّ is restricted in art. وقف in the K to a special relation to the law: and that النَّصُّ عَلَى الشَّىْءِ is often found explained as signifying تَعْيِينُهُ; as, for instance, in p. 377 of Har.:] these significations of النَّصُّ are tropical, from that word as denoting “ elevation ” and “ appearance. ” (TA.) See also نَصٌّ below. ― -b4- [From نَصَّهُ signifying “ he raised it, ” and consequently “ he made it apparent, ” are derived several other significations, here following.] ― -b5- يَنُصُّهُمْ [app. for يَنُصُّ مَا عِنْدَهُمْ] occurs in a trad. respecting Heraclius, meaning (assumed tropical:) He elicits, and makes apparent, their opinion: (TA:) or نَصَّ الرَّجُلَ, (S, M, &c.,) inf. n. as above, (M,) signifies (tropical:) he went to the utmost point in questioning, or asking, the man respecting a thing, (S, K,) so as to elicit what he possessed [of information respecting it]; (S;) i. e. (TA) (tropical:) he importuned the man in questioning, or asking, and urged him to tell the utmost that he knew; (A, TA;) or (assumed tropical:) he questioned, or asked, the man respecting a thing so as to elicit the utmost that he possessed [of information respecting it], (M.) [See also 3.] ― -b6- [In like manner you say,] نَصَّ النَّاقَةَ, (S, M, Mgh, K,) and الدَّابَّةَ, (M, Msb,) aor. as above, (M,) and so the inf. n., (S, M,) He made the she-camel, and the beast, to exert herself to the full, or to the utmost, or beyond measure, in going, or pace; or to go the pace termed مَرْفُوع; syn. رَفَعَهَا فِى السَّيْرِ: (M, Mgh:) or he elicited her utmost pace; (K, TA;) from النَّصُّ as signifying الرَّفْعُ; for the phrase رَفَعَهَا فِى السَّيْرِ necessarily implies the eliciting the utmost of her celerity of pace: (TA:) or he went a vehement pace so as to elicit the utmost that she possessed [of celerity[: (As, S:) or he put her in motion so as to elicit her utmost pace: (A'Obeyd, TA:) or he urged, or incited, her, and elicited her pace: (Msb:) نَصَّ, alone, also occurs in a trad., (M, Msb,) as meaning رَفَعَ نَاقَتَهُ: (M:) and نَاقَتَهُ ↓ نَصْنَصَ signifies the same as نَصَّهَا. (IKtt, TA.) You do not say of a camel نَصَّ, making him the agent, and the verb intrans. (O, * TA.) [In the M, however, I find it said, that النَّصُّ and النَّصِيصُ signify السَّيْرُ الشَّدِيدُ; app. indicating that they are inf. ns., of which the verb is نَصَّ, aor., accord. to rule, نَصِ٣َ , signifying He went a vehement pace, or vehemently: and Golius says, as on the authority of Ibn-Maaroof, that this verb is used intransitively, with نَصِيصٌ for its inf. n., as signifying valide incessit: but see نَصٌّ below.] ― -b7- [Hence, app.,] النَّصُّ also signifies The urging or inciting [a beast]; syn. الحَثُّ. (M.) ― -b8- And نَصَّ الشَّىْءَ, (M, K,) aor. نَصُ٣َ , inf. n. نَصٌّ, (TA,) He moved the thing; put it in motion, or into a state of commotion; agitated it; stirred it; shook it; (M, K;) as also ↓ نَصْنَصَهُ. (S, M, K.) Hence the saying, فُلَانٌ يَنُصُّ أَنْفَهُ غَضَبًا (K, TA [in the CK, incorrectly, يَنِصُّ,]) Such a one moves about his nose by reason of anger. (TA.) And ↓ نَصْنَصَ لِسَانَهُ He moved about his tongue; (S, M;) like نَضْنَضَهُ; (M;) which is a dial. form; (A'Obeyd, S;) the former being the original; the ص not being, as some assert it to be, substituted for the ض; for these two letters are not of the same kind so as to be commutable. (M.) -A2- See also 8.

2 نَصَّ٣َ see 3.

ناصّهُ
3 ناصّهُ ذ , (K,) inf. n. مُنَاصَّةٌ, (TA,) He (a man, TA) went to the utmost length with him, (namely his creditor,) in reckoning, so as to omit nothing therein; (K, TA;) as also ↓ نصّصهُ, (K,) inf. n. تَنْصِيصٌ. (TA.) He (God) went to the utmost length with him, (namely a man,) in questioning and in reckoning. (TA.) [See also 1.]

تناصّ القَوْمُ
6 تناصّ القَوْمُ ذ The people, or company of men, crowded, thronged, or pressed, together. (TA.)

انتصّ
8 انتصّ ذ He, or it, (said of a camel's hump, Lth, TA,) became raised, or elevated, or high: (K, TA:) or (TA) became even and erect. (Lth, K, * TA.) [In a copy of the A, the verb in these senses, and relating to a camel's hump, is written نَصَّ.] You say also, انتصّت العَرُوسُ, (M, K,) or انتصّت على المِنَصَّةِ, (A,) The bride became raised, (A,) or seated, (K,) or shown or displayed, (M,) upon the مِنَصَّة. (M, A, K.) -A2- He (a man, TA) drew himself together; contracted himself; or shrank. (Ibn-'Abbلd, K, TA.)

نَصْنَصَ
R. Q. 1 نَصْنَصَ ذ , (S, M, K,) inf. n. نَصْنَصَةٌ, (Sh, M,) He, or it, became in motion, or in a state of commotion; became agitated, stirred, or shaken; moved, or moved about,; bestirred himself or itself; shook. (Sh.) He (a man) shook in his walk, being erect. (M.) He (a camel) shook, or became in a state of commotion, in rising from the ground. (M.) ― -b2- [Also,] said of a camel, it is like حَصْحَصَ; (S;) i. e., it signifies (TA) He (the camel) fixed, or made firm or steady, his knees upon the ground, and put himself in motion, or in a state of commotion, previously to rising. (Lth, K, TA.) [See also نَضْنَضَ.] ― -b3- And He (a camel) made a hollow place in the ground with his breast, in order to lie down. (M, TA.) -A2- نَصْنَصَ used transitively, see 1, latter portion, in three places.

نَصٌّ
نَصٌّ ذ The end, or extremity, of anything; (Az, S, M;) the utmost, or extreme, extent, term, limit, point, or reach, of a thing: this is the primary signification. (Az, TA.) It is said in a trad., (S, M,) of 'Alee, (S,) اِذَا بَلَغَ النِّسَآءُ نَصَّ الحِقَاقِ, فَالعَصَبَةُ أَوُلَى بِهَا مِنَ الأُمِّ (S, * M, K, *) or نَصَّ الحَقَائِقِ, (K, * TA,) but the former is that which is commonly known; (TA;) i. e. When women attain the period of mature intellect, (Mbr, S, K, TA,) and know the real natures of things, (K, art. حق,) [then the male relations on the father's side have a better right to dispose of her in marriage than the mother;] meaning, when they attain to that age at which they are qualified to contend for their rights; [accord. to the former reading;] for this is what is termed الحِقَاق: (K, * TA:) or when they attain to puberty: (Az, TA:) or when they attain to that period at which they become objects of contention for right; when every one of the guardians asserts himself to have the best right: (K:) or الحقاق in the trad. is a metaphorical term, from the same word as applied to camels [when entering upon the fourth year]; (K, * TA;) and الحقائق, also, in this case, accord. to some, properly signifies the same, being a pl. of حِقَّةٌ; (TA in art. حق;) and the meaning is, when they attain to the extreme term of childhood. (M, K.) -A2- In the conventional language of men of science, it signifies (tropical:) A thing [or statement] plainly, or explicitly, declared, or made manifest, by God, and his Apostle; of the measure فَعْلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ: (Msb:) or a نَصّ of the Kur-لn, and of the traditions, is an expression, or a phrase, or a sentence, indicating a particular meaning, not admitting any other than it: (TA:) so in the conventional language of the lawyers and the scholastic theologians: (MF, on the خُطْبَة of the K:) or a statute, or an ordinance, indicated by the manifest or plain meaning of words of the Kur-لn, and of the Sunneh: from النَّصُّ as denoting “ elevation ” and “ appearance: ” or, as some say, from نَصَّهُ as signifying “ he elicited, and made apparent, his opinion. ” (TA.) Hence, also, as used by the practical lawyers, it signifies (tropical:) An evidence, or a proof: (TA:) [and particularly a text of the Kur-لn, or of the Sunneh, used as an authority in an argument, for proof of an assertion.] The pl. [in all these senses] is نُصُوصٌ. (Msb.) ― -b2- [Also, (assumed tropical:) The text, or very words, of an author, book, writing, or passage: frequently used in this sense.] -A3- Hardness, difficulty, or straitness, of an affair, or a state, or case. (M, TA.) -A4- سَيْرٌ نَصٌّ, and ↓ نَصِيصٌ, (S, K,) A vehement pace, in which a beast is made to exert itself to the full, or to the utmost, or beyond measure; or in which the utmost possible celerity is elicited; [this meaning seems to be indicated, though not expressed, in the S;] syn. جِدٌّ رَفِيعٌ: (K:) or, the former, as Az says, in one place, a kind of swift pace: or, as he says in another place, the utmost pace which a beast of carriage is able to attain: (TA:) or نَصٌّ and ↓ نَصِيصٌ signify a vehement pace or going. (M.) See 1.

نَصِيصٌ
نَصِيصٌ ذ : see نَصٌّ, last sentence, in two places.

هَوُ نَصَّاصُ الأَنْفِ
هَوُ نَصَّاصُ الأَنْفِ ذ He is one who moves about his nose [much] by reason of anger. (Ibn-'Abbلd, K.)

حَيَّةٌ نَصْنَاصٌ
حَيَّةٌ نَصْنَاصٌ ذ A serpent that moves about much. (K.) [See also نَضْنَاضٌ.]

أَنَصُّ
أَنَصُّ ذ [a comparative and superlative epithet from نَصَّ الحَدِيثَ, q. v.]. 'Amr Ibn-Deenلr said, مَا رَأَيْتُ رَجُلًا أَنَصَّ لِلْحَدِيثِ مِنَ الزُّهْرِىِّ I have not seen a man more skilled in tracing up, or ascribing, or attributing, a tradition to its author, in the manner explained above, (voce نَصَّ,) than Ez-Zuhree; i. q. أَرْفَعَ لَهُ and أَسْنَدَ. (TA.)

مَنَصَّةٌ
مَنَصَّةٌ ذ : see what next follows, throughout.

مِنَصَّةٌ
مِنَصَّةٌ ذ , (S, M, A, Msb, K,) or ↓ مَنَصَّةٌ, (Mgh,) The thing upon which a bride is raised (S, * A, K) and seated, (Mgh,) or shown or displayed, (M,) or upon which she stands (تقف [but this is probably a mistake for تَقْعُدُ, i. e. sits,]) when displayed to the bridegroom, (Msb,) in order that she may be seen (M, Mgh) [and distinguished] from among the women; (Mgh;) being a chair, (Mgh, Msb, TA,) or couch; (TA;) or consisting of pieces of cloth raised, and carpets laid smoothly for a seat: (M:) written with kesr (Msb, K) as being an instrument, (Msb,) or with fet-h [as being a place]: (Mgh:) accord. to some authorities, مِنَصَّةٌ and مَنَصَّةٌ seem to signify the same thing: (TA:) or the latter is the حَجَلَة [i. e. a kind of curtained canopy] (K, TA) over the مِنَصَّة: (TA:) from نَصَّ المَتَاعَ, q. v. (K.) It is said in a proverb, وُضِعَ فُلَانٌ عَلَى المِنَصَّةِ (assumed tropical:) Such a one was exposed to disgrace and infamy: (TA:) or to the utmost disgrace and infamy. (M.)

##### Türkçe

نَصَّ **الشَّىْءَ**
1 **نَصَّ الشَّىْءَ** ذ , (S,) muzârîsi **نَصُ٣َ** , (Mgh,) mastarı **نَصٌّ**, (Mgh, TA,) O, şeyi yükseltti; eş anlamlısı **رَفَعَهُ** [ki burada, ileride göstereceği üzere, birkaç mânada, benim onunla tercüme ettiğim İngilizce karşılık gibi anlaşılacaktır]. (S, Mgh, TA.) Bu, aslî mânadır: (TA:) yahut As’a göre, o, aşağıda gelecek **نَصَّ النَّاقَةَ**’dendir, bk. (S.) Sen dersin ki, **نَصَّ العَرُوسَ**, (M, K,) yahut **نَصَّتْهَا**, (A, Mgh,) yahut **نَصَّها النِّسَآءُ**, (Msb,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (A, Mgh,) mastarı da böyledir, (Msb,) O, yahut o (kadın), yahut kadınlar, gelini yükseltti, (A, Msb,) yahut oturttu, (K,) yahut yükseltti ve oturttu, (Mgh,) yahut gösterdi, yahut teşhir etti, (M,) **مِنَصَّة** üzerine, (M, A, Msb, K,) yahut **مَنَصَّة** üzerine. (Mgh.) Ve **نَصَّتِ الظَّبْيَةُ جِيدَهَا** Dişi ceylan boynunu yükseltti yahut yukarı kaldırdı. (M, TA.) Ve **نُصَّ فُلَانٌ سَيِّدًا** (mecaz:) Filân kimse bir efendi yahut reis olarak dikildi (ortaya kondu). (A, TA.) Ve **نَصَّ المَتَاعَ**, (M, K,) mastarı yukarıdaki gibi, (M,) O, eşyayı, yahut malları, yahut kap-kacağı, birini diğerinin üzerine koydu. (M, K.) Bundan dolayı, (TA,) **نَصَّ الحَدِيثَ**, (M, Msb, TA,) yahut **نَصَّهُ اِلَى صَاحِبِهِ**, (A,) muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibi, (M, Msb, TA,) (mecaz:) O, hadisi sahibine kadar yükseltti, yahut ona isnad etti, yahut ona nisbet etti; onu, onu zikrederek, yahut onu rivayet eden kimseleri kesintisiz biçimde yukarı doğru sıralayarak sahibine kadar zikrederek, onun otoritesi üzerine dayandırdı; yahut arada yalnız bir kişi varsa, onu sahibinden kendisine rivayet eden kişiyi zikretti; eş anlamlısı **رَفَعَهُ**; (M, TA;) [yani] **رَفَعَهُ اِلَى مَنْ قَالَهُ**: (Msb:) IAar der ki, (TA,) **النَّصُّ** şu mânaya gelir: **الاِسْنَادُ اِلَى الرَّئِيسِ الأَكْبَرِ** (mecaz:) [yukarıda açıklanan tarzda bir hadisi en büyük otorite sahibine—burada Muhammed’i yahut hadisin sahibini kastederek—yükseltmek, isnad etmek, nisbet etmek]; (K, TA;) [yani] **نَصُّ الحَدِيثِ** şu mânaya gelir: **اِسْنَادُهُ وَرَفْعُهُ اِلَى الرَّئِيسِ الأَكْبَرِ**. (Mgh.) Sen ayrıca dersin ki, **نَصَّ الحَدِيثَ اِلَيْهِ**, (K,) yahut **اِلَى فُلَانٍ**, (S,) (mecaz:) O, hadisi ona yahut filâna, yukarıda açıklanan tarzda, nisbet etti, yahut isnad etti, yahut yükseltti; eş anlamlısı **رَفَعَهُ**. (S, K.) Ayrıca **أَنَصُّ**’a da bak. ― -b2- **نَصَّ الشَّىْءَ** (farz edilen mecaz:) O, şeyi açık kıldı, belirgin kıldı, apaçık kıldı yahut belli etti; onu gösterdi, sergiledi, izhar etti, ortaya koydu, keşfetti yahut açığa çıkardı. (M, * K.) [Fiil, bir şey yükseltilmekle göze çarpar hâle geldiği için böyle kullanılmış görünür. Yukarıda **نَصَّ العَرُوسَ**’a bak.] ― -b3- [Bundan dolayı, **نَصَّ عَلَى شَىْءٍ مَّا**, muzârîsi ve mastarı yukarıdaki gibi, (mecaz:) O, yahut o (şey), (genellikle Kur’ân’daki bir pasaj yahut bir hadis hakkında söylenir,) herhangi bir belirli şey hakkında, başka bir şeye uygulanmaya elverişli olmayan, bir beyan yaptı, yahut açık, sarih, tereddütsüz bir bildirimde bulundu: ve bir şeyi özellikle yahut hususen zikretti; onu sözlerle tahsis etti yahut tayin etti; bu mânalarda çokça kullanılır: ve şu sözden de bunu anlarız:] **النَّصُّ** ayrıca şu mânaya gelir: **التَّوْقِيفُ وَالتَّعْيِينُ عَلَى شَىْءٍ مَّا**: (K:) [bunun yerine, **النَّصَّ عَلَى شَىْءٍ مَّا**’nın da **التَّوْقِيفُ وَالتَّعْيِينُ** mânasına geldiğini okumayı tercih ederim: ve şu gözlemi ekleyerek ki, **التوقيف**’in **النصّ** ile eş anlamlı oluşu, K’da madde **وقف**’ta, şeriatla özel bir ilişkiye hasredilmiştir: ve **النَّصُّ عَلَى الشَّىْءِ**’nin çoğu kez **تَعْيِينُهُ** mânasında açıklandığı bulunur; meselâ Har.’ın 377. sayfasında:] **النَّصُّ**’un bu mânaları, o kelimenin “yükseltme” ve “görünür kılma”yı ifade etmesinden mecazdır. (TA.) Ayrıca aşağıda **نَصٌّ**’a da bak. ― -b4- [**نَصَّهُ**’nun “onu yükseltti” ve bunun sonucu olarak “onu açık kıldı” mânasından, burada ardından gelen birkaç başka mâna türemiştir.] ― -b5- **يَنُصُّهُمْ** [görünüşe göre **يَنُصُّ مَا عِنْدَهُمْ** yerine] Herakliyus hakkında bir hadiste geçer; mânası (farz edilen mecaz:) O, onların görüşünü çıkarır ve açık kılar: (TA:) yahut **نَصَّ الرَّجُلَ**, (S, M, &c.,) mastarı yukarıdaki gibi, (M,) şu mânaya gelir: (mecaz:) O, adamı bir şey hakkında sorgulamada yahut sormada en uç noktaya vardı, (S, K,) onda bulunanı [o şey hakkındaki bilgiyi] ortaya çıkarmak için; (S;) yani (TA) (mecaz:) O, sorgulamada yahut sormada adamı sıkıştırdı ve onu bildiğinin en son haddini söylemeye zorladı; (A, TA;) yahut (farz edilen mecaz:) O, adamı bir şey hakkında, onda bulunanın [bilginin] en son haddini ortaya çıkarmak üzere sorguladı yahut sordu, (M.) [Ayrıca 3’e de bak.] ― -b6- [Aynı şekilde dersin ki,] **نَصَّ النَّاقَةَ**, (S, M, Mgh, K,) ve **الدَّابَّةَ**, (M, Msb,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (M,) mastarı da böyledir, (S, M,) O, dişi deveyi ve hayvanı yürüyüşte yahut adımda bütün gücüyle, yahut en son haddine kadar, yahut ölçünün ötesinde, kendini zorlamaya sevk etti; yahut **مَرْفُوع** denilen yürüyüşle yürüttü; eş anlamlısı **رَفَعَهَا فِى السَّيْرِ**: (M, Mgh:) yahut onun en son hızını ortaya çıkardı; (K, TA;) **النَّصُّ**’un **الرَّفْعُ** mânasına gelmesindendir; çünkü **رَفَعَهَا فِى السَّيْرِ** ibaresi zorunlu olarak yürüyüş süratinin en son haddini ortaya çıkarmayı içerir: (TA:) yahut o, onun sahip olduğu [süratin] en son haddini ortaya çıkarmak üzere şiddetli bir yürüyüşe gitti: (As, S:) yahut onu, en son hızını ortaya çıkaracak şekilde harekete geçirdi: (A'Obeyd, TA:) yahut onu sürdü yahut kışkırttı ve onun yürüyüşünü ortaya çıkardı: (Msb:) **نَصَّ**, tek başına da bir hadiste geçer, (M, Msb,) **رَفَعَ نَاقَتَهُ** mânasında: (M:) ve **نَاقَتَهُ** ↓ **نَصْنَصَ** da **نَصَّهَا** ile aynı mânaya gelir. (IKtt, TA.) Bir deve hakkında, onu fail yaparak ve fiili lâzım kılarak **نَصَّ** demezsin. (O, * TA.) [Ancak M’de, **النَّصُّ** ve **النَّصِيصُ**’un **السَّيْرُ الشَّدِيدُ** mânasına geldiği söylenmiş buluyorum; görünüşe göre bunların mastar olduğu, fiilin de **نَصَّ**, muzârîsinin kaideye göre **نَصِ٣َ** olduğu, “şiddetli yürüdü” yahut “şiddetle yürüdü” mânasına geldiği kastedilmektedir: ve Golius, İbn-Maaroof’un otoritesine dayanarak, bu fiilin lâzım kullanıldığını, mastarının **نَصِيصٌ** olduğunu, “valide incessit” mânasında olduğunu söyler: fakat aşağıda **نَصٌّ**’a bak.] ― -b7- [Bundan, görünüşe göre,] **النَّصُّ** ayrıca [bir hayvanı] sürme yahut kışkırtma mânasına gelir; eş anlamlısı **الحَثُّ**. (M.) ― -b8- Ve **نَصَّ الشَّىْءَ**, (M, K,) muzârîsi **نَصُ٣َ** , mastarı **نَصٌّ**, (TA,) O, şeyi hareket ettirdi; onu harekete yahut çalkantı hâline soktu; onu çalkaladı; onu kımıldattı; onu sarstı; (M, K;) bunun gibi ↓ **نَصْنَصَهُ** da. (S, M, K.) Bundan şu söz: **فُلَانٌ يَنُصُّ أَنْفَهُ غَضَبًا** (K, TA [CK’de yanlış olarak **يَنِصُّ**]) Filân kimse öfkeden burnunu oynatır. (TA.) Ve ↓ **نَصْنَصَ لِسَانَهُ** O, dilini oynattı; (S, M;) **نَضْنَضَهُ** gibi; (M;) ki bu, lehçe bir şekildir; (A'Obeyd, S;) ilkinin asıl olmasıyla; **ص**’ın, bazılarınca iddia edildiği gibi, **ض**’ın yerine geçirilmiş olmamasıyla; çünkü bu iki harf, birbirinin yerine geçebilir olacak şekilde aynı türden değildir. (M.) -A2- Ayrıca 8’e de bak.

2 **نَصَّ٣َ**: 3’e bak.

**ناصّهُ**
3 **ناصّهُ** ذ , (K,) mastarı **مُنَاصَّةٌ**, (TA,) O (bir adam, TA) onunla (yani alacaklısıyla) hesaplaşmada en son sınıra vardı; onda hiçbir şeyi eksik bırakmamak üzere; (K, TA;) bunun gibi ↓ **نصّصهُ** da, (K,) mastarı **تَنْصِيصٌ**. (TA.) O (Allah) onunla (yani bir adamla) sorgulamada ve hesap görmede en son sınıra vardı. (TA.) [Ayrıca 1’e de bak.]

**تناصّ القَوْمُ**
6 **تناصّ القَوْمُ** ذ Kavim yahut erkekler topluluğu birbirine sokuldu, sıkıştı, üst üste yığıldı. (TA.)

**انتصّ**
8 **انتصّ** ذ O, yahut o (şey), (devenin hörgücü hakkında söylenir, Lth, TA,) yükseldi, yukarı kalktı yahut yüksek oldu: (K, TA:) yahut (TA) düz ve dik oldu. (Lth, K, * TA.) [A’nın bir nüshasında, bu mânalarda ve devenin hörgücüyle ilgili olarak fiil **نَصَّ** yazılmıştır.] Sen ayrıca dersin ki, **انتصّت العَرُوسُ**, (M, K,) yahut **انتصّت على المِنَصَّةِ**, (A,) Gelin, **مِنَصَّة** üzerinde yükselmiş oldu, (A,) yahut oturmuş oldu, (K,) yahut gösterilmiş yahut teşhir edilmiş oldu, (M,) (M, A, K.) -A2- O (bir adam, TA) kendini topladı; büzüldü; yahut çekindi. (Ibn-'Abbلd, K, TA.)

**نَصْنَصَ**
R. Q. 1 **نَصْنَصَ** ذ , (S, M, K,) mastarı **نَصْنَصَةٌ**, (Sh, M,) O, yahut o (şey), hareket hâline yahut çalkantı hâline girdi; çalkalandı, kımıldadı yahut sarsıldı; hareket etti yahut sağa sola hareket etti; kendini kımıldattı; sallandı. (Sh.) O (bir adam) yürüyüşünde, dik durarak, sallandı. (M.) O (bir deve) yerden kalkarken sallandı yahut çalkantı hâline girdi. (M.) ― -b2- [Ayrıca,] deve hakkında söylenir; o, **حَصْحَصَ** gibidir; (S;) yani, (TA) şu mânaya gelir: O (deve) dizlerini yere sabitledi yahut sağlamlaştırdı ve kalkmadan önce harekete yahut çalkantı hâline girdi. (Lth, K, TA.) [Ayrıca **نَضْنَضَ**’a da bak.] ― -b3- Ve O (bir deve) yatmak için göğsüyle yerde bir çukur yer yaptı. (M, TA.) -A2- **نَصْنَصَ**’ın müteaddî kullanımı için, 1’in son kısmına, üç yerde, bak.

**نَصٌّ**
**نَصٌّ** ذ Herhangi bir şeyin sonu yahut ucu; (Az, S, M;) bir şeyin en sonu, yahut en uç sınırı, nihayeti, haddi, noktası yahut erişimi: bu, aslî mânadır. (Az, TA.) Bir hadiste, (S, M,) Ali hakkında, (S,) şöyle denmiştir: **اِذَا بَلَغَ النِّسَآءُ نَصَّ الحِقَاقِ, فَالعَصَبَةُ أَوُلَى بِهَا مِنَ الأُمِّ** (S, * M, K, *) yahut **نَصَّ الحَقَائِقِ**, (K, * TA,) fakat birincisi yaygın olarak bilinenidir; (TA;) yani Kadınlar olgun akıl dönemine ulaştıklarında, (Mbr, S, K, TA,) ve şeylerin gerçek tabiatlarını bildiklerinde, (K, madde **حق**, ) [o vakit baba tarafından erkek akrabalar, onu nikâhta tasarruf ettirmede anneden daha önceliklidir;] mânası: haklarını talep etmek için ehil oldukları o yaşa ulaştıklarında; [birinci kıraate göre;] çünkü buna **الحِقَاق** denir: (K, * TA:) yahut bulûğa erdiklerinde: (Az, TA:) yahut hak için çekişme konusu oldukları o döneme ulaştıklarında; her bir vasi, en çok hak sahibinin kendisi olduğunu ileri sürdüğünde: (K:) yahut hadisteki **الحقاق**, develere uygulanan aynı kelimeden mecazî bir terimdir [dördüncü yıla girerken]; (K, * TA;) ve bu durumda **الحقائق** da, bazılarına göre, aslında aynı mânaya gelir; **حِقَّةٌ**’nın çoğulu olarak; (TA, madde **حق**;) ve mânası: çocukluğun en uç haddine ulaştıklarında. (M, K.) -A2- İlim ehlinin örfî dilinde, şu mânaya gelir: (mecaz:) Allah ve Resulü tarafından açıkça yahut sarihçe beyan edilmiş yahut izhar edilmiş bir şey [yahut beyan]; vezni **فَعْلٌ** olup **مَفْعُولٌ** vezninin mânasında: (Msb:) yahut Kur’ân’ın ve hadislerin bir **نَصّ**’ı, yalnızca tek bir mânaya delâlet eden, ondan başkasını kabul etmeyen bir lafız, yahut ibare, yahut cümledir: (TA:) fukaha ve kelâmcıların örfî dilinde böyledir: (MF, K’nın **خُطْبَة**’si üzerine:) yahut Kur’ân’ın ve Sünnet’in lafızlarının zâhir yahut açık mânasının delâlet ettiği bir hüküm yahut düzenleme: **النَّصُّ**’un “yükseltme” ve “görünür kılma”yı ifade etmesinden; yahut bazılarınca, **نَصَّهُ**’nun “onun görüşünü çıkarıp açık kıldı” mânasından. (TA.) Bundan dolayı, amelî fukahanın kullanımında, şu mânaya da gelir: (mecaz:) bir delil yahut hüccet: (TA:) [ve özellikle bir iddianın ispatı için, delil olarak kullanılan Kur’ân yahut Sünnet metni.] Çoğulu [bu mânaların hepsinde] **نُصُوصٌ**’dur. (Msb.) ― -b2- [Ayrıca, (farz edilen mecaz:) bir müellifin, kitabın, yazının yahut pasajın metni yahut bizzat lafızları: bu mânada sıkça kullanılır.] -A3- Bir işin, yahut bir hâlin, yahut bir vakanın katılığı, güçlüğü yahut darlığı. (M, TA.) -A4- **سَيْرٌ نَصٌّ**, ve ↓ **نَصِيصٌ**, (S, K,) Bir hayvanın bütün gücüyle, yahut en son haddine kadar, yahut ölçünün ötesinde zorlandığı; yahut mümkün olan en son süratin ortaya çıkarıldığı şiddetli yürüyüş: [bu mâna S’de işaret edilmiş görünür, ifade edilmemiş olsa da;] eş anlamlısı **جِدٌّ رَفِيعٌ**: (K:) yahut birincisi, Az’ın bir yerde dediğine göre, hızlı yürüyüşün bir türü: yahut başka bir yerde dediğine göre, binek hayvanının ulaşabildiği en son yürüyüş: (TA:) yahut **نَصٌّ** ve ↓ **نَصِيصٌ** şiddetli yürüyüş yahut gitme mânasına gelir. (M.) 1’e bak.

**نَصِيصٌ**
**نَصِيصٌ** ذ : **نَصٌّ**’a bak, son cümle, iki yerde.

**هَوُ نَصَّاصُ الأَنْفِ**
**هَوُ نَصَّاصُ الأَنْفِ** ذ O, öfkeden burnunu [çokça] oynatan kimsedir. (Ibn-'Abbلd, K.)

**حَيَّةٌ نَصْنَاصٌ**
**حَيَّةٌ نَصْنَاصٌ** ذ Çokça hareket eden bir yılandır. (K.) [Ayrıca **نَضْنَاضٌ**’a da bak.]

**أَنَصُّ**
**أَنَصُّ** ذ [**نَصَّ الحَدِيثَ**’tan türetilmiş bir ism-i tafdîl, bk.]. ‘Amr İbn-Deenلr dedi ki: **مَا رَأَيْتُ رَجُلًا أَنَصَّ لِلْحَدِيثِ مِنَ الزُّهْرِىِّ** Ben, yukarıda açıklanan tarzda (madde **نَصَّ**’ta), bir hadisi sahibine yükseltmede, yahut isnad etmede, yahut nisbet etmede, Zührî’den daha **أَنَصُّ** bir adam görmedim; yani **أَرْفَعَ لَهُ** ve **أَسْنَدَ**. (TA.)

**مَنَصَّةٌ**
**مَنَصَّةٌ** ذ : aşağıda gelenin tamamına bak.

**مِنَصَّةٌ**
**مِنَصَّةٌ** ذ , (S, M, A, Msb, K,) yahut ↓ **مَنَصَّةٌ**, (Mgh,) Gelinin yükseltildiği (S, * A, K) ve oturtulduğu, (Mgh,) yahut gösterildiği yahut teşhir edildiği, (M,) yahut damada gösterilirken üzerinde durduğu ( **تقف** [fakat bu muhtemelen **تَقْعُدُ**, yani “oturur”, yerine bir hatadır]), (Msb,) görülmesi için (M, Mgh) [ve kadınlar arasından ayırt edilmesi için]; (Mgh;) bir sandalye, (Mgh, Msb, TA,) yahut sedir; (TA;) yahut yükseltilmiş kumaş parçalarından ve oturmak için düzgünce serilmiş halılardan oluşan: (M:) kesra ile yazılır (Msb, K) bir âlet olduğu için, (Msb,) yahut fetha ile [bir mekân olduğu için]: (Mgh:) bazı otoritelere göre, **مِنَصَّةٌ** ve **مَنَصَّةٌ** aynı şeyi ifade eder görünür: (TA:) yahut ikincisi, **مِنَصَّة** üzerindeki **حَجَلَة**’dir [yani perdeli bir tür gölgelik]; (K, TA) (TA:) **نَصَّ المَتَاعَ**’dan, bk. (K.) Bir darb-ı meselde şöyle denir: **وُضِعَ فُلَانٌ عَلَى المِنَصَّةِ** (farz edilen mecaz:) Filân kimse rezillik ve rüsvaylığa maruz bırakıldı: (TA:) yahut rezillik ve rüsvaylığın en son haddine. (M.)
