# نضب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نضب

باب الضاد والنون والباء معهما
ن ض ب، ن ب ض، ض ب ن مستعملات
نضب:
نَضَبَ الماءُ ينضُبُ نُضُوباً اذا ذَهَب في الأرض.
ونَضَبَ الدَّبَرُ اذا اشتَدَّ أثَرُه في الظَّهْر.
ونَضَبَتِ المَفازةُ اذا بَعُدَتْ، وخَرُقٌ ناضِبٌ: بعيد.
وأَنْضَبْتُ القَوسَ والوَتَرَ: لغةٌ في أَنْبَضْتُ، قال العجاج: تُرِنُّ إِرناناً اذا ما أنْضَبَا وهو أن تمُدَّ الوَتَرَ ثم تُرسِلُه.
وتَنْضُبُ اسمُ شَجَرٍ.
نبض:
الإنباضُ في ذِكر الوَتَر أجوَدُ، وكذلك القَوسُ، قال مْهَلْهِل:
أَنْبَضُوا مَعْجِسَ القِسِيِّ وأبْرَقْ		نا كما تُوعِدُ الفُحُوُل الفُحُولا
والعِرْقُ ينبِضُ نَبَضاناً أي يتحرَّك، ورُبَّما أَنْبَضَتْه الحُمَّى والوَجَعُ.
ومَنْبِض القلبِ: حيثُ تَراهُ يَنْبِضُ، وحيثُ تجِدُ هَمْسَ نَبَضانِه.
والنابِضُ اسم للغضب.
والمَنابِضُ: المَنادفِ في بعض الشعر، الواحدُ مِنْبَض مثلُ مِحْبَض، وأنشد:
لُغامٌ على الخَيْشومِ بعدَ هِبـابـهِ		كمَحْلوُجِ عُطْبٍ طَيَّرتَهُ المنابِض
والبَرق يَنْبِضُ أي يلمَعُ لَمَعاناً خفيفاً.
ضبن:
الضِّبْن: ما بين الإبْط والكَشْحِ.
وتقول: اضْطَبَنْتُ شيئاً أي حَمَلْتُه في ضِبني، ورُبَّما أخَذَه بيَدٍ فرَفَعَه الى فُوَيقِ سُرَّتِه فقال: أَضْطِبنُه أيضاً، فأوَّلُه الإبْطُ، ثم الحَضْنُ وأنشد:
لما تَفَلَّقَ عنه قَيْضُ بَيْضَـتِـهِ		آواه في ضِبْنِ مَضبُوٍّ به نَصَبُ
والضِّبنةُ: أهلُ الرجلِ لانّه يَضْطَبِنُها في كَنَفِه، وقيلَ: يُعانِقُها.
والضَّوْبانُ: الجَمَلُ المُسِنُّ، قال:
فقَرَّبْتُ ضَوْباناً قد اخضَرَّ نـابُـه		فلا ناضحي وانٍ ولا الغَرْبُ شَوَّلا
أي قلَّ فيه الماءُ فانْضَمَّ، ومنهم من يَرفع ضُوباناً.

### Türkçe

باب **الضاد** و**النون** و**الباء** معهما
**ن ض ب**، **ن ب ض**، **ض ب ن** kullanımdadırlar.

**نضب**:
Su **نَضَبَ** eder, **ينضُبُ** (eder), **نُضُوباً** (olarak); yani yere gidip (çekilip) kaybolduğu zaman.
Ve **الدَّبَرُ** **نَضَبَ** etti; yani sırtta izi şiddetlendiği zaman.
Ve **المَفازةُ** **نَضَبَتْ**; yani uzaklaştığı zaman; ve **خَرُقٌ ناضِبٌ**: uzak.
Ve yayı ve kirişi **أَنْضَبْتُ**: **أَنْبَضْتُ**’da bir dildir (lehçedir). **العجاج** dedi:
تُرِنُّ إِرناناً اذا ما أنْضَبَا
Ve o, kirişi uzatman, sonra onu salıvermen demektir.
Ve **تَنْضُبُ** bir ağaç adıdır.

**نبض**:
Kirişin zikrinde **الإنباضُ** daha iyidir; yay da böyledir. **مْهَلْهِل** dedi:
أَنْبَضُوا مَعْجِسَ القِسِيِّ وأبْرَقْ		نا كما تُوعِدُ الفُحُوُل الفُحُولا
Ve damar **ينبِضُ** **نَبَضاناً**; yani hareket eder; ve bazen hummâ ve ağrı onu **أَنْبَضَتْ**.
Ve kalbin **مَنْبِض**’i: onun **يَنْبِضُ** ettiğini gördüğün yer ve onun **نَبَضان**’ının fısıltısını bulduğun yer.
Ve **النابِضُ** öfkenin adıdır.
Ve **المَنابِضُ**: bazı şiirde **المَنادفِ** (demektir); tekili **مِنْبَض**’dır, **مِحْبَض** gibidir. Ve okudu:
لُغامٌ على الخَيْشومِ بعدَ هِبـابـهِ		كمَحْلوُجِ عُطْبٍ طَيَّرتَهُ المنابِض
Ve şimşek **يَنْبِضُ**; yani hafif bir parıltıyla parlar.

**ضبن**:
**الضِّبْن**: koltuk altı ile böğür arasıdır.
Ve dersin: bir şeyi **اضْطَبَنْتُ**; yani onu **ضِبني**mde taşıdım. Ve bazen onu bir elle alır da onu göbeğinin biraz üstüne kaldırır, sonra: onu **أَضْطِبنُه** de der. Böylece onun evveli koltuk altıdır, sonra kucaktır. Ve okudu:
لما تَفَلَّقَ عنه قَيْضُ بَيْضَـتِـهِ		آواه في ضِبْنِ مَضبُوٍّ به نَصَبُ
Ve **الضِّبنةُ**: adamın ehli (ailesi); çünkü onu kendi himayesinde **يَضْطَبِنُ** eder. Ve denildi ki: ona sarılır.
Ve **الضَّوْبانُ**: yaşlı deve; dedi:
فقَرَّبْتُ ضَوْباناً قد اخضَرَّ نـابُـه		فلا ناضحي وانٍ ولا الغَرْبُ شَوَّلا
Yani onda su azaldı da büzüldü; ve onlardan kimi **ضُوباناً**’ı ref‘ eder (üstün okur).
