# نضج (ن-ض-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Pişti

- Harfler: ن - ض - ج
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَضِجَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B6%D9%90%D8%AC%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَعِلَتْ | Pişti | 1 | 1 | [4:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/ayet/4:56.md) |

## Mücavir kökler — 13 mücavir (17 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Culud deri demektir
2. [صلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Ona yaslanırlar
3. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Bedr dolunay demektir
4. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
5. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
6. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
7. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ateş demektir
8. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Gem demektir
9. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Su yosunudur
10. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
11. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
12. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
13. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نضج |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طبخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%AE.md), [شوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A.md), [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) |
| Zıt Kök | [نيء](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%A3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Isı, ateş veya zamanın etkisiyle bir nesnenin çiğlik halinden çıkarak içten dışa tam kemale, pişme ve çözülme sınırına erişmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Fiziksel bir dokunun ateş tesiriyle nihai tükeniş ve yanma haddine varması |
| Çekirdek Özet 3 | Süreçlerin hamlıktan kurtulup nihai hüküm, kemal veya dönüşüm eşiğine ulaşması |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca basit bir yanma veya kavrulma olarak anlaşılıp dokunun kendi potansiyel sınırına ve nihai tükeniş eşiğine varış keyfiyetinin gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نض | İçten dışa doğru sızma, belirme, hareketlenme ve cevherin kendini açığa vurması; bu çekirdek suyun kaynaması ve fışkırmasını anlatan [نضخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE.md), şeylerin düzenle sıralanıp istiflenmesini anlatan [نضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF.md) ve tazelikle canlanmayı anlatan [نضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1.md) köklerinde de görülür | ج | Harekete toplanma, kesifleşme ve nihai bir neticeye varma boyutu katarak içsel sızıntı ve mayalanmayı tam bir pişme, olgunlaşma ve nihai sınıra varma haline dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Maddenin içindeki canlı potansiyelin, öz suyunun ve sürecin zamana yayılan hareketini temsil eder |
| ض | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | ص imgesinden türetme olup ses baskısıyla yoğunlaşan harf; nesnenin dış etki veya hararetle derinlemesine sıkışmasını, baskılanmasını ve kuşatılmasını ifade eder |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Taşınan yükün menzile ermesini, sürecin toplanıp nihai bir kemale ve sonuca bağlanmasını simgeler |
| نضج | İç potansiyelin baskı ve ısı altında toplanıp nihai eşiğe ermesi | Nesnenin iç cevherinin dıştan gelen baskı veya ısı ile yoğrulup taşınarak çiğlik halini geride bırakması ve nihai kıvamına ulaşması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Etin ateş üzerinde yahut meyvenin dalında güneş hararetiyle çiğlikten kurtulup yenecek veya tam eriyecek kıvama gelmesi; devenin gebelik süresini aşıp yavruyu kemale erdirmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Hutay’e dişi devenin gebelik süresini uzatıp yavruyu iyice olgunlaştırmasını şu mısra ile tasvir etmiştir: وصهباء منها كالسفينة نضّجت / بها الحمل حتى زاد شهراً عديدها |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ömer’den nakledilen rivayette küçük çocukların kendi başlarına bir paçayı dahi pişirip yemeye güç yetiremedikleri şu ibareyle aktarılır: فترك صبية صغارا ما ينضجون كراعا |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça نضج kökü, merkezi Sami dillerinde hararet, pişme ve olgunlaşma sahasında özelleşmiş bir yapı sergiler. Kökün ilk iki harfi olan نض çekirdeği, Sami dillerinde sıvının dışarı vurması, sızması, nemlenmesi ve cevherin içten dışa hareketiyle bağlantılıdır (Aramice ve İbranicedeki nḍh / ndx su serpme, fışkırma hatları gibi). Klasik İbranice ve Süryanicede mutfak anlamındaki doğrudan pişirme eylemi için daha ziyade b-š-l (Arapça [بشل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D9%84.md)) kök ailesi veya yanma için s-r-p türevleri kullanılırken, Arapçada نضج kökü ısı ve zamanın ortak tesiriyle nesnenin yapısal dokusunun çözülüp nihai kıvama ermesi anlamında belirgin bir semantik özelleşme yaşamıştır. Kök, salt harici bir yakılmayı değil, hararetin nesnenin en iç merkezine kadar nüfuz ederek onu çiğlikten büsbütün arındırmasını ifade eden özgün bir Arapça gelişim çizgisi taşır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نض ikili kökünden türeme | Sıvının sızması ve iç dinamizmin dışa vurması çekirdeğinin ısı ve zamanla kemale erişe evrilmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Merkezi Sami ısı/olgunluk alanı | Pişirme ve olgunlaşma süreçlerinde yapısal başkalaşımı anlatan bölgesel Sami semantik tabakası | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan soydaş biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نضج | Anlamlı | Pişmek, olgunlaşmak | Isı ve zaman tesiriyle tam kıvama ve nihai sınıra erişmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نجض | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmamıştır; Kur'an'da geçmez |
| ضنج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmamıştır; Kur'an'da geçmez |
| [ضجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D9%86.md) | Anlamlı | Dağ adı | Tihâme bölgesindeki bir dağa verilen الضجنان adında daralmış isimleşme | Tehzîbü'l-Luğa yalnızca özel isim olarak kaydeder; Kur'an'da geçmez |
| جنض | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmamıştır; Kur'an'da geçmez |
| جضن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmamıştır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نضج | Merkez | Kemale erme, pişme | Isının nesnenin özüne işleyerek onu nihai dönüşüm haddine ulaştırması | Maddenin iç yapısının hamlıktan bütünüyle kurtulması |
| [طبخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%AE.md) | Komşu | Pişirme eylemi | Tencerede veya kapta su ve ateşle yapılan genel hazırlık süreci | Eylemin kendisine odaklanır, nihai tükeniş şart değildir |
| [شوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D9%8A.md) | Komşu | Kızartma | Ateşin doğrudan yüzeye vurarak kurutması ve kızartması | Yüzeydeki kuruma ve kavrulma ağırlıklıdır |
| [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) | Komşu | Ulaşma, erme | Bir mesafeyi veya süreci tüketerek gayeye varma | Isı şartı olmaksızın genel hedefe erişmeyi anlatır |
| [نيء](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%A3.md) | Zıt | Çiğlik, hamlık | Ateş veya güneş görmemiş, olgunlaşmamış olma durumu | Nesnenin henüz hiçbir dönüşüm sürecinden geçmediğini bildirir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نضج | Pişmek, olgunlaşmak | Isı ve zaman vasıtasıyla nesnenin çiğlik sınırını aşıp nihai kıvama veya tükenişe varması | Kesin |
| Latince | Maturare, percoquere | Tam olgunlaşmak, iyice pişmek | Maddenin zamanla kıvam bulmasını ve ateşle sonuna kadar pişmesini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To ripen, to be thoroughly cooked | Olgunlaşmak, içi dışı tam pişmek | Meyve için ermeyi, et için çiğliğin bütünüyle yok olduğu nihai pişmeyi anlatır | Güçlü |
| Almanca | Reifen, durchgaren | Olgunlaşmak, tam pişmek | Sürecin kemale ermesini ve besinin en iç noktasına kadar pişirilmesini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Mûrir, cuire à point | Olgunlaşmak, tam kıvamında pişmek | Ham halden çıkıp içsel potansiyelin son noktasına varmasını karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَضِجَتْ | Derilerin ateş tesiriyle nihai tükenişe uğraması, tam kavrulup his kabiliyetini yitirmesi | Uhrevi ceza bağlamında derilerin yanıp işlevsizleştiği sınır; Nisâ [4:56](https://lisan.digital/tr/ayet/4:56.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cezanın sürekliliği | Yanan derilerin yenilenmesi karşısında azabın ve bedensel kimliğin devamlılığı | Acıyı duyumsama eşiğinin sıfırlanması ve dokunun tükeniş haddi |
| Fıkıh | Yiyecek ve kurban hükümleri | Etin çiğlik halinden çıkıp pişmiş sayılacağı sınırın tespiti | Yenebilirlik ve temizlenme kıvamının tayini |
| Tefsir | Nisâ [4:56](https://lisan.digital/tr/ayet/4:56.md) tefsiri | Derinin yanıp kömürleşmesi veya duyarlılığını kaybetmesi üzerine tazelenmesi | Hararetin dokuyu tüketme sınırına varması |
| Hadis | Ahlaki ve ameli olgunluk | Görüşün veya bir işin aceleye getirilmeden pişirilip kemale erdirilmesi | Fikri ve ameli istihkâm, acelecilikten kaçınma |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi müeyyide | Nihai dönüşüm | Sorumluluğun bedensel karşılığını tamamlama | Azabın veya imtihanın yarım kalmayıp tam netice doğurması | Güçlü |
| İlmi | Fikri üretim | Rüşd ve istihkâm | Bilgiyi ham iddiadan çıkarıp tahkike ulaştırma | Bir nazariyenin delillerle tam pişip tutarlı hale gelmesi | Güçlü |
| Siyasi | Karar alma mekanizması | Şûranın kemali | Aceleci siyasetlerin olgunlaştırılması | İstişarenin toplum ve devlet lehine tam kıvama erdirilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve piyasa | Malın nihai mamul oluşu | Hammaddenin tüketim eşiğine erişmesi | Tarımsal veya sınai ürünün piyasaya sürülecek kemale varması | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik faz dönüşümü ve reaksiyon tamamlanması | Bir sistemin dış enerji transferi altında kritik aktivasyon eşiğini aşarak yeni bir denge veya tükeniş durumuna geçmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal ve zihinsel olgunlaşma | Toplumsal yahut bireysel düşüncelerin kriz ve tecrübe süzgecinden geçerek rüşd düzeyine erişmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece mutfakta yemek pişirmekle veya basitçe derinin alev almasıyla sınırlandırılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir yapının harici tesirle kendi iç potansiyelinin ve dayanma sınırının nihayetine kadar tüketilmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki derilerin yanması tasvirinin sıradan bir alev teması sanılması ve acı duyumunun sona erdiği biyolojik tükeniş eşiğinin anlaşılamaması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlıkların ve süreçlerin hamlık ile kemal, başlangıç ile nihai tükeniş arasındaki eşik noktasını tek bir kelimeyle bildirmesi bakımından kritiktir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret tasvirlerinde bedensel azabın sürekliliğini ve biyolojik hissiyatın yenilenme zorunluluğunu anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın mekanik bir yanmadan ibaret olduğu algısını yıkarak, dokunun duyarlılığını bütünüyle kaybettiği nihai sınıra işaret eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ateş veya güneş hararetinin nesnenin özüne işleyerek onu çiğlikten kurtarması, gevşetmesi ve nihai kıvamına eriştirmesi.
- Soyut anlam: Bir sürecin, fikrin veya varlığın maruz kaldığı etkiler neticesinde kemal, hüküm ve tükeniş sınırına ulaşması.
- Sistematik karşılık: Sisteme giren enerjinin kritik eşiği tüketerek varlığı bir halden diğer nihai hale aktarması.
- LaTeX modeli: $$E(t) = \int_0^t \Phi(\tau) \, d\tau \ge E_c \implies S \to S^*$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ nesnenin başlangıçtaki ham veya çiğ durumunu, $\Phi(\tau)$ zamana bağlı olarak uygulanan hararet ve basınç akısını, $E(t)$ nesnenin içine nüfuz eden toplam birikimli enerjiyi temsil eder. Birikimli enerji nesneye özgü kritik eşik olan $E_c$ değerine ulaştığında veya onu aştığında, nesne geri dönüşsüz biçimde $S^*$ ile gösterilen nihai olgunluk, pişme veya biyolojik tükeniş durumuna evrilir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6%D8%AC/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/ayet/4:56.md) — نَضِجَتْ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمًا

Meal (IK): Şüphesiz ki ayetlerimizi inkar edenleri yakında ateşe atacağız. Derileri piştikçe azabı duysunlar diye, derilerini değiştirip yenileyeceğiz. Allah; Aziz, Hakim olandır.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والضاد والنون معهما
ض ج ن، ن ض ج يستعملان فقط
ضجن:
ضَجنانُ: موضعٌ.
والضَّوجانُ من الدَّوابِّ والإبل: كلُّ يابسِ الصُّلبِ.
ونخلةٌ ضَوجانةٌ أي يابسة كزَّةُ السَّعفِ والعَصَا.
نضج:
نَضِجَ نَضجاً ونُضجاً، والنُّضجُ الاسم والنَّضجُ المصدر.
يقال: جاد نُضجُ هذا اللَّحمُ "وقد أنضجَه الطاهي" وأتى به هو نَضيجُ مُنضَجٌ.
ورجل نَضيجُ الرأي والأمر أي: مُحكمه.

##### Türkçe

**باب الجيم والضاد والنون معهما**
**ض ج ن**, **ن ض ج** yalnızca kullanılırlar.

**ضجن**:
**ضَجنانُ**: bir yerdir.
Binek hayvanlarından ve develerden **الضَّوجانُ**: sert olanın kurusu olanın hepsi.
Ve bir hurma ağacı **ضَوجانةٌ**; yani kuru; (öyle ki) yaprak sapının ve değneğin sertliği gibi.

**نضج**:
**نَضِجَ** **نَضجاً** ve **نُضجاً**; **النُّضجُ** isimdir ve **النَّضجُ** mastardır.
Denir ki: “Bu etin **نُضجُ** iyi oldu; ‘ve onu aşçı pişirdi’ ” ve onu getirir; o, **نَضيجُ** **مُنضَجٌ**dur.
Ve bir adam **نَضيجُ** görüş ve iş; yani: onun sağlamlaştırılmışı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَضِجَ الثَمَرُ واللحمُ نُضْجاً ونَضْجاً، أي أدركَ فهو نَضيج وناضِج. وأنْضَجْتُهُ أنا. ورجلٌ نَضيجُ الرأي: مُحْكَمُهُ. ونَضَّجَتِ الناقةُ بولَدِها، إذا جازت السنةَ ولم تُنْتَجْ. قال حميد بن ثَوْرٍ:
وصَهْباءَ منها كالسَفينة نَضَّجَـتْ		به الحَمْلَ حتَّى زادَ شهراً عَديدُها
فهي مُنَضِّج، ونوقٌ مُنَضِّجاتٌ.

##### Türkçe

**نَضِجَ** meyve ve et **نُضْجاً** ve **نَضْجاً** (olarak), yani olgunlaştı; böylece o **نَضيج** ve **ناضِج**’dir. Ben onu **أنْضَجْتُهُ**. Ve bir adam **نَضيجُ الرأي**: onunki sağlamlaştırılmış olanıdır. Ve dişi deve, yavrusuyla **نَضَّجَتِ**; bir yılı geçtiği hâlde doğurmamışsa. Humeyd b. Sevr dedi ki:
وصَهْباءَ منها كالسَفينة نَضَّجَـتْ		به الحَمْلَ حتَّى زادَ شهراً عَديدُها
Böylece o **مُنَضِّج**’dir; ve dişi develer **مُنَضِّجاتٌ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ض ن
نضج ، ضجن
استعمل منه : نضج ، ضجن .
ضجن : أما ضجن فلم أسمع فيه شيئاً مستعملاً غير جَبَل بناحِيةِ تِهَامَةَ ، يُقالُ له : ضَجْنَانُ .
ورُوِيَ في حديث عمرَ ، ولستُ أدْرِي مِمَّ أُخِذَ .
نضج : يقال : نَضِجَ العنبُ والثمرُ واللحمُ ، قديراً ، وشِوَاءً يَنْضَج نَضْجاً ونُضْجاً ، والنُّضْج : الاسمُ .
يقال : جَادَ نُضْجُ هذا اللّحم ، وقد أنْضَجه الطّاهي ، وهو نَضِيج مُنْضَجٌ .
ورَجُلٌ نَضِيجُ الرأيِ إذا كان مُحكَمَ الرأيِ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) قال : إذا حَمَلتِ الناقةُ فجَازَتِ السَّنةَ من يوم لَقِحَتْ قيل : أدْرَجَتْ ونضَّجَت ، وقد جَازت الحَقَّ ، وحَقُّها : الوقتُ الذي ضُرِبَتْ فيه ، ويقال لها مِدْرَاجٌ ، ومُنَضِّجٌ .
وأنشد المَبردُ للطِّرِمَّاح :
سوفَ تُدْنِيكَ مِن لَمِيسَ سَبَنْدَا
ةٌ أَمَارَتْ بالبَوْلِ مَاءَ الكِرَاضِ
أَنضَجَتْهُ عِشرين يوماً وَنِيلَتْ
حِينَ نِيْلَتْ يَعَارَةً في عِرَاضِ
قال : أَنضجَتْهُ عشرين يوماً إنما يريدُ بَعْدَ الحَول من يومِ حَمَلَتْ فلا يَخرج الولَدُ إلا مُحْكَماً ، كما قال الآخرُ وهو الحُطيئة :
لأدْمَاءَ منها كالسَّفِينةِ نَضَّجَتْ
به الحَوْلَ حتّى زادَ شَهْراً عَدِيدُها
( قلتُ أنَا ) : أمَّا بيتُ الحُطيئةِ وما ذُكِرَ فيه منَ التَّنْضِيج فهو كما فسَّرَه المُبَرَّدُ .
وأما بيتُ الطِّرمَّاحِ فمعناه غيرُ ما ذهب
إليه ، لأنّ معناه في بيتِه صِفة النّاقة نفسِها بالقوّة ، لا قوَّةَ وَلدِها ، أراد أنّ الفحل ضَرَبَها يَعارَةً ، لأنَّها كَانَتْ نَجِيبة ، فضنَّ بها صاحبُها لنجابتها عن ضِرَاب الفحل إياها ، فعارضها فحلٌ فضرَبَها فأَرْتَجَتْ على مائه عشرين يوماً ثم ألقَتْ ذلك الماءَ ، قبلَ أنْ يُثقِلَها الحَمْلُ فتذهبَ مُنَّتُها .
ورَوَى الرواةُ البيتَ : أضمرتْهُ عِشرين يوماً لا أنضَجَتْهُ ، فإن رُوِي أنضجَتْهُ فمعناهُ أن ماء الفحْل نَضِج في رَحِمِها عشرِين يوماً ثم رمت به كما تَرْمِي بولدها التام الخَلْقِ ، وبقي لها مُنَّتُها ولها طِرْقها .

##### Türkçe

خ ض ن
**نضج** , **ضجن**
Ondan kullanılan: **نضج** , **ضجن**.

**ضجن**: **ضجن**’e gelince, onda, **تِهَامَةَ** tarafında bir dağdan başka kullanılmış bir şey işitmedim; ona: **ضَجْنَانُ** denilir.
Ve **عمرَ** hadîsinde rivayet olundu; ben de nereden alındığını bilmiyorum.

**نضج**: Denilir: **نَضِجَ** üzüm ve meyve ve et; tencerede, ve kızartma olarak; **يَنْضَج** **نَضْجاً** ve **نُضْجاً**; ve **النُّضْج**: isimdir.
Denilir: Bu etin **نُضْجُ**’u iyi oldu; ve onu aşçı **أنْضَجه**; ve o, **نَضِيج** **مُنْضَجٌ**’dır.
Ve bir adam **نَضِيجُ الرأيِ**’dir; eğer sağlamlaştırılmış görüş sahibi ise.

( **أبو عبيد**’in **الأصمعي**’den rivayeti ) dedi: Dişi deve gebe kaldığında, **لَقِحَتْ** olduğu günden bir yılı geçerse, **أدْرَجَتْ** ve **نضَّجَت** denilir; ve **الحَقَّ**’ı geçmiştir; onun **حَقُّها**’sı: vurulduğu vakittir; ve ona **مِدْرَاجٌ** ve **مُنَضِّجٌ** denilir.

Ve **المَبردُ**, **الطِّرِمَّاح**’a ait olarak inşad etti:
سوفَ تُدْنِيكَ مِن لَمِيسَ سَبَنْدَا
ةٌ أَمَارَتْ بالبَوْلِ مَاءَ الكِرَاضِ
أَنضَجَتْهُ عِشرين يوماً وَنِيلَتْ
حِينَ نِيْلَتْ يَعَارَةً في عِرَاضِ

Dedi: **أَنضَجَتْهُ** yirmi gün; ancak, taşıdığı günden bir yıl sonrasını kasteder; böylece yavru ancak sağlamlaştırılmış olarak çıkar; nitekim diğeri dedi, o da **الحُطيئة**’dir:
لأدْمَاءَ منها كالسَّفِينةِ نَضَّجَتْ
به الحَوْلَ حتّى زادَ شَهْراً عَدِيدُها

( Ben dedim ) : **الحُطيئة**’nin beyti ve onda **التَّنْضِيج**’den zikredilen şey, **المُبَرَّدُ**’ün onu tefsir ettiği gibidir.
**الطِّرمَّاح**’ın beytine gelince, manası onun gittiği şeyden başkadır; çünkü onun beytindeki manası, kuvvetle, dişi devenin bizzat kendisinin sıfatıdır; yavrusunun kuvveti değil. Kastetti ki aygır onu **يَعارَةً** olarak vurdu; çünkü o **نَجِيبة** idi; sahibi, onun **نجابتها**’sı sebebiyle aygırın onu vurmasından onu kıskandı; derken bir aygır ona rastladı da onu vurdu; o da onun suyuna yirmi gün boyunca **أَرْتَجَتْ**; sonra o suyu attı; hamilelik onu ağırlaştırmadan önce; böylece onun **مُنَّتُها**’sı gider.

Ve râviler beyti şöyle rivayet etti: **أضمرتْهُ** yirmi gün; **أَنضَجَتْهُ** değil. Şayet **أَنضَجَتْهُ** rivayet olunursa, manası: aygırın suyu onun rahminde yirmi gün **نَضِج** oldu; sonra onunla, tam yaratılışlı yavrusuyla attığı gibi attı; ve onun **مُنَّتُها**’sı kaldı; ve onun **طِرْقها**’sı vardır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والضاد وما يثلثهما)
(نضل)  النون والضاد واللام: أصَيلٌ يدلُّ على رمْيٍ ومُراماة. ونَضَلَ فلاناً: راماه بالنِّضال فغَلَبه في ذلك. وهو يُناضِل عن فلانٍ: يتكلَّم عنه بعُذرِه، كأنَّه يُرامي دونَه. وانتضَلْتُ سهماً من الكنانة. ويقال استعارةً: انتضَلْتُ رجلاً من القَوم: اخترتُ منهم. وانتضال الإبل: رَمْيُها بأيديها في السَّير. وانتضلوا وتَناضَلوا: رمَوا بالسَّبق. وانتضَلْنا بالكلام والأحاديث، استعارةٌ من نِضال السَّهم. قال لبيد:
فانتضلنا وابنُ سَلْمَى قاعدٌ *** كَعتِيق الطير يُغضِي ويُجَلّ([1])(نضا)  النون والضاد والحرف المعتلّ وأكثره الواو: أصلٌ صحيح يدلُّ على سَرْيِ الشَّيء([2]) وتدقِيقه وتجريده. منه نَضَا السَّيفَ من غِمْده. ونَضَا السّهمُ: مضى. ونَضَا الفرسُ الخيلَ: سَبقَها، كأنَّه انجرد ممَّا بينها. ونضا الحِنَّاءُ عن اليد: ذهب. ونَضَوْتُ ثوبِي: ألقيتُه عَنِّي. قال امرؤ القيس:
فجِئتُ وقد نَضَتْ لنومٍ ثيابَها *** لدى السِّتْر إلاَّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ
والنِّضْو من الإبل: الذي أنضَتْه الأسفار: كأنَّه برَتْه وجرَّدَتْه من اللحم. وأنْضَى الرّجُل: أصبَحَ بعيرُه نِضْواً. ومنه أنْضَيتُ الشَّيء: أخلَقْته. ونِضْوُ اللِّجام: حدائده بلا سُيور. ونَضِيُّ السَّهم: قِدْحُه، وهو ما جاوز الرِّيشَ إلى النَّصْل، وذلك لأنَّه بُرِيَ حتَّى صار نِضْواً. ونَضِيُّ الرُّمح: ما فوق المَقْبِض من صدره. والنَّضِيُّ: مُنْتَصَب العُنُق، وهو على معنى التَّشبيه، والجمع أنضِيَة. قال:
* وطُولِ أنْضِيَة الأعناقِ واللِّمَمِ([3]) *
(نضب)  النون والضاد والباء كلمةٌ تدلُّ على انكشاف شيءٍ وذهابه. ونضب  الماءُ: بَعُدَ، نضوباً. ونَضَبت المفازةُ، كأنَّها انجردت. وخَرْقٌ ناضب: بعيد.
وشذَّ عنه التَّنْضَب: شَجَر.
(نضج)  النون والضاد والجيم أصلٌ يدلُّ على بلوغ النهاية في طَبخِ الشَّيء، ثم يستعار في كلِّ شيء بَلَغَ مدى الإحكام. ونَضِجَ التَّمْر واللَّحمُ نُضجاً، وأنضَجْتُه أنا. وأنضَجَتْه الشَّمسُ إنضاجاً. ويستعار هذا فيقال: هو نَضِيج الرَّأْي: مُحكَمُه. والنَّاقة إذا جاوزَتْ وقتَ وِلادِها ولم تَلِد نَضّجَت، وهي مُنَضّجٌ، وهنّ مُنَضِّجات. قال:
هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ كُنَّ قِدْماً *** يَزِدْنَ على العديد قُرابَ شَهْرِ([4])(نضح)  النون والضاد والحاء أصلٌ يدلُّ على شيءٍ يُندَّى، وماء يُرشّ. فالنَّضْح: رشُّ الماء. ونَضَحتُه. قال أهلُ اللُّغة: يقال لكلِّ ما رقَّ: نَضْحٌ وهذا هو القياس الذي ذكرناه، لأنَّ الرَّشَّ رقيق. يقال: نَضَحت البيتَ بالماء. ونَضَح جِلدُه بالعَرَق. والسَّانية ناضحٌ. ونَضَحوهم بالنَّبْل، وهذا على جهة التَّشبيه. ونَضَح عن نفسه، كأنَّه رامَى عنها بالحُجّة. وفي الحديث: "انْضَحُوا عَنَّا الخَيل لا نُؤْتَى مِن خَلْفِنا"، أي ارمُوهم بالنُّشّاب. والنَّضيح والنَّضَح: الحوض، لأنَّه يُنضَح بالماء. ونَضَح الغضا: تَفَطَّر، وكأنَّ سقوطَ نَورِه يشبَّه بنَضْح الماء. قال أبو طالب:
بُورِك الميِّت الغريب كما بو *** رِكَ نَضْحُ الرُّمّانِ والزَّيتونُ([5])قال ابنُ الأعرابيِّ: سمِّي الحوضُ نضيحاً لأن يَنضَح عطَشَ الإبل، أي يبُلُّه. قال الخليل: والرّجُل يُقرَف بأمرٍ فيَنْتَضحُ منه، إذا أظهَرَ البراءةَ وبرَّأَ نفسَه منه جَهْدَه.
(نضخ)  النون والضاد والخاء قريبٌ من الذي قبله، إلاَّ أنّه أكثر منه([6]). يقولون: النَّضْخ كاللّطْخ من الشّيء يبقى له أثَر. ونَضَخ ثوبَه بالطِّيب. وغَيثٌ نضّاخٌ: غزير. وعينٌ نضّاخة: كثيرة الماء.
(نضد)  النون والضاد والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَمّ شيءٍ إلى شيءٍ في اتِّساقٍ وجمعٍ، منتصباً أو عريضاً. ونَضَدْتُ الشيءَ بعضَه إلى بعضٍ متَّسقاً أو مِن فَوق. والنَّضَد: المنضود من الثِّياب. قال النابغة:
خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])والنَّضَد: السَّرِيرُ يُنضَد عليه المتاع. وأنْضاد الجِبال: جنادلُ بعضُها فوق بعض. والنَّضَد من السَّحاب كالصَّبير، يكون بعضُه إلى بعض، والجمع أنضاد. وأنضادُ القوم: جماعاتهم وعَدَدُهم. ونَضَدُ الرَّجُلِ: أعمامُه وأخوالُه الذين يتجمَّعون لنُصرته. والنَّضَد: الشَّرَف. ونَضائد الدِّيباج: جمع نَضِيدة، وهي الوِسادةُ وما حُشِيَ من المَتَاع. قال ابن دريد([8]): وما نُضِد بعضُه على بعضٍ فهو نَضِيد.
(نضر)  النون والضاد والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على حُسنٍ وجمالٍ وخُلوص. منه النَّضْرة: حُسْن اللَّون، ونَضَُِرَ يَنْضَُر. ونَضَّر اللهُ وجهَه: حسَّنَه ونوَّره. وفي الحديث: "نضَّر الله امرأً سمِعَ مقالتي فوعاها". وأخْضَرُ ناضرٌ. ويقال هذا في [كُلِّ] مشرقٍ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَة﴾ [القيامة 22]. والنَّضير: الذَّهب، لحُسنه وخلوصه. قال:
إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])وقَدَحٌ نُضَارٌ: اتُّخِذ من أثْلٍ يكون بالغَوْر، ولعلَّه أن يكون حَسَناً.
--------------ـــ
([1])  ديوان لبيد ص 16 طبع 1881 والبيان (1: 266).
([2])  السرى: الكشف، يقال سرى عنه الثوب سرياً: كشفه، والواو أعلى.
([3]) لليلى الأخيلية، ويروى للشمردل بن شريك اليربوعي. اللسان (نضى) والحيوان (3: 91) والكامل 35 وأمالي القالي (1: 238) والعقد (6: 228). وصدره: * يشبهون ملوكاً في تجلتهم *
([4]) للراعي كما في اللسان (نضج)، وأنشده في المجمل.
([5]) ديوان أبي طالب 7 مخطوطة الشنقيطي واللسان (نضح). وروي القصيدة مرفوع، وضبط في اللسان بالكسر خطأ.
([6]) في الأصل: "من الذي".
([7])  ديوان النابغة 17 واللسان (نضد).
([8])  الجمهرة (2: 277).
([9])  للأعشى في ديوانه 108 واللسان (نضر).

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الضاد** وما يثلثهما)
(**نضل**)  **النون** ve**الضاد** ve**اللام**: Asıl (bir kök)tir; bir atışa ve karşılıklı atışmaya delâlet eder. Ve “**نَضَلَ** falancayı”: onu **النِّضال** ile (ok atışmasıyla) karşılıklı atıştı da bu hususta ona galip geldi. Ve “o falanca adına **يُناضِل**”: onun özrüyle onun hakkında konuşur; sanki onun önünde karşılıklı atışıyor gibidir. Ve “**انتضَلْتُ** bir oku **الكنانة**’den”: (onu) sadaktan çıkardım. Ve mecaz olarak denir: “**انتضَلْتُ** kavimden bir adamı”: onlardan seçtim. Ve “**انتضال الإبل**”: yürüyüşte elleriyle (ayaklarıyla) atmasıdır. Ve “**انتضلوا** ve**تَناضَلوا**”: üstünlük için attılar. Ve “**انتضَلْنا** söz ve hadislerle”: okun **نِضال**’ından alınmış bir mecazdır. Lebîd dedi:
فانتضلنا وابنُ سَلْمَى قاعدٌ *** كَعتِيق الطير يُغضِي ويُجَلّ([1])(**نضا**)  **النون** ve**الضاد** ve illetli harf; çoğu **الواو**’dur: sahih bir asıldır; şeyin akıp gitmesine([2]) ve inceltilmesine ve soyulup arındırılmasına delâlet eder. Ondandır: “**نَضَا** kılıcı kınından.” Ve “**نَضَا** ok”: geçti (gitti). Ve “**نَضَا** at, atları”: onları geçti; sanki aralarındaki şeyden soyunup sıyrılmış gibidir. Ve “**نضا** kına elden”: gitti. Ve “**نَضَوْتُ** elbisemi”: onu benden attım. İmru’ul-Kays dedi:
فجِئتُ وقد نَضَتْ لنومٍ ثيابَها *** لدى السِّتْر إلاَّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ
Ve develerden **النِّضْو**: seferlerin zayıflatıp eritttiği; sanki onu yontmuş ve etten soyup arındırmış gibidir. Ve “**أنْضَى** adam”: devesi **نِضْواً** olarak sabahladı. Ve ondandır: “**أنْضَيتُ** şeyi”: onu eskittim. Ve “**نِضْوُ اللِّجام**”: kayışlar olmaksızın onun demirleridir. Ve “**نَضِيُّ السَّهم**”: onun **قِدْح**’ı; o, tüyü aşıp **النَّصْل**’a kadar olan kısımdır; bu, yontulup **نِضْواً** hâline geldiği içindir. Ve “**نَضِيُّ الرُّمح**”: göğsünün **المَقْبِض**’inin üstündeki kısım. Ve “**النَّضِيُّ**”: boynu dik olan; bu, teşbih mânası üzeredir; çoğulu **أنضِيَة**’dir. Dedi:
* وطُولِ أنْضِيَة الأعناقِ واللِّمَمِ([3]) *
(**نضب**)  **النون** ve**الضاد** ve**الباء**: bir şeyin açığa çıkmasına ve gitmesine delâlet eden bir kelimedir. Ve “**نضب** su”: uzaklaştı; **نضوباً**. Ve “**نَضَبت** çöl”: sanki soyunup çıplaklaştı. Ve “**خَرْقٌ ناضب**”: uzak (yer).
Ve ondan şâz olan: **التَّنْضَب**: ağaç.
(**نضج**)  **النون** ve**الضاد** ve**الجيم**: bir şeyin pişirilmesinde nihayete ulaşmaya delâlet eden bir asıldır; sonra, sağlamlaştırmanın sınırına ulaşan her şeyde mecaz yapılır. Ve “**نَضِجَ** hurma ve et **نُضجاً**”; ve ben onu “**أنضَجْتُه**”. Ve güneş onu “**أنضَجَتْه** **إنضاجاً**”. Ve bu mecaz yapılır da denir: “o, görüşün **نَضِيج**’idir”: onun sağlam olanıdır. Ve deve, doğum vaktini aşıp doğurmazsa “**نَضّجَت**”; o **مُنَضّجٌ**’dur; onlar **مُنَضِّجات**’tır. Dedi:
هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ كُنَّ قِدْماً *** يَزِدْنَ على العديد قُرابَ شَهْرِ([4])(**نضح**)  **النون** ve**الضاد** ve**الحاء**: ıslatılan bir şeye ve serpiştirilen suya delâlet eden bir asıldır. Artık **النَّضْح**: su serpmektir. Ve “onu **نَضَحتُ**.” Dil ehli dedi: incelen her şeye “**نَضْحٌ**” denir; bu, zikrettiğimiz kıyastır; çünkü serpme incedir. Denir: “evi suyla **نَضَحت**.” Ve “derisi terle **نَضَح**.” Ve **السَّانية** **ناضحٌ**’tır. Ve “onları oklarla **نَضَحوهم**”; bu, teşbih yoluyla(dır). Ve “kendi nefsinden **نَضَح**”: sanki hüccetle onun adına karşılıklı atıştı. Hadiste: “**انْضَحُوا عَنَّا الخَيل لا نُؤْتَى مِن خَلْفِنا**”, yani onları oklarla atın. Ve **النَّضيح** ve**النَّضَح**: havuzdur; çünkü suyla serpilir. Ve “**نَضَح** **الغضا**”: çatladı; ve onun çiçeğinin düşüşü su serpmeye benzetilir. Ebû Tâlib dedi:
بُورِك الميِّت الغريب كما بو *** رِكَ نَضْحُ الرُّمّانِ والزَّيتونُ([5])İbnü’l-A‘râbî dedi: havuz **نضيحاً** diye adlandırıldı; çünkü develerin susuzluğunu “**يَنضَح**”, yani onu ıslatır. Halîl dedi: adam bir işle itham olunur da ondan “**يَنْتَضحُ**”; yani beraati ortaya koyduğu ve nefsini ondan olanca gayretiyle temize çıkardığı zaman.
(**نضخ**)  **النون** ve**الضاد** ve**الخاء**: bir öncekine yakındır; ancak ondan daha fazladır([6]). Derler: **النَّضْخ** şeyden **اللّطْخ** gibidir; ona bir iz kalır. Ve “elbiseyi güzel kokuyla **نَضَخ**.” Ve “**غَيثٌ نضّاخٌ**”: bol. Ve “**عينٌ نضّاخة**”: suyu çok.
(**نضد**)  **النون** ve**الضاد** ve**الدال**: sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeye, düzgünlük ve toplama içinde, dik olarak yahut enine, katmaya delâlet eder. Ve “şeyi, bir kısmını bir kısmına, düzgün yahut üstten, **نَضَدْتُ**.” Ve **النَّضَد**: elbiselerden dizilmiş olan. Nâbiga dedi:
خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])Ve **النَّضَد**: üzerine eşya dizilen sedirdir. Ve **أنْضاد الجِبال**: bazısı bazısının üstünde olan iri taşlardır. Ve buluttan **النَّضَد**: **الصَّبير** gibi; bazısı bazısına (bitişik) olur; çoğulu **أنضاد**’dır. Ve **أنضادُ القوم**: onların cemaatleri ve sayılarıdır. Ve “adamın **نَضَدُ**”: onun yardımına toplanan amcaları ve dayılarıdır. Ve **النَّضَد**: şeref. Ve **نَضائد الدِّيباج**: **نَضِيدة**’nin çoğuludur; o, yastıktır ve eşyadan doldurulmuş olan şeydir. İbn Düreyd([8]) dedi: bir kısmı bir kısmı üzerine dizilen her şey **نَضِيد**’dir.
(**نضر**)  **النون** ve**الضاد** ve**الراء**: sahih bir asıldır; güzelliğe ve cemâle ve safiyete delâlet eder. Ondandır: **النَّضْرة**: renk güzelliği; ve “**نَضَُِرَ** **يَنْضَُر**.” Ve “Allah onun yüzünü **نَضَّر**”: onu güzelleştirdi ve nurlandırdı. Hadiste: “**نضَّر الله امرأً سمِعَ مقالتي فوعاها**”. Ve “**أخْضَرُ ناضرٌ**.” Ve bu, [her] parlak güzel şey hakkında söylenir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَة**﴾ [Kıyâme 22]. Ve **النَّضير**: altındır; güzelliği ve safiyeti sebebiyle. Dedi:
إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])Ve “**قَدَحٌ نُضَارٌ**”: **أثْل**’den yapılmıştır; o, **الغَوْر**’da olur; belki de güzel olabilir.
--------------ـــ
([1])  Lebîd Dîvânı s. 16, 1881 baskı; ve el-Beyân (1: 266).
([2])  **السُّرى**: açığa çıkarma; “ondan elbise **سرى** عنه **سرياً**”: onu açığa çıkardı; ve **الواو** daha üstündür.
([3])  Leylâ el-Ahîliyye’nindir; Şemerdel b. Şerîk el-Yerbû‘î’ye de rivayet edilir. Lisân (**نضى**) ve el-Hayevân (3: 91) ve el-Kâmil 35 ve Emâlî el-Kâlî (1: 238) ve el-‘İkd (6: 228). Ve صدره: * يشبهون ملوكاً في تجلتهم *
([4])  er-Râ‘î’nindir; Lisân (**نضج**)’de olduğu gibi; ve el-Mücmel’de onu inşâd etti.
([5])  Ebû Tâlib Dîvânı 7, Şınkîtî yazması; ve Lisân (**نضح**). Kaside merfû‘ olarak rivayet edildi; Lisân’da kesre ile ضبط edilmiştir, hatadır.
([6])  asılda: “**من الذي**”.
([7])  Nâbiga Dîvânı 17; ve Lisân (**نضد**).
([8])  el-Cemhere (2: 277).
([9])  el-A‘şâ’nındır; Dîvânı’nda 108; ve Lisân (**نضر**).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال: نضج اللحم نضجا ونضجا: إذا أدرك شيه. قال تعالى: ﴿كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها﴾ [النساء/56]، ومنه قيل: ناقة منضجة: إذا جاوزت بحملها وقت ولادتها، وقد نضجت، وفلان نضيج الرأي: محكمه.

##### Türkçe

- Denilir: **نضج** et, **نضجا** ve **نضجا**: eğer pişmesi olgunlaştıysa. Yüce Allah dedi ki: ﴿Ne zaman derileri **نضجت** olgunlaşsa onlara başka deriler değiştirdik﴾ [en-Nisâ/56]; bundan dolayı denildi: **ناقة منضجة**: eğer gebeliğiyle doğum vaktini geçtiyse; ve (o) **نضجت** olgunlaşmıştır. Ve falan **نضيج الرأي**: onun sağlamlaştırılmışı.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ض ج
نضج اللحم والتمر‏.‏
وهذا إبان نضج العنب‏.‏
وهو نضيج ومنضج وقد أنضجته‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو نضيج الرأي‏.‏
وأمر منضج وأنضج رأيك وهو لا يستنضج كراعاً‏.‏
ونضّجت النّاقة الحمل‏:‏ جاوزت به وقت الولادة‏.‏
قال الحطيئة‏:‏ وصهباء منها كالسفينة نضّجت بها الحمل حتى زاد شهراً عديدها وقال آخر‏:‏ هو ابن منضّجاتٍ كنّ قدماً يزدن على العديد قراب شهر

##### Türkçe

ن ض ج
**نضج اللحم والتمر**.
Ve bu, **إبان نضج العنب**’dır.
Ve o, **نضيج** ve **منضج**’dir; ve onu **أنضجته**.
Ve mecazdandır: o, **نضيج الرأي**’dir.
Ve **أمر منضج**; ve **أنضج رأيك**; ve o, bir **كراعاً**’ı **يستنضج** etmez.
Ve **نضّجت النّاقة الحمل**: onunla doğum vaktini geçti.
**قال الحطيئة**:
Ve ondan sarışın şarap, gemi gibi; onunla yükü **نضّجت**; sayısı bir ayı aşıncaya kadar.
Ve bir başkası dedi:
O, **ابن منضّجاتٍ**’dır; onlar eskiden, sayının üzerine yaklaşık bir ay eklerlerdi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَضِجَ اللحمُ قَدِيداً وشِواءً، والعِنبُ والتَّمْرُ والثَمَرُ يَنْضَجُ نُضْجاً ونَضْجاً أَي أَدرَكَ.
والنُّضْجُ: الاسم. يقال: جادَ نُضْجُ هذا اللحمِ، وقد أَنْضَجَه الطاهِي وأَنْضَجَه إِبّانُه، فهو مُنْضَجٌ ونَضِيجٌ وناضِجٌ، وأَنْضَجْتُه أَنا، والجمع نِضاجٌ؛ قال النَّمِر يصف الدَّجاج:
ولا يَنْفَعْنَني إِلاّ نِضاجا
وفي حديث عمر، رضي الله عنه: فترك صِبْيَةً صِغاراً ما يُنْضِجُون كُراعاً أَي ما يَطْبُخون كُراعاً لعَجْزهم وصِغَرِهم؛ يعني لا يَكْفُون أَنفُسَهم خدمةَ ما يأْكُلونه فكيف غيره؟ وفي رواية: ما تَسْتَنْضِجُ كُراعاً؛ والكُراع: يَدُ الشاةِ. ومنه حديث لقمان: قريبٌ من نَضِيج، بَعيدٌ من نِيءٍ؛ النضِيجُ: المَطْبُوخ، فَعِيلٌ بمعنى مفعول، أَراد أَنه يأْخُذُ ما طُبخ لأِلْفِه المنزلَ وطُول مُكْثِه في الحيّ، وأَنه لا يأْكل النِّيء كما يأْكلُ مَن أَعْجَلَه الأَمرُ عن إِنضاج ما اتَّخذَ، وكما يأْكل مَن غزا واصطاد.
قال ابن سيده: واستعمل أَبو حنيفة الإِنْضاج في البَرْد في كتابه المَوْسوم بالنبات: المَهْروء الذي قد أَنضَجه البَرْدُ، قال: وهذا غريب إِذ الإِنضاج إِنما يكون في الحرّ، فاستعمله هو في البردِ.
ورجل نَضِيجُ الرأْي: مُحْكَمُه، على المَثَلِ. وفلان لا يُنْضِجُ الكُراعَ أَي أَنه ضَعيفٌ لا غَناءَ عنده. ونَضِجَت الناقةُ بولدها ونَضَّجَتْه، وهي مُنَضِّجٌّ: جاوَزَت الحَقَّ بشهر ونحوه ولم تُنْتَج أَي زادَتْ على وقتِ الولادة؛ قال حُميد بن ثور:
وصَهْباء منها كالسَّفينة، نَضَّجَتْ
به الحَمْلَ، حتى زادَ شَهْراً عَديدُها
ونوقٌ مُنَضِّجات؛ قال عُوَيف القَوافي يَصِف بعيراً له تأَخَّرتْ ولادتُه عن حِينِه بشهر أَو قِراب شهر:
هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ، كُنَّ قِدْماً
يَزِدْن على العَدِيدِ، قِرابَ شهر
ولم يَكُ بابنِ كاشِفة الضَّواحِي،
كأَنَّ غُرُورَها أَعْشارُ قِدْر
والمُنَضِّجة: التي تأَخَّرَتْ وِلادتُها عن حِينِ الولادة شهراً، وهو أَقْوَى للوَلدِ. والضَّواحي: النَّواحي من الجسد. وغُرورُ الجِلْدِ وغيره: مَكاسِرُه، واحده غَرٌّ. الأَصمعي: إِذا حَمَلَت الناقةُ فجازَت السَّنَةَ من يومَ لَقِحَتْ، قيل: أَدْرَجَتْ ونَضَّجَتْ، وقد جازت الحَقَّ، وحَقُّها الوقتُ الذي ضُرِبَتْ فيه، ويقال لها: مِدْراج ومُنْضِجٌ؛ وأَنشد المبرد للطرماح:
أَنْضَجَتْه عشرينَ يَوماً ونِيلَتْ،
حينَ نِيلَتْ، يَعارَةً في العِراض
(* قوله «أَنضجته إلخ» هكذا في الأصل بتقديم هذا البيت على ما بعده، والذي في الصحاح في مادة كرض وفي شرح القاموس في مادة يعر وكرض تقديم الثاني على الأول.)
سوفَ تُدْنِيكَ من لَمِيسَ سَبَنْدا
ةٌ، أَمارَتْ بالبَولِ ماءَ الكِراض
قال: أَنْضَجَتْه عشرين يوماً، إِنما يُريد بعدَ الحَولِ من يومَ حَمَلتْ، فلا يَخرُجُ الوَلدُ إِلا مُحْكَماً؛ كما قال الحطيئة: لأَدْماء منها كالسَّفينةِ، نَضَّجَتْ
به الحَولَ، حتى زادَ شهراً عَدِيدُها
(* قوله «لأدماء» الذي في الصحاح وصهباء.)
قال الأَزهري: ما ذُكِرَ في بيت الحُطَيئة من التنضيج هو كما فسره المبرّد، وأَما بيت الطرماح فمعناه غيرُ ما ذهب إِليه، لأَنَّ معناه في بيته صِفةُ الناقةِ نفسِها بالقُوَّة، لا قُوَّة وَلدِها؛ أَراد أَنَّ الفَحْلَ ضَرَبَها يَعارةً لأَنها كانت نجِيبةً، فضَنَّ بها صاحبُها لنجابَتِها عن ضِرابِ الفحلِ إِياها، فعارضها فحلٌ فضَرَبَها فأَرْتَجَتْ على مائِهِ عشرين يوماً، ثم أَلْقَتْ ذلك الماءَ قبلَ أَن يُثقِلَها الحَمْلُ فَتذهب مُنَّتُها، وروَى الرُّواةُ البيتَ: «أَضْمَرَتْه عشرين يوماً» لا أَنْضَجَتْه، فإِن رُوِيَ أَنضَجته، فمعناه أَنَّ ماءَ الفَحلِ نَضِجَ في رحِمِها في عشرين يوماً، ثم رَمَتْ به كما تَرْمِي بوَلَدِها التَّمامِ الخَلْقِ وبَقِيَ لها مُنَّتُها؛ وقال الشماخ:
وأَشْعَث قد قدَّ السِّفارُ قَمِيصَه،
وحرّ السواء بالعصا غيرُ مُنْضِج
وقد استعمل ثعلب نَضَّجته في المرأَة؛ وقال في قوله:
تَمَطَّتْ به أُمُّه في النِّفاسِ،
فليس بِيَتْنٍ ولا تَوْأَم
يريد أَنها زادت على تسعة أَشهر حتى نَضَّجَتْه.
ونَضَّجَت الناقةُ بِلَبَنِها إِذا بلغت الغاية؛ قال ابن سيده: وأُراه وَهَماً، إِنما هو نَضَّجَت بوَلَدِها.

##### Türkçe

**نَضِجَ** et, kurutmalık ve kebaplık olarak pişti; üzüm, hurma ve meyve de
**يَنْضَجُ** **نُضْجاً** ve **نَضْجاً** (şeklinde) olgunlaşır; yani erişti.

**والنُّضْجُ**: isimdir. Denir ki: Bu etin **نُضْجُ**’u iyi oldu; onu aşçı **أَنْضَجَه** etti, vakti de onu **أَنْضَجَه** etti; o hâlde o **مُنْضَجٌ** ve **نَضِيجٌ** ve **ناضِجٌ**’dir. Ben de onu **أَنْضَجْتُه** ettim; çoğulu **نِضاجٌ**’dır. **النَّمِر** tavuğu vasfederek dedi ki:
ولا يَنْفَعْنَني إِلاّ نِضاجا

Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Küçük çocuklar bıraktı; **ما يُنْضِجُون كُراعاً**” yani acizlikleri ve küçüklükleri sebebiyle bir **كُراعاً** pişirmezler; yani yediklerinin hizmetiyle kendilerine yetmezler; başkası nasıl olsun? Bir rivayette: **ما تَسْتَنْضِجُ كُراعاً**; **والكُراع**: koyunun eli (ön ayağı)dır. Ondandır, Lokman hadîsi: **قريبٌ من نَضِيج، بَعيدٌ من نِيءٍ**; **النضِيجُ**: pişmiş olan; **فَعِيلٌ** vezninde, **مفعول** mânâsınadır. Murad etti ki: evde ülfeti ve mahallede uzun kalışı sebebiyle, kendisi için pişirilmiş olanı alır; ve acele işin, edindiği şeyi olgunlaştırmaktan alıkoyduğu kimsenin yediği gibi ve gazâ edip avlanan kimsenin yediği gibi çiğ olanı yemez.

İbn Sîde dedi: Ebû Hanîfe, bitki diye adlandırılmış kitabında, soğukta **الإِنْضاج**’ı kullandı: soğuğun onu **أَنضَجه** ettiği **المَهْروء**; dedi ki: Bu gariptir; zira **الإِنضاج** ancak sıcakta olur; o ise onu soğukta kullandı.

Ve bir adam **نَضِيجُ الرأْي**: onun sağlamı (muhkem olanı)dır; mesel üzere. Ve falan **لا يُنْضِجُ الكُراعَ**; yani o zayıftır, onda bir fayda yoktur. Ve deve, yavrusuyla **نَضِجَت** ve onu **نَضَّجَتْ**; o **مُنَضِّجٌّ**’dir: bir ay ve benzeriyle hakkı aştı ve doğurmadı; yani doğum vaktinin üzerine arttı. Humeyd b. Sevr dedi:
وصَهْباء منها كالسَّفينة، نَضَّجَتْ
به الحَمْلَ، حتى زادَ شَهْراً عَديدُها

Ve **مُنَضِّجات** develer; ‘Uveyf el-Kavâfî, doğumu vaktinden bir ay yahut bir aya yakın gecikmiş bir devesini vasfederek dedi:
هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ، كُنَّ قِدْماً
يَزِدْن على العَدِيدِ، قِرابَ شهر
ولم يَكُ بابنِ كاشِفة الضَّواحِي،
كأَنَّ غُرُورَها أَعْشارُ قِدْر

**والمُنَضِّجة**: doğumu, doğum vaktinden bir ay gecikmiş olan; ve bu, yavru için daha kuvvetlidir. **والضَّواحي**: bedenin taraflarıdır. Derinin ve başkasının **غُرورُ**’u: onun kırıklarıdır; teki **غَرٌّ**dur. el-Asma‘î: Deve gebe kalınca, gebe kaldığı günden itibaren yılı aşarsa, denir ki: **أَدْرَجَتْ** ve **نَضَّجَتْ**; ve hakkı aşmıştır; onun hakkı, üzerine vurulduğu vakittir; ve ona denir: **مِدْراج** ve **مُنْضِجٌ**. el-Muberrad, et-Tırmâh’tan inşad etti:
أَنْضَجَتْه عشرينَ يَوماً ونِيلَتْ،
حينَ نِيلَتْ، يَعارَةً في العِراض
(* «أَنضجته إلخ» sözü: asılda, bu beytin, ondan sonrakinin önüne alınmasıyla böyledir; صحاح’ta **كرض** maddesinde ve قاموس şerhinde **يعر** ve **كرض** maddesinde ikincinin birincinin önüne alınması vardır.)
سوفَ تُدْنِيكَ من لَمِيسَ سَبَنْدا
ةٌ، أَمارَتْ بالبَولِ ماءَ الكِراض

Dedi ki: “Onu yirmi gün **أَنْضَجَتْ** etti”; ancak murad eder: gebe kaldığı günden itibaren bir yıl geçtikten sonra; böylece yavru ancak sağlamlaştırılmış olarak çıkar; Hutay’e’nin dediği gibi:
لأَدْماء منها كالسَّفينةِ، نَضَّجَتْ
به الحَولَ، حتى زادَ شهراً عَدِيدُها
(* «لأدماء» sözü: صحاح’ta **وصهباء**dır.)

el-Ezherî dedi: Hutay’e’nin beytinde zikredilen **التنضيج**, el-Muberrad’ın tefsir ettiği gibidir. أما et-Tırmâh’ın beyti ise, mânâsı onun gittiği şeyden başkadır; çünkü onun beytindeki mânâ, devenin bizzat kendisinin kuvvetle vasfıdır, yavrusunun kuvveti değil. Murad etti ki: erkek deve onu **يَعارةً** olarak vurdu; çünkü o seçkin bir deveyi idi; sahibi, seçkinliği sebebiyle, erkek devenin onu vurmasından onu esirgedi; derken bir erkek deve ona rastladı da onu vurdu; böylece onun suyuna yirmi gün tutundu; sonra o suyu, gebelik onu ağırlaştırmadan önce attı ki onun **مُنَّتُها**’sı gitsin. Râvîler beyti şöyle rivayet etti: **أَضْمَرَتْه عشرين يوماً**; **أَنْضَجَتْه** değil. Eğer **أَنضَجته** rivayet edilirse, mânâsı: erkek devenin suyu onun rahminde yirmi günde **نَضِجَ** oldu; sonra onu, tam yaratılışlı yavrusunu attığı gibi attı; ve onun **مُنَّتُها**’sı kaldı. eş-Şemmâh dedi:
وأَشْعَث قد قدَّ السِّفارُ قَمِيصَه،
وحرّ السواء بالعصا غيرُ مُنْضِج

Ve Sa‘leb, kadında **نَضَّجته**’yi kullandı; ve şu sözünde dedi ki:
تَمَطَّتْ به أُمُّه في النِّفاسِ،
فليس بِيَتْنٍ ولا تَوْأَم
Murad eder ki: dokuz ayın üzerine arttı, ta ki onu **نَضَّجَتْ** edinceye kadar.

Ve deve, sütüyle **نَضَّجَت**; nihayete ulaştığında. İbn Sîde dedi: Onu bir vehim görüyorum; ancak o, yavrusuyla **نَضَّجَت**’tir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ض ج * * نَضِجَ * الثمر واللحم بالكسر * َنُضْجاً * بضم النون وفتحها أي أدرك فهو * نَاضِجٌ * و * نَضِيجٌ * ورجل نَضِيجُ الرأي أي محكمه

##### Türkçe

* ن ض ج * **نَضِجَ** meyve ve et, kesre ile; **نُضْجاً** (yani **النون**’un zammı ve fethası ile), yani olgunlaştı; o hâlde o **نَاضِجٌ** ve **نَضِيجٌ**’dir. Ve “**نَضِيجُ** görüşlü adam”, yani onu sağlamlaştırmış olan.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نضج الثمر  والعنب والتمر  واللحم، كسم   ، قديدا أو شواء، ينضج  نضجا  ، بالضم  ونضجا  ، بالفتح  : أدرك  ، والنضج الاسم، يقال: جاد نضج هذا اللحم. وقد أنضجه الطاهي، وأنضجه إبانه،  فهو  منضج و  نضيج وناضج، وأنضجته  أنا، والجمع نضاج. وفي حديث لقمان:  قريب من نضيج بعيد من نئ  النضيج: المطبوخ، أراد أنه يأخذ ما طبخ لإلفه المنزل وطول مكثه في الحي، وأنه لا يأكل النيء كما يأكل من أعجله الأمر عن إنضاج ما اتخذ، وكما يأكل من غزا واصطاد. قال ابن سيده: واستعمل أبو حنيفة الإنضاج في البرد، في كتابه الموسوم  بالنبات  : المهروء: الذي قد أنضجه البرد. قال: وهذا غريب، إذا الإنضاج إنما يكون في الحر فاستعمله هو في البرد. من المجاز:  هو نضيج الرأي  : أي  محكمه  ، على المثل. من المجاز  نضجت الناقة بولدها ونضجت: جاوزت الحق بشهر ونحوه، أي زادت على وقت الولادة. ونص عبارة الأصمعي: إذا حملت الناقة ف  جازت السنة  من يوم لقحت  ولم تنتج  ، بضم الأول وفتح الثالث، والسنة مرفوع ومنصوب كذا هو مقيد في نسختنا، قيل: أدرجت ونضجت، وقد جازت الحق، وحقها: الوقت الذي ضربت فيه،  فهي  مدراج و  منضج  . وقد استعمل ثعلب  نضجته  في المرأة، فقال في قوله:
   تمطت به أمه في النفاس                      فليس بـيتـن ولا تـوأم

  يريد أنها زادت على تسعة أشهر حتى نضجته. وفي اللسان: والمنضجة: التي تأخرت ولادتها عن حين الولادة شهرا، وهو أقوى للولد.  والمنضاج: السفود  ومما يستدرك عليه: من المجاز: أمر منضج. وأنضج رأيك. وهو لا يستنضج كراعا. والكراع: يد الشاة، أي إنه ضعيف لا غناء عنده. ونوق منضجات. ونضجت الناقة بلبنها: إذا بلغت الغاية. قال ابن سيده: وأراه وهما، إنما نضجت ولدها.

##### Türkçe

**نضج** meyveyi, üzümü, hurmayı ve eti; **كسم** gibi; kurutulmuş et yahut kızartma olarak; **ينضج** **نضجا** (ötre ile) ve **نضجا** (fetha ile): olgunlaştı. **النضج** isimdir. Denilir ki: Bu etin **نضج**’i iyi oldu. Aşçı onu olgunlaştırdı; onun zamanı onu olgunlaştırdı; o hâlde o **منضج** ve **نضيج** ve **ناضج**’dır. Ben onu olgunlaştırdım. Çoğulu **نضاج**’dır. Lokman hadîsinde: “**قريب من نضيج بعيد من نئ**”. **النضيج**: pişmiş olan. Muradı: evle ünsiyeti ve mahallede uzun kalışı sebebiyle pişirilmiş olanı alır; ve çiğ olanı yemez; tıpkı işin, yaptığı şeyi olgunlaştırmaktan onu acele ettirdiği kimsenin yediği gibi; ve tıpkı gazâ edip avlayan kimsenin yediği gibi. İbn Sîde dedi: Ebû Hanîfe, **الإنضاج**’ı soğukta kullandı; **بالنبات** diye adlandırılmış kitabında: **المهروء**: soğuğun onu olgunlaştırmış olduğu şeydir. Dedi: Bu gariptir; çünkü **الإنضاج** ancak sıcakta olur; o ise onu soğukta kullandı.

Mecazdan: O, **نضيج الرأي**’dir: yani onun sağlamlaştırılmışı; mesel üzere.

Mecazdan: **نضجت** deve, yavrusuyla; ve **نضجت**: bir ay ve benzeriyle vaktini geçti; yani doğum vaktinin üzerine arttı. Asmaî’nin ibaresinin nassı: Deve gebe kaldığında, döl tuttuğu günden itibaren yılı geçti de doğurmadıysa; ilkinin ötreli, üçüncünün fethalı (okunuşuyla); ve **السنة** merfû ve mansûb (olarak); bizim nüshamızda böyle kayıtlıdır; denildi ki: **أدرجت** ve **نضجت**; ve vakti geçti. Onun vakti: içine vurulduğu vakittir; o hâlde o **مدراج** ve **منضج**’dir. Sa‘leb, **نضجته**’yi kadında kullanmıştır; şöyle diyerek:

   **تمطت به أمه في النفاس                      فليس بـيتـن ولا تـوأم**

Muradı: onu dokuz ayın üzerine artırdı; ta ki onu **نضجته**. **اللسان**’da: **المنضجة**: doğumu, doğum vaktinden bir ay geciken (dişi); ve o, çocuk için daha kuvvetlidir. **المنضاج**: şiş.

Ve kendisine ilâve edilip telâfi edilenlerdendir: Mecazdan: **أمر منضج**. Ve: **أنضج رأيك**. Ve o, bir **كراعا**’yı **يستنضج** etmez. **الكراع**: koyunun eli (ayağı); yani o zayıftır; onda fayda yoktur. **ونوق منضجات**. Ve **نضجت** deve, sütüyle: nihayete ulaştığında. İbn Sîde dedi: Onu bir vehim görüyorum; ancak “**نضجت** yavrusunu”dur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَضِجَ
1 نَضِجَ ذ , aor. نَضَجَ , inf. n. نُضْجٌ and نَضْجٌ, (S, K, &c.,) or these are [properly] simple substs., (the former accord. to the L, and both accord. to the Msb,) and the inf. n. is نَضَجٌ, (Msb,) It (fruit, الثَّمَرُ, S, K, [in the CK التَّمْرُ, or dates,] as grapes, and dates, TA, and flesh-meat, S, K, whether dried in the sun or roasted, TA, [or cooked in any way,]) attained to a perfect state of fitness for being used, or for being eaten: it (fruit) became ripe, or mature: it (flesh-meat) became thoroughly cooked. (S, K, &c.) See 2. [And It (the skin of one tormented in Hell) became thoroughly burned: see Kur iv. 59.] ― -b2- It (an ulcer or the like) became ripe, or suppurated.]

نَضَّجَتِ النَّاقَةُ بِوَلَدِهَا
2 نَضَّجَتِ النَّاقَةُ بِوَلَدِهَا ذ , (S, K,) and بِهِ ↓ نَضَجَتْ, (K,) and نَضَّجَتْ وَلَدَهَا, (L,) (tropical:) She (a camel) exceeded the usual period of gestation by a month, or thereabout: (L:) or exceeded the year and did not bring forth: (S, K:) was pregnant, and exceeded the year, counting from the time when she conceived, and did not bring forth. (As.) Th uses the expression نضّجت ولدها as signifying She (a woman) exceeded the usual period of gestation, namely nine months; or did so by a month: in which case the child is more strong for the delay. (TA.) ― -b2- نَضَّجَتِ النَّاقَةُ بِلَبَنِهَا (tropical:) The she-camel attained the utmost point with her milk: but ISd thinks it a mistake for نضّجت بولدها. (L.) -A2- See 4.

انضج
4 انضج ذ He rendered fruit, or flesh-meat, (whether dried in the sun or roasted, TA, [or cooked in any way],) perfectly fit for being used, or for being eaten: rendered ripe, or mature: thoroughly cooked: (S, K:) it (the proper time) rendered fruit ripe, or mature; ripened, or matured it. (TA.) ― -b2- AHn uses this verb in a strange manner, explaining the expression نَبَاتٌ مَهْرُوْءٌ by the words أَلَّذِى قَدْ أَنْضَجَهُ البَرْدُ [meaning, a plant, or herbage, that is nipped, shrunk, shrivelled, or blasted, by the cold]: this is strange because اِنْضَاج is an effect of heat; not of cold. (M.) [See أَحْرَقَ.] ― -b3- أَنْضِجْ رَأْيَكَ (tropical:) Mature thy judgment, or thine opinion]. (A.) ― -b4- لَا يُنْضِجُ السكُرَاعَ, (L,) or كُرَاعًا ↓ لَا يَسْتَنْضِجُ, (A,) [He does not thoroughly cook the slender part of the leg of a sheep, or the like]: i. e., he is weak, and of no use, or does not possess a competence. (L.) ― -b5- [انضج also signifies It matured, or caused to suppurate, an ulcer or the like; as also ↓ نضّج.]

10 اِسْتَنْضَجَ see 4.

نَضْخٌ
نَضْخٌ ذ : see نُضْجٌ.

نُضْجٌ
نُضْجٌ ذ and ↓ نَضْجٌ: see 1. ― -b2- As simple subst., in relation to fruit, or to flesh-meat. A perfect state of fitness for being used, or for being eaten. ripeness, or maturity: the state of being thoroughly cooked. (L, Msb.)

نَضِيجٌ
نَضِيجٌ ذ and ↓ نَاضِجٌ (S, K) and ↓ مُنْضَجٌ (TA) Fruit, and flesh-meat, (whether dried in the sun or roasted, TA, [or cooked in any way,]) in a perfect state of fitness for being used, or for being eaten: ripe, or mature: thoroughly cooked: (S, K, &c.:) pl. [of the first, and perhaps of the second also,] نِضَاجٌ. (TA.) ― -b2- نَضِيجُ الرَّأُي (tropical:) A man of sound, [or mature] judgment. (S, K.) ― -b3- ↓ أَمْرٌ مُنْضَجُ (tropical:) [A matured affair; and affair soundly, or thoroughly, managed] (A.)

نَاضِجُ
نَاضِجُ ذ : see نَضِيجٌ.

مُنْضَجٌ
مُنْضَجٌ ذ : see نَضِيجٌ.

مُنْضِجٌ
مُنْضِجٌ ذ : see what follows.

مُنَضِّجٌ
مُنَضِّجٌ ذ (S, L, K) and ↓ مُنْضِجٌ and each with ة (L) (tropical:) A she-camel that exceeds the usual period of gestation by a month, or thereabout: (L:) or that exceeds the year and does not bring forth: (S, K:) pl. مُنَضِجَاتْ (S) and مُنْضِجَاتٌ. (L.) See an ex. voce قِرَابٌ. ― -b2- [Also both, but the latter the more common, A suppurative medicine.]

مِنْضَاجٌ
مِنْضَاجٌ ذ An iron instrument for roasting flesh-meat; syn. سَفَّودٌ. (K.)

##### Türkçe

نَضِجَ
1 **نَضِجَ** ذ , aor. **نَضَجَ** , inf. n. **نُضْجٌ** and **نَضْجٌ**, (S, K, &c.,) yahut bunlar [aslında] basit isimlerdir, (birincisi L’ye göre, ve ikisi de Msb’ye göre,) ve inf. n. **نَضَجٌ**’dur, (Msb,) O (meyve, **الثَّمَرُ**, S, K, [CK’de **التَّمْرُ**, yahut hurmalar,] üzüm gibi, ve hurmalar, TA, ve et, S, K, ister güneşte kurutulmuş ister kızartılmış olsun, TA, [yahut herhangi bir şekilde pişirilmiş,]) kullanılmaya, yahut yenmeye elverişli olma bakımından tam bir hâle ulaştı: o (meyve) olgunlaştı, yahut kemale erdi: o (et) bütünüyle pişti. (S, K, &c.) 2’ye bak. [Ve O (Cehennemde azap görenin derisi) bütünüyle yandı: Kur iv. 59’a bak.] ― -b2- O (bir çıban yahut benzeri) olgunlaştı, yahut irinlendi.]

نَضَّجَتِ النَّاقَةُ بِوَلَدِهَا
2 **نَضَّجَتِ النَّاقَةُ بِوَلَدِهَا** ذ , (S, K,) ve **بِهِ** ↓ **نَضَجَتْ**, (K,) ve **نَضَّجَتْ وَلَدَهَا**, (L,) (mecaz:) O (bir deve) alışılmış gebelik süresini bir ay, yahut ona yakın bir süre aştı: (L:) yahut yılı aştı ve doğurmadı: (S, K:) gebe oldu, ve gebe kaldığı zamandan sayarak yılı aştı, ve doğurmadı. (As.) Th, **نضّجت ولدها** ifadesini, O (bir kadın) alışılmış gebelik süresini, yani dokuz ayı, aştı; yahut bunu bir ay aştı; diye anlamlandırarak kullanır: bu durumda çocuk gecikmeden dolayı daha güçlü olur. (TA.) ― -b2- **نَضَّجَتِ النَّاقَةُ بِلَبَنِهَا** (mecaz:) Dişi deve sütüyle en uç noktaya ulaştı: fakat ISd bunun **نضّجت بولدها** yerine bir hata olduğunu düşünür. (L.) -A2- 4’e bak.

انضج
4 **انضج** ذ O, meyveyi, yahut eti, (ister güneşte kurutulmuş ister kızartılmış olsun, TA, [yahut herhangi bir şekilde pişirilmiş],) kullanılmaya, yahut yenmeye elverişli olma bakımından bütünüyle elverişli kıldı: olgunlaştırdı, yahut kemale erdirdi: bütünüyle pişirdi: (S, K:) o (uygun vakit) meyveyi olgunlaştırdı, yahut kemale erdirdi; onu olgunlaştırdı, yahut kemale erdirdi. (TA.) ― -b2- AHn bu fiili garip bir tarzda kullanır; **نَبَاتٌ مَهْرُوْءٌ** ifadesini **أَلَّذِى قَدْ أَنْضَجَهُ البَرْدُ** sözleriyle açıklayarak [mânâsı: soğuk tarafından kıstırılmış, büzülmüş, buruşmuş, yahut mahvolmuş bir bitki, yahut ot]: bu gariptir; çünkü **اِنْضَاج** sıcağın bir etkisidir; soğuğun değil. (M.) [**أَحْرَقَ**’a bak.] ― -b3- **أَنْضِجْ رَأْيَكَ** (mecaz:) Hükmünü, yahut görüşünü olgunlaştır]. (A.) ― -b4- **لَا يُنْضِجُ السكُرَاعَ**, (L,) yahut **كُرَاعًا** ↓ **لَا يَسْتَنْضِجُ**, (A,) [O, koyunun bacağının ince kısmını yahut benzerini bütünüyle pişirmez]: yani, o zayıftır, ve faydasızdır, yahut bir yeterliliğe sahip değildir. (L.) ― -b5- [**انضج** ayrıca, bir çıban yahut benzerini olgunlaştırdı, yahut irinlendirdi, mânâsına gelir; keza ↓ **نضّج**.]

10 **اِسْتَنْضَجَ** 4’e bak.

نَضْخٌ
**نَضْخٌ** ذ : **نُضْجٌ**’a bak.

نُضْجٌ
**نُضْجٌ** ذ and ↓ **نَضْجٌ**: 1’e bak. ― -b2- Basit isim olarak, meyveye, yahut ete nispetle. Kullanılmaya, yahut yenmeye elverişli olma bakımından tam bir hâl. olgunluk, yahut kemal: bütünüyle pişmiş olma hâli. (L, Msb.)

نَضِيجٌ
**نَضِيجٌ** ذ and ↓ **نَاضِجٌ** (S, K) and ↓ **مُنْضَجٌ** (TA) Meyve, ve et, (ister güneşte kurutulmuş ister kızartılmış olsun, TA, [yahut herhangi bir şekilde pişirilmiş,]) kullanılmaya, yahut yenmeye elverişli olma bakımından tam bir hâlde: olgun, yahut kemale ermiş: bütünüyle pişmiş: (S, K, &c.:) c. [birincinin, ve belki ikincinin de,] **نِضَاجٌ**. (TA.) ― -b2- **نَضِيجُ الرَّأُي** (mecaz:) Sağlam, [yahut olgun] hüküm sahibi bir adam. (S, K.) ― -b3- ↓ **أَمْرٌ مُنْضَجُ** (mecaz:) [Olgunlaştırılmış bir iş; ve sağlamca, yahut bütünüyle, idare edilmiş bir iş] (A.)

نَاضِجُ
**نَاضِجُ** ذ : **نَضِيجٌ**’e bak.

مُنْضَجٌ
**مُنْضَجٌ** ذ : **نَضِيجٌ**’e bak.

مُنْضِجٌ
**مُنْضِجٌ** ذ : aşağıdakine bak.

مُنَضِّجٌ
**مُنَضِّجٌ** ذ (S, L, K) and ↓ **مُنْضِجٌ** ve her biri ة ile (L) (mecaz:) Alışılmış gebelik süresini bir ay, yahut ona yakın bir süre, aşan dişi deve: (L:) yahut yılı aşan ve doğurmayan: (S, K:) c. **مُنَضِجَاتْ** (S) ve **مُنْضِجَاتٌ**. (L.) **قِرَابٌ** maddesinde bir örneğe bak. ― -b2- [Ayrıca ikisi de, fakat ikincisi daha yaygın olarak, irinlendirici bir ilaç.]

مِنْضَاجٌ
**مِنْضَاجٌ** ذ Et kızartmak için demir bir alet; eşanlamlısı **سَفَّودٌ**. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَضِجَ
نَضِجَ A ( n. ac. نَضْج 1 ,  نُضْج 3 ,  نَضَج 4 ),
a.  Was cooked, roasted.

b.  Was ripe.

c.  Suppurated.

d.  see II (a) .

نَضَّجَ
نَضَّجَ II
a.  [ acc. or Bi ], Was slow in.

b.  Caused to suppurate.

أَنْضَجَ
أَنْضَجَ IV ,
a.  Cooked, roasted.

b.  Ripened; matured.

اِسْتَنْضَجَ
اِسْتَنْضَجَ X ,
a.  see IV (a) .

نَضْج
نَضْج 1 ,  نُضْج 3 ,
a.  Ripeness, maturity; succulency.

مَنْضَج
مَنْضَج 17 , ( pl. مَنَاْضِجُ 44 )
a.  [ coll. ],  see N. Ag. أَنْضَجَ IV ( a ).

نَاْضِج
نَاْضِج 21 ,
a.  Cooked, well-done.

b.  Ripe; mature.

نَضِيْج
نَضِيْج 25 , ( pl. نِضَاْج 23 ),
a.  see 21 .

مِنْضَاْج
مِنْضَاْج 45 ,
a.  Meat-hook, spit.

نَضَّجَ
N. Ag. نَضَّجَ II , ( pl. مُنَضِّجَات ),
a.  Slow.

b.  see N. Ag. أَنْضَجَ IV ( a ).

أَنْضَجَ
N. Ag. أَنْضَجَ IV ,
a.  Purgative, suppurative.

b.  see N. Ag. نَضَّجَ II ( a ).

أَنْضَجَ
N. P. أَنْضَجَ IV ,
a.  Well-matured.

b.  see 25 (a) .

نَضِيْج أَلرَّأْي
نَضِيْج أَلرَّأْي
a.  Sound in judgment.

##### Türkçe

**نَضِجَ**
**نَضِجَ** A ( n. ac. **نَضْج** 1 ,  **نُضْج** 3 ,  **نَضَج** 4 ),
a. Pişirildi, kızartıldı.

b. Olgunlaştı.

c. İrinlendi.

d. II (a)’ya bak.

**نَضَّجَ**
**نَضَّجَ** II
a. [ acc. veya Bi ], -de yavaş oldu.

b. İrinlendirdi.

**أَنْضَجَ**
**أَنْضَجَ** IV ,
a. Pişirdi, kızarttı.

b. Olgunlaştırdı; olgunlaştırdı.

**اِسْتَنْضَجَ**
**اِسْتَنْضَجَ** X ,
a. IV (a)’ya bak.

**نَضْج**
**نَضْج** 1 ,  **نُضْج** 3 ,
a. Olgunluk, kemal; sululuk.

**مَنْضَج**
**مَنْضَج** 17 , ( pl. **مَنَاْضِجُ** 44 )
a. [ toplu ],  **أَنْضَجَ** IV (a)’nın N. Ag.’sine bak.

**نَاْضِج**
**نَاْضِج** 21 ,
a. Pişmiş, iyi pişmiş.

b. Olgun; kâmil.

**نَضِيْج**
**نَضِيْج** 25 , ( pl. **نِضَاْج** 23 ),
a. 21’e bak.

**مِنْضَاْج**
**مِنْضَاْج** 45 ,
a. Et kancası, şiş.

**نَضَّجَ**
N. Ag. **نَضَّجَ** II , ( pl. **مُنَضِّجَات** ),
a. Yavaş.

b. **أَنْضَجَ** IV (a)’nın N. Ag.’sine bak.

**أَنْضَجَ**
N. Ag. **أَنْضَجَ** IV ,
a. Müshil, irinlendirici.

b. **نَضَّجَ** II (a)’nın N. Ag.’sine bak.

**أَنْضَجَ**
N. P. **أَنْضَجَ** IV ,
a. İyi olgunlaşmış.

b. 25 (a)’ya bak.

**نَضِيْج أَلرَّأْي**
**نَضِيْج أَلرَّأْي**
a. Hükümde sağlam.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نضج
نَضِجَ - يَنْضَجُ
نَضِجَ - يَنْضَجُ + الكائن (الطعام أو الثمر) أو الأمر: يتغير حاله تباعاً حتى يبلغ مرحلة النفع منه: فيكبر الثمر أو يلين الطعام  بالشواء أو الطبخ فيصبح صالحاً للأكل، أو تصل الأمور إلى الدرجة المطلوبة المنتظرة للتفاعل معها وهكذا
نضجت حلودهم: أي لانت واسمرت، كما يحدث للحم حين يشوى فينضج
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الجهوزية والنضج وانتهاء التغيرات"، وهي:
نَضِجَ - يَنْضَجُ، يَنَعَ - يَيْنَعُ (يَنَعَ - يَيْنِعُ)، جَنَى - يَجْنِي، وَجَبَ - يَجِبُ، هَاءَ - يَهِيْءُ (هَاءَ - يَهَاءُ)، جَهَزَ - يَجْهَزُ

نضج
 	﴿إن الذين كفروا بآياتنا سوف نصليهم نارا كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها ليذوقوا العذاب إن الله كان عزيزا حكيما(56)﴾ النساء
مختار الصحاح
● [نضج] ن ض ج: نَضِجَ الثمر واللحم بالكسر َنُضْجاً بضم النون وفتحها أي أدرك فهو نَاضِجٌ و نَضِيجٌ ورجل نَضِيجُ الرأي أي محكمه
معجم الفرائد القرآنية:
ن ض ج
"نَضِجَتْ" في قوله تعالى:" كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُوداً غَيْرَهَا " (56) النساء .
النُّضْجُ : إدراك اللحم نهاية شَيِّه وطبخه .
الراغب
نضج
- يقال: نضج اللحم نضجا ونضجا: إذا أدرك شيه. قال تعالى: }كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها{ [النساء/56]، ومنه قيل: ناقة منضجة: إذا جاوزت بحملها وقت ولادتها، وقد نضجت، وفلان نضيج الرأي: محكمه.
ملخص اللسان
1.     نَضِجَ اللحمُ قَدِيداً وشِواءً، والعِنبُ والتَّمْرُ والثَمَرُ  يَنْضَجُ نُضْجاً ونَضْجاً أَي أَدرَكَ.والنُّضْجُ: الاسم. يقال: جادَ نُضْجُ هذا اللحمِ، وقد أَنْضَجَه الطاهِي وأَنْضَجَه إِبّانُه، فهو مُنْضَجٌ ونَضِيجٌ وناضِجٌ، وأَنْضَجْتُه أَنا، والجمع نِضاجٌ
2.     قريبٌ من نَضِيج، بَعيدٌ من نِيءٍ؛ النضِيجُ: المَطْبُوخ، فَعِيلٌ بمعنى مفعول
3.     ورجل نَضِيجُ الرأْي: مُحْكَمُه، على المَثَلِ.
4.     وفلان لا يُنْضِجُ  الكُراعَ أَي أَنه ضَعيفٌ لا غَناءَ عنده
5.     إِذا حَمَلَت الناقةُ فجازَت السَّنَةَ من يومَ لَقِحَتْ، قيل: أَدْرَجَتْ ونَضَّجَتْ، وقد جازت الحَقَّ
لسان العرب
● -   نضج: نَضِجَ اللحمُ قَدِيداً وشِواءً، والعِنبُ والتَّمْرُ والثَمَرُ  يَنْضَجُ نُضْجاً ونَضْجاً أَي أَدرَكَ.  والنُّضْجُ: الاسم. يقال: جادَ نُضْجُ هذا اللحمِ، وقد أَنْضَجَه  الطاهِي وأَنْضَجَه إِبّانُه، فهو مُنْضَجٌ ونَضِيجٌ وناضِجٌ، وأَنْضَجْتُه  أَنا، والجمع نِضاجٌ؛ قال النَّمِر يصف الدَّجاج:  ولا يَنْفَعْنَني إِلاّ نِضاجا  وفي حديث عمر، رضي الله عنه: فترك صِبْيَةً صِغاراً ما يُنْضِجُون  كُراعاً أَي ما يَطْبُخون كُراعاً لعَجْزهم وصِغَرِهم؛ يعني لا يَكْفُون  أَنفُسَهم خدمةَ ما يأْكُلونه فكيف غيره؟ وفي رواية: ما تَسْتَنْضِجُ كُراعاً؛  والكُراع: يَدُ الشاةِ. ومنه حديث لقمان: قريبٌ من نَضِيج، بَعيدٌ من  نِيءٍ؛ النضِيجُ: المَطْبُوخ، فَعِيلٌ بمعنى مفعول، أَراد أَنه يأْخُذُ ما  طُبخ لأِلْفِه المنزلَ وطُول مُكْثِه في الحيّ، وأَنه لا يأْكل النِّيء  كما يأْكلُ مَن أَعْجَلَه الأَمرُ عن إِنضاج ما اتَّخذَ، وكما يأْكل مَن  غزا واصطاد.  قال ابن سيده: واستعمل أَبو حنيفة الإِنْضاج في البَرْد في كتابه  المَوْسوم بالنبات: المَهْروء الذي قد أَنضَجه البَرْدُ، قال: وهذا غريب إِذ  الإِنضاج إِنما يكون في الحرّ، فاستعمله هو في البردِ.  ورجل نَضِيجُ الرأْي: مُحْكَمُه، على المَثَلِ. وفلان لا يُنْضِجُ  الكُراعَ أَي أَنه ضَعيفٌ لا غَناءَ عنده. ونَضِجَت الناقةُ بولدها  ونَضَّجَتْه، وهي مُنَضِّجٌّ: جاوَزَت الحَقَّ بشهر ونحوه ولم تُنْتَج أَي زادَتْ  على وقتِ الولادة؛ قال حُميد بن ثور:  وصَهْباء منها كالسَّفينة، نَضَّجَتْ  به الحَمْلَ، حتى زادَ شَهْراً عَديدُها  ونوقٌ مُنَضِّجات؛ قال عُوَيف القَوافي يَصِف بعيراً له تأَخَّرتْ  ولادتُه عن حِينِه بشهر أَو قِراب شهر:  هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ، كُنَّ قِدْماً  يَزِدْن على العَدِيدِ، قِرابَ شهر  ولم يَكُ بابنِ كاشِفة الضَّواحِي،  كأَنَّ غُرُورَها أَعْشارُ قِدْر  والمُنَضِّجة: التي تأَخَّرَتْ وِلادتُها عن حِينِ الولادة شهراً، وهو  أَقْوَى للوَلدِ. والضَّواحي: النَّواحي من الجسد. وغُرورُ الجِلْدِ  وغيره: مَكاسِرُه، واحده غَرٌّ. الأَصمعي: إِذا حَمَلَت الناقةُ فجازَت  السَّنَةَ من يومَ لَقِحَتْ، قيل: أَدْرَجَتْ ونَضَّجَتْ، وقد جازت الحَقَّ،  وحَقُّها الوقتُ الذي ضُرِبَتْ فيه، ويقال لها: مِدْراج ومُنْضِجٌ؛ وأَنشد  المبرد للطرماح:  أَنْضَجَتْه عشرينَ يَوماً ونِيلَتْ،  حينَ نِيلَتْ، يَعارَةً في العِراض  (* قوله «أَنضجته إلخ» هكذا في الأصل بتقديم هذا البيت على ما بعده،  والذي في الصحاح في مادة كرض وفي شرح القاموس في مادة يعر وكرض تقديم الثاني  على الأول.)  سوفَ تُدْنِيكَ من لَمِيسَ سَبَنْدا  ةٌ، أَمارَتْ بالبَولِ ماءَ الكِراض  قال: أَنْضَجَتْه عشرين يوماً، إِنما يُريد بعدَ الحَولِ من يومَ  حَمَلتْ، فلا يَخرُجُ الوَلدُ إِلا مُحْكَماً؛ كما قال الحطيئة:  لأَدْماء منها كالسَّفينةِ، نَضَّجَتْ  به الحَولَ، حتى زادَ شهراً عَدِيدُها  (* قوله «لأدماء» الذي في الصحاح وصهباء.)  قال الأَزهري: ما ذُكِرَ في بيت الحُطَيئة من التنضيج هو كما فسره  المبرّد، وأَما بيت الطرماح فمعناه غيرُ ما ذهب إِليه، لأَنَّ معناه في بيته  صِفةُ الناقةِ نفسِها بالقُوَّة، لا قُوَّة وَلدِها؛ أَراد أَنَّ الفَحْلَ  ضَرَبَها يَعارةً لأَنها كانت نجِيبةً، فضَنَّ بها صاحبُها لنجابَتِها  عن ضِرابِ الفحلِ إِياها، فعارضها فحلٌ فضَرَبَها فأَرْتَجَتْ على مائِهِ  عشرين يوماً، ثم أَلْقَتْ ذلك الماءَ قبلَ أَن يُثقِلَها الحَمْلُ فَتذهب  مُنَّتُها، وروَى الرُّواةُ البيتَ: «أَضْمَرَتْه عشرين يوماً» لا  أَنْضَجَتْه، فإِن رُوِيَ أَنضَجته، فمعناه أَنَّ ماءَ الفَحلِ نَضِجَ في  رحِمِها في عشرين يوماً، ثم رَمَتْ به كما تَرْمِي بوَلَدِها التَّمامِ  الخَلْقِ وبَقِيَ لها مُنَّتُها؛ وقال الشماخ:  وأَشْعَث قد قدَّ السِّفارُ قَمِيصَه،  وحرّ السواء بالعصا غيرُ مُنْضِج  وقد استعمل ثعلب نَضَّجته في المرأَة؛ وقال في قوله:  تَمَطَّتْ به أُمُّه في النِّفاسِ،  فليس بِيَتْنٍ ولا تَوْأَم  يريد أَنها زادت على تسعة أَشهر حتى نَضَّجَتْه.  ونَضَّجَت الناقةُ بِلَبَنِها إِذا بلغت الغاية؛ قال ابن سيده: وأُراه  وَهَماً، إِنما هو نَضَّجَت بوَلَدِها.
مقاييس اللغة:
(نضج) النون والضاد والجيم أصلٌ يدلُّ على بلوغ النهاية في طَبخِ الشَّيء، ثم يستعار في كلِّ شيء بَلَغَ مدى الإحكام. ونَضِجَ التَّمْر واللَّحمُ نُضجاً، وأنضَجْتُه أنا. وأنضَجَتْه الشَّمسُ إنضاجاً. ويستعار هذا فيقال: هو نَضِيج الرَّأْي: مُحكَمُه. والنَّاقة إذا جاوزَتْ وقتَ وِلادِها ولم تَلِد نَضّجَت، وهي مُنَضّجٌ، وهنّ مُنَضِّجات. قال:
هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ كُنَّ قِدْماً *** يَزِدْنَ على العديد قُرابَ شَهْرِ([4])
القاموس المحيط:
نَضِجَ الثَّمَرُ واللَّحْمُ، كسَمِعَ، نُضْجاً ونَضْجاً أدْرَكَ، فهو نَضِيجٌ وناضِجٌ، وأنْضَجْتُه. وهو نَضِيجُ الرَّأْي مُحْكَمُه. ونَضِجَتِ الناقَةُ بِولدِها، ونَضَّجَتْ جازَتْ السَّنَةَ ولم تُنْتَجْ، فهي مُنَضِّجٌ. والمِنْضاجُ السَّفُّودُ.
تاج العروس:
نضج
" نَضِجَ الثَّمَرُ " والعِنَبُ والتَّمْرُ " واللَّحْمُ كسَمِ' " قَدِيداً أَو شِوَاءً يَنْضَجُ " نُضْجاً " بالضّمّ " ونَضْجاً " بالفتح " : أَدْرَكَ " والنُّضْجُ الاسْمُ يقال : جادَ نُضْجُ هذا اللَّحْمِ . وقد أَنْضَجَه الطَّاهِي وأَنْضَجَه إِبَّانُه " فهو " مُنْضَجٌ و " نَضِيجٌ وناضِجٌ وأَنضجْتُه " أَنا والجمع نِضَاجٌ . وفي حديثِ لُقمانَ : " قَريبٌ مِن نَضِيجٍ بَعيدٌ من نِئٍ " النَّضِيجُ : المَطبوخُ أَرادَ أَنّه يأْخُذُ ما طُبِخَ لإِلْفِه المَنْزِلَ وطُولِ مُكْثِه في الحَيِّ وأَنَّه لا يَأْكُلُ النِّيءَ كما يأْكل من أَعْجَله الأَمرُ عن إِنضاجِ ما اتَّخَذَ وكما يأْكُل مَنْ غَزا واصْطادَ . قال ابنُ سيده : واسْتَعملَ أَبو حَنيفةَ الإِنضاجَ في البَرْدِ في كتابه الموسوم " بالنَّبات " : المَهْرُوء : الّذي قد أَنْضَجَه البَرْدُ . قال : وهذا غريبٌ إِذا الإِنضاجُ إِنّما يكون في الحَرِّ فاستعملَه هو في البَرْد . من المجاز : " هو نَضيجُ الرَّأْيِ " : أَي " مُحكَمُهُ " على المَثَل . من المجاز " نَضِجَت النَّاقةُ بوَلدِها ونَضَّجَت : جَاوَزَت الحَقّ بشَهْرٍ ونحْوه أَي زَادت على وَقْتِ الوِلادة . ونَصُّ عبارةِ الأَصمعيّ : إِذا حَملَت النَّاقَةُ ف " جازَتْ السَّنَةَ " من يَوْم لَقِحَت " ولم تُنْتَج " بضمّ الأَوّل وفتح الثالث والسَّنَةُ مرفوع ومنصوب كذا هو مُقَيَّد في نسختنا قيل : أَدْرَجَتْ ونَضَّجَتْ وقد جازَت الحَقَّ وحَقُّها : الوَقْتُ الذي ضُرِبت فيه " فهي " مِدْرَاجٌ و " مُنَضِّجٌ " . وقد استعملَ ثعلب " نَضَّجته " في المَرْأَة فقال في قوله :
" تَمَطَّت به أُمُّه في النِّفاسِ ... فليس بِيَتْنٍ ولا تَوْأَمِ
يريد أَنّها زَادَت على تِسْعةِ أَشهر حتى نَضَّجته . وفي اللسان : والمُنضِّجة : التي تأَخَّرَت وِلادتُها عن حينِ الوِلادةِ شهراً وهو أَقْوَى للوَلَد . " والمِنْضاجُ : السَّفُّودُ " ومما يستدرك عليه : من المجاز : أَمْرٌ مُنْضَج . وأَنْضِجْ رأَيَك . وهو لا يَسْتَنْضِجُ كُراعاً . والكُراعُ : يَدُ الشَّاةِ أَي إِنه ضعيفٌ لا غَناءَ عنده . ونوُقٌ مُنَضِّجاتٌ . ونَضَّجَت الناقةُ بلَبَنها : إِذا بَلَغَت الغَايَةَ . قال ابنُ سيده : وأُراه وَهَماً إِنما نَضَّجَت وَلَدَها

##### Türkçe

نضc

**نَضِجَ** - **يَنْضَجُ**
**نَضِجَ** - **يَنْضَجُ** + varlık (yemek veya meyve) yahut iş: hâli ardı ardına değişir; ondan fayda merhalesine ulaşıncaya kadar: böylece meyve büyür yahut yemek kızartma veya pişirme ile yumuşar da yenmeye elverişli olur; yahut işler, onlarla etkileşmek için beklenen istenen dereceye ulaşır; ve böyle.

**نضجت حلودهم**: yani yumuşadı ve esmerleşti; et için, kızartılınca olup olgunlaşması gibi.

Ve lafız, “hazır oluş ve olgunlaşma ve değişimlerin sona ermesi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**نَضِجَ** - **يَنْضَجُ**، **يَنَعَ** - **يَيْنَعُ** (**يَنَعَ** - **يَيْنِعُ**)، **جَنَى** - **يَجْنِي**، **وَجَبَ** - **يَجِبُ**، **هَاءَ** - **يَهِيْءُ** (**هَاءَ** - **يَهَاءُ**)، **جَهَزَ** - **يَجْهَزُ**

نضج
	﴿Şüphesiz âyetlerimizi inkâr edenleri ateşe sokacağız; derileri her ne zaman **نضجت** olgunlaşıp (yanıp) pişse, azabı tatsınlar diye onları başka derilerle değiştireceğiz. Şüphesiz Allah azîzdir, hakîmdir (56)﴾ **النساء**

مختار الصحاح
● [**نضج**] ن ض ج: **نَضِجَ** meyve ve et, kesre ile, **نُضْجاً** (nûn’un dammesi ve fethası ile) yani erişti; o hâlde o **نَاضِجٌ** ve **نَضِيجٌ**’dir. Ve “adam **نَضِيجُ** görüş” yani onu sağlamlaştırmış (muhkem kılmış).

معجم الفرائد القرآنية:
ن ض ج
“**نَضِجَتْ**” Yüce sözü: “**كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُوداً غَيْرَهَا**” (56) **النساء**.
**النُّضْجُ**: etin, kızartılmasının ve pişirilmesinin sonuna erişmesi.

الراغب
نضج
- Denilir: **نضج** et, **نضجا** ve **نضجا**: kızartılmasına eriştiği zaman. Yüce Allah dedi: ﴿**كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها**﴾ [**النساء/56**]. Ve bundan denildi: **ناقة منضجة**: yüküyle doğum vaktini aştığı zaman; ve olgunlaşmıştır. Ve falan **نضيج الرأي**: onu sağlamlaştırmış (muhkem kılmış).

ملخص اللسان
1.	**نَضِجَ** et, kurutulmuş et olarak ve kızartma olarak; üzüm ve hurma ve meyve **يَنْضَجُ** **نُضْجاً** ve **نَضْجاً** yani erişti. Ve **النُّضْجُ**: isimdir. Denilir: Bu etin **نُضْجُ**’u güzel oldu. Ve onu aşçı **أَنْضَجَه**; ve onu vakti **أَنْضَجَه**; o hâlde o **مُنْضَجٌ** ve **نَضِيجٌ** ve **ناضِجٌ**’dir. Ve ben onu **أَنْضَجْتُه**; çoğulu **نِضاجٌ**’dır.
2.	**نَضِيج**’e yakın, **نِيءٍ**’den uzak; **النضِيجُ**: pişmiş olan; **فَعِيلٌ** mânâca mef‘ûl (edilgen) anlamındadır.
3.	Ve adam **نَضِيجُ الرأْي**: onu sağlam (muhkem) olan; mesel üzere.
4.	Ve falan **لا يُنْضِجُ الكُراعَ** yani o zayıftır; onda bir yarar yoktur.
5.	Deve gebe kaldığında, döl tuttuğu günden itibaren yılı aştıysa, denilir: **أَدْرَجَتْ** ve **نَضَّجَتْ**; ve **الحَقَّ**’ı aşmıştır.

لسان العرب
● - **نضج**: **نَضِجَ** et, kurutulmuş et olarak ve kızartma olarak; üzüm ve hurma ve meyve **يَنْضَجُ** **نُضْجاً** ve **نَضْجاً** yani erişti. Ve **النُّضْجُ**: isimdir. Denilir: Bu etin **نُضْجُ**’u güzel oldu. Ve onu aşçı **أَنْضَجَه**; ve onu vakti **أَنْضَجَه**; o hâlde o **مُنْضَجٌ** ve **نَضِيجٌ** ve **ناضِجٌ**’dir. Ve ben onu **أَنْضَجْتُه**; çoğulu **نِضاجٌ**’dır; **النَّمِر** tavukları vasfederken dedi:
	Ve bana ancak **نِضاجا** fayda vermezler
Ve Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Küçük çocuklar bıraktı; **ما يُنْضِجُون كُراعاً**” yani acizlikleri ve küçüklükleri sebebiyle bir **كُراع** pişirmezler; yani yediklerinin hizmetinde kendilerine yetmezler; başkası nasıl olsun? Ve bir rivayette: “**ما تَسْتَنْضِجُ كُراعاً**”; ve **الكُراع**: koyunun eli (ön ayağı)dır. Ve ondan, Lokman hadîsi: “**قريبٌ من نَضِيج، بعيدٌ من نِيءٍ**”; **النضِيجُ**: pişmiş olan; **فَعِيلٌ** mânâca mef‘ûl anlamındadır; muradı: evde ülfeti ve mahallede uzun kalışı sebebiyle, kendisi için pişirileni alır; ve o, çiğ yemez; tıpkı işin, yaptığı şeyi pişirmesine engel olup acele ettirdiği kimsenin yediği gibi; ve tıpkı gazaya çıkıp avlanan kimsenin yediği gibi.
İbn Sîde dedi: Ebû Hanîfe, “nebât” diye adlandırılmış kitabında **الإِنْضاج**’ı soğukta kullanmıştır: soğuğun onu **أَنضَجَه** kıldığı **المَهْروء**; dedi: Bu gariptir; çünkü **الإِنضاج** ancak sıcakta olur; o ise onu soğukta kullanmıştır.
Ve adam **نَضِيجُ الرأْي**: onu sağlam (muhkem) olan; mesel üzere. Ve falan **لا يُنْضِجُ الكُراعَ** yani o zayıftır; onda bir yarar yoktur. Ve deve, yavrusuyla **نَضِجَت** ve onu **نَضَّجَتْ**; ve o **مُنَضِّجٌّ**’dir: bir ay ve benzeriyle **الحَقَّ**’ı aşmıştır ve doğurmamıştır; yani doğum vaktinin üzerine eklemiştir; **حُميد بن ثور** dedi:
	Ve ondan sarışın (deve) gemi gibi; **نَضَّجَتْ**
	ondaki yükü; ta ki sayısı bir ay arttı
Ve **نوقٌ مُنَضِّجات**; **عُوَيف القَوافي** kendisine ait bir deveyi vasfederken dedi; doğumu vaktinden bir ay yahut bir aya yakın gecikmişti:
	O, **مُنَضِّجاتٍ**ın oğludur; eskiden idiler
	sayı üzerine bir aya yakın artırırlardı
	Ve o, ufukları açığa çıkaranın oğlu olmadı,
	sanki onun **غُرُورُ**’u, tencerenin onda birleridir
Ve **المُنَضِّجة**: doğumu, doğum vaktinden bir ay geciken; ve bu, yavru için daha kuvvetlidir. Ve **الضَّواحي**: bedenin taraflarıdır. Ve derinin ve başkasının **غُرورُ**’u: kırışıklarıdır; tekili **غَرٌّ**’dır. **الأَصمعي**: Deve gebe kaldığında, döl tuttuğu günden itibaren yılı aştıysa, denilir: **أَدْرَجَتْ** ve **نَضَّجَتْ**; ve **الحَقَّ**’ı aşmıştır; ve onun **حَقُّ**’u: içine vurulduğu (aşılandığı) vakittir; ve ona denilir: **مِدْراج** ve **مُنْضِجٌ**. Ve **المبرد** **الطرماح**’a ait şu beyti rivayet etti:
	**أَنْضَجَتْه** yirmi gün; ve elde edildi,
	elde edildiği vakit, genişlerde bir **يَعارَةً**
(* “**أَنضجته** …” sözü: asılda, bu beytin sonrakinin önüne alınmasıyla böyledir; صحاح’ta **كرض** maddesinde ve شرح القاموس’ta **يعر** ve **كرض** maddesinde ikincinin birincinin önüne alınması vardır.)
	Seni **لَمِيسَ**’ten **سَبَنْدا**’ya yaklaştıracak,
	idrarla **ماءَ الكِراض**’ı işaret etti
Dedi: “**أَنْضَجَتْه** yirmi gün” ile ancak, gebe kaldığı günden itibaren bir yıl sonrasını ister; böylece yavru ancak sağlamlaştırılmış olarak çıkar; **الحطيئة**’nin dediği gibi:
	Ondan esmer (deve) gemi gibi; **نَضَّجَتْ**
	ondaki yılı; ta ki sayısı bir ay arttı
(* “**لأدماء**” sözü: صحاح’ta böyledir; ve “**صهباء**”dır.)
**الأَزهري** dedi: **الحُطَيئة** beytinde zikredilen **التنضيج**, **المبرّد**’in açıkladığı gibidir; أما **الطرماح** beyti ise, mânâsı onun gittiği şeyden başkadır; çünkü onun beytindeki mânâ, devenin bizzat kendisinin kuvvetle vasfıdır; yavrusunun kuvveti değil. Muradı: **الفَحْلَ** onu bir **يَعارةً** olarak vurdu; çünkü o seçkin idi; sahibi, seçkinliği sebebiyle onu erkeğin vurmasından kıskandı; derken bir erkek ona rastladı da onu vurdu; o da onun suyuna yirmi gün tutundu; sonra o suyu, yük onu ağırlaştırıp da onun kuvveti gitmeden önce attı. Rivayetçiler beyti şöyle rivayet etti: “**أَضْمَرَتْه** yirmi gün” “**أَنْضَجَتْه**” değil. Eğer “**أَنضَجته**” rivayet edilirse, mânâsı: erkeğin suyu onun rahminde yirmi günde **نَضِجَ** oldu; sonra onu, tam yaratılışlı yavrusunu attığı gibi attı; ve ona kuvveti kaldı. Ve **الشماخ** dedi:
	Ve dağınık saçlı; yolculuk, gömleğini yarmış;
	ve değnekle eşitlik sıcağı, **غيرُ مُنْضِج**
Ve **ثعلب**, kadında **نَضَّجته**’yi kullanmıştır; ve şu sözünde dedi:
	Doğum sancısında annesi onunla uzandı,
	o ne **بِيَتْنٍ**’dir ne de **تَوْأَم**
Muradı: dokuz ayın üzerine ekledi; ta ki onu **نَضَّجَتْ**.
Ve deve, sütüyle **نَضَّجَتْ**: nihayete ulaştığı zaman; İbn Sîde dedi: Onu bir vehim görüyorum; ancak, yavrusuyla **نَضَّجَت**’tir.

مقاييس اللغة:
(**نضج**) **النون** ve **الضاد** ve **الجيم**: bir asıl; bir şeyin pişirilmesinde nihayete ulaşmaya delâlet eder; sonra, sağlamlaştırmanın (ihkâmın) sınırına ulaşan her şeyde ödünç alınır. Ve **نَضِجَ** hurma ve et, **نُضجاً**; ve ben onu **أنضَجْتُه**. Ve güneş onu **أنضَجَتْه** **إنضاجاً**. Ve bu, ödünç alınır da denilir: o, **نَضِيج الرَّأْي**’dir: onu sağlam (muhkem) olan. Ve deve, doğum vaktini aşıp da doğurmadığında **نَضّجَت**; ve o **مُنَضّجٌ**’dir; ve onlar **مُنَضِّجات**’tır. Dedi:
	O, **مُنَضِّجاتٍ**ın oğludur; eskiden idiler *** sayının üzerine bir aya yakın artırırlardı([4])

القاموس المحيط:
**نَضِجَ** meyve ve et, **كَسَمِعَ** gibi; **نُضْجاً** ve **نَضْجاً**: erişti; o hâlde o **نَضِيجٌ** ve **ناضِجٌ**’dir. Ve ben onu **أنْضَجْتُه**. Ve o, **نَضِيجُ الرَّأْي**: onu sağlam (muhkem) olan. Ve deve, yavrusuyla **نَضِجَت**; ve **نَضَّجَتْ**: yılı aştı ve doğurmadı; o hâlde o **مُنَضِّجٌ**’dir. Ve **المِنْضاجُ**: şiştir.

تاج العروس:
نضج
“**نَضِجَ الثَّمَرُ**” ve üzüm ve hurma “ve et, **كسَمِ'** gibi” kurutulmuş et yahut kızartma olarak **يَنْضَجُ** “**نُضْجاً**” damme ile “ve **نَضْجاً**” fetha ile “: erişti”; ve **النُّضْجُ** isimdir; denilir: Bu etin **نُضْجُ**’u güzel oldu. Ve onu aşçı **أَنْضَجَه**; ve onu vakti **أَنْضَجَه**; “o hâlde” o “**مُنْضَجٌ** ve” **نَضِيجٌ** ve **ناضِجٌ**’dir; ve ben onu “**أَنضجْتُه**”; çoğulu **نِضَاجٌ**’dır. Ve Lokman hadîsinde: “**قَريبٌ مِن نَضِيجٍ بَعيدٌ من نِئٍ**”; **النَّضِيجُ**: pişmiş olan; muradı: ev ülfeti ve mahallede uzun kalışı sebebiyle, kendisi için pişirileni alır; ve o, çiğ yemez; tıpkı işin, yaptığı şeyi pişirmesine engel olup acele ettirdiği kimsenin yediği gibi; ve tıpkı gazaya çıkıp avlanan kimsenin yediği gibi. İbn Sîde dedi: Ebû Hanîfe, “**بالنَّبات**” diye adlandırılmış kitabında soğukta **الإِنضاج**’ı kullanmıştır: **المَهْرُوء**: soğuğun onu **أَنْضَجَه** kıldığı; dedi: Bu gariptir; çünkü **الإِنضاج** ancak sıcakta olur; o ise onu soğukta kullanmıştır. Mecazdan: “o **نَضيجُ الرَّأْيِ**”dir: yani “onu sağlam (muhkem) olan”; mesel üzere. Mecazdan: “deve yavrusuyla **نَضِجَت** ve **نَضَّجَت**: bir ay ve benzeriyle **الحَقّ**’ı aştı; yani doğum vaktinin üzerine ekledi.” Ve **الأَصمعيّ**’nin ibaresinin nassı: Deve gebe kaldığında, “yılı aştı” döl tuttuğu günden itibaren “ve doğurmadı” (birincinin dammesi ve üçüncünün fethası ile; ve **السَّنَةُ** merfû ve mansûb; bizim nüshamızda böyle kayıtlıdır) denilir: **أَدْرَجَتْ** ve **نَضَّجَتْ**; ve **الحَقَّ**’ı aşmıştır; ve onun **حَقُّ**’u: içine vurulduğu vakittir; “o hâlde” o **مِدْرَاجٌ** ve “**مُنَضِّجٌ**”dir. Ve **ثعلب**, kadında “**نَضَّجته**”yi kullanmıştır; şu sözünde dedi:
“Doğum sancısında annesi onunla uzandı … o ne **بِيَتْنٍ**’dir ne de **تَوْأَمِ**”
Muradı: dokuz ayın üzerine ekledi; ta ki onu **نَضَّجته**. Ve lisân’da: **المُنضِّجة**: doğumu, doğum vaktinden bir ay geciken; ve bu, yavru için daha kuvvetlidir. “Ve **المِنْضاجُ**: şiştir.” Ve buna ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: mecazdan: **أَمْرٌ مُنْضَج**. Ve **أَنْضِجْ رأَيَك**. Ve o, **لا يَسْتَنْضِجُ كُراعاً**. Ve **الكُراعُ**: koyunun eli; yani o zayıftır; onda bir yarar yoktur. Ve **نوُقٌ مُنَضِّجاتٌ**. Ve deve, sütüyle **نَضَّجَت**: nihayete ulaştığı zaman. İbn Sîde dedi: Onu bir vehim görüyorum; ancak, **نَضَّجَت وَلَدَها**.
