# نضج — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6%D8%AC/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نضج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نضج

خ ض ن
نضج ، ضجن
استعمل منه : نضج ، ضجن .
ضجن : أما ضجن فلم أسمع فيه شيئاً مستعملاً غير جَبَل بناحِيةِ تِهَامَةَ ، يُقالُ له : ضَجْنَانُ .
ورُوِيَ في حديث عمرَ ، ولستُ أدْرِي مِمَّ أُخِذَ .
نضج : يقال : نَضِجَ العنبُ والثمرُ واللحمُ ، قديراً ، وشِوَاءً يَنْضَج نَضْجاً ونُضْجاً ، والنُّضْج : الاسمُ .
يقال : جَادَ نُضْجُ هذا اللّحم ، وقد أنْضَجه الطّاهي ، وهو نَضِيج مُنْضَجٌ .
ورَجُلٌ نَضِيجُ الرأيِ إذا كان مُحكَمَ الرأيِ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) قال : إذا حَمَلتِ الناقةُ فجَازَتِ السَّنةَ من يوم لَقِحَتْ قيل : أدْرَجَتْ ونضَّجَت ، وقد جَازت الحَقَّ ، وحَقُّها : الوقتُ الذي ضُرِبَتْ فيه ، ويقال لها مِدْرَاجٌ ، ومُنَضِّجٌ .
وأنشد المَبردُ للطِّرِمَّاح :
سوفَ تُدْنِيكَ مِن لَمِيسَ سَبَنْدَا
ةٌ أَمَارَتْ بالبَوْلِ مَاءَ الكِرَاضِ
أَنضَجَتْهُ عِشرين يوماً وَنِيلَتْ
حِينَ نِيْلَتْ يَعَارَةً في عِرَاضِ
قال : أَنضجَتْهُ عشرين يوماً إنما يريدُ بَعْدَ الحَول من يومِ حَمَلَتْ فلا يَخرج الولَدُ إلا مُحْكَماً ، كما قال الآخرُ وهو الحُطيئة :
لأدْمَاءَ منها كالسَّفِينةِ نَضَّجَتْ
به الحَوْلَ حتّى زادَ شَهْراً عَدِيدُها
( قلتُ أنَا ) : أمَّا بيتُ الحُطيئةِ وما ذُكِرَ فيه منَ التَّنْضِيج فهو كما فسَّرَه المُبَرَّدُ .
وأما بيتُ الطِّرمَّاحِ فمعناه غيرُ ما ذهب
إليه ، لأنّ معناه في بيتِه صِفة النّاقة نفسِها بالقوّة ، لا قوَّةَ وَلدِها ، أراد أنّ الفحل ضَرَبَها يَعارَةً ، لأنَّها كَانَتْ نَجِيبة ، فضنَّ بها صاحبُها لنجابتها عن ضِرَاب الفحل إياها ، فعارضها فحلٌ فضرَبَها فأَرْتَجَتْ على مائه عشرين يوماً ثم ألقَتْ ذلك الماءَ ، قبلَ أنْ يُثقِلَها الحَمْلُ فتذهبَ مُنَّتُها .
ورَوَى الرواةُ البيتَ : أضمرتْهُ عِشرين يوماً لا أنضَجَتْهُ ، فإن رُوِي أنضجَتْهُ فمعناهُ أن ماء الفحْل نَضِج في رَحِمِها عشرِين يوماً ثم رمت به كما تَرْمِي بولدها التام الخَلْقِ ، وبقي لها مُنَّتُها ولها طِرْقها .

### Türkçe

خ ض ن
**نضج** , **ضجن**
Ondan kullanılan: **نضج** , **ضجن**.

**ضجن**: **ضجن**’e gelince, onda, **تِهَامَةَ** tarafında bir dağdan başka kullanılmış bir şey işitmedim; ona: **ضَجْنَانُ** denilir.
Ve **عمرَ** hadîsinde rivayet olundu; ben de nereden alındığını bilmiyorum.

**نضج**: Denilir: **نَضِجَ** üzüm ve meyve ve et; tencerede, ve kızartma olarak; **يَنْضَج** **نَضْجاً** ve **نُضْجاً**; ve **النُّضْج**: isimdir.
Denilir: Bu etin **نُضْجُ**’u iyi oldu; ve onu aşçı **أنْضَجه**; ve o, **نَضِيج** **مُنْضَجٌ**’dır.
Ve bir adam **نَضِيجُ الرأيِ**’dir; eğer sağlamlaştırılmış görüş sahibi ise.

( **أبو عبيد**’in **الأصمعي**’den rivayeti ) dedi: Dişi deve gebe kaldığında, **لَقِحَتْ** olduğu günden bir yılı geçerse, **أدْرَجَتْ** ve **نضَّجَت** denilir; ve **الحَقَّ**’ı geçmiştir; onun **حَقُّها**’sı: vurulduğu vakittir; ve ona **مِدْرَاجٌ** ve **مُنَضِّجٌ** denilir.

Ve **المَبردُ**, **الطِّرِمَّاح**’a ait olarak inşad etti:
سوفَ تُدْنِيكَ مِن لَمِيسَ سَبَنْدَا
ةٌ أَمَارَتْ بالبَوْلِ مَاءَ الكِرَاضِ
أَنضَجَتْهُ عِشرين يوماً وَنِيلَتْ
حِينَ نِيْلَتْ يَعَارَةً في عِرَاضِ

Dedi: **أَنضَجَتْهُ** yirmi gün; ancak, taşıdığı günden bir yıl sonrasını kasteder; böylece yavru ancak sağlamlaştırılmış olarak çıkar; nitekim diğeri dedi, o da **الحُطيئة**’dir:
لأدْمَاءَ منها كالسَّفِينةِ نَضَّجَتْ
به الحَوْلَ حتّى زادَ شَهْراً عَدِيدُها

( Ben dedim ) : **الحُطيئة**’nin beyti ve onda **التَّنْضِيج**’den zikredilen şey, **المُبَرَّدُ**’ün onu tefsir ettiği gibidir.
**الطِّرمَّاح**’ın beytine gelince, manası onun gittiği şeyden başkadır; çünkü onun beytindeki manası, kuvvetle, dişi devenin bizzat kendisinin sıfatıdır; yavrusunun kuvveti değil. Kastetti ki aygır onu **يَعارَةً** olarak vurdu; çünkü o **نَجِيبة** idi; sahibi, onun **نجابتها**’sı sebebiyle aygırın onu vurmasından onu kıskandı; derken bir aygır ona rastladı da onu vurdu; o da onun suyuna yirmi gün boyunca **أَرْتَجَتْ**; sonra o suyu attı; hamilelik onu ağırlaştırmadan önce; böylece onun **مُنَّتُها**’sı gider.

Ve râviler beyti şöyle rivayet etti: **أضمرتْهُ** yirmi gün; **أَنضَجَتْهُ** değil. Şayet **أَنضَجَتْهُ** rivayet olunursa, manası: aygırın suyu onun rahminde yirmi gün **نَضِج** oldu; sonra onunla, tam yaratılışlı yavrusuyla attığı gibi attı; ve onun **مُنَّتُها**’sı kaldı; ve onun **طِرْقها**’sı vardır.
