# نضح (ن-ض-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ض - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والضاد والنون معهما
ح ض ن، ن ض ح،ن ح ض، ض ح ن مستعملات
حضن:
الحِضْن: ما دونَ الإبْط إلى الكَشْح، ومنه احتضانك الشَيءَ وهو احتمالُكَهُ وحَمْلكَهُ في حضنِك كما تَحْتَضِنُ المرأة ولدها فتحمله في أحد شِقَّيْها. والمُحْتَضَنُ: الحِضْن، قال:
هَضيمُ الحَشَا شَخْتَةُ المُحتَضَنْ
والحَضانةُ: مصدر الحاضِنة والحاضِن وهما اللذان يُربِّيان الصَبيِّ. وناحِيَتا المَفازةِ: حِضناها، قال:
أجَزْتُ حِضْنَيه هِبَلاًّ وعثا
وعَنْزٌ حَضون: أَيْ أحَد طُبْيَيْها أطوَلُ. والحَمامةُ تَحتضِنُ بَيْضَها حُضُوناً للتفريخ فهي حاضِنٌ. وسُقْعٌ حَواضِنُ: أي جَواثِمُ، قال النابغة:
رَمادٌ مَحَتْة الريحُ من كُلِّ وِجْهةٍ		وسُفْعٌ على ما بَيْنَهُنَّ حَواضِنُ
أي أثافيُّ جَواثم على الرَماد. وحَضَنْتْ الرجل عن الشيء: اختَزَلتُه ومَنَعْتُه، قال ابن مسعُود: لا تُحضَنُ زَيْنَبُ امرأةُ عبدِ الله أي لا تُحجَب عنه ولا يُقْطَعُ أمرٌ دونها. وفُلانٌ احتَجَنَ بأمرٍ دُوني وأحضَنني: أي أخَرجَني منه في ناحيةٍ. وقالت الأنصار لأبي بَكْر: تُريدونَ أن تَحضُنونا من هذا الأمر.
والمِحْضَنة: المعمُولةُ من الطيِن للحمامة كالقصعة الرَّوْحاء. والمَحاضِن: المَواضِع التي تحضُنُ فيها الحمامة على بَيْضها، واحدُها مَحضَن. والأعنُز الحَضَينات: ضَربٌ منها شَديَدة الحُمْرة، وأسوَدُ منها شَديدُ السَواد. والحَضَن: جَبَل، قال الأعشى:
كخلْقاء من هَضبَات الحَضَنْ
نضح:
النَضْح: كالنَضْخ رُبَّما اختَلَفا ورُبَّما اتَّفَقا. ويقال: النَّضخ ما بَقِيَ له أَثَرَ، يقال: على ثَوبه نَضْخُ دَمٍ. والعَيْن تَنْضَح بالماء نَضْحاً: أي تفور وتنضح أيضاً. والرجُلُ يعتَرفُ بأمرٍ فيَنْتَضِحُ منه: إذا أظهَرَ البَراءةَ وبَرَّاً نفسَه منه جُهْدَه. والنَضيحُ من الحِياض: ما قرُبُ من البِئر حتّى يكونَ الافِراغ فيه من الدَلْوِ ويكونَ عظيماً، قال:
فغَدَونا علَيهِمُ بُكرةَ الـوِرْ		دِ كما تورِدُ النَضيحَ الهِياما
والناضِحُ: جَمَلٌ يُسْتَقَى عليه الماء للقِرَى في الحَوض، أو سِقيْ أرضٍ وجَمعُه النَواضِح. والفَرَس يَنْضَحُ: أي يعْرَقُ، قال:
كأنَّ عِطْفَيْه من التَنْضاحِ		بالماء ثوباً مُنْهِلٍ مَـيّاحِ
أي مُستَقٍ بيَده. والجَرَّة تنضَحُ بالماء: يخرُج الماء من الخَزَف لرِقَّتِها. والجَبَل يَنْضَحُ: إذا تَحَلَّبَ الماءُ من بين صُخُوره. ويقال في القتال: نضِّحوهُم بالنُّشّاب ورَضِّحوهم بالحِجارة. واستَنْضَحَ الرجلُ: أي رَشَّ شيئاً من الماء على فَرْجه بعدَ الوُضُوء. إذا ابتَدَأَ الدقيق في حَبِّ السُنْبُل وهو رَطْبٌ قيلَ: قد أنْضَحَ ونَضَحَ، لغتان. والنَّضُوحُ: الطِيبُ.
نحض:
النَحْضُ: اللَّحْم نفسُه، والقطعةُ الضَخْمةُ تُسَمَّى نَحْضَة. ورجُلٌ نَحيضٌ، وامرأةٌ نَحيضةٌ: كثيرة اللَّحْم.
وقد نَحُضَ نَحاضةً، فإذا قُلتَ: نُحِضَتْ فقد ذَهَبَ لحمُها فهي مَنحُوضةٌ ونَحيضٌ. ونحضتُ السِنان رَقَّقْتُه، قال حميد:
كَمَوقِف الأشقَرِ إنْ تَـقَـدَّمـا		باشَرَ مَنحُوضَ السِنانِ لَهْذَمـا
والموتُ من وَرائه ان أحجَما
ضحن:
الضَّحَنُ: اسم بَلَد.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الضاد** ve **النون**’un onlarla birlikte olduğu bölüm
ح ض ن، ن ض ح،ن ح ض، ض ح ن kullanımdadırlar
**حضن**:
**الحِضْن**: **الإبْط**’un altından **الكَشْح**’a kadar olan şey; bundan da, senin bir şeyi kucaklaman gelir; o da onu yüklenmen ve onu **حضن**’inde taşımandır; tıpkı kadının çocuğunu kucaklayıp onu iki yanından birinde taşıması gibi. Ve **المُحْتَضَنُ**: **الحِضْن**’dir. Dedi ki:
هَضيمُ الحَشَا شَخْتَةُ **المُحتَضَنْ**
Ve **الحَضانةُ**: **الحاضِنة** ve **الحاضِن**’in mastarıdır; ikisi de çocuğu büyüten kimselerdir. Ve **المَفازةِ**’nin iki yanı: onun iki **حِضن**’idir. Dedi ki:
أجَزْتُ **حِضْنَيه** هِبَلاًّ وعثا
Ve **عَنْزٌ حَضون**: yani iki memesinden biri daha uzundur. Ve güvercin yumurtasını, yavru çıkarmak için **حُضُوناً** kucaklar; o hâlde o, **حاضِنٌ**’dir. Ve **سُقْعٌ حَواضِنُ**: yani çömelmişlerdir. Nâbiga dedi ki:
رَمادٌ مَحَتْة الريحُ من كُلِّ وِجْهةٍ		وسُفْعٌ على ما بَيْنَهُنَّ **حَواضِنُ**
Yani: kül üzerinde çömelmiş **أثافيّ**’lerdir. Ve **حَضَنْتْ** adamı bir şeyden: onu ayırdım ve onu men ettim. İbn Mes‘ûd dedi ki: **لا تُحضَنُ زَيْنَبُ** **امرأةُ عبدِ الله**; yani ondan perdelenmez ve onun dışında onun aleyhine bir iş kesilmez. Ve falan kimse, benden aşağı bir iş ile **احتَجَنَ** etti ve beni **أحضَنني**: yani beni ondan bir tarafta çıkardı. Ensar, Ebû Bekir’e dedi ki: “Bu işten bizi **تَحضُنونا** etmek istiyorsunuz.”
Ve **المِحْضَنة**: güvercin için çamurdan yapılmış olan, geniş ağızlı çanak gibi olan şeydir. Ve **المَحاضِن**: güvercinin yumurtası üzerine kucakladığı yerlerdir; onun teki **مَحضَن**’dır. Ve **الأعنُز الحَضَينات**: onlardan bir türdür; şiddetli kızıllığı olan; ve ondan daha siyahı, şiddetli siyahlığı olandır. Ve **الحَضَن**: bir dağdır. A‘şâ dedi ki:
كخلْقاء من هَضبَات **الحَضَنْ**

**نضح**:
**النَضْح**: **النَضْخ** gibidir; bazen ayrılırlar, bazen de uyuşurlar. Ve denir ki: **النَّضخ**: kendisine eser kalan şeydir; denir ki: elbisesinde kan **نَضْخُ**’u vardır. Ve göz su ile **تَنْضَح** eder, **نَضْحاً**: yani kaynar; ve ayrıca sıçratır. Ve adam bir işi itiraf eder de ondan **يَنْتَضِحُ**: ondan beri olduğunu ortaya koyduğu ve ondan kendini temize çıkardığı zaman, gücü yettiğince. Ve **النَضيحُ** havuzlardan: kuyudan yakın olan şeydir; ta ki boşaltma kovadan onun içine olsun ve büyük olsun. Dedi ki:
فغَدَونا علَيهِمُ بُكرةَ الـوِرْ		دِ كما تورِدُ **النَضيحَ** الهِياما
Ve **الناضِحُ**: üzerinde su çekilen, misafir ağırlama için havuzda, yahut bir araziyi sulamak için olan devedir; çoğulu **النَواضِح**’tir. Ve at **يَنْضَحُ**: yani terler. Dedi ki:
كأنَّ عِطْفَيْه من التَنْضاحِ		بالماء ثوباً مُنْهِلٍ مَـيّاحِ
Yani: eliyle su çeken. Ve testi su ile **تنضَحُ** eder: inceliğinden dolayı sudan, çömlekten su çıkar. Ve dağ **يَنْضَحُ**: kayaları arasından su sızdığı zaman. Ve savaşta denir: onları oklarla **نضِّحوهُم** ve onları taşlarla **رَضِّحوهم**. Ve adam **استَنْضَحَ**: yani abdestten sonra ferci üzerine sudan bir şey serpti. Başaktaki tanede un, o yaş iken başlamaya başladığında denir ki: **قد أنْضَحَ** ve **نَضَحَ**; iki lehçedir. Ve **النَّضُوحُ**: güzel kokudur.

**نحض**:
**النَحْضُ**: etin kendisidir; büyük parça **نَحْضَة** diye adlandırılır. Ve **رجُلٌ نَحيضٌ** ve **امرأةٌ نَحيضةٌ**: eti çok olan.
Ve **نَحُضَ** **نَحاضةً** olmuştur; eğer “**نُحِضَتْ**” dersen, eti gitmiştir; o hâlde o **مَنحُوضةٌ** ve **نَحيضٌ**’dur. Ve **نحضتُ السِنان**: onu incelttim. Humeyd dedi ki:
كَمَوقِف الأشقَرِ إنْ تَـقَـدَّمـا		باشَرَ مَنحُوضَ السِنانِ لَهْذَمـا
والموتُ من وَرائه ان أحجَما

**ضحن**:
**الضَّحَنُ**: bir beldenin adıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَضْح: الرشُّ. نضحْت البيت أَنْضِحُهُ بالكسر. والنَضْحُ أيضاً: الشُرْبُ دون الرِيِّ. تقول: نَضَحَ عطشَهُ يَنْضِحُهُ. والنَضيحُ: الحوض؛ والجمع نُضُح. وكذلك النَضَحُ بالتحريك، والجمع أَنْضاحٌ. والناضِح: البعير يسْتقى عليه، والأنثى ناضِحَةٌ وسانِيَةٌ. والنَضَّاحُ: الذي يَنْضَحُ على البعير، أي يسوق السانية ويسقي نخلاً. وهذه نخلٌ تُنْضَحُ، أي تُسقى. ومالُ فلانٍ يُسقى بالنَضْحِ، وهو مصدر. ونَضَحوهُمْ بالنَبل، أي رموهم. يقال: انْضَحْ عنَّا الخيلَ، أي ارْمِهِمْ، وانْتَضَحَ عليهم الماءُ، أي تَرَشَّشَ. ونَضَحَ الرجلُ عن نفسه، إذا دفع عنها بحجَّةٍ. وهو يَنْضَحُ عن فلانٍ، أي يَذُبُّ عنه ويدفع. ورأيته يَتَنَضَّحُ ممَّا قُرِفَ به، أي ينتفي ويتنصَّل منه. والنَضوحُ: ضربٌ من الطِيب. ونَضَحَ الشجرُ، إذا تفطَّر ليخرج ورقه. ابن السكيت: نَضَحَتِ القربة والخابية تَنْضَحُ نَضْحاً وتَنْضاحاً: رشحت.

##### Türkçe

**النَضْح**: serpiştirme/serpme. Evi kırayla **نضحْت**; onu kırayla **أَنْضِحُهُ**. Ve **النَضْحُ** ayrıca: kandırma olmaksızın içme. Dersin ki: susuzluğunu **نَضَحَ**; onu **يَنْضِحُهُ**.

Ve **النَضيحُ**: havuz; çoğulu **نُضُح**. Keza harekeli olarak **النَضَحُ**; çoğulu **أَنْضاحٌ**.

Ve **الناضِح**: onun üzerinde su çekilen deve; dişisi **ناضِحَةٌ** ve **سانِيَةٌ**.

Ve **النَضَّاحُ**: devenin üzerine **يَنْضَحُ** eden (kimse); yani **السانية**’yi sürer ve hurma ağaçlarını sular.

Ve bu, **تُنْضَحُ** olan hurma ağaçlarıdır; yani sulanır.

Ve falanın malı **بالنَضْحِ** ile sulanır; o bir mastardır.

Ve onları oklarla **نَضَحوهُمْ**; yani onları attılar.

Denir ki: bizden atları **انْضَحْ**; yani onları at. Ve su onların üzerine **انْتَضَحَ**; yani serpişti.

Ve adam kendisi hakkında **نَضَحَ**, eğer ondan (hakkındaki şeyi) bir delille defederse.

Ve o falan hakkında **يَنْضَحُ**; yani onu savar ve defeder.

Ve onu, kendisine isnat edilenden **يَتَنَضَّحُ** ederken gördüm; yani ondan uzaklaşır ve ondan sıyrılır.

Ve **النَضوحُ**: güzel kokudan bir tür.

Ve ağaç **نَضَحَ**, eğer yaprağı çıksın diye yarılıp çatladıysa.

İbnü’s-Sikkît: kırba ve büyük küp **نَضَحَتِ**; **تَنْضَحُ** **نَضْحاً** ve **تَنْضاحاً**: sızdı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ض ن
حضن ، نضح ، نحض
استعمل من وجوهه : حضن ، نضح ، نحض .
حضن : قال الليث : الحِضْن : ما دون الإبْطِ إلى الكَشْح ، ومنه الاحتضان وهو احتمالُك الشيء وجعلُه في حِضْنك ، كما تَحْتَضن المرأةُ ولدَها فتحتمله في أحد شِقَّيْها . والمُحْتَضَن : الحِضْن ، وأنشد للأَعْشى .
عَرِيضةُ بُوصٍ إذا أَدْبرت
هضيمُ الحشا شَخْتَةُ المُحْتَضَنْ
وحِضْنا الجبل : ناحيتاه ، وحِضْنا الرجل : جَنْباه .
وقال أبو عُبَيد : قال الأصمعي : حِضْنُ الجَبَل وحُضْنُه : ما أطاف به .
قال : وقال أبو عمرو : الحُضْنُ : أصل الجبل .
وقال الليث : الحَضانة : مصدر الحاضِن والحاضنة ، وهما المُوَكّلان بالصّبي يرفعانه ويُربِّيانه . قال : ناحيتا الفلاة : حِضْناها ، وأنشد :
أَجَزْتُ حِضْنَيْه هِبَلاًّ وَغْبَا
هِبَلاًّ : جَمَلاً ثقيلا . قال : والحِضان : أن تَقْصر إحدى طُبْيَى العَنْز وتطول الأخرى جداً فهي عَنْز حَضون .
وقال أبو عُبَيْد : قال أبو زيد والكسائي : الحَضون من المِعْزَى : التي قد ذهب أحد طُبْيَيْها ، والاسم الحِضان .
وقال الليث : الحمامة تحضُن على بيضها حُضوناً إذا رجَنَتْ عليه للتَّفريخ فيه حاضن هكذا يقال بغير هاء .
ويقال للأثافي : سُفْعٌ حواضِنُ أي جواثِمُ
وقال النابغة :
وسُفْعٌ على ما بينهن حواضِن
يعني الأثافيّ والرماد .
قال والمحَاضِن : المواضع التي تحضُن فيها الحمامة على بيضها ، والواحد مِحْضَن .
قال : والمِحْضَنَة : المَعْمُولَة من الطِّين للحمامة كالقصعة الرَّوحاء .
وقال أبو عمرو : الحاضنة : النخلة إذا كانت قصيرة العُذوق ، قال : فإذا كانت طويلة العُذوق فهي بائِنة ، وأنشد :
من كل بائنةٍ تُبِينُ عُذُوقَها
منها وحاضنةٍ لها مِيقار
وقال الليث : يقال : احْتَجَنَ فلان بأمر دوني ، واحتضنني منه أي أخرجني منه في ناحية .
وقال الليث : جاء في الحديث أن بعض الأنصار قال يوم بُويع أبو بكر : تُرِيدون أن تُحْضِنُونا من هذا الأمر . قلت : هكذا وجدته في كتاب الليث : أَحْضَنني بالألف ، والصواب حَضَنَني ، وفي حديث ابن مسعود حين أوصى فقال : ولا تُحْضَن زَيْنَبُ امرأتُه عن ذلك ، يعني عن النَّظر في وصيّته وإنفاذها .
قال أبو عُبَيد : لاتُحْضَن : لا تُحْجَب عنه ولا يُقطع أمرٌ دونها . يقال : حضنتُ الرجلَ عن الشيء إذا اخْتَزَلْتَه دونه . قال : ومنه حديث عُمَرَ يوم أتى سَقيفَة بني ساعِدَة للبَيْعة قال : فإذا إخواننا من الأنصار يُرِيدون أن يَخْتَزِلوا الأمرَ دوننا ويَحْضُنونا عنه . هكذا رواه ابن جَبَلَة وعليّ بن عبد العزيز عن أبي عُبَيد بفتح اليَاءِ وهذا خلاف ما رواه الليث ، لأن الليث جعل هذا الكلام للأنصار ، وجاء به أبو عُبَيْد لعُمَر وهو الصحيح وعليه الروايات التي دار الحديث عليها .
وقال أبو عُبَيد : قال أبو زيد : أَحْضَنْتُ بالرّجُل إحْضانا وأَلْهَدت به إلهاداً أي أَزْرَيْتُ به .
أبو عُبَيد عن الكسائي : حَضَنْتُ فلاناً عمّا يُرِيد أَحْضُنُه وحَضَانَةً ، واحتَضَنْتُه عنه إذا منعتَه عمّا يُرِيد .
وقال ابن السّكّيت : حضن الطائر بيضه يحضنه حضناً .
وحَضَنَ : اسم جَبَل بأعلى نَجْد ، ومنه المثل السائر : ( أَنْجَدَ مَنْ رَأَى حَضَنا .
وقال أبو عُبَيد : الحَضَنُ : ناب الفيل ، وقال غيره : الحَضَن : العاج .
وقال الليث : الأعْنُز الحَضَنِيَّات : ضَرْب منها شديد الحُمرة ، وضربٌ سود شديدة السَّواد ، قلت : كأنها نسبت إلى حَضَن ، وهو جبل بقُنّة نجدٍ معروف .
نضح : قال الليث : النّضْح كالنَّضْخ ربما اتّفقا وربما اختلفا ، ويقولون : النّضْخ : ما بقي له أثر كقولك : على ثوبِه نَضْخُ دم ، والعينُ تَنْضَح بالماء نَضْحاً إذا رأيتها تَنُور ، وكذلك تَنْضَخ العَيْن .
وقال أبو زيد : يقال : نَضَخَ عليه الماءُ يَنْضَخُ فهو ناضخ ، وفي الحديث ( يَنْضَخُ البَحْرُ ساحِله .
وقال الأصمعي : لا يُقال من الخاء فَعَلْتُ ، إنما يقال : أصابه نَضخٌ من كذا .
وقال أبو الهَيْثَم : قَوْلُ أبي زَيْد أَصَحُّ ، والقرآنُ يَدُلّ عليه ، قال الله جلّ وعزّ : ( تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ ) ( الرَّحمان : 66 ) فهذا يشهد به يقال : نضخ عليه الماء ، لأن العين النَّضّاخة هي الفَعّالة ، ولا يقال لها نَضّاخة حتى تكون ناضحة .
وقال ابن الفَرَج : سَمِعْت جماعة من قَيْس يقولون : النَّضْح والنَّضْخ واحد ، قال : وقال أبو زيد : نَصَحْتُه . ونَضختُه بمعنى واحد ، قال : وسمعتُ الغَنَوِيّ يقول : النَّضْح والنَّضْخ وهو فيما بان أَثَره وما رَقَّ بمعنى واحد .
قال : وقال الأصمعي : النَّضْخ : الذي ليس بينه فُرَج ، والنَّضْح أرقّ منه .
وقال ابن الأعرابي : النَّضح : ما نَضحْتَه بيدك مُعْتَمد ، والناقةُ تَنْضح ببولها ، والقِرْبة تَنضحُ ، والنَّضح مِن غير اعتماد : إذا مَرَّ فوطىء على مَاءٍ ، فَنَضَح عليه وهو لا يُريد ذلك ومنه نَضْحُ البَوْل في حديث إبراهيم . أنه لم يكن يَرَى بِنضْح البَوْل بأْساً .
قال : وقال أبو لَيْلى : النَّضْح والنَّضْخ : ما رَقَّ وثَخُن بمعنى واحد .
وقال اليزيديّ : نَضَحْناهم بالنَّبْل نَضْحا ، ونَضَخْناهم نَضْخاً وذلك إذا فَرَّقوها فيهم .
وقال شمر : يقال : نَضحْتُ الأديمَ : بَلَّلته ألاّ يَنْكسِر ، وقال الكُمَيْت :
نَضحْتُ أَدِيمَ الوُدِّ بيني وبينكم
بآصِرَة الأرْحام لو يَتَبلَّلُ
نَضحْت أي وصلتُ .
قال : وقد قالوا في نَضْح المطر بالحاء والخاء . والنّاضحُ : المطر ، وقد نضحْتنا السماءُ . والنَّضْحُ أَمْثَل من الطّلّ ، وهو قَطْر بين قَطْرَيْن ، قال : ويقال لكل شيء يتحلب من عرق أو ماءٍ أو بول يَنْضَح ، وأنشد :
يَنْضَحْن في حافاته بالأبوالِ
وقال : عيناه تنضحان .
وقال : النَّضْح يَدْعُوه الهَمَلاَن ، وهو أَنْ تمتلىء العين دمعاً ثم تَنفضخ هَمَلاَناً لا ينقطع ، والجَرَّة تَنْضح ونَضَحَت ذِفْرَى البَعير بالعَرَق نَضْحاً ونَضْخاً ، وقال القطامي :
حَرَجاً كأن من الكُحَيْلِ صُبابةً
نَضَحَت مَغابِنُها به نَضحَانا
قال : ورواه المُؤرّج : نُضِخَت .
وقال أبو عُبَيد : قال أبو عمرو : نَضحْتُ الرِّيّ بالضّاد .
وقال الأصمعي : فإن شَرِب حتى يَرْوَى ، قال : نَصحْتُ بالصّاد الرِّيّ نَصْحا ونَصعْت به ونَقَعت ، قال : والنَّضح والنَّشْح واحد : وهو أن يَشرب دون الرِّيّ .
وقال غيرهم : نضحوهم بالنَّبْل أي رَشقوهم ورمَوْهم .
ويقال : هو يُناضِح عن قومه وينافح عن قومه أي يذُب عنهم ، وأنشد :
ولو بَلاَ ، في مَحفِلٍ ، نِضَاحي
أي ذَبيِّ ونَضْحِي عنه .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : نَضَحتُ الماء نضْحاً ، ونَضَح الرجلُ بالعرق مثله إذا عَرِقَ ، وقال الكِسَائي مثله .
وقال الأصمعي : نَضَح الشجرُ إذا تَفَطَّر بالنبات .
وقال أبو طالب بن عبد المطلب :
بُورِكَ الميِّت الغَريبُ كما بورك نَضْحُ الرُّمَّانِ والزَّيتُون
قال : والنَّضَح بفتح الضّاد : الحَوْضُ الصغير وجمعه أنضَاح : قُلْتُ : ويُسمَّى نضيحاً أيضاً قاله أبو عُبَيد .
قال : والنّاضِحُ : البَعير الذي يَستَقِي الماء والأُنْثى ناضحة ، وفي الحديث ( ما سُقي من الزَّرْع نَضْحاً ففيه نصفُ العُشْر ) يريد ما سُقِي بالدِّلاء والغُروب والسَّواني ولم يُسْقَ فَتحاً .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أن عَدَّ عشر خلال من السُّنّة ، وذكر فيها الانتضاح بالماء ، وهو أن يأخذ ماء قليلاً فَينْضَحَ به مذاكيره ومؤتَزَره بعد فراغه من الوضوء لينفي بذلك عنه الوَسْواس ، وهو في خبر آخر انتفاض الماء ومعناهما واحد .
والرجل يُرْمَى بأمر أو يُقْرَف بتهمة فَينْتَضِح منه أي يُظهر التبرُّؤ منه .
وقال الليث : النَّضِيح من الحُيَاض : ما قَرُب من البئر حتى يكون الإفراغ فيه من الدلو ويكون عظيماً ، وقال الأعْشى :
فَغَدَونا عليهم بكرةَ الوِرْ
دِ كما تُورِدُ النَّضيحَ الهِيامَا
قال : وإذا ابتدأ الدَّقيق في حب السُّنْبُل وهو رَطْب فقد نَضحَ وأَنْضح لغتان .
قال : والنَّضُوح : الطِّيبُ .
الحَرّاني عن ابن السكيت : النَّضوحُ : الوَجور في أَيِّ الفم كان ، وقال أبو النَّجم يصف راميا :
أنْحى شِمَالا هَمَزَى نَضُوحا
أي مَدَّ شِماله في القوس هَمَزى يعني القوس أنها شديدة .
والنَّضوح أيضاً من أسماء القَوْس كأنها تَنْضَحُ بالنّبْل .
والنَّضَّاحة : الآلة التي تُسَوَّى من النُّحاس أو الصُّفْر للنِّفْط وزَرْقه .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : المِنْضحة والمِنْضخة بالحاء والخاء : الزَّرّاقَةُ . قلت : وهي عند عوام الناس النَّضاحة ومعناهما واحد .
قال ابن الفرج : سمعت شُجاعاً السُّلَمي
يقول : أمضَحْتُ عِرْضي وأَنضَحته إذا أفْسَدْته ، وقال خليفة : أَمضَحْتُه إذا أَنْهَبْته الناس .
وقال شُجاع : مَضَح عن الرجل ، ونَضَح عنه ، وذَبَّ عنه بمعنى واحد .
نحض : قال ابن المُظَفِّر : النَّحْض : اللَّحمُ نفسه ، والقطعة الضخمة منه تسمى نَحْضة .
ورجل نَحِيض وامرأة نَحِيضة ، وقد نَحُضا ، ونحَاضَتُهما : كثرة لحمهما ، فإذا قلت : نُحِضت المرأة فمعناه ذهاب لحمها وهي مَنْحوضة ونَحِيض .
وقال ابن السكيت : النَّحِيضُ من الأضداد يكون الكثيرَ اللحمِ ، ويكون القليلَ اللحم كأنه نُحِض نَحضاً .
وقال أبو عُبَيد وغيره : نَحضْتُ السِّنان فهو منحوض ونَحِيض إذا رَقَّقْته وأنشد :
كموْقِفِ الأشْقَرِ إن تقدَّما
باشَرَ منْحُوض السنَان لَهْذَما
وقال امرؤ القيس :
يُبَارى شَباةَ الرُّمْح خَدٌّ مُذَلَّق
كحد السِّنان الصُّلَّبِيِّ النَّحِيضِ
وقال غيره : يقال : نَحَضْت العظم أَنْحَضَه نَحْضاً إذا أخذتَ اللحم الذي عليه عنه .
ونَحضْتُ فلاناً إذا أَلْححْت عليه في السؤال .
ونَحضْت السنان إذا رقَّقْته وأَحدَدْته .

##### Türkçe

ح ض ن
**حضن** , **نضح** , **نحض**
Onun vecihlerinden kullanılmıştır: **حضن** , **نضح** , **نحض** .

**حضن** : Leys dedi: **الحِضْن**: **الإبْطِ**’tan **الكَشْح**’a kadar olan şeydir; ondan **الاحتضان** (gelir) ki o, senin bir şeyi yüklenmen ve onu **حِضْن**’unda kılmandır; nitekim kadın çocuğunu **تَحْتَضن** eder de onu iki yanından birinde yüklenir. Ve **المُحْتَضَن**: **الحِضْن**’dur; ve A‘şâ için inşâd etti.
عَرِيضةُ بُوصٍ إذا أَدْبرت
هضيمُ الحشا شَخْتَةُ **المُحْتَضَنْ**

Ve **حِضْنا الجبل**: onun iki tarafıdır; ve **حِضْنا الرجل**: onun iki yanıdır.

Ebû Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: **حِضْنُ الجَبَل** ve **حُضْنُه**: onunla çevrelenmiş olan şeydir.

Dedi: Ve Ebû Amr dedi: **الحُضْنُ**: dağın aslıdır.

Leys dedi: **الحَضانة**: **الحاضِن** ve **الحاضنة**’nin masdarıdır; ve onlar, çocuğa vekil kılınmış olanlardır; onu kaldırırlar ve onu terbiye ederler. Dedi: Çölün iki yanı: onun **حِضْنا**’sıdır; ve inşâd etti:
أَجَزْتُ **حِضْنَيْه** هِبَلاًّ وَغْبَا

**هِبَلاًّ**: ağır bir devedir. Dedi: Ve **الحِضان**: keçinin iki memesinden birini kısaltıp ötekini çok uzatmandır; o hâlde o, **عَنْز حَضون**’dur.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd ve Kisâî dedi: **الحَضون** keçilerden: iki memesinden birinin gitmiş olduğu (keçi)dir; isim **الحِضان**’dır.

Leys dedi: Güvercin yumurtası üzerine **تحضُن** eder, **حُضوناً**; eğer kuluçka için onun üzerine çökerse; **حاضن** (diye) böyle denir, **هاء**sız.

Ve **الأثافي** için denir: **سُفْعٌ حواضِنُ**; yani çökmüşler.

Nâbiga dedi:
وسُفْعٌ على ما بينهن **حواضِن**

**الأثافيّ**yi ve külü kastediyor.

Dedi: Ve **المَحَاضِن**: güvercinin yumurtası üzerine **تحضُن** ettiği yerlerdir; tekili **مِحْضَن**’dır.

Dedi: Ve **المِحْضَنَة**: güvercin için çamurdan yapılmış olan, genişçe çanak gibi olandır.

Ebû Amr dedi: **الحاضنة**: salkımları kısa olduğunda hurma ağacıdır. Dedi: Salkımları uzun olduğunda ise o **بائِنة**’dir; ve inşâd etti:
من كل بائنةٍ تُبِينُ عُذُوقَها
منها وحاضنةٍ لها مِيقار

Leys dedi: Denir: Falanca, benden aşağı bir iş ile **احْتَجَنَ** etti; ve ondan beni **احتضنني** etti; yani beni ondan bir tarafta çıkardı.

Leys dedi: Hadiste geldi ki ensardan bazıları, Ebû Bekir’e biat edildiği gün dedi: Bu işten bizi **تُحْضِنُونا** etmek istiyorsunuz. Dedim: Leys’in kitabında onu böyle buldum: **أَحْضَنني** elif ile; doğrusu **حَضَنَني**’dir. Ve İbn Mes‘ûd hadîsinde, vasiyet ettiğinde dedi ki: Ve Zeyneb, karısı, bundan **تُحْضَن** edilmesin; yani vasiyetine bakmaktan ve onu yürütmekten.

Ebû Ubeyd dedi: **لاتُحْضَن**: ondan perdelenmesin ve onun dışında bir iş kesilmesin. Denir: Adamı bir şeyden **حضنتُ** ettim; eğer onu onun dışında **اخْتَزَلْتَ** isen. Dedi: Ondan Ömer hadîsi: Benî Sâ‘ide sakîfesine biat için geldiği gün dedi: Bir de baktım ki ensardan kardeşlerimiz işi bizden ayrı **يَخْتَزِلوا** etmek ve ondan bizi **يَحْضُنونا** etmek istiyorlar. İbn Cebele ve Ali b. Abdülazîz bunu Ebû Ubeyd’den **اليَاءِ**’yi fetha ile böyle rivayet etti; bu, Leys’in rivayet ettiğine aykırıdır; çünkü Leys bu sözü ensara kıldı; Ebû Ubeyd ise onu Ömer’e getirdi; ve o doğrudur; ve üzerine rivayetler, hadisin üzerinde döndüğü (rivayetler)dir.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: Adam ile **أَحْضَنْتُ** **إحْضانا** ve onunla **أَلْهَدت** **إلهاداً**; yani onu ayıpladım.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: Falancayı, istediğinden **حَضَنْتُ**; onu **أَحْضُنُه** ve **حَضَانَةً**; ve onu ondan **احتَضَنْتُه**; eğer onu istediğinden men ettiysen.

İbnü’s-Sikkît dedi: Kuş yumurtasını **حضن** eder; onu **حضناً** **يحْضنه** eder.

Ve **حَضَنَ**: Necd’in yukarısında bir dağın adıdır; ondan dolaşan mesel: ( **أَنْجَدَ مَنْ رَأَى حَضَنا** .

Ebû Ubeyd dedi: **الحَضَنُ**: filin azı dişidir. Başkası dedi: **الحَضَن**: fildişidir.

Leys dedi: **الأعْنُز الحَضَنِيَّات**: onlardan bir türdür; şiddetli kızıllıktır; ve bir tür (de) şiddetli siyahlıktır. Dedim: Sanki **حَضَن**’a nispet edilmiştir; o, Necd’in zirvesinde bilinen bir dağdır.

**نضح** : Leys dedi: **النّضْح** , **النَّضْخ** gibidir; bazen uyuşurlar, bazen ayrışırlar. Ve derler: **النّضْخ**: onun için eser kalmış olan şeydir; senin “elbisesinde kanın **نَضْخُ**’u var” demen gibi. Ve göz, su ile **تَنْضَح** eder, **نَضْحاً**; eğer onu parıldar görürsen; ve aynı şekilde göz **تَنْضَخ** eder.

Ebû Zeyd dedi: Denir: Su onun üzerine **نَضَخَ** etti; **يَنْضَخُ** eder; o hâlde o **ناضخ**’tır. Ve hadiste: ( Deniz sahilini **يَنْضَخُ** eder.

Asma‘î dedi: **الخاء** ile “**فَعَلْتُ**” denmez; ancak denir: Ona şundan **نَضخٌ** isabet etti.

Ebû’l-Heysem dedi: Ebû Zeyd’in sözü daha sahihdir; Kur’an ona delâlet eder. Allah, azîz ve celîl dedi: ( **تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ** ) ( **الرَّحمان : 66** ) ; bu, onunla şahitlik eder: Denir: Su onun üzerine **نضخ** etti; çünkü **العين النَّضّاخة** **الفَعّالة**’dır; ve o, **ناضحة** olmadıkça ona **نَضّاخة** denmez.

İbnü’l-Ferec dedi: Kays’tan bir topluluğu işittim; derler: **النَّضْح** ve **النَّضْخ** birdir. Dedi: Ve Ebû Zeyd dedi: Onu **نَصَحْتُ**; ve onu **نَضختُ**; bir mânâdadır. Dedi: Ve Ganavî’yi işittim; derdi: **النَّضْح** ve **النَّضْخ**; o, eseri görünen ve incelen şeyde bir mânâdadır.

Dedi: Ve Asma‘î dedi: **النَّضْخ**: aralarında boşluk olmayan şeydir; **النَّضْح** ondan daha incedir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **النَّضح**: elinle dayanarak **نَضحْتَه** ettiğin şeydir. Ve deve, idrarıyla **تَنْضح** eder; ve kırba **تَنضحُ** eder. Ve dayanmaksızın **النَّضح**: eğer geçti de suya bastıysa, onun üzerine **فَنَضَح** etti; o bunu istemezken. Ondan, İbrahim hadîsinde **نَضْحُ البَوْل**: onun, idrarın **بِنضْح**’ında bir sakınca görmediği.

Dedi: Ve Ebû Leylâ dedi: **النَّضْح** ve **النَّضْخ**: incelen ve kalınlaşan şeydir; bir mânâdadır.

Yezîdî dedi: Onları okla **نَضَحْناهم** , **نَضْحاً**; ve onları **نَضَخْناهم** , **نَضْخاً**; bu, onları içlerinde dağıttıklarında olur.

Şemmer dedi: Denir: Deriyi **نَضحْتُ**: onu ıslattım ki kırılmasın. Kumeyt dedi:
نَضحْتُ أَدِيمَ الوُدِّ بيني وبينكم
بآصِرَة الأرْحام لو يَتَبلَّلُ

**نَضحْت**: yani bağladım, ulaştırdım.

Dedi: Yağmurun **نَضْح**’ında **الحاء** ve **الخاء** ile de demişlerdir. Ve **النّاضحُ**: yağmurdur; ve gök bize **نضحْتنا** etti. Ve **النَّضْحُ** çiğden daha düzgündür; o, iki damla arasında bir damladır. Dedi: Terden yahut sudan yahut idrardan damlayan her şey için **يَنْضَح** denir. Ve inşâd etti:
يَنْضَحْن في حافاته بالأبوالِ

Ve dedi: İki gözü **تنضحان** eder.

Ve dedi: **النَّضْح**’ı **الهَمَلاَن** çağırır; o, gözün yaşla dolması, sonra kesilmeyen bir **هَمَلاَناً** ile patlayıp akmasıdır. Ve testi **تَنْضح** eder. Ve devenin **ذِفْرَى**’sı ter ile **نَضَحَت** eder; **نَضْحاً** ve **نَضْخاً**. Katamî dedi:
حَرَجاً كأن من الكُحَيْلِ صُبابةً
نَضَحَت مَغابِنُها به نَضحَانا

Dedi: Müerric onu **نُضِخَت** diye rivayet etti.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr dedi: **نَضحْتُ الرِّيّ** **بالضّاد** ile.

Asma‘î dedi: Eğer içti de doyuncaya kadar kanarsa, dedi: **نَصحْتُ** **بالصّاد** ile **الرِّيّ**’yi **نَصْحا**; ve onunla **نَصعْت** ettim ve **نَقَعت** ettim. Dedi: Ve **النَّضح** ve **النَّشْح** birdir: o, kanmadan içmesidir.

Başkaları dedi: Onları okla **نضحوهم**; yani onları taşladılar ve attılar.

Ve denir: O, kavmi adına **يُناضِح** eder ve kavmi adına **ينافح** eder; yani onlardan savar. Ve inşâd etti:
ولو بَلاَ ، في مَحفِلٍ ، نِضَاحي

Yani ondan savmam ve ondan **نَضْحِي**.

Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: Suyu **نَضَحتُ** , **نضْحاً**; ve adam ter ile **نَضَح** etti; onun misli; eğer terlediyse. Kisâî de onun mislini söyledi.

Asma‘î dedi: Ağaç **نَضَح** etti; eğer bitki ile yarılıp çatladıysa.

Ebû Tâlib b. Abdülmuttalib dedi:
بُورِكَ الميِّت الغَريبُ كما بورك **نَضْحُ** الرُّمَّانِ والزَّيتُون

Dedi: Ve **النَّضَح** ( **الضّاد**’ın fethasıyla): küçük havuzdur; cem‘i **أنضَاح**’tır. Dedim: Ona **نضيحاً** da ad verilir; Ebû Ubeyd bunu söyledi.

Dedi: Ve **النّاضِحُ**: su çeken devedir; dişisi **ناضحة**’dır. Ve hadiste: ( Ekinlerden **نَضْحاً** sulanan şeyde öşrün yarısı vardır ) ; kastediyor: kovalarla, büyük kovalarla ve su dolaplarıyla sulananı; ve yarma ile sulanmamış olanı.

Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki sünnetten on haslet saydı; içinde su ile **الانتضاح**’ı zikretti; o, az bir su alıp abdestten boşaldıktan sonra onunla tenasül uzvunu ve peştamalını **فَينْضَحَ** etmesidir; bununla vesveseyi ondan gidermek için. Ve başka bir haberde o, suyun silkelenmesidir; ikisinin mânâsı birdir.

Ve adam bir işle itham edilir yahut bir töhmetle lekelenir; sonra ondan **فَينْتَضِح** eder; yani ondan beri oluşunu açığa çıkarır.

Leys dedi: Havuzlardan **النَّضِيح**: kuyuya yakın olan şeydir; öyle ki boşaltma kovadan onun içine olur; ve büyük olur. A‘şâ dedi:
فَغَدَونا عليهم بكرةَ الوِرْ
دِ كما تُورِدُ **النَّضيحَ** الهِيامَا

Dedi: Un, başaktaki tanede, o yaş iken başladığında, **نَضحَ** etmiştir; ve **أَنْضح** iki lugattır.

Dedi: Ve **النَّضُوح**: güzel kokudur.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **النَّضوحُ**: hangi ağız olursa olsun ağıza dökülen ilaçtır. Ebû’n-Necm, bir okçuyu vasfederken dedi:
أنْحى شِمَالا هَمَزَى **نَضُوحا**

Yani solunu yayda uzattı; **هَمَزى**: yani yay, onun şiddetli olduğudur.

Ve **النَّضوح** ayrıca yayın adlarındandır; sanki o okla **تَنْضَحُ** eder.

Ve **النَّضَّاحة**: bakırdan yahut sarı bakırdan naft için ve onu püskürtmek için yapılan âlettir.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المِنْضحة** ve **المِنْضخة** , **الحاء** ve **الخاء** ile: püskürtücüdür. Dedim: O, avam yanında **النَّضاحة**’dır; ikisinin mânâsı birdir.

İbnü’l-Ferec dedi: Şücâ‘ es-Sülemî’yi işittim; derdi: Arzımı **أمضَحْتُ** ettim ve onu **أَنضَحته** ettim; eğer onu bozduysam. Halîfe dedi: Onu **أَمضَحْتُ**; eğer insanlara onu yağmalattıysam.

Şücâ‘ dedi: Adamdan **مَضَح** etti; ve ondan **نَضَح** etti; ve ondan **ذَبَّ** etti; bir mânâdadır.

**نحض** : İbnü’l-Muzaffer dedi: **النَّحْض**: etin kendisidir; onun büyük parçasına **نَحْضة** denir.

Ve adam **نَحِيض** ve kadın **نَحِيضة**; ve ikisi **نَحُضا** ettiler. Ve ikisinin **نحَاضَتُهما**’sı: etlerinin çokluğudur. Eğer “kadın **نُحِضت**” dersen, mânâsı: etinin gitmesidir; o, **مَنْحوضة** ve **نَحِيض**’dir.

İbnü’s-Sikkît dedi: **النَّحِيضُ** zıtlardandır; çok etliyi olur; ve az etliyi olur; sanki **نُحِض** edilmiştir, **نَحضاً**.

Ebû Ubeyd ve başkaları dedi: Mızrak ucunu **نَحضْتُ**; o hâlde o **منحوض** ve **نَحِيض**’dir; eğer onu inceltmişsem. Ve inşâd etti:
كموْقِفِ الأشْقَرِ إن تقدَّما
باشَرَ منْحُوض السنَان لَهْذَما

İmru’ul-Kays dedi:
يُبَارى شَباةَ الرُّمْح خَدٌّ مُذَلَّق
كحد السِّنان الصُّلَّبِيِّ **النَّحِيضِ**

Başkası dedi: Denir: Kemiği **نَحَضْت** ederim, onu **أَنْحَضَه** , **نَحْضاً**; eğer üzerindeki eti ondan almışsam.

Ve falancayı **نَحضْتُ**; eğer ona sormada ısrar etmişsem.

Ve mızrak ucunu **نَحضْتُ**; eğer onu inceltmiş ve keskinleştirmişsem.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والضاد وما يثلثهما)
(نضل)  النون والضاد واللام: أصَيلٌ يدلُّ على رمْيٍ ومُراماة. ونَضَلَ فلاناً: راماه بالنِّضال فغَلَبه في ذلك. وهو يُناضِل عن فلانٍ: يتكلَّم عنه بعُذرِه، كأنَّه يُرامي دونَه. وانتضَلْتُ سهماً من الكنانة. ويقال استعارةً: انتضَلْتُ رجلاً من القَوم: اخترتُ منهم. وانتضال الإبل: رَمْيُها بأيديها في السَّير. وانتضلوا وتَناضَلوا: رمَوا بالسَّبق. وانتضَلْنا بالكلام والأحاديث، استعارةٌ من نِضال السَّهم. قال لبيد:
فانتضلنا وابنُ سَلْمَى قاعدٌ *** كَعتِيق الطير يُغضِي ويُجَلّ([1])(نضا)  النون والضاد والحرف المعتلّ وأكثره الواو: أصلٌ صحيح يدلُّ على سَرْيِ الشَّيء([2]) وتدقِيقه وتجريده. منه نَضَا السَّيفَ من غِمْده. ونَضَا السّهمُ: مضى. ونَضَا الفرسُ الخيلَ: سَبقَها، كأنَّه انجرد ممَّا بينها. ونضا الحِنَّاءُ عن اليد: ذهب. ونَضَوْتُ ثوبِي: ألقيتُه عَنِّي. قال امرؤ القيس:
فجِئتُ وقد نَضَتْ لنومٍ ثيابَها *** لدى السِّتْر إلاَّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ
والنِّضْو من الإبل: الذي أنضَتْه الأسفار: كأنَّه برَتْه وجرَّدَتْه من اللحم. وأنْضَى الرّجُل: أصبَحَ بعيرُه نِضْواً. ومنه أنْضَيتُ الشَّيء: أخلَقْته. ونِضْوُ اللِّجام: حدائده بلا سُيور. ونَضِيُّ السَّهم: قِدْحُه، وهو ما جاوز الرِّيشَ إلى النَّصْل، وذلك لأنَّه بُرِيَ حتَّى صار نِضْواً. ونَضِيُّ الرُّمح: ما فوق المَقْبِض من صدره. والنَّضِيُّ: مُنْتَصَب العُنُق، وهو على معنى التَّشبيه، والجمع أنضِيَة. قال:
* وطُولِ أنْضِيَة الأعناقِ واللِّمَمِ([3]) *
(نضب)  النون والضاد والباء كلمةٌ تدلُّ على انكشاف شيءٍ وذهابه. ونضب  الماءُ: بَعُدَ، نضوباً. ونَضَبت المفازةُ، كأنَّها انجردت. وخَرْقٌ ناضب: بعيد.
وشذَّ عنه التَّنْضَب: شَجَر.
(نضج)  النون والضاد والجيم أصلٌ يدلُّ على بلوغ النهاية في طَبخِ الشَّيء، ثم يستعار في كلِّ شيء بَلَغَ مدى الإحكام. ونَضِجَ التَّمْر واللَّحمُ نُضجاً، وأنضَجْتُه أنا. وأنضَجَتْه الشَّمسُ إنضاجاً. ويستعار هذا فيقال: هو نَضِيج الرَّأْي: مُحكَمُه. والنَّاقة إذا جاوزَتْ وقتَ وِلادِها ولم تَلِد نَضّجَت، وهي مُنَضّجٌ، وهنّ مُنَضِّجات. قال:
هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ كُنَّ قِدْماً *** يَزِدْنَ على العديد قُرابَ شَهْرِ([4])(نضح)  النون والضاد والحاء أصلٌ يدلُّ على شيءٍ يُندَّى، وماء يُرشّ. فالنَّضْح: رشُّ الماء. ونَضَحتُه. قال أهلُ اللُّغة: يقال لكلِّ ما رقَّ: نَضْحٌ وهذا هو القياس الذي ذكرناه، لأنَّ الرَّشَّ رقيق. يقال: نَضَحت البيتَ بالماء. ونَضَح جِلدُه بالعَرَق. والسَّانية ناضحٌ. ونَضَحوهم بالنَّبْل، وهذا على جهة التَّشبيه. ونَضَح عن نفسه، كأنَّه رامَى عنها بالحُجّة. وفي الحديث: "انْضَحُوا عَنَّا الخَيل لا نُؤْتَى مِن خَلْفِنا"، أي ارمُوهم بالنُّشّاب. والنَّضيح والنَّضَح: الحوض، لأنَّه يُنضَح بالماء. ونَضَح الغضا: تَفَطَّر، وكأنَّ سقوطَ نَورِه يشبَّه بنَضْح الماء. قال أبو طالب:
بُورِك الميِّت الغريب كما بو *** رِكَ نَضْحُ الرُّمّانِ والزَّيتونُ([5])قال ابنُ الأعرابيِّ: سمِّي الحوضُ نضيحاً لأن يَنضَح عطَشَ الإبل، أي يبُلُّه. قال الخليل: والرّجُل يُقرَف بأمرٍ فيَنْتَضحُ منه، إذا أظهَرَ البراءةَ وبرَّأَ نفسَه منه جَهْدَه.
(نضخ)  النون والضاد والخاء قريبٌ من الذي قبله، إلاَّ أنّه أكثر منه([6]). يقولون: النَّضْخ كاللّطْخ من الشّيء يبقى له أثَر. ونَضَخ ثوبَه بالطِّيب. وغَيثٌ نضّاخٌ: غزير. وعينٌ نضّاخة: كثيرة الماء.
(نضد)  النون والضاد والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَمّ شيءٍ إلى شيءٍ في اتِّساقٍ وجمعٍ، منتصباً أو عريضاً. ونَضَدْتُ الشيءَ بعضَه إلى بعضٍ متَّسقاً أو مِن فَوق. والنَّضَد: المنضود من الثِّياب. قال النابغة:
خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])والنَّضَد: السَّرِيرُ يُنضَد عليه المتاع. وأنْضاد الجِبال: جنادلُ بعضُها فوق بعض. والنَّضَد من السَّحاب كالصَّبير، يكون بعضُه إلى بعض، والجمع أنضاد. وأنضادُ القوم: جماعاتهم وعَدَدُهم. ونَضَدُ الرَّجُلِ: أعمامُه وأخوالُه الذين يتجمَّعون لنُصرته. والنَّضَد: الشَّرَف. ونَضائد الدِّيباج: جمع نَضِيدة، وهي الوِسادةُ وما حُشِيَ من المَتَاع. قال ابن دريد([8]): وما نُضِد بعضُه على بعضٍ فهو نَضِيد.
(نضر)  النون والضاد والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على حُسنٍ وجمالٍ وخُلوص. منه النَّضْرة: حُسْن اللَّون، ونَضَُِرَ يَنْضَُر. ونَضَّر اللهُ وجهَه: حسَّنَه ونوَّره. وفي الحديث: "نضَّر الله امرأً سمِعَ مقالتي فوعاها". وأخْضَرُ ناضرٌ. ويقال هذا في [كُلِّ] مشرقٍ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَة﴾ [القيامة 22]. والنَّضير: الذَّهب، لحُسنه وخلوصه. قال:
إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])وقَدَحٌ نُضَارٌ: اتُّخِذ من أثْلٍ يكون بالغَوْر، ولعلَّه أن يكون حَسَناً.
--------------ـــ
([1])  ديوان لبيد ص 16 طبع 1881 والبيان (1: 266).
([2])  السرى: الكشف، يقال سرى عنه الثوب سرياً: كشفه، والواو أعلى.
([3]) لليلى الأخيلية، ويروى للشمردل بن شريك اليربوعي. اللسان (نضى) والحيوان (3: 91) والكامل 35 وأمالي القالي (1: 238) والعقد (6: 228). وصدره: * يشبهون ملوكاً في تجلتهم *
([4]) للراعي كما في اللسان (نضج)، وأنشده في المجمل.
([5]) ديوان أبي طالب 7 مخطوطة الشنقيطي واللسان (نضح). وروي القصيدة مرفوع، وضبط في اللسان بالكسر خطأ.
([6]) في الأصل: "من الذي".
([7])  ديوان النابغة 17 واللسان (نضد).
([8])  الجمهرة (2: 277).
([9])  للأعشى في ديوانه 108 واللسان (نضر).

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الضاد** وما يثلثهما)
(**نضل**)  **النون** ve**الضاد** ve**اللام**: köklü bir (asıl)dır; bir atışa ve karşılıklı atışmaya delâlet eder. Ve “**نَضَلَ** falancayı”: onu **النِّضال** ile (ok atışmasıyla) karşılıklı atıştı da bu hususta ona galip geldi. Ve “o, falanca adına **يُناضِل**”: onun hakkında özrüyle konuşur; sanki onun önünde (onu savunarak) atışır. Ve “ben, sadaktan bir oku **انتضَلْتُ**.” Ve mecaz olarak denilir: “kavimden bir adamı **انتضَلْتُ**”: onlardan seçtim. Ve develerin **انتضال**’ı: yürüyüşte elleriyle (ön ayaklarıyla) atmalarıdır. Ve “**انتضلوا** ve **تَناضَلوا**”: üstünlük için (yarışta) attılar. Ve “söz ve hadislerle **انتضَلْنا**”: okun **نِضال**’ından alınmış bir mecazdır. Lebîd dedi:
فانتضلنا وابنُ سَلْمَى قاعدٌ *** كَعتِيق الطير يُغضِي ويُجَلّ([1])(**نضا**)  **النون** ve**الضاد** ve illetli harf; çoğu **الواو**’dur: sahih bir asıldır; şeyin **سَرْي**’ine([2]) ve inceltilmesine ve soyulup arındırılmasına delâlet eder. Ondandır: “kılıcı kınından **نَضَا**.” Ve “ok **نَضَا**”: geçti (ilerledi). Ve “at, atları **نَضَا**”: onları geçti; sanki aralarındaki şeyden sıyrılıp soyundu. Ve “kına elden **نضا**”: gitti. Ve “elbise(mi) **نَضَوْتُ**”: onu benden attım. İmru’ul-Kays dedi:
فجِئتُ وقد نَضَتْ لنومٍ ثيابَها *** لدى السِّتْر إلاَّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ
Ve develerden **النِّضْو**: seferlerin zayıflatıp incelttiği; sanki onu yontmuş ve etten soyup arındırmıştır. Ve “adam **أنْضَى**”: devesi **نِضْواً** oldu. Ondandır: “şeyi **أنْضَيتُ**”: onu eskittim. Ve **نِضْوُ اللِّجام**: kayışlar olmaksızın onun demirleridir. Ve **نَضِيُّ السَّهم**: onun **قِدْح**’ı; o, tüyü aşıp **النَّصْل**’a kadar olan kısımdır; bu, yontulup **نِضْواً** olmasındandır. Ve **نَضِيُّ الرُّمح**: göğsünün **المَقْبِض**’in üstündeki kısmıdır. Ve **النَّضِيُّ**: boynu dik (olan); bu, teşbih mânâsı üzerinedir; çoğulu **أنضِيَة**’dir. Dedi:
* وطُولِ أنْضِيَة الأعناقِ واللِّمَمِ([3]) *

(**نضب**)  **النون** ve**الضاد** ve**الباء**: bir şeyin açığa çıkmasına ve gitmesine delâlet eden bir kelimedir. Ve “su **نضب**”: uzaklaştı; **نضوباً**. Ve “çöl **نَضَبت**”: sanki soyulup çıplaklaştı. Ve “**خَرْقٌ ناضب**”: uzak (yer).
Ve ondan şâz olan: **التَّنْضَب**: ağaçtır.

(**نضج**)  **النون** ve**الضاد** ve**الجيم**: bir asıldır; bir şeyin pişirilmesinde nihayete ulaşmaya delâlet eder; sonra her sağlamlaştırma derecesine ulaşan şeyde ödünç alınır (mecaz yapılır). Ve “hurma ve et **نَضِجَ** **نُضجاً**; ben onu **أنضَجْتُ**.” Ve “güneş onu **أنضَجَتْ** **إنضاجاً**.” Ve bu ödünç alınır da denilir: “o, görüşün **نَضِيج**’idir”: onun sağlamlaştırılmışıdır. Ve deve, doğum vaktini aşıp doğurmazsa **نَضّجَت**; o **مُنَضّجٌ**’dur; onlar **مُنَضِّجات**’tır. Dedi:
هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ كُنَّ قِدْماً *** يَزِدْنَ على العديد قُرابَ شَهْرِ([4])(**نضح**)  **النون** ve**الضاد** ve**الحاء**: bir asıldır; nemlenen bir şeye ve serpilen bir suya delâlet eder. İşte **النَّضْح**: su serpmedir. Ve “onu **نَضَحتُ**.” Dil ehli dedi: “ince olan her şeye **نَضْح** denilir”; bu, zikrettiğimiz kıyastır; çünkü serpme incedir. Denilir: “evi suyla **نَضَحتُ**.” Ve “derisi terle **نَضَح**.” Ve **السَّانية** (su çeken hayvan) **ناضح**’tır. Ve “onları oklarla **نَضَحوهم**”; bu, teşbih yoluyla(dır). Ve “kendi nefsinden **نَضَح**”: sanki hüccetle ondan (kendinden) savunmak üzere atıştı. Ve hadiste: “**انْضَحُوا عَنَّا الخَيل لا نُؤْتَى مِن خَلْفِنا**”, yani onları **النُّشّاب** ile atın. Ve **النَّضيح** ve**النَّضَح**: havuzdur; çünkü suyla **يُنضَح** (serpilir). Ve “**الغضا** **نَضَح**”: çatladı; ve onun çiçeğinin düşmesi, suyun **نَضْح**’ına benzetilir. Ebû Tâlib dedi:
بُورِك الميِّت الغريب كما بو *** رِكَ نَضْحُ الرُّمّانِ والزَّيتونُ([5])İbnü’l-A‘râbî dedi: havuz **نضيحاً** diye adlandırıldı; çünkü develerin susuzluğunu **يَنضَح** eder; yani onu ıslatır. Halîl dedi: ve adam bir işle itham olunur da ondan **يَنْتَضحُ** eder; yani ondan beraati ortaya koyar ve ondan nefsini olanca gayretiyle temize çıkarırsa.

(**نضخ**)  **النون** ve**الضاد** ve**الخاء**: bir öncekine yakındır; ancak ondan daha fazladır([6]). Derler ki: **النَّضْخ** şeyden **كاللّطْخ** gibidir; ona bir iz kalır. Ve “elbisesini güzel kokuyla **نَضَخ**.” Ve “**غَيثٌ نضّاخٌ**”: bol. Ve “**عينٌ نضّاخة**”: suyu çok.

(**نضد**)  **النون** ve**الضاد** ve**الدال**: sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeye, düzgünlük ve toplama içinde, dikilmiş yahut genişçe olarak, katmaya delâlet eder. Ve “şeyi, bir kısmını bir kısmına, düzgünce yahut üst üste **نَضَدْتُ**.” Ve **النَّضَد**: elbiselerden yığılmış olan. Nâbiga dedi:
خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])Ve **النَّضَد**: üzerine eşya dizilen sedirdir. Ve **أنْضاد** dağların: bazısı bazısının üstünde olan iri taşlardır. Ve buluttan **النَّضَد**: **الصَّبير** gibi; bazısı bazısına (bitişik) olur; çoğulu **أنضاد**’dır. Ve kavmin **أنضادُ**’ı: onların cemaatleri ve sayılarıdır. Ve adamın **نَضَدُ**’ı: onun yardımına toplanan amcaları ve dayılarıdır. Ve **النَّضَد**: şereftir. Ve **نَضائد الدِّيباج**: **نَضِيدة**’nin çoğuludur; o, yastıktır ve eşyadan doldurulmuş olan şeydir. İbn Düreyd([8]) dedi: “bazısı bazısının üstüne dizilen her şey **نَضِيد**’dir.”

(**نضر**)  **النون** ve**الضاد** ve**الراء**: sahih bir asıldır; güzelliğe ve cemâle ve saflığa delâlet eder. Ondandır: **النَّضْرة**: renk güzelliği; ve “**نَضَُِرَ** **يَنْضَُر**.” Ve “Allah onun yüzünü **نَضَّر**”: onu güzelleştirdi ve nurlandırdı. Ve hadiste: “**نضَّر الله امرأً سمِعَ مقالتي فوعاها**.” Ve “**أخْضَرُ ناضرٌ**.” Ve bu, her parlak güzel şey hakkında söylenir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَة**﴾ [القيامة 22]. Ve **النَّضير**: altındır; güzelliği ve saflığı sebebiyle. Dedi:
إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])Ve “**وقَدَحٌ نُضَارٌ**”: **أثْل**’den yapılmıştır; o, **الغَوْر**’da olur; belki de güzel olabilir.

--------------ـــ
([1])  Lebîd divanı s. 16, 1881 baskı; ve el-Beyân (1: 266).
([2])  **السرى**: açığa çıkarma; “elbise ondan **سرى** **سرياً**”: onu açığa çıkardı; ve **الواو** daha üstündür.
([3]) Leylâ el-Ahîliyye’nindir; ve Şemerdel b. Şerîk el-Yerbû‘î’ye rivayet edilir. Lisân (**نضى**) ve el-Hayavân (3: 91) ve el-Kâmil 35 ve Emâlî el-Kâlî (1: 238) ve el-‘İkd (6: 228). Ve صدره: * يشبهون ملوكاً في تجلتهم *
([4]) er-Râ‘î’nindir; Lisân (**نضج**)’de olduğu gibi; ve el-Mücmel’de onu inşâd etti.
([5]) Ebû Tâlib divanı 7, eş-Şınkîtî yazması; ve Lisân (**نضح**). Ve kaside merfû‘ olarak rivayet edildi; Lisân’da kesre ile ضبط edildi, hatadır.
([6]) Asılda: “**من الذي**”.
([7]) Nâbiga divanı 17; ve Lisân (**نضد**).
([8]) el-Cemhere (2: 277).
([9]) el-A‘şâ’nındır; divanında 108; ve Lisân (**نضر**).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ض ح
ومن المجاز‏:‏ قد نضح الشجر‏:‏ تفطّر‏.‏
ورأيت نضح الرمّان وغيره‏.‏
قال أبو طالب‏:‏ بورك الميّت الغريب كما بو - رك نضح الرمّان والزّيتون ونضح غلّته بالماء‏:‏ بلّها ومنه‏:‏ النضيح والنّضّح‏:‏ للحوض لبلّه عطش الإبل وكذلك البعير الناضح ونواضح يثرب ونضح أديم الودّ بينهم‏.‏
قال الكميت‏:‏ نضحت أديم الودّ بيني وبينهم بآصرة الأرحام لو يتبلّل ونضحناهم بالنّبل‏.‏
فرّقناهم كما يفرّق الماء بالرّش ومنه‏:‏ نضح عن نفسه‏:‏ دفع عنها‏.‏

##### Türkçe

ن ض ح
Ve mecazdan: **قد نضح الشجر**: çatladı.
Ve **نضح الرمّان** ve başkasını gördüm.
Ebû Tâlib dedi: “Garip ölü bereketlendirildi; tıpkı **نضح الرمّان** ve **الزّيتون** bereketlendirildiği gibi.” Ve **نضح غلّته بالماء**: onu ıslattı. Ve ondan: **النضيح** ve **النّضّح**: havuz için, develerin susuzluğunu gidermek üzere onu ıslatmak içindir; aynı şekilde **البعير الناضح** ve **نواضح يثرب** ve aralarındaki sevginin derisini ıslatmasıdır.
Kumeyt dedi: “**نضحت أديم الودّ بيني وبينهم**; akrabalık bağlarıyla, eğer ıslanacak olsaydı.” Ve **نضحناهم بالنّبل**: onları oklarla serpiştirdik.
Onları, suyun serpme ile ayırdığı gibi ayırdık. Ve ondan: **نضح عن نفسه**: ondan (kendinden) onu defetti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّضْحُ: الرَّشُّ.
نَضَح عليه الماءَ يَنْضَحُه
(* قوله «نضح عليه الماء ينضحه إلخ» بابه
ضرب ومنع وكذلك نضخ بالخاء المعجمة كما في المصباح.) نَضْحاً إِذا ضربه بشيء فأَصابه منه رَشاشٌ. ونَضَح عليه الماءُ: ارْتَشَّ. وفي حديث قتادة: النَّضْحُ من النَّضْحِ؛ يريد من أَصابه نَضْحٌ من البول وهو الشيء اليسير منه فعليه أَن يَنْضَحَه بالماء وليس عليه غسله؛ قال الزمخشري: هو أَن يصيبه من البول رَشاشٌ كرؤُوس الإِبَرِ؛ وقال الأَصمعي: نَضَحْتُ عليه الماءَ نَضْحاً وأَصابه نَضْحٌ من كذا. وقال ابن الأَعرابي: النَّضْح ما كان على اعتماد وهو ما نَضَحْته بيدك معتمداً، والناقة تَنْضَحُ ببولها. والنَّضْحُ: ما كان على غير اعتماد، وقيل: هما لغتان بمعنى واحد، وكله رش. والقربةُ تَنْضَحُ من غير اعتماد . . . فَوطِئَ
(* قوله «اعتماد . . .
فوطئ» هو هكذا مع البياض في الأصل.) على ماء فنَضَح عليه وهو لا يريد ذلك؛ ومنه نَضْحُ البول في حديث إِبراهيم: أَنه لم يكن يرى بنَضْح البول بأْساً. وحكى الأَزهري عن الليث: النَّضْح كالنَّضْخ ربما اتفقا وربما اختلفا. ويقولون: النَّضْح ما بقي له أَثر كقولك على ثوبه نَضْحُ دَمٍ، والعين تَنْضَحُ بالماء نَضْحاً إِذا رأَيتها تفور، وكذلك تَنْضَخُ العين؛ وقال أَبو زيد: يقال نَضَخَ عليه الماءُ يَنْضَخُ، فهو ناضخٌ؛ وفي الحديث: يَنْضَخُ البحرُ ساحلَه. وقال الأَصمعي: لا يقال من الخاء فَعَلْتُ، إِنما يقال أَصابه نَضْخ من كذا؛ وقال أَبو الهيثم: قول أَبي زيد أَصح، والقرآن يدل عليه، قال الله تعالى: فيهما عينان نَضَّاختان؛ فهذا يشهد به. يقال: نَضَخَ عليه الماء لأَن العين النَّضَّاخة هي الفَعَّالة، ولا يقال لها: نَضَّاخة حتى تكون ناضحة؛ قال ابن الفرج: سمعت جماعة من قيس يقولون: النَّضح والنَّضْخُ واحد؛ وقال أَبو زيد: نَضَحْتُه ونَضَخْته بمعنى واحد؛ قال: وسمعت الغَنَوِيّ يقول: النَّضْح والنَّضْخُ وهو فيما بان أَثره وما رق بمعنى واحد. قال: وقال الأَصمعي: النَّضْح الذي ليس بينه فُرَجٌ، والنَّضْخُ أَرَقّ منه؛ وقال أَبو لَيْلى: النَّضْحُ والنَّضْخُ ما رَقَّ وثَخُن بمعنى واحد.
ونَضَحَ البيتَ يَنْضِحُه، بالكسر، نَضْحاً: رَشَّه؛ وقيل: رشه رشّاً خفيفاً. وانْتَضَح عليهم الماء أَي تَرَشَّش. وفي الحديث: المدينة كالكِير تَنْفي خَبَثَها وتَنْضَحُ طِيبَها، روي بالضاد والخاء المعجمتين وبالحاء المهملة، من النَّضْح وهو رش الماء، وهو مذكور في بضع. ونَضَح الماءُ العطشَ يَنْضِحُه: رَشَّه فذهب به أَو كاد يذهب به. ونَضَح الماءُ المالَ يَنْضِحُه: ذهب بعطشه أَو قارب ذلك.
والنَّضَحُ، بفتح الضاد، والنضيح: الحوض لأَنه يَنْضَح العطش أَي يَبُلُّه؛ وقيل: هما الحوض الصغير، والجمع أَنضاح ونُضُحٌ. وقال الليث: النضيح من الحياض ما قَرُب من البئر حتى يكون الإِفراغ فيه من الدلو ويكون عظيماً؛ وقال الأَعشى:
فَغَدَوْنا عليهمُ بُكْرَةَ الوِرْ
دِ، كما تُورِدُ النَّضِيحَ الهِياما
قال ابن الأَعرابي: سمي بذلك لأَنه يَنْضِحُ عطشَ الإِبل أَي يَبُلُّه. قال أَبو عبيد وقال أَبو عمرو: نَضَحْتُ الرِّيَّ، بالضاد؛ وقال الأَصمعي: فإِن شرب حتى يَرْوَى قال نَصَحْتُ، بالصاد، نَصْحاً ونَصَعْتُ به ونَقَعْتُ.
قال: والنَّضْحُ والنَّشْحُ واحد، وهو أَن يشرب دون الرِّيّ. والنَّضْحُ: سقي الزرع وغيره بالسانية. ونَضَحَ زرعَه: سقاه بالدَّلْو. والناضحُ: البعير أَو الثور أَو الحمار الذي يستقى عليه الماء، والأُنثى بالهاء، ناضحة وسانية. وفي الحديث: ما سُقِيَ من الزرع نَضْحاً ففيه نصف العشر؛ يريد ما سقي بالدِّلاءِ والغُروب والسَّواني ولم يُسْقَ فَتْحاً. والنواضح من الإِبل: التي يستقى عليها، واحدها ناضح؛ ومنه الحديث: أَتاه رجل فقال: إِن ناضح بني فلان قد أَبَدَ عليهم. وفي حديث معاوية قال للأَنصار وقد قعدوا عن تلقيه لما حج: ما فَعَلَتْ نَواضِحُكم؟ كأَنه يُقَرِّعُهم بذلك لأَنهم كانوا أَهل حَرْثٍ وزَرْعٍ وسَقْيٍ، وقد تكرر ذكره في الحديث مفرداً ومجموعاً. والنَّضَّاح: الذي يَنْضَحُ على البعير أَي يسوق السانية ويسقي نخلاً؛ قال أَبو ذؤيب:
هَبَطْنَ بَطْنَ رُهاط واعْتَصَبْنَ، كما
يَسْقِي الجُذُوعَ، خِلالَ الدُّورِ، نَضَّاحُ
وهذه نخل تُنْضَحُ أَي تُسْقَى. ويقال: فلان يَسْقي بالنَّضْحِ، وهو مصدر.
والنَّضْحاتُ: الشيء اليسير المتفرق من المطر. قال شمر: وقد قالوا في نَضَحَ المطرُ، بالحاء والخاء. والناضحُ: المطر؛ وقد نَضَحَتْنا السماء. والنَّضْحُ أَمْثَلُ من الطَّلّ: وهو قَطْرٌ بين قَطْرَيْن. قال: ويقال لكل شيء يَتَحَلَّب من ماء أَو عَرَقٍ أَو بول: يَنْضَحُ: وأَنشد: يَنْضَحْنَ في حافاته بالأَبْوال
ونَضَحَ الرجلُ بالعَرَق نَضْحاً: فَضَّ به، وكذلك الفرس. والنَّضِيحُ والتَّنْضاحُ: العرق؛ قال الراجز:
تَنْضَحُ ذِفْراه بماء صَبِّ
والنَّضُوحُ: الوَجُور في أَيّ الفم كان. ونَضَحَتِ العين تَنْضَحُ نَضْحاً وانْتَضَحَت: فارت بالدمع؛ وعيناه تَنْضَحانِ. والنَّضْحُ يدعوه الهَمَلانُ: وهو أَن تمتلئ العين دمعاً ثم تَنْفَضِحَ هَمَلاناً لا ينقطع. ونَضَحَتِ الخابية والجَرَّة تَنْضَحُ إِذا كانت رقيقة فخرج الماء من الخَزَف ورشَحَتْ؛ وكذلك الجبل الذي يتحلب الماء بين صخوره. ومَزادةٌ نَضُوح: تَنْضَِح الماءَ؛ ونَضَحَتْ ذِفْرَى البعير بالعَرَق نَضْحاً؛ وقال القَطامِيّ:
حَرَجاً كأَنَّ، من الكُحَيْلِ، صُبابةً،
نَضَحَتْ مَغابِنُها به نَضَحَانا
قال: ورواه المُؤَرِّجُ نُضِخَتْ.
واسْتَنْضَح الرجلُ وانْتَضَح: نَضَح شيئاً من ماء على فرجه بعد الوضوء؛ وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم: أَنه عَدَّ عَشْرَ خِلالٍ من السنَّة وذكر فيها الانتضاحَ بالماءِ، وهو أَن يأْخذ ماء قليلاً فيَنْضَحَ به مذاكيره ومُؤْتَزَرَه بعد فراغه من الوضوء، لينفي بذلك عنه الوَسْواس: وفي خبر آخر: انْتِفاض الماء، ومعناهما واحد. وفي حديث عطاء: وسئل عن نَضَحِ الوضوء؛ هو بالتحريك، ما يَتَرَشَّشُ منه عند التَّوَضُّؤ كالنَّشَرِ. ونَضَح بالبول على فخذيه: أَصابهما به؛ وكذلك نَضَحَ بالغبار. ونَضَحَ الجُلَّة يَنْضِحُها نَضْحاً: رَشَّها بالماء ليَتَلازَب قَمْرُها ويلزم بعضُه بعضاً. ونَضَحَ الجُلَّة أَيضاً: نثر ما فيها؛ وقول الشاعر:
يَنْضَحُ بالبَوْلِ، والغُبارُ على
فَخْذَيْه، نَضْحَ العِيدِيَّةِ الجُلَلا
يفسر بكل واحد من هاتين. ونَضَحَ الرِّيّ نَضْحاً: شَرِبَ دونه؛ وقيل: هو أَن يشرب حتى يَرْوَى، فهو من الأَضداد؛ وقال شمر: يقال نَضَحْتُ الأَدِيمَ بللته أَن لا ينكسر؛ قال الكميت:
نَضَحْتُ أَدِيمَ الوُدِّ بيني وبينكم
بِآصِرةِ الأَرْحامِ، لو تَتَبَلَّلُ
نَضَحْتُ أَي وَصَلْتُ. والنَّضُوحُ، بالفتح: ضرب من الطيب؛ وقد انْتَضَحَ به. والنَّضْحُ: منه ما كان رقيقاً كالماء، والجمع نُضُوح وأَنْضِحَة، والنَّضْخُ ما كان منه غليظاً كالخَلُوق والغالية. وفي حديث الإِحرام: ثم أَصبح محرماً يَنْضَحُ طِيباً أَي يفوح. النَّضُوح: ضرب من الطيب تفوح رائحته، وأَصل النَّضْح الرَّشْح فشبه كثرة ما يفوح من طيبه بالرشح؛ ومنه حديث عليّ: وجد فاطمة وقد نَضَحَتِ البيتَ بنَضُوح أَي طَيَّبته وهي في الحج. وأَرض مُنْضِحة: واسعة. ونَضَّحَتِ الغنم: شَبِعَت. ونَضَحْناهم بالنَّبْل نَضْحاً: رميناهم ورَشَقْناهم. ونَضَحْناهم نَضْحاً: وذلك إِذا فرَّقوها فيهم. وفي حديث هجاء المشركين: كما تَرْمُون نَضْحَ النَّبْل. ويقال: انِْضَحْ عَنَّا الخيلَ أَي ارْمِهم. وفي الحديث أَنه قال للرُّماة يوم أُحُد: انْضَِحوا عنا الخيل لا نُؤْتَى من خَلْفِنا أَي ارموهم بالنُّشَّاب. ونَضَحَ عنه: ذَبَّ ودفع. ونَضَح الرجل: ردَّ عنه؛ عن كراع. ونَضَحَ الرجلُ عن نفسه إِذا دفع عنها بحُجَّة. وهو يَنْضَح عن فلان أَي يَذُبُّ عنه ويدفع. ورأَيته يَتَنَضَّحُ مما قُرِف به أَي ينتفي ويَتَنَصَّل منه. وقال شُجاعٌ: مَضَحَ عن الرجل ونَضَح عنه وذَبَّ بمعنى واحد. ويقال: هو يناضِحُ عن قومه ويُنافِحُ عنهم أَي يذب عنهم؛ وأَنشد: ولو بَلا، في مَحْفِلٍ، نِضاحِي
أَي ذَبِّي ونَضْحِي عنه. وقَوْس نَضُوح: شديدة الدفع والحَفْز للسهم، حكاه أَبو حنيفة؛ وأَنشد لأَبي النجم:
أَنْحَى شِمالاً هَمَزَى نَضُوحا
أَي مدَّ شماله في القوس. هَمَزَى يعني القوسَ أَنها شديدة. والنَّضُوحُ: من أَسماء القوس كما تَنْضَحُ بالنبل.
والنَّضَّاحة: الآلة التي تُسَوَّى من النحاس أَو الصُّفْر للنَّفْطِ وزَرْقِه؛ ابن الأَعرابي: المِنْضَحَة والمَنْضَحة الزَّرَّاقة؛ قال الأَزهري: وهي عند عوامِّ الناس النَّضَّاحة ومعناهما واحد. وقال ابن الفرج: سمعت شُجاعاً السُّلَمِيّ يقول: أَمْضَحْتَ عِرْضِي وأَنْضَحْتَه إِذا أَفسدته؛ وقال خَليفة: أَنضَحْتُه إِذا أَنْهَبْتَه الناس.وانْتَضَحَ من الأَمر: أَظهر البراءة منه. والرجل يُرْمَى أَو يُقْرَف بتُهَمَة فيَنْتَضِح منه أَي يُظْهِرُ التَبَرِّي منه. وإِذا ابتدأَ الدقيق في حب السُّنْبُل وهو رطب فقد نَضَحَ وأَنْضَح، لغتان؛ قال ابن سيده: وأَنْضَحَ الدقيقُ بدأَ في حَبِّ السنبل وهو رَطْبٌ. ونَضَح الغَضا نَضْحاً: تَفَطَّرَ بالوَرَقِ والنبات وعَمَّ بعضُهم به الشجر؛ قال أَبو طالب بن عبد المطلب:
بُورِكَ المَيِّتُ الغَرِيبُ، كما بُو
رِكَ نَضْحُ الرُّمَّانِ والزَّيْتُونِ
فأَما قول أَبي حنيفة نُضُوح الشجر فلا أَدري أَرآه للعرب أَم هو أَقْدَمَ فجمع نَضْحَ الشجر على نُضُوح، لأَن بعض المصادر قد يجمع كالمرض والشُّغْل والعقل، قالوا: أَمراض وأَشغال وعُقُول. ونَضَح الزَّرعُ: غَلُظَت جثته.

##### Türkçe

**النَّضْحُ**: serpme.

**نَضَح عليه الماءَ يَنْضَحُه**
(* «**نضح عليه الماء ينضحه إلخ**» sözü: babı **ضرب** ve **منع**’dır; yine **نضخ** da, **الخاء المعجمة** ile, **المصباح**’ta olduğu gibi.) **نَضْحاً**: bir şeyle ona vurduğu zaman, ondan bir sıçrantı ona isabet ederse. Ve **نَضَح عليه الماءُ**: üzerine serpildi (ıslaklık sıçradı). **قتادة** hadîsinde: **النَّضْحُ من النَّضْحِ**; bununla, idrardan kendisine **نَضْحٌ** isabet eden kimseyi kasteder; o da ondan az bir şeydir; o halde onun üzerine su ile **يَنْضَحَه** gerekir ve onu yıkamak gerekmez; **الزمخشري** dedi: o, iğne başları gibi idrardan bir sıçrantının ona isabet etmesidir; **الأَصمعي** dedi: **نَضَحْتُ عليه الماءَ نَضْحاً** ve “falancadan **نَضْحٌ** ona isabet etti.” **ابن الأَعرابي** dedi: **النَّضْح**: dayanarak olan şeydir; o, elinle dayanarak serptiğindir; ve dişi deve idrarıyla **تَنْضَحُ**. Ve **النَّضْحُ**: dayanmaksızın olan şeydir; ve denildi ki: ikisi bir mânâda iki lehçedir; hepsi serpmedir. Ve kırba **تَنْضَحُ** dayanmaksızın . . . **فَوطِئَ**
(* «**اعتماد . . . فوطئ**» sözü: asılda boşlukla birlikte böyledir.) suyun üzerine bastı da, o istemediği halde onun üzerine **نَضَح** etti (sıçradı); bundan, **إِبراهيم** hadîsinde idrarın **نَضْحُ**’ı: onun, idrarın serpilmesinde bir sakınca görmediği. **الأَزهري**, **الليث**’ten nakletti: **النَّضْح** **النَّضْخ** gibidir; bazen uyuşurlar, bazen ayrılırlar. Ve derler: **النَّضْح**: izi kalan şeydir; “elbisesinde kan **نَضْحُ** var” sözün gibi. Ve göz su ile **تَنْضَحُ** **نَضْحاً**: onu kaynar görürsen; göz de aynı şekilde **تَنْضَخُ** eder. **أَبو زيد** dedi: **نَضَخَ عليه الماءُ يَنْضَخُ** denir; o halde o **ناضخٌ**’tır; hadîste: **يَنْضَخُ البحرُ ساحلَه**. **الأَصمعي** dedi: **الخاء** ile “**فَعَلْتُ**” denmez; ancak “falancadan **نَضْخ** ona isabet etti” denir. **أَبو الهيثم** dedi: **أَبو زيد**’in sözü daha doğrudur; Kur’an da ona delâlet eder; Allah Teâlâ dedi: **فيهما عينان نَضَّاختان**; bu, onunla şahitlik eder. “**نَضَخَ عليه الماء**” denir; çünkü **العين النَّضَّاخة** **الفَعَّالة**’dır; ve ona **نَضَّاخة** denmez, ta ki **ناضحة** oluncaya kadar. **ابن الفرج** dedi: **قيس**’ten bir topluluğu işittim, derlerdi ki: **النَّضح** ve **النَّضْخُ** birdir. **أَبو زيد** dedi: **نَضَحْتُه** ve **نَضَخْته** bir mânâdadır; dedi: **الغَنَوِيّ**’yi işittim, derdi ki: **النَّضْح** ve **النَّضْخُ**, izi belirgin olan ve incelen şeyde, bir mânâdadır. Dedi: ve **الأَصمعي** dedi: **النَّضْح**: aralarında boşluklar olmayan şeydir; **النَّضْخُ** ise ondan daha incedir. **أَبو لَيْلى** dedi: **النَّضْحُ** ve **النَّضْخُ**, incelen ve kalınlaşan şeyde, bir mânâdadır.

Ve **نَضَحَ البيتَ يَنْضِحُه** (kesre ile) **نَضْحاً**: onu serpti; ve denildi ki: onu hafif bir serpme ile serpti. Ve **انْتَضَح عليهم الماء**: yani serpildi. Hadîste: “Medine körük gibidir; pisliğini dışarı atar ve güzelini **تَنْضَحُ** eder”; **الضاد** ve **الخاء المعجمتين** ile ve **الحاء المهملة** ile rivayet edilmiştir; **النَّضْح**’tandır, o da su serpmesidir; ve bu, **بضع** maddesinde zikredilmiştir. Ve **نَضَح الماءُ العطشَ يَنْضِحُه**: onu serpti de onunla susuzluğu giderdi yahut gidermeye yaklaştı. Ve **نَضَح الماءُ المالَ يَنْضِحُه**: onun susuzluğunu giderdi yahut buna yaklaştı.

Ve **النَّضَحُ** (ضاد’ın fethiyle) ve **النضيح**: havuzdur; çünkü susuzluğu **يَنْضَح** eder, yani onu ıslatır; ve denildi ki: ikisi küçük havuzdur; çoğulu **أَنضاح** ve **نُضُحٌ**. **الليث** dedi: **النضيح**, havuzlardan, kuyuya yakın olanıdır; ta ki boşaltma kovadan onun içine olsun ve büyük olsun. **الأَعشى** dedi:
فَغَدَوْنا عليهمُ بُكْرَةَ الوِرْ
دِ، كما تُورِدُ النَّضِيحَ الهِياما
**ابن الأَعرابي** dedi: ona bu ad verildi; çünkü o, develerin susuzluğunu **يَنْضَحُ** eder, yani onu ıslatır. **أَبو عبيد** dedi ve **أَبو عمرو** dedi: **نَضَحْتُ الرِّيَّ** (ضاد ile). **الأَصمعي** dedi: eğer içip de doyuncaya kadar kanarsa, **نَصَحْتُ** (صاد ile) **نَصْحاً** der; ve **نَصَعْتُ به** ve **نَقَعْتُ**.

Dedi: ve **النَّضْحُ** ile **النَّشْحُ** birdir; o da, kanma olmaksızın içmesidir.

Ve **النَّضْحُ**: sâniye ile ekin ve başkasını sulamaktır. Ve **نَضَحَ زرعَه**: onu kova ile suladı. Ve **الناضحُ**: üzerine su çekilen deve yahut öküz yahut eşektir; dişisi **الهاء** ile: **ناضحة** ve **سانية**. Hadîste: “Ekinlerden **نَضْحاً** sulanan şeyde öşrün yarısı vardır”; bununla, kovalarla, **الغُروب** ile ve **السَّواني** ile sulananı kasteder; ve **فَتْحاً** sulanmayanı. Ve develerden **النواضح**: üzerine su çekilenlerdir; tekili **ناضح**. Bundan hadîs: bir adam ona geldi de dedi: “Falancaların **ناضح**’ı onlardan kaçıp gitti.” **معاوية** hadîsinde: Ensâr’a, haccedince onu karşılamaktan geri durduklarında dedi: “Sizin **نَواضِحُكم** ne yaptı?” Sanki bununla onları azarlıyor; çünkü onlar sürüm, ekin ve sulama ehli idiler; ve hadîste tekil ve çoğul olarak zikri tekrar etmiştir. Ve **النَّضَّاح**: deve üzerine **يَنْضَحُ** eden, yani sâniyeyi süren ve hurmalığı sulayan kimsedir. **أَبو ذؤيب** dedi:
هَبَطْنَ بَطْنَ رُهاط واعْتَصَبْنَ، كما
يَسْقِي الجُذُوعَ، خِلالَ الدُّورِ، نَضَّاحُ
Ve bu, **تُنْضَحُ** olan hurmalıktır; yani sulanır. Ve denir: falan **بالنَّضْحِ** ile sular; o, masdardır.

Ve **النَّضْحاتُ**: yağmurdan dağınık az şeydir. **شمر** dedi: **نَضَحَ المطرُ** hakkında, **الحاء** ve **الخاء** ile de söylemişlerdir. Ve **الناضحُ**: yağmurdur; ve gök bize **نَضَحَتْ**. Ve **النَّضْحُ**: çiğden daha elverişlidir; o, iki damla arasındaki bir damladır. Dedi: sudan yahut terden yahut idrardan sızan her şey için: **يَنْضَحُ** denir. Ve şu beyit okundu:
يَنْضَحْنَ في حافاته بالأَبْوال

Ve **نَضَحَ الرجلُ بالعَرَق نَضْحاً**: onunla taştı; at da böyledir. Ve **النَّضِيحُ** ile **التَّنْضاحُ**: terdir. **الراجز** dedi:
تَنْضَحُ ذِفْراه بماء صَبِّ

Ve **النَّضُوحُ**: ağızların hangisinde olursa olsun, ağıza dökülen ilaçtır. Ve **نَضَحَتِ العين تَنْضَحُ نَضْحاً** ve **انْتَضَحَت**: gözyaşıyla kaynadı; ve iki gözü **تَنْضَحانِ**. Ve **النَّضْحُ**’ı **الهَمَلانُ** çağırır: o, gözün yaşla dolması, sonra kesilmeyen bir akışla **هَمَلاناً** boşalmasıdır. Ve **نَضَحَتِ الخابية** ve **الجَرَّة تَنْضَحُ**: ince oldukları zaman; su çömlekten çıktı ve sızdı; kayalar arasından su sızan dağ da böyledir. Ve **مَزادةٌ نَضُوح**: suyu **تَنْضِحُ** eder. Ve devenin **ذِفْرَى**’sı terle **نَضَحَتْ** **نَضْحاً**. **القَطامِيّ** dedi:
حَرَجاً كأَنَّ، من الكُحَيْلِ، صُبابةً،
نَضَحَتْ مَغابِنُها به نَضَحَانا
Dedi: **المُؤَرِّجُ** onu **نُضِخَتْ** diye rivayet etti.

Ve **اسْتَنْضَح الرجلُ** ve **انْتَضَح**: abdestten sonra ferci üzerine sudan bir şey serpti. Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet edildi: sünnetten on haslet saydı ve onların içinde su ile **الانتضاحَ**’ı zikretti; o, abdestten boşalınca az bir su alıp onunla tenasül uzvunu ve peştamalını serpmesidir; bununla vesveseyi kendinden gidermek için. Başka bir haberde: **انْتِفاض الماء**; ikisinin mânâsı birdir. **عطاء** hadîsinde: abdestin **نَضَحِ**’ı soruldu; o, hareke ile (tahrîk ile)dir; abdest alırken ondan sıçrayan şeydir; **النَّشَرِ** gibi. Ve **نَضَح بالبول على فخذيه**: onunla iki uyluğuna isabet etti; tozla **نَضَحَ** da böyledir.

Ve **نَضَحَ الجُلَّة يَنْضِحُها نَضْحاً**: onu su ile serpti ki onun gübresi yapışsın ve bir kısmı bir kısmına tutunsun. Ve **نَضَحَ الجُلَّة** ayrıca: içindekini saçtı. Şairin sözü:
يَنْضَحُ بالبَوْلِ، والغُبارُ على
فَخْذَيْه، نَضْحَ العِيدِيَّةِ الجُلَلا
bu iki mânânın her biriyle açıklanır. Ve **نَضَحَ الرِّيّ نَضْحاً**: kanmadan aşağı içti; ve denildi ki: kanıncaya kadar içmesidir; o halde o, zıtlardandır. **شمر** dedi: “**نَضَحْتُ الأَدِيمَ**” denir: onu ıslattım ki kırılmasın. **الكميت** dedi:
نَضَحْتُ أَدِيمَ الوُدِّ بيني وبينكم
بِآصِرةِ الأَرْحامِ، لو تَتَبَلَّلُ
**نَضَحْتُ**: yani bağladım, ulaştırdım. Ve **النَّضُوحُ** (feth ile): güzel kokudan bir türdür; ve onunla **انْتَضَحَ** etti. Ve **النَّضْحُ**: ondan su gibi ince olan şeydir; çoğulu **نُضُوح** ve **أَنْضِحَة**. Ve **النَّضْخُ**: ondan **الخَلُوق** ve **الغالية** gibi kalın olan şeydir. İhram hadîsinde: “Sonra muhrim olarak sabahladı, **يَنْضَحُ طِيباً**”; yani yayılır. **النَّضُوح**: kokusu yayılan bir tür güzel kokudur; ve **النَّضْح**’ın aslı sızmadır; onun güzel kokusundan yayılanın çokluğunu sızmaya benzetti. Bundan **عليّ** hadîsi: Fâtıma’yı buldu; hâlbuki o, hacda iken evi **بنَضُوح** ile **نَضَحَتِ**; yani onu güzel kokuladı. Ve **أَرض مُنْضِحة**: geniştir. Ve **نَضَّحَتِ الغنم**: doydu. Ve **نَضَحْناهم بالنَّبْل نَضْحاً**: onları okla attık ve onlara ok yağdırdık. Ve **نَضَحْناهم نَضْحاً**: bu, onu aralarında dağıttıkları zaman olur. Müşrikleri hicvetme hadîsinde: “Siz **نَضْحَ النَّبْل** atar gibi atıyorsunuz.” Ve denir: **انِْضَحْ عَنَّا الخيلَ**: yani onları at. Hadîste: Uhud günü okçulara dedi ki: “**انْضَِحوا عنا الخيل** لا نُؤْتَى من خَلْفِنا”; yani onları oklarla atın ki arkamızdan gelinmeyelim. Ve **نَضَحَ عنه**: savdı ve defetti. Ve **نَضَحَ الرجل**: ondan geri çevirdi; **كراع**’dan. Ve **نَضَحَ الرجلُ عن نفسه**: delille ondan (kendinden) savdığı zaman. Ve o, falan hakkında **يَنْضَح** eder: yani onu savunur ve defeder. Ve onu, kendisine isnat edilenden **يَتَنَضَّحُ** ederken gördüm: yani ondan uzaklaşır ve ondan sıyrılır. **شُجاعٌ** dedi: **مَضَحَ عن الرجل** ve **نَضَح عنه** ve **ذَبَّ** bir mânâdadır.

Ve denir: o, kavmi hakkında **يناضِحُ** eder ve onlar hakkında **يُنافِحُ** eder; yani onları savunur. Ve şu beyit okundu:
ولو بَلا، في مَحْفِلٍ، نِضاحِي
yani onun hakkında savmam ve **نَضْحِي**. Ve **قَوْس نَضُوح**: oka şiddetli itiş ve sevk edişi olan yaydır; **أَبو حنيفة** nakletti. Ve **أَبي النجم**’den şu beyit okundu:
أَنْحَى شِمالاً هَمَزَى نَضُوحا
yani yayda solunu uzattı. **هَمَزَى**: yayı kasteder; onun şiddetli olduğunu.

Ve **النَّضُوحُ**: yayın adlarındandır; okla **تَنْضَحُ** ettiği gibi.

Ve **النَّضَّاحة**: neft için ve onu fışkırtmak için bakırdan yahut sarı bakırdan yapılan âlettir. **ابن الأَعرابي**: **المِنْضَحَة** ve **المَنْضَحة**: fışkırtıcıdır. **الأَزهري** dedi: o, avam yanında **النَّضَّاحة**’dır; ikisinin mânâsı birdir.

Ve **ابن الفرج** dedi: **شُجاعاً السُّلَمِيّ**’yi işittim, derdi ki: **أَمْضَحْتَ عِرْضِي** ve **أَنْضَحْتَه**: onu bozduğun zaman. **خَليفة** dedi: **أَنضَحْتُه**: insanlara onu yağmalattığın zaman. Ve **انْتَضَحَ من الأَمر**: ondan beri olduğunu ortaya koydu. Ve adam bir ithamla atılır yahut suçlanır da ondan **فَيْنْتَضِح** eder: yani ondan beri olduğunu ortaya koyar. Ve un, başak tanesinde yaş iken başlamışsa, **نَضَحَ** ve **أَنْضَح** etmiştir; iki lehçedir. **ابن سيده** dedi: ve **أَنْضَحَ الدقيقُ**: başak tanesinde yaş iken başladı. Ve **نَضَح الغَضا نَضْحاً**: yaprak ve bitkiyle yarıldı; ve bazıları bunu ağaçla genelleştirdi. **أَبو طالب بن عبد المطلب** dedi:
بُورِكَ المَيِّتُ الغَرِيبُ، كما بُو
رِكَ نَضْحُ الرُّمَّانِ والزَّيْتُونِ
**أَبو حنيفة**’nin **نُضُوح الشجر** sözüne gelince: bilmiyorum; onu Araplardan mı gördü, yoksa o daha eski bir şey midir de **نَضْحَ الشجر**’i **نُضُوح** üzerine cem etti; çünkü bazı masdarlar, hastalık, meşguliyet ve akıl gibi, cem edilebilir; “**أَمراض** ve **أَشغال** ve **عُقُول**” dediler. Ve **نَضَح الزَّرعُ**: gövdesi kalınlaştı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ض ح * * النَّضْحُ * الرش وبابه ضرب ونَضَحَ البيت رشه و * النَّاضِحُ * البعير يستقى عليه والأنثى * نَاضِحةٌ * وسانية و * انْتَضَحَ * عليه الماء ترشش و * نَضَحَتِ * القربة والخابية رشحت وبابه قطع و * تَنْضَاحاً * أيضا بالفتح

##### Türkçe

* ن ض ح * * **النَّضْحُ** * serpiştirme; ve onun babı **ضرب**’dır. Ve **نَضَحَ** evi: onu serpiştirdi. Ve * **النَّاضِحُ** * üzerine su çekilen devedir; dişisi **نَاضِحةٌ**’dır. Ve (o) **سانية**’dir. Ve **انْتَضَحَ** üzerine su: serpişti. Ve **نَضَحَتِ** kırba ve büyük testi: sızdı; ve onun babı **قطع**’dır. Ve **تَنْضَاحاً** da (vardır), fetha ile.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نضح البيت ينضحه، بالكسر نضحا: رشه، وقيل رشه رشا خفيفا. قال الأصمعي: نضحت عليه الماء نضحا، وأصابه نضح من كذا. وقال ابن الأعرابي: النضح ما كان على اعتماد، وهو ما نضحته بيدك معتمدا. والناقة تنضح ببولها، والنضخ ما كان على غير اعتماد، وقيل: هما لغتان بمعنى واحد وكله رش. وحكى الأزهري عن الليث: النضح كالنضخ ربما، اتفقا وربما اختلفا، وسيأتي. ومن المجاز: نضح الماء عطشه ينضحه: بله وسكنه، أو رشه فذهب به، أو كاد أن يذهب به، و نضح الري نضحا: روي أو شرب دون الري، ضد. وفي التهذيب: نضح الماء المال ينضحه: ذهب بعطشه أو قارب ذلك. قال شيخنا: قضية كلام المصنف كالجوهري أن نضح ينضح رش كضرب، والأمر منه كاضرب، وفيه لغة أخرى مشهورة كمنع، والأمر انضح، كامنع، حكاه أرباب الأفعال والشهاب الفيومي في المصباح، وغير واحد. ووقع في الحديث انضح فرجك فضبطه النووي وغيره بكسر الضاد المعجمة كاضرب، وقال: كذلك قيه عن جمع من الشيوخ. واتفق في بعض المجالس الحديثية أن أبا حيان رحمه الله أملى هذا الحديث فقرأ نضح بالفتح، فرد عليه السراج الدمنهوري بقول النووي، فقال أبو حيان: حق النووي أن يستفيد هذا منى، وما قلتههو القياس. وحكى عن صاحب الجامع أن الكسر لغة، وأن الفتح أفصح، ونقله الزركشي وسلمه. واعتمد بعضهم كلام الجوهري وأيد به كلام أبي حيان. وهو غير صحيح، لما سمعت من نقله عن جماعة غيرهم. واقتصار المصنف تبعا للجوهري قصور، والحافظ مقدم على غيره، والله أعلم، انتهى. ونضح النخل والزرع وغيرهما: سقاها بالسنية. وفي الحديث ما سقي من الزرع نضحا ففيه نصف العشر يريد ما سقي بالدلاء والغروب والسواني ولم يسق ويقال: فلان يسقي بالنضح، وهو مصدر. ومن المجاز نضح فثلانا بالنبل نضحا: رماه ورشقه. ونضحناهم نضحا فرقناه فيهم كما يفرق الماء بالرش. وفي الحديث أنه قال للرماة يوم أحد انضحوا عنا الخيل لا نؤتي من خلفنا، أي ارموهم بالنشاب. ومن المجاز: نضح الغضا: تفطر بالورق والنبات. وعم بعضهم به الشجر فقال: نضح الشجر نضحا: تفطر ليخرج ورقه، قاله الأصمعي. قال أبو طالب ابن عبد المطلب:
  بورك الميت الغريب كما بو                      رك نضح الرمان والزيتون وفي اللسان: فأما قول أبي حنيفة نضوح الشجر، فلا أدري أرآه للعرب أم هو أقدم فجمع نضح الشجر على نضوح، لأن بعض المصادر قد يجمع كالمر والشغل والعقل. ونضح الزرع غلظت جثته، وذلك إذا ابتدأ الدقيق في حبه، أي حب سنبله وهو رطب، كأنضح، لغتان، قاله ابن سيده. ونضح بالبول على فخديه: أصابهما به، وكذلك نضح بالغبار. وفي حديث قتادة: النضح من النضح يريد من أصابه نضح من البول وهو افشيء اليسير منه فعليه أن ينضحه بالماء، وليس عليه غسله. قال الزمخشري: هو أن يصيبه من البول رشاش كرؤوس الإبر. وقال الأصمعي نضحت عليه الماء نضحا، وأصابه نضح من كذا. ونضح الجلة، بضم الجيم وتشديد اللام، ينضحها نضحا: رشها بالماء ليتلازب تمرها ويلزم بعضه بعضا. أو نضحها، إذا نشر ما فيها. وقول الشاعر:
  ينضح بالبول والغبار على                      فخذيه نضح العيدية الجللا يفسر بكل واحد من هاتين. ومن المجاز: نضح عنه: ذب ودفع كمضح، عن شجاع، ونضح الرجل: رد عنه، عن كراع. ونضح الرجل عن نفسه، إذا دافع عنها بحجة. وهو ينضح عن فلان كناضح عنه مناضحة ونضاحا. وهو يناضح عن قومه وينافح. وأنشد:

  ولو بلي في محفل نضاحي أي ذبي ونضحي عنه. ونضحت القربة والخابية والجرة تنضح كتمنع، هذا هو القياس، وقد مر عن أبي حيان ما يؤيده نضحا وتنضاحا، بالفتح فيهما، إذا كانت رقيقة فخرج الماء ورشحت، عن ابن السكيت. وكذلك الجبل الذي يتحلب الماء بين صخوره. ومزادة نصوح: تنضح الماء. ونضحت العين تنضح نضحا: فارت االدمع، والنضح يدعوه الهملان، وهو أن تمتلىء العين دمعا ثم تنتضح هملانا لا ينقطع، كانتضحت وتنضحت انتضاحا وتنضحا. وانتضح الرجل واستنضح، إذا نضح ماء، أي شيئا منه على فرجه، أي مذاكيره ومؤتزره بعد الفراغ من الوضوء لينفى بذلك عنه الوسواس، كانتفض، كما في حديث آخر، ومعناهما واحد. وانتضاح الماء على الفرج من إحدى الخلال العضشرة من السنة التي وردت في الحديث، خضرجه الجماهير. وفي حديث عطاء وسئل عن نضح الوضوء هو بالتحريك، يترشش منه عند الوضوء كالنشر. وقوس نضوح ونضحية كجهنية: طروح نضاحة بالنبل، أي شديدة الدفع والحفز للسهم، حكاه أبو حنيفة، وأنشد لأبي النجم:
  أنحي شمالا همزي نضوحا أي مد شماله في القوس وهمزى، يعني شديدة. والنضوح من أسماء القوس. والنضوح كصبور: الوجور في أي موضع من الفم كان. ونص عبارة اللسان: في أي الفم كان. ومن المجاز: النضوح الطيب، وقد انتضح به، والنضح: ما كان رقيقا كالماء، والجمع نضوح وأنضحة. والنضخ: ما كان منه غليظا كالخلوق والغالية، وسيأتي. وفي حديث الإحرام: ثم أصبح محرما ينضح طيبا أي يفوح. وأصل النضح الرشح، فشبه كثرة ما يفوح من طيبه بالرشح. ومن المجاز: رأيته يتنضح. يقال: تنضح منه، أي مما قرف به، إذا انتفى وتنصل منه. والنضاح كشداد: سواق السانية وساقي النخل. قال أبو ذؤيب:
  هبطن بطن رهاط واعتصبن كما                      يسقي الجذوع خلال الدور نضاح ونضاح بن أشيم الكلبي له قصة مع الحطيئة، ذكرها ابن قتيبة كذا في التبصير. وأنضح عرضه: لطخه، قال ابن الفرج: سمعت شجاعا السلمي يقول: أمضحت عرضي وأنضحته، إذا أفسدته. وقال خليفة: أنضحته، إذا أنهبته الناس. وعن ابن الأعرابي: المنضحة والمنضخة، بالكسر فيهما: الزرافة. قال الأزهري: وهي عند عوام الناس النضاحة، ومعناهما واحد. والنضاحة هي الآلة التي تسوى من النحاس أو الصفر للنفط وزرفه. ومما يستدرك عليه: النضح، محركة، والنضيح: الحوض لأنه ينضح العطش أي يبله. وقيل هما الحوض الصغير، والجمع أنضاح ونضح. وقال الليث: النضيح من الحياض: ما قرب من البئر حتى يكون الإفراغ فيه من الدلو، ويكون عظيما، وهو مجاز. والناضح: البعير أو الحمار أو الثور الذي يستقى عليه الماء، وهي ناضحة وسانية، والجمع نواضح، وهو مجاز، وقد تكرر ذكره في الحديث مفردا ومجموعا، فكان واجب الذكر. والنضحات: الشيء اليسير المتفرق من المطر، قال شمر: وقد قالوا في نضح المطر، وقد نضحتنا السماء. والنضح أمثل من الطل، وهو قطر بين قطرين. ونضح الرجل بالعرق نضحا فض به، وكذلك الفرس. والنضيح والتنضاح: العرق. ونضحت ذفرى البعير بالعرق نضحا، وقال القطامي:
  حرجا كأن من الكحيل صبابة                      نضحت مغابنها به نضحانـا ورواه المؤرخ نضخت وقال شمر: نضحت الأديم بللته أن لا ينكسر. قال الكميت:
  نضحت أديم الود بيني وبينكم                      بآصرة الأرحام لو تتبلـل

  نضحت، أي وصلت، وهو مجاز. وأرض منضحة: واسعة. ونضحت الغنم: شبعت. وانتضح من الأمر: أظهر البراءة منه. والرجل يرمى أو يقرف بتهمة فينتضح منه، أي يظهر التبرؤ منه. ومنضح، كمنبر: معدن جاهلي بالحجاز عنده جوبة عظيمة يجتكع فيه الماء. والمنضحية قال الأصمعي: ماء بتهامة لبني الديل خاصة، كذا في المعجم.

##### Türkçe

**نضح** ev(ini) **ينضحه**, kesre ile **نضحا**: onu serpti; ve denildi ki: onu hafif bir serpme ile serpti. **الأصمعي** dedi: “Onun üzerine suyu **نضحا** serptim”; ve “şundan **نضح** ona isabet etti.” **ابن الأعرابي** dedi: **النضح** dayanmaya bağlı olan şeydir; o, elinle dayanarak serptiğin şeydir. Ve dişi deve idrarıyla **تنضح** eder; **النضخ** ise dayanmaya bağlı olmayan şeydir; ve denildi ki: ikisi bir mânâda iki lehçedir ve hepsi serpmedir. **الأزهري**, **الليث**’ten hikâye etti: **النضح** belki **النضخ** gibidir; bazen uyuşurlar, bazen ayrılırlar; ve gelecektir. Mecazdan: su, susuzluğunu **نضح** etti, **ينضحه**: onu ıslattı ve yatıştırdı; yahut onu serpti de onunla onu giderdi; yahut onu gidermeye yaklaştı. Ve **نضح** **الري**’yi **نضحا**: kandı yahut kanma olmaksızın içti; zıddı. **التهذيب**’de: su, susuzluğu **نضح** eder, **ينضحه**: susuzluğunu giderdi yahut buna yaklaştı. Şeyhimiz dedi: musannifin sözü, **الجوهري** gibi, **نضح** **ينضح**’ın **ضرب** gibi “serpme” olduğudur; bunun emri de **اضرب** gibi; ve onda başka meşhur bir lehçe daha vardır, **منع** gibi; emri **انضح**, **امنع** gibi; bunu fiil erbabı ve **الشهاب الفيومي** **المصباح**’ta ve birden fazlası hikâye etti. Hadiste “**انضح** ferjini” vâki oldu; **النووي** ve başkaları onu, **اضرب** gibi, mu‘ceme **الضاد**’ın kesresiyle ضبط etti; ve dedi: “Şeyhlerden bir cemaatten de onda böyledir.” Bazı hadis meclislerinde, **أبو حيان** رحمه الله bu hadisi imlâ etti de **نضح**’ı fetha ile okudu; **السراج الدمنهوري** ona **النووي**’nin sözüyle karşılık verdi; bunun üzerine **أبو حيان** dedi: “**النووي**’nin hakkı, bunu benden istifade etmesidir; benim söylediğim kıyastır.” **صاحب الجامع**’dan hikâye edildi ki: kesre bir lehçedir; fetha daha fasîhtir; **الزركشي** onu nakletti ve kabul etti. Bazıları **الجوهري**’nin sözünü esas aldı ve onunla **أبو حيان**’ın sözünü teyit etti. Bu doğru değildir; zira onu başkalarından bir cemaatten naklini işittin. Musannifin, **الجوهري**’ye tâbi olarak, yalnız bununla yetinmesi kusurdur; hâfız başkasına takdim olunur; Allah daha iyi bilir; bitti. Ve hurma ağacını, ekini ve başkalarını **نضح** etti: onları **السنية** ile suladı. Hadiste: “Ekinlerden **نضحا** sulanan şeyde öşrün yarısı vardır”; bununla, kovalarla, **الغروب** ile ve **السواني** ile sulananı kasteder; ve sulanmadı. Ve denilir: falan **بالنضح** ile sular; o bir mastardır. Mecazdan: falanı oklarla **نضحا** **نضح** etti: onu attı ve ona ok yağdırdı. “Onları **نضحا** **نضح** ettik”: serpme ile suyun dağıtıldığı gibi onu onların içinde dağıttık. Hadiste: Uhud günü okçulara dedi ki: “Bizden atları **انضحوا** edin; arkamızdan vurulmayalım”; yani onları oklarla atın. Mecazdan: **الغضا** **نضح** etti: yaprak ve bitkiyle yarıldı. Bazıları bunu ağaç hakkında genelledi de dedi: ağaç **نضحا** **نضح** etti: yaprağı çıksın diye yarıldı; bunu **الأصمعي** söyledi. **أبو طالب ابن عبد المطلب** dedi:
  “Yabancı ölü bereketlendirildiği gibi bereketlendirildi;
  **نضح** narın ve zeytinin bereketlendirildiği gibi.”

**اللسان**’da: **أبو حنيفة**’nin “ağacın **نضوح**’u” sözüne gelince, bilmiyorum; bunu Araplardan mı gördü, yoksa o daha eskidir de **نضح الشجر**’i **نضوح** üzerine cem etti; çünkü bazı mastarlar cem olunur; **المر** ve **الشغل** ve **العقل** gibi. Ve ekin **نضح** etti: gövdesi kalınlaştı; bu, tanesi içinde unumsu şey başladığı vakittir; yani başağının tanesi, o yaş iken; **أنضح** gibi; iki lehçedir; bunu **ابن سيده** söyledi. Ve idrarla uyluklarının üzerine **نضح** etti: onlara onunla isabet ettirdi; tozla **نضح** da böyledir. **قتادة** hadîsinde: “**النضح**’tan **النضح**”; bununla, idrardan **نضح** kendisine isabet edeni kasteder; o, ondan az bir şeydir; onun üzerine su ile **ينضحه** etmesi gerekir; onu yıkamak gerekmez. **الزمخشري** dedi: o, idrardan iğne başları gibi bir sıçrantının ona isabet etmesidir. Ve **الأصمعي**: “Onun üzerine suyu **نضحا** serptim; ve şundan **نضح** ona isabet etti” dedi. Ve **نضح** **الجلة**’yi—**الجيم**’in zammı ve **اللام**’ın teşdîdi ile—onu **ينضحها** **نضحا**: hurması yapışsın ve bir kısmı bir kısmına yapışsın diye onu su ile serpti. Yahut onu **نضح** etti: içindekini yaydığı zaman. Şairin sözü:
  “İdrar ve toz ile onun iki uyluğu üzerine **ينضح** eder;
  bayramlık **الجللا**’nın **نضح**’ı gibi”
bu iki mânânın her biriyle tefsir olunur. Mecazdan: ondan **نضح** etti: savdı ve defetti; **مضح** gibi; “yiğitten” diye. Ve adam **نضح** etti: ondan geri çevirdi; “bacak” diye. Ve adam, kendisinden **نضح** etti: hüccetle ondan müdafaa ettiği zaman. Ve o, falandan **ينضح** eder; ondan **كناضح**; **مناضحة** ve **نضاحا** olarak. Ve o, kavminden **يناضح** eder ve **ينافح** eder. Şu beyit okundu:
  “Ve eğer mecliste **نضاحي** ile eskiseydim”
yani ondan savmam ve ondan müdafaam ile. Ve kırba, büyük küp ve testi **تنضح** eder, **تمنع** gibi; bu kıyastır; **أبو حيان**’dan, onu teyit eden şey geçti: **نضحا** ve **تنضاحا**, ikisinde de fetha ile; ince olduğu zaman su çıkar ve sızar; **ابن السكيت**’ten. Ve kayaları arasında su damlayan dağ da böyledir. **مزادة نصوح**: suyu **تنضح** eder. Ve göz **نضح** etti, **تنضح** **نضحا**: gözyaşı fışkırdı; ve **النضح**’a **الهملان** der; o, gözün yaşla dolması, sonra kesilmeyen bir akışla **تنتضح** etmesidir; **كانتضحت** ve **تنضحت** **انتضاحا** ve **تنضحا** olarak. Ve adam **انتضح** etti ve **استنضح** etti: su **نضح** ettiği zaman; yani ondan bir şeyi ferci üzerine; yani abdestten sonra vesveseyi gidermek için onunla, zekerleri ve izârı üzerine; **كانتفض** gibi; başka bir hadiste olduğu üzere; ikisinin mânâsı birdir. Ve suyun ferce **انتضاح**’ı, hadiste vârid olan sünnetten on **الخلال**’dan biridir; onu cumhur tahriç etti. **عطاء** hadîsinde: abdestin **نضح**’ı soruldu; o, hareke ile (yani **نضح**): abdest alırken ondan üzerine serpişen şeydir; yayma gibi. Ve **قوس نضوح** ve **نضحية**—**جهنية** gibi—: oklarla **نضاحة** bir yay; yani oka şiddetli itiş ve sevk edişi olan; bunu **أبو حنيفة** hikâye etti; ve **أبي النجم**’den şu beyiti okudu:
  “Kuzeye meylet; benim **نضوحا** hamlem”
yani yayı kuzey tarafına uzat ve onu hamle et; yani şiddetli. Ve **النضوح**, yayın isimlerindendir. Ve **النضوح** **صبور** gibi: ağzın hangi yerinde olursa olsun **الوجور**. **اللسان** ibaresinin nassı: “ağzın hangi yerinde olursa olsun.” Mecazdan: **النضوح** güzel kokudur; onunla **انتضح** etmiştir. Ve **النضح**: su gibi ince olan şeydir; cem‘i **نضوح** ve **أنضحة**’dır. Ve **النضخ**: **الخلوق** ve **الغالية** gibi kalın olan şeydir; gelecektir. İhram hadîsinde: “Sonra muhrim olarak sabahladı; güzel koku **ينضح** eder”; yani yayılır. **النضح**’ın aslı sızıntıdır; onun güzel kokusundan yayılanın çokluğunu sızıntıya benzetti. Mecazdan: onu **يتنضح** ederken gördüm. Denilir: ondan **تنضح** etti; yani bulaştığı şeyden; ondan uzaklaştığı ve ondan sıyrıldığı zaman. Ve **النضاح** **شداد** gibi: **السنية**’nin sürücüsü ve hurma sulayıcısı. **أبو ذؤيب** dedi:
  “Rahaṭ’ın karnına indiler ve sarındılar; tıpkı
  evlerin aralarında kütükleri **نضاح**’ın sulaması gibi.”

Ve **نضاح بن أشيم الكلبي**’nin **الحطيئة** ile bir kıssası vardır; **ابن قتيبة** onu **التبصير**’de böyle zikretti. Ve onun ırzını **أنضح** etti: onu lekeledi. **ابن الفرج** dedi: **شجاعا السلمي**’yi şöyle derken işittim: “Irzımı **أمضحت** ettim ve onu **أنضحته** ettim”; onu bozduğum zaman. **خليفة** dedi: “Onu **أنضحته** ettim”: insanlar onu yağmaladığı zaman. **ابن الأعرابي**’den: **المنضحة** ve **المنضخة**, ikisinde de kesre ile: zürafa. **الأزهري** dedi: o, avamın yanında **النضاحة**’dır; ikisinin mânâsı birdir. Ve **النضاحة**, neft için ve onu püskürtmek için bakırdan yahut sarıdan yapılan âlettir. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **النضح**, harekeli; ve **النضيح**: havuz; çünkü susuzluğu **ينضح** eder; yani onu ıslatır. Ve denildi ki: ikisi küçük havuzdur; cem‘i **أنضاح** ve **نضح**’tır. **الليث** dedi: havuzlardan **النضيح**, kuyunun yakını olanıdır; öyle ki boşaltma kovadan onun içine olur; ve büyük olur; bu mecazdır. Ve **الناضح**: onunla su çekilen deve yahut eşek yahut öküzdür; dişisi **ناضحة** ve **سانية**’dir; cem‘i **نواضح**’tır; bu mecazdır; hadiste müfred ve cem‘ olarak zikri tekrarlandı; bu yüzden zikri gerekli oldu. Ve **النضحات**: yağmurdan dağınık az şeydir. **شمر** dedi: yağmurun **نضح**’ında da demişlerdir; “gök bize **نضحت** etti.” Ve **النضح**, **الطل**’dan daha üstündür; o, iki damla arasındaki damladır. Ve adam ter ile **نضحا** **نضح** etti: onunla taştı; at da böyledir. Ve **النضيح** ve **التنضاح**: terdir. Ve devenin **ذفرى**’sı ter ile **نضحا** **نضحت** etti; **القطامي** dedi:
  “Darlık; sanki **الكحيل**’den bir damla,
  onun kıvrımlarını onunla **نضحت** etmiş; **نضحانا**.”

**المؤرخ** onu **نضخت** diye rivayet etti. **شمر** dedi: deriyi **نضحت** ettim: kırılmasın diye onu ıslattım. **الكميت** dedi:
  “Sizinle benim aramdaki sevgi derisini **نضحت** ettim;
  akrabalık bağıyla; keşke ıslansa.”

**نضحت**: yani ulaştı; bu mecazdır. Ve **أرض منضحة**: geniş. Ve **نضحت الغنم**: doydu. Ve **انتضح من الأمر**: ondan beri olduğunu ortaya koydu. Ve adam bir suçlamayla atılır yahut ayıplanır da ondan **فينتضح**; yani ondan beri oluşu ortaya çıkar. Ve **منضح**, **كمنبر**: Hicaz’da, yanında büyük bir çukur bulunan, içinde suyun toplandığı câhiliye devrinden bir maden. Ve **المنضحية**: **قال الأصمعي**: Tihâme’de özellikle Benî ed-Deyl’e ait bir su; sözlükte böyledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَضَحَ
1 نَضَحَ ذ , aor. نَضِحَ , (S, K,) and نَضَحَ , (Msb, MF,) inf. n. نَضْحٌ, (S,) He sprinkled a house, or chamber, [with water]: (S, K:) or he sprinkled it lightly: (TA:) نَضْحٌ is like نَضْخٌ; and sometimes these two words agree, and sometimes they differ: (Lth:) some say that they both signify any sprinkling: (TA:) or the former signifies what is intentional; and the latter, what is unintentional. (IAar.) [See نَضَخَ.] ― -b2- نَضَحْتُ عَلَيْهِ المَآءَ, inf. n. نَضْحٌ, [I sprinkled water, or the water, upon him]. (As.) ― -b3- نَضَحَ, aor. نَضِحَ , and ??, inf. n. نَضْحٌ, He moistened, or sprinkled, a garment, or piece of cloth. (Msb.) ― -b4- أَصَابَهُ نَضْحٌ مِنْ كَذَا [A sprinkling of such a thing came upon him]. (TA.) ― -b5- نَضَحَتْ بِيَوْلِهَا She (a camel) sprinkled her urine. (TA.) ― -b6- نَضَحَ عَطَشَهُ, (S, K,) aor. ??, inf. n. نَضْحٌ, (S,) (tropical:) It (water, TA,) moistened [or allayed] his thirst, (S, TA,) and allayed it: (K. TA:) took it away: or almost took it away: (TA;) also (K) or نَضَحَ الرِّىَ, (TA,) he satisfied his thirst with drink: (K:) or he drank less than what would satisfy his thirst. (S, K.) ― -b7- نَضَحَ المَآءُ المَالَ The water took away the thirst of the camels &c.: or nearly did so. (T.) ― -b8- نَضَحَ المَآءَ He (a camel) carried water from a river or canal or well to irrigate standing corn or the like. (Msb.) ― -b9- نَضَحَ He moistened a skin, in order that it might not break. ― -b10- نَضَحَ الجُلَّةَ, aor. نَضَحَ , inf. n. نَضْحٌ, He sprinkled the palm-leaf date-basket with water, in order that its dates might stick together: (L:) or he scattered forth its contents. (L, K.) ― -b11- نَضَحَ (inf. n. نَصْحٌ, S,) He watered palm-trees, (K,) and standing corn &c., (TA,) by means of a camel carrying the water. (K.) ― -b12- سُقِى الزَّرْعُ نَضْحا The standing corn &c. was watered by means of buckets, (دِلَآءَ and غُرُوب,) and camels carrying the water; not by means of a channel opened for that purpose. (TA.) ― -b13- هٰذِهِ نَخْلُ تُنْضَحُ These are palm-trees that are watered [by the means above mentioned]. (S.) ― -b14- فُلَانٌ يَسْقِى بِالنَّضْح [Such a one waters palm-trees &c. by the means above mentioned]. (S.) ― -b15- يَنْضِحُ عَلَى البَعِيرِ He drives the camel that carries the water for irrigation, watering palm-trees [&c.] (S) ― -b16- نَضَحُوهُمْ بِالنَّبْلِ, (inf. n. نَضْحٌ, TA.) (tropical:) They shot at them [or sprinkled them] with arrows: (S, K:) they scattered arrows among them. like as water is sprinkled. (TA.) Mohammad said to the archers at the battle of Ohod, اِنْضِحُوا عَنَّا الخَيْلَ (tropical:) Shoot ye at the horses and their riders with arrows [and so repel them from us]. (S, * TA.) ― -b17- نَضَحَ فَرْجَهُ, aor. نَضِحَ and نَضُحَ , (TA;) and ↓ انتضح and ↓ استنضح [both of which are thus used as intrans.]: (K;) He sprinkled some water upon his pudendum after the ablution called الوُضُوْء: (K:) as also اِنْتَفَضَ. (TA.) ― -b18- نَضَحَ بِالبَوْلِ عَلَى فَخِذَيْهِ He made [a little sprinkling of] urine to fall upon his thighs. (K.) Hence the saying in a trad., النَّضْخُ مِنَ النَّضْحِ, meaning, that he upon whom falls a little sprinkling of urine, like the heads of needles, as explained by Z, must sprinkle the part with water, and is not required to wash it. (TA.) ― -b19- نَضَحَتْنَا السَّمَآءُ The sky rained upon us. (L.) ― -b20- نَضَحَ, [aor. نَضَحَ ,] He (a horse) sweated. (Msb.) نَضَحَ بِالعَرَقِ, inf. n. نَضْحٌ and نَضَحَانٌ, He (a man, and a horse,) broke out with sweat: and in like manner, the protuberance behind a camel's ear ; and the arm-pit or the like. (L) [See an ex. in a verse cited in art. عدو, conj. 3.] ― -b21- يَنْضَحُ طيبًا He diffuses the odour of perfume: lit., sweats it. (L, from a trad.) ― -b22- نَضَحَ It (sweat) exuded, or came forth. (Msb.) ― -b23- نَضَحَتِ القرْبَةُ. (S, K,) and الخَابِيَةُ, (S,) aor. ??, inf. n. نَضْحٌ and تَنَّضَاحٌ, (S, K,) [the latter of an intensive form, The water-skin, and the jar. (being thin, TA,) sweated, (ISk, S, K,) or exuded its water. (TA.) ― -b24- نَضَحَ الجَبَلُ The mountain sweated water between its masses of rock. (TA) ― -b25- نَضَح الشَّجَرُ, inf. n. نَضْحٌ, TA,) (tropical:) The trees began to break out with leaves. (As, S, K.) ― -b26- نَضَحَ الزَّرْعُ, and ↓ انضح, (assumed tropical:) The standing corn became thick in its body, (TA,) and began to have the farinaceous substance in its grains, yet moist, or succulent, or tender. (K.) ― -b27- تَضَحَتِ العَيْنُ, (L, K,) aor. نَضِحَ , inf. n. نَضْحٌ: (L.;) and ↓ انتضحت, (L, K,) and ↓ ننضّحت; (K;) The eye overflowed with tears: (L, K:) the eye filled with tears and the overflowed without stopping. (L.) ― -b28- نَضَحَ, aor. (??) It (a sea, or great river,) flowed. (TA, art. تبر.) ― -b29- اِنْضَحُوا الرَّحِمَ بِبِلَالِهَا: see بِلَالٌ. -A2- نَضَحَ عَنْ فُلَانٍ, (S, K,) aor. نَضِحَ ; (S;) and عَنْهُ ↓ باضح, (K,) inf. n. مُنَاضَحَةُ and نِضَاحٌ; (TA;) (tropical:) He repelled from, and defended, such a one: (S, K:) as also مَضَحَ: (Shujلa:) and نَضحَ الرَّجُلَ he repelled from the man. (Kr.) ― -b2- نَضَحَ عَنْ نَفْسِهِ (tropical:) He defended himself with an argument. a pled. or an allegation. (S.)

3 نَاْضَحَ see 1.

4 أَنْضَحَ see 1 ― -b2- انضح عِرْضَهُ (assumed tropical:) He aspersed his honour, or reputation: (K:) marred it; as also أَمْضَحَهُ: (Shujلa Es-Sulamee:) made people to carp at it. (Khaleefeh.)

5 تَنَضَّحَ see 1 and 8. ― -b2- رَأَيْتَهُ يَتَنَضَّحُ مِمَّا قَرِفَ بِهِ (tropical:) I saw him deny, (S, K,) and declare himself clear of, (S,) that of which he was accused, or suspected. (S, K. *) ― -b3- تنضّح مِنْ أَمْرٍ (tropical:) He pretended to be clear, or quit, of the thing. (TA.)

انتضح عَلَيْهِمُ المَآءُ
8 انتضح عَلَيْهِمُ المَآءُ ذ The water became sprinkled upon them. (S.) ― -b2- انتضح البَوْلُ عَلَى الثَّوْبِ The urine became sprinkled upon the garment. (Msb.) ― -b3- انتضح بِالنَّضُوحِ He sprinkled himself with the kind of perfume called نَضُوح. (L.) [And ↓ تنضّح is used in similar sense in art. غسل in the K.] See 1.

10 اِسْتَنْضَحَ see 1.

نَضْحٌ
نَضْحٌ ذ A rain between two rains; better than what is called طَلّ; (L;) i. q. نَضْحٌ, with respect to rain. (Sh.) ― -b2- نَضْحَاتٌ [or نَضَحَاتٌ?] A slight, or scanty, scattered shower of rain. (L.) ― -b3- Also ↓ نَاضِحٌ Rain. (L.) ― -b4- نَضْحٌ (assumed tropical:) Perfume that is thin, like water: pl. نُضُوحٌ and أَنْضِحَةٌ: [see also نَضُوحٌ:] what is thick, like خَلُوق and غَالِيَة, is called نَضْخٌ. (L.) ― -b5- A mark left by water, or anything thin, such as vinegar and the like: differing from نَضْخٌ [q. v.]. (AA, in TA, art. نضخ.)

نَضَحٌ
نَضَحٌ ذ and ↓ نَضِيحٌ (tropical:) A watering-trough or tank; or so called because it moistens [or allays] the thirst of camels: (IAar, S:) or a small watering-trough or tank: (TA:) or the latter a watering-trough or tank that is near to the well, so as to be filled with the bucket; and it may be large: (Lth:) pl. of the former أَنْضَاحٌ; and of the latter نُضُحٌ. (S.) ― -b2- نَضَحُ الوُضُوْءِ What is sprinkled in the performance of the ablution called الوضوء. (L.) [See نَضَحَ فَرْجَهُ.]

نُضَحِيَّةٌ
نُضَحِيَّةٌ ذ : see نَضُوحٌ.

مَزَادَةٌ نَضُوحٌ
مَزَادَةٌ نَضُوحٌ ذ A مزادة that sweats, or exudes its water. (TA.) ― -b2- نَضُوحٌ (tropical:) A certain kind of perfume. (S, K.) [See also نَضْحٌ.] ― -b3- قَوْسٌ نَضُوحٌ, and ↓ نُضَحِيَّةٌ, A bow that impels the arrow with force, or sends it far, and that scatters the arrows much; expl. by ↓ طَرُوحٌ نَضَّاحَةٌ لِلنَّبْلِ. (AHn, K.) ― -b4- النَّضُوحُ One of the names of The bow. (TA.)

نَضِيحٌ
نَضِيحٌ ذ Sweat. (S.) ― -b2- See نَضَحٌ.

نَضَّاحٌ
نَضَّاحٌ ذ He who drives the camel that carries water from a well &c., for irrigating land, (S, K,) and waters palm-trees [&c.]. (S.) ― -b2- See قَوْسٌ نَضُوحٌ.

نَضَّاحَةٌ
نَضَّاحَةٌ ذ : see مِنْضَحَةٌ

نَاضِحٌ
نَاضِحٌ ذ (tropical:) A camel (S) or an ass or a bull (TA) upon which water is drawn (يَسْتَقَى عَلَيْهِ) [from a well &c.]: (S, TA:) a camel that carries water (يَحْمِلُ المَآءَ) from a river or canal or well to irrigate seed-produce; so called because it is a means of moistening [or allaying] thirst by the water which it carries: (Msb:) the female is called نَاضِحَةٌ (S, Msb) and سَانِيَةٌ [q. v.]: (S:) pl. نَوَاضِحُ. (Msb.) ― -b2- Afterwards applied to Any camel: as in the following instance, occurring in a trad., أَطْعِمْهُ نَاضِحَكَ Give him thy camel to eat. (Msb.) ― -b3- See نَضْحٌ.

مِنْضَحَةٌ
مِنْضَحَةٌ ذ (L, K) as also مِنْضَخَةٌ, (IAar, L,) vulg. ↓ نَضَّاحَةٌ, (Az,) i. q. زَرَّاقَةٌ, (IAar, L, [in some copies of the K زُرَّقة; in the CK زَرافَة] i. e. An instrument made of copper or brass for shooting forth naphtha [into a besieged place: mentioned in several histories]. (L.)

##### Türkçe

نَضَحَ
1 **نَضَحَ** ذ , muzârîsi **نَضِحَ** , (S, K,) ve **نَضَحَ** , (Msb, MF,) mastarı **نَضْحٌ**, (S,) Bir evi yahut odayı [su ile] serpti: (S, K:) yahut onu hafifçe serpti: (TA:) **نَضْحٌ**, **نَضْخٌ** gibidir; ve bazen bu iki kelime uyuşur, bazen ayrılır: (Lth:) bazıları der ki ikisi de her türlü serpmeyi ifade eder: (TA:) yahut birincisi kasıtlı olanı; ikincisi kasıtsız olanı ifade eder. (IAar.) [Bkz. **نَضَخَ**.] ― -b2- **نَضَحْتُ عَلَيْهِ المَآءَ**, mastarı **نَضْحٌ**, [Onun üzerine suyu serptim]. (As.) ― -b3- **نَضَحَ**, muzârîsi **نَضِحَ** , ve ??, mastarı **نَضْحٌ**, Bir elbiseyi yahut bir kumaş parçasını nemlendirdi, yahut serpti. (Msb.) ― -b4- **أَصَابَهُ نَضْحٌ مِنْ كَذَا** [Böyle bir şeyden bir serpinti ona isabet etti]. (TA.) ― -b5- **نَضَحَتْ بِيَوْلِهَا** O (dişi deve) idrarını serpti. (TA.) ― -b6- **نَضَحَ عَطَشَهُ**, (S, K,) muzârîsi ??, mastarı **نَضْحٌ**, (S,) (mecaz:) O (su, TA,) onun susuzluğunu nemlendirdi [yahut giderdi], (S, TA,) ve onu giderdi: (K. TA:) onu ortadan kaldırdı: yahut neredeyse ortadan kaldırdı: (TA;) ayrıca (K) yahut **نَضَحَ الرِّىَ**, (TA,) içmekle susuzluğunu giderdi: (K:) yahut susuzluğunu giderecek olandan daha az içti. (S, K.) ― -b7- **نَضَحَ المَآءُ المَالَ** Su, develerin vb. susuzluğunu giderdi: yahut neredeyse giderdi. (T.) ― -b8- **نَضَحَ المَآءَ** O (deve) ayakta duran ekini yahut benzerini sulamak için bir nehirden yahut kanaldan yahut kuyudan su taşıdı. (Msb.) ― -b9- **نَضَحَ** Kırılmasın diye bir deriyi nemlendirdi. ― -b10- **نَضَحَ الجُلَّةَ**, muzârîsi **نَضَحَ** , mastarı **نَضْحٌ**, Hurma yaprağından hurma sepetini, hurmaları birbirine yapışsın diye su ile serpti: (L:) yahut içindekileri saçtı. (L, K.) ― -b11- **نَضَحَ** (mastarı **نَصْحٌ**, S,) Deveyle su taşıma vasıtasıyla hurma ağaçlarını, (K,) ve ayakta duran ekini vb., (TA,) suladı. (K.) ― -b12- **سُقِى الزَّرْعُ نَضْحا** Ayakta duran ekin vb., kovalarla, (**دِلَآءَ** ve **غُرُوب**, ) ve su taşıyan develerle sulandı; bunun için açılmış bir kanal vasıtasıyla değil. (TA.) ― -b13- **هٰذِهِ نَخْلُ تُنْضَحُ** Bunlar, [yukarıda zikredilen vasıtayla] sulanan hurma ağaçlarıdır. (S.) ― -b14- **فُلَانٌ يَسْقِى بِالنَّضْح** [Falanca, yukarıda zikredilen vasıtayla] hurma ağaçlarını vb. sular. (S.) ― -b15- **يَنْضِحُ عَلَى البَعِيرِ** Sulama için su taşıyan deveyi sürer, hurma ağaçlarını [&c.] sular. (S) ― -b16- **نَضَحُوهُمْ بِالنَّبْلِ**, (mastarı **نَضْحٌ**, TA.) (mecaz:) Onlara oklarla attılar [yahut onları serptiler]: (S, K:) aralarına oklar saçtılar. su serpildiği gibi. (TA.) Muhammed Uhud savaşında okçulara şöyle dedi: **اِنْضِحُوا عَنَّا الخَيْلَ** (mecaz:) Atları ve binicilerini oklarla vurunuz [ve böylece onları bizden uzaklaştırınız]. (S, * TA.) ― -b17- **نَضَحَ فَرْجَهُ**, muzârîsi **نَضِحَ** ve **نَضُحَ** , (TA;) ve ↓ **انتضح** ve ↓ **استنضح** [ikisinin de böylece lâzım fiil olarak kullanıldığı]: (K;) **الوُضُوْء** denilen abdestten sonra avret yerine biraz su serpti: (K:) ayrıca **اِنْتَفَضَ**. (TA.) ― -b18- **نَضَحَ بِالبَوْلِ عَلَى فَخِذَيْهِ** Uyluklarının üzerine [az bir serpinti halinde] idrar düşürdü. (K.) Bundan dolayı bir hadisteki söz: **النَّضْخُ مِنَ النَّضْحِ**, manası: Z’nin açıkladığı üzere iğne başları gibi az bir idrar serpintisi üzerine düşen kimse, o yeri su ile serpmelidir; onu yıkaması gerekmez. (TA.) ― -b19- **نَضَحَتْنَا السَّمَآءُ** Gök bize yağmur yağdırdı. (L.) ― -b20- **نَضَحَ**, [muzârîsi **نَضَحَ** ,] O (at) terledi. (Msb.) **نَضَحَ بِالعَرَقِ**, mastarı **نَضْحٌ** ve **نَضَحَانٌ**, O (adam ve at) ter döktü: ve aynı şekilde devenin kulağının arkasındaki çıkıntı; ve koltuk altı yahut benzeri. (L) [Bkz. عدو maddesinde 3. bâbdan bir beyitteki örnek.] ― -b21- **يَنْضَحُ طيبًا** Güzel koku kokusunu yayar: lafzen, onu terler. (L, bir rivayetten.) ― -b22- **نَضَحَ** O (ter) sızdı, yahut çıktı. (Msb.) ― -b23- **نَضَحَتِ القرْبَةُ**. (S, K,) ve **الخَابِيَةُ**, (S,) muzârîsi ??, mastarı **نَضْحٌ** ve **تَنَّضَاحٌ**, (S, K,) [ikincisi şiddet bildiren bir kalıptandır,] Su tulumu ve küp (ince olduğundan, TA,) terledi, (ISk, S, K,) yahut suyunu sızdırdı. (TA.) ― -b24- **نَضَحَ الجَبَلُ** Dağ, kaya kütleleri arasında su terledi. (TA) ― -b25- **نَضَح الشَّجَرُ**, mastarı **نَضْحٌ**, TA,) (mecaz:) Ağaçlar yaprak vermeye başladı. (As, S, K.) ― -b26- **نَضَحَ الزَّرْعُ**, ve ↓ **انضح**, (farz edilen mecaz:) Ayakta duran ekin gövdesinde kalınlaştı, (TA,) ve tanelerinde unumsu madde olmaya başladı; fakat nemli, yahut sulu, yahut taze. (K.) ― -b27- **تَضَحَتِ العَيْنُ**, (L, K,) muzârîsi **نَضِحَ** , mastarı **نَضْحٌ**: (L.;) ve ↓ **انتضحت**, (L, K,) ve ↓ **ننضّحت**; (K;) Göz yaşla taştı: (L, K:) göz yaşla doldu ve durmaksızın taştı. (L.) ― -b28- **نَضَحَ**, muzârîsi (??) O (deniz yahut büyük nehir) aktı. (TA, تبر maddesi.) ― -b29- **اِنْضَحُوا الرَّحِمَ بِبِلَالِهَا**: bkz. **بِلَالٌ**. -A2- **نَضَحَ عَنْ فُلَانٍ**, (S, K,) muzârîsi **نَضِحَ** ; (S;) ve ondan ↓ **باضح**, (K,) mastarı **مُنَاضَحَةُ** ve **نِضَاحٌ**; (TA;) (mecaz:) Falancadan savdı ve onu savundu: (S, K:) ayrıca **مَضَحَ**: (Shujلa:) ve **نَضحَ الرَّجُلَ** adamdan savdı. (Kr.) ― -b2- **نَضَحَ عَنْ نَفْسِهِ** (mecaz:) Bir delil, bir hüccet yahut bir iddia ile kendini savundu. (S.)

3 **نَاْضَحَ**: bkz. 1.

4 **أَنْضَحَ**: bkz. 1 ― -b2- **انضح عِرْضَهُ** (farz edilen mecaz:) Onun şerefini yahut itibarını lekeledi: (K:) onu bozdu; ayrıca **أَمْضَحَهُ**: (Shujلa Es-Sulamee:) insanların onda kusur aramasına sebep oldu. (Khaleefeh.)

5 **تَنَضَّحَ**: bkz. 1 ve 8. ― -b2- **رَأَيْتَهُ يَتَنَضَّحُ مِمَّا قَرِفَ بِهِ** (mecaz:) Onunla itham edildiği yahut kendisinden şüphelenildiği şeyden inkâr ettiğini, (S, K,) ve kendini beri kıldığını, (S,) gördüm. (S, K. *) ― -b3- **تنضّح مِنْ أَمْرٍ** (mecaz:) O şeyden beri yahut uzak olduğunu iddia etti. (TA.)

**انتضح عَلَيْهِمُ المَآءُ**
8 **انتضح عَلَيْهِمُ المَآءُ** ذ Su onların üzerine serpilmiş oldu. (S.) ― -b2- **انتضح البَوْلُ عَلَى الثَّوْبِ** İdrar elbisenin üzerine serpilmiş oldu. (Msb.) ― -b3- **انتضح بِالنَّضُوحِ** **نَضُوح** denilen koku türüyle kendini serpti. (L.) [Ve ↓ **تنضّح** benzer manada K’da غسل maddesinde kullanılır.] Bkz. 1.

10 **اِسْتَنْضَحَ**: bkz. 1.

**نَضْحٌ**
**نَضْحٌ** ذ İki yağmur arasındaki bir yağmur; **طَلّ** denilenden daha iyi; (L;) yağmur hakkında **نَضْحٌ** ile aynı. (Sh.) ― -b2- **نَضْحَاتٌ** [yahut **نَضَحَاتٌ**?] Hafif, yahut az, dağınık bir yağmur sağanağı. (L.) ― -b3- Ayrıca ↓ **نَاضِحٌ** Yağmur. (L.) ― -b4- **نَضْحٌ** (farz edilen mecaz:) Su gibi ince olan koku: çoğulu **نُضُوحٌ** ve **أَنْضِحَةٌ**: [bkz. ayrıca **نَضُوحٌ**:] **خَلُوق** ve **غَالِيَة** gibi koyu olanına **نَضْخٌ** denir. (L.) ― -b5- Su yahut sirke ve benzeri gibi ince bir şeyin bıraktığı iz: **نَضْخٌ**’tan farklıdır [bkz.]. (AA, TA’da, نضخ maddesi.)

**نَضَحٌ**
**نَضَحٌ** ذ ve ↓ **نَضِيحٌ** (mecaz:) Suluk yahut su teknesi; yahut develerin susuzluğunu nemlendirdiği [yahut giderdiği] için böyle adlandırılmıştır: (IAar, S:) yahut küçük bir suluk yahut su teknesi: (TA:) yahut ikincisi, kuyuya yakın olup kovayla doldurulan suluk yahut su teknesidir; ve büyük olabilir: (Lth:) birincinin çoğulu **أَنْضَاحٌ**; ikincinin çoğulu **نُضُحٌ**. (S.) ― -b2- **نَضَحُ الوُضُوْءِ** **الوضوء** denilen abdestin edasında serpilmiş olan şey. (L.) [Bkz. **نَضَحَ فَرْجَهُ**.]

**نُضَحِيَّةٌ**
**نُضَحِيَّةٌ** ذ : bkz. **نَضُوحٌ**.

**مَزَادَةٌ نَضُوحٌ**
**مَزَادَةٌ نَضُوحٌ** ذ Suyu terleyen, yahut suyunu sızdıran bir **مزادة**. (TA.) ― -b2- **نَضُوحٌ** (mecaz:) Belli bir koku türü. (S, K.) [Bkz. ayrıca **نَضْحٌ**.] ― -b3- **قَوْسٌ نَضُوحٌ**, ve ↓ **نُضَحِيَّةٌ**, Oku kuvvetle iten, yahut onu uzağa gönderen, ve okları çokça saçan bir yay; ↓ **طَرُوحٌ نَضَّاحَةٌ لِلنَّبْلِ** ile açıklanmıştır. (AHn, K.) ― -b4- **النَّضُوحُ** Yayın adlarından biridir. (TA.)

**نَضِيحٌ**
**نَضِيحٌ** ذ Ter. (S.) ― -b2- Bkz. **نَضَحٌ**.

**نَضَّاحٌ**
**نَضَّاحٌ** ذ Bir kuyudan vb. araziyi sulamak için su taşıyan deveyi süren kimse, (S, K,) ve hurma ağaçlarını [&c.] sulayan. (S.) ― -b2- Bkz. **قَوْسٌ نَضُوحٌ**.

**نَضَّاحَةٌ**
**نَضَّاحَةٌ** ذ : bkz. **مِنْضَحَةٌ**

**نَاضِحٌ**
**نَاضِحٌ** ذ (mecaz:) Üzerinde su çekilen (يَسْتَقَى عَلَيْهِ) [kuyudan vb.] bir deve (S) yahut bir eşek yahut bir boğa (TA): (S, TA:) bir nehirden yahut kanaldan yahut kuyudan tohum mahsulünü sulamak için su taşıyan (يَحْمِلُ المَآءَ) deve; taşıdığı su ile susuzluğu nemlendirmeye [yahut gidermeye] vesile olduğu için böyle adlandırılmıştır: (Msb:) dişisine **نَاضِحَةٌ** (S, Msb) ve **سَانِيَةٌ** [bkz.] denir: (S:) çoğulu **نَوَاضِحُ**. (Msb.) ― -b2- Sonra her deveye uygulanmıştır: şu örnekte olduğu gibi; bir rivayette geçer: **أَطْعِمْهُ نَاضِحَكَ** Ona deveni yemesi için ver. (Msb.) ― -b3- Bkz. **نَضْحٌ**.

**مِنْضَحَةٌ**
**مِنْضَحَةٌ** ذ (L, K) ayrıca **مِنْضَخَةٌ**, (IAar, L,) halk arasında ↓ **نَضَّاحَةٌ**, (Az,) **زَرَّاقَةٌ** ile aynı: (IAar, L, [K’nın bazı nüshalarında **زُرَّقة**; CK’da **زَرافَة**] yani Kuşatılmış bir yere nafta fırlatmak için bakırdan yahut pirinçten yapılmış bir alet [birçok tarihte zikredilmiştir]. (L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَضَحَ
نَضَحَ A ,  I ( n. ac. نَضْح 1 )
a.  [ acc. &  Bi ], Sprinkled, besprinkled.

b.  Allayed, quenched.

c.  [ acc. &  Bi ], Shot at.

d.  Budded, sprouted.

e.  [ acc. &  'An ], Averted from.

f.  [ 'An ], Defended.

g.  A ( n. ac. نَضْح 1 ,  تَنْضَاْح 62 ), Oozed; perspired.

h.  Shed tears; overflowed.

i.  Was watered.

j.  [ 'Ala ], Carried water on.

نَاْضَحَ
نَاْضَحَ III ,
a.  see I (f) .

أَنْضَحَ
أَنْضَحَ IV ,
a.  see I (d) , ( e ).

c.  Aspersed.

تَنَضَّحَ
تَنَضَّحَ V ,
a.  see I (h) .

b.  [ Min ], Cleared himself from.

c.  Sprinkled herself ( woman ).

اِنْتَضَحَ
اِنْتَضَحَ VIII ,
a.  see I (h) .

b.  Was sprinkled.

c.  [ Bi ], Sprinkled himself with.

اِسْتَنْضَحَ
اِسْتَنْضَحَ X ,
a.  see VIII (c) .

نَضْح
نَضْح 1 ,
a.  Sprinkling, aspersion.

b.  Shower.

c.  Trace.

d.  ( pl. أَنْضِحَة 15t ,  نُضُوْح 27 ), Lotion.

نَضَح
نَضَح 4 , ( pl. نُضُوْح 27 ,  أَنْضَاْح 38 ),
a.  Watering-trough.

b.  see 1 ( a ).

نُضَحِيَّة
نُضَحِيَّة 9yit ,
a.  see 26 (c) .

مِنْضَحَة
مِنْضَحَة 20t ,
a.  Machine for casting naphtha.

نَاْضِح
نَاْضِح 21 , ( pl. نَوَاْضِحُ 41 ),
a.  Animal used for irrigation; camel.

b.  Rain.

نَاْضِحَة
نَاْضِحَة 21t ,
a.  see 21 (a) .

نَضِيْح
نَضِيْح 25 , ( pl. نُضُح 10 ),
a.  see 4 (a) .

b.  Sweat.

نَضُوْح
نَضُوْح 26 ,
a.  A perfume; medicament.

b.  Leaking.

c.  Elastic ( bow ).

نَضَّاْح
نَضَّاْح 28 ,
a.  Irrigator, waterer.

نَضَّاْحَة
نَضَّاْحَة 28t ,
a.  see 20t &  26 ( c ).

تَنْضَاْح
تَنْضَاْح 62 ,
a.  Light rain.

##### Türkçe

**نَضَحَ**
**نَضَحَ** A , I ( mastar: **نَضْح** 1 )
a. [ mef‘ûl alır & **بِ** ile ], serpti, serpiştirdi.

b. Yatıştırdı, giderdi.

c. [ mef‘ûl alır & **بِ** ile ], ile ateş etti.

d. Tomurcuklandı, filizlendi.

e. [ mef‘ûl alır & **عَنْ** ile ], -den çevirdi.

f. [ **عَنْ** ile ], savundu.

g. A ( mastar: **نَضْح** 1 , **تَنْضَاْح** 62 ), sızdı; terledi.

h. Gözyaşı döktü; taştı.

i. Sulandı.

j. [ **عَلَى** ile ], üzerine su taşıdı.

**نَاْضَحَ**
**نَاْضَحَ** III ,
a. I (f)’ye bak.

**أَنْضَحَ**
**أَنْضَحَ** IV ,
a. I (d), (e)’ye bak.

c. Serpti.

**تَنَضَّحَ**
**تَنَضَّحَ** V ,
a. I (h)’ye bak.

b. [ **مِنْ** ile ], kendini -den temizledi.

c. (kadın) kendini serpti.

**اِنْتَضَحَ**
**اِنْتَضَحَ** VIII ,
a. I (h)’ye bak.

b. Serpildi.

c. [ **بِ** ile ], kendini -ile serpti.

**اِسْتَنْضَحَ**
**اِسْتَنْضَحَ** X ,
a. VIII (c)’ye bak.

**نَضْح**
**نَضْح** 1 ,
a. Serpme, serpiştirme.

b. Sağanak.

c. İz.

d. (çoğulu: **أَنْضِحَة** 15t , **نُضُوْح** 27 ), losyon.

**نَضَح**
**نَضَح** 4 , (çoğulu: **نُضُوْح** 27 , **أَنْضَاْح** 38 ),
a. Sulama yalak/teknesi.

b. 1 (a)’ya bak.

**نُضَحِيَّة**
**نُضَحِيَّة** 9yit ,
a. 26 (c)’ye bak.

**مِنْضَحَة**
**مِنْضَحَة** 20t ,
a. Nafta fırlatma makinesi.

**نَاْضِح**
**نَاْضِح** 21 , (çoğulu: **نَوَاْضِحُ** 41 ),
a. Sulamada kullanılan hayvan; deve.

b. Yağmur.

**نَاْضِحَة**
**نَاْضِحَة** 21t ,
a. 21 (a)’ya bak.

**نَضِيْح**
**نَضِيْح** 25 , (çoğulu: **نُضُح** 10 ),
a. 4 (a)’ya bak.

b. Ter.

**نَضُوْح**
**نَضُوْح** 26 ,
a. Bir koku; ilaç.

b. Sızdıran.

c. Esnek (yay).

**نَضَّاْح**
**نَضَّاْح** 28 ,
a. Sulayıcı, sulayan.

**نَضَّاْحَة**
**نَضَّاْحَة** 28t ,
a. 20t ve 26 (c)’ye bak.

**تَنْضَاْح**
**تَنْضَاْح** 62 ,
a. Hafif yağmur.
