# نضخ (ن-ض-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sağanak yağmur demektir

- Harfler: ن - ض - خ
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَضَّاخَتَانِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B6%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%AE%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90.md) | فَعَّالَتَانِ | İki fışkıran | 1 | 1 | [55:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/ayet/55:66.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ayn göz, “evya” göze demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نضخ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD.md), [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md), [نبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [نضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının dipten veya kaynaktan güçlü bir tazyikle kaynayıp yukarı doğru fışkırması ve yoğun biçimde saçılması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ihsan ve cennet nimetlerinin kesintisiz, tükenmez ve coşkun bir bollukla dışarı taşması |
| Çekirdek Özet 3 | Kaynağın iç dinamizminin dış bir zorlama olmaksızın kendi bereketiyle sürekli taşkın ve üretken kalması |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi hafif bir serpinti veya basit bir sızıntı sayıp [نضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD.md) seviyesine indirgeyerek ayetteki sınırsız coşku ve tazyik vurgusunu kaybetmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نض | İçsel bir olgunlaşma, kabarma, birikme ve dışarıya doğru belirme hareketini ifade eder; nitekim [نضج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC.md) kökünde içten pişip olgunlaşma, [نضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF.md) kökünde üst üste yığılıp düzenlenme ve [نضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1.md) kökünde iç canlılığın yüze tazelik ve ışıltı olarak vurması bu ortak birikim ve doluluk dinamiğini gösterir. | خ | Boğazın hırıltılı ve sert çıkış noktasına sahip olan خ harfi, çekirdekteki iç birikime yüksek tazyik, şiddetli kabarma, sesli bir yarılma ve kaba bir fışkırma boyutu katarak hareketi hafif sızıntıdan taşkın bir fıskiyeye dönüştürür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Kaynağın dip noktasındaki diri ve süreğen akışkanlığı, durmaksızın üreyen su damarını temsil eder. |
| ض | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harf ص imgesinden türetme baskı ve sert temas) | Sıvının dar bir menfezde veya yeraltı kanalında sıkışıp birikmesini ve içsel bir tazyik kazanmasını ifade eder. |
| خ | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma (ikiz harf ح imgesinden türetme sürtünmeli açılma ve yarılma) | Sıkışan sıvının sınırı ve cidarı şiddetle yararak, ses ve hırıltıyla dış ortama patlak vermesini gösterir. |
| نضخ | Canlı bir akışkanın dar bir haznede sıkışıp engeli yararak yukarıya doğru gürül gürül fışkırması | Kök, dipten gelen süreğen bir canlılığın basınç altında toplanıp dışarıya doğru önlenemez bir tazyik ve saçılmayla patlamasını canlandırır. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Pınarın suyunun derinden kaynayıp şiddetle yukarıya fışkırması, gökten inen sağanağın yeri kaplaması veya kokunun sürüldüğü yerde belirgin bir ıslaklık ve kalıcı iz bırakacak yoğunlukta saçılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Ka‘b b. Züheyr meşhur kasidesinde devesinin kulak arkasındaki ter bezlerinin aşırı terleme anında pınar gibi bolca ter fışkırtmasını şu mısra ile tasvir eder: مِنْ كُلِّ نَضَّاخَةِ الذِّفْرَى إِذَا عَرِقَتْ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik rivayetlerde bol yağmur getiren sağanak bulutlar için «غَيْثٌ نَضَّاخٌ» ve bol su kaynatan pınarlar için «عَيْنٌ نَضَّاخَةٌ» denilmiş; İbnü'z-Zübeyr felaketlerin üzerlerine sağanak gibi boşalmasını bu kökten türeyen fiille anlatmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça نضخ kökü, bünyesindeki sert boğaz ünsüzü ve sürtünmeli yapısıyla Batı ve Doğu Sami dillerindeki daha yumuşak olan sıvı serpme ve damlatma köklerinden ayrışarak Arap yarımadasının coğrafi şartlarında yüksek tazyikli su kaynaklarını ve sağanakları ifade eden özgün bir gelişim göstermiştir. İbranicedeki n-z-h (נזה - sıvı sıçratma, serpme) ve Süryanicedeki n-d-h (ܢܕܚ - püskürtme, fırlatma) kökleri kavramsal olarak sıvının hareketini anlatsa da, Arapçada noktasız ha harfiyle karşılanan [نضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD.md) hafif serpinti ve dışarıya sızma seviyesinde kalmış; noktalı hı ile kurulan نضخ ise fonetik sertleşmeye paralel olarak tazyikin, fışkırmanın ve hacmin en üst derecesini temsil eden ikincil ve kuvvetlendirilmiş bir varyant olarak kökleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [نضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD.md) kökünden fonetik sertleşme ile ayrışma | Boğaz harfinin yumuşaktan serte (ح $\rightarrow$ خ) evrilmesiyle hafif sızma veya serpme anlamı gürül gürül fışkırma ve sağanak derecesine yükseltilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice nzh ve Aramice/Süryanice ndh paralelliği | Sami dillerinde sıvı sıçratma ve fışkırtma kökleriyle paylaşılan ortak çekirdek mevcuttur; ancak sert hı harfli varyant Arapçaya özgü bir yoğunlaşmadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik su püskürtme ses yansımaları | Sıvının basınçla dışarı çıkışını taklit eden onomatopik ses tabanıyla ilişkili görülür. | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نضخ | Anlamlı | Fışkırmak, kaynamak, sağanak halinde akmak | Sıvının veya kokunun yoğun bir basınçla dışarı taşması ve etrafa saçılmasıdır. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| نخض | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için bağımsız bir kök anlamı tespit edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmeldir. |
| ضنخ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmeldir. |
| ضخن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında kullanım dışı kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmeldir. |
| خنض | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük kaynaklarında mühmel olarak kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmeldir. |
| [خضن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D9%86.md) | Anlamlı | Yakınlaşmak, sırdaş edinmek, arkadaşlık etmek | Bir kimseyi dost veya refik edinme, gizli arkadaş tutma bağlamında kullanılır. | Kur'an'da geçmez; lügatte müsta‘meldir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نضخ | Merkez | Sıvının basınçla fışkırması | Suyun dipten yukarıya doğru yüksek tazyikle, gürül gürül ve yoğun şekilde patlak vermesidir. | En yüksek debi, hacim ve coşkun fışkırma halini anlatır. |
| [نضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD.md) | Komşu | Sıvının sızması veya serpilmesi | Suyun veya nemin cidardan dışarıya hafifçe sızması, terlemesi veya az miktarda serpilmesidir. | نضخ köküne göre çok daha zayıf, sakin ve düşük hacimli bir sıvı hareketidir. |
| [فجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Yarıp ortaya çıkma | Bir engeli, toprağı veya bendi genişçe yırtarak yol bulup akmadır. | Suyun yararak açtığı yarık ve mecranın genişliğine odaklanır. |
| [نبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B9.md) | Komşu | Kaynaktan çıkma | Suyun yer altındaki tabii gözeden kendiliğinden ve dingin bir şekilde kaynamasıdır. | Fışkırma şiddetinden ziyade çıkış noktasının aslına ve sürekliliğine işaret eder. |
| [نضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%A8.md) | Zıt | Suyun çekilip kuruması | Suyun dibe batması, kaynağın tamamen tükenmesi ve pınarın kuruyup yok olmasıdır. | Fışkırmanın, taşmanın ve gürül gürül kaynamanın tam zıddı olan kuruma halidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نضخ | Fışkırmak, kaynamak, sağanak olmak | Suyun yüksek debi ve iç tazyikle durmaksızın dışarı taşmasıdır. | Kesin |
| Latince | scaturire, effundere | Gürül gürül kaynamak, fışkırmak | Yerin altından veya kaynaktan basınçla kabarıp dışarı taşmayı tam karşılar; ancak Arapçadaki ses taklidi vurgusu zayıftır. | Güçlü |
| İngilizce | to gush forth, to spout, to bubble up intensely | Coşkuyla fışkırmak, püskürmek | Basınçlı ve sürekli su çıkışını iyi aktarır; [نضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD.md) karşılığı olan 'sprinkle' kelimesinden kesin çizgilerle ayrılır. | Güçlü |
| Almanca | hervorsprudeln, herausschießen | Fışkırarak kaynamak, fırlamak | Suyun bir gözeden köpürerek ve kuvvetle yukarı doğru fırlamasını karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | jaillir avec force, bouillonner | Kuvvetle fışkırmak, kaynamak | Sıvının bir noktadan tazyikle sıçramasını ve coşkuyla taşmasını ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَضَّاخَتَانِ | Cennet pınarlarının gürül gürül fışkırması, tükenmez bolluk ve tazyikle kaynaması | Rahmân suresindeki cennet tasvirlerinde, takva sahiplerine vaat edilen iki cennetin alt derecesindeki diğer iki cennette yer alan pınarların kesintisiz ve coşkun akış bağlamı (Rahmân [55:66](https://lisan.digital/tr/ayet/55:66.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cennet nimetlerinin sonsuzluğu | Cennetteki nimetlerin ve pınarların tükenmezliği, kesintiye uğramaması ve ilahi kudretin ebedi tecellisi bağlamında ele alınır. | Ebedi, durmaksızın yenilenen ve kesintisi olmayan ilahi feyiz ve ihsan. |
| Fıkıh | Suların vasıfları ve necis maddelerin sirayeti | Suların kaynama gücü ve necis bir şeyin sıçramasında hafif ıslaklık ([نضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD.md)) ile derinlemesine işleyen yoğun ıslaklık (نضخ) arasındaki farklar tartışılmıştır. | Çıkarılması zor, derin ve kalıcı iz bırakan yoğun bulaşma hali. |
| Tefsir | Rahmân suresindeki iki çift cennetin mertebeleri | İlk iki cennetteki pınarların «akan» (جَرِيَان), sonraki iki cennetteki pınarların ise «fışkıran» (نَضْخ) oluşu arasındaki fazilet ve nitelik farkı incelenmiştir. | Yerin dibinden kabaran tazyikli, fıskiye gibi yükselen su bereketi. |
| Hadis | Cennet nehirlerinin tasviri ve koku sürünme | Cennet pınarlarının coşkusu ile kişinin üzerine kokunun belirgin ve bol miktarda sürülmesi rivayetlerinde yer bulur. | Yoğunluk, kalıcılık ve yüksek hacimli yayılma. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi lütuf ve cennet mükafatı | Tükenmez ihsan pınarı | Kesintisiz akış sağlama | Kulun ameline karşılık ilahi rahmetin sınırsız bir coşkuyla tecelli etmesini temsil eder. | Kesin |
| İlmi | Basınç ve akışkanlar mekaniği | Artezyen veya tazyikli kaynak | Potansiyeli kinetiğe çevirme | İç haznede biriken enerjinin daralan kesitten geçerek yüksek ivmeyle dışarı püskürmesini açıklar. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal potansiyelin dışa vurumu | Bastırılmış gücün intifadası | Değişim ve yenilenme | Toplumun derinliklerinde biriken adalet ve hürriyet arayışının ani ve güçlü bir hareketle açığa çıkmasıdır. | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve refah patlaması | Likidite ve bereket taşması | Piyasayı canlandırma | Durgun sermayenin yatırıma dönüşerek piyasaya gürül gürül akması ve refahın tabana yayılmasıdır. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hidrodinamik basınç ve Bernoulli prensibi | Daralan bir çıkış noktasında basınç farkı ($P_1 - P_2$) nedeniyle akışkanın hız kazanarak ($v \uparrow$) fışkırması olgusuyla birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik katarsis ve coşkusal boşalım | Bireyin iç dünyasında yoğunlaşan duygu veya ilham birikiminin güçlü bir yaratıcılık veya arınma hamlesiyle dışa vurulmasıdır. | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece hafif bir su serpintisi, narin bir ıslaklık veya sıradan bir fıskiye hareketi olarak görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yalnızca suyun değil, kaynağındaki dip enerjisinin, hayat verici bereketin ve ilahi ikramın durmaksızın kabarıp coşkuyla taşması halidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Rahmân [55:66](https://lisan.digital/tr/ayet/55:66.md) ayetindeki nimeti sıradanlaştırarak, cennet ehlinin pınarlardan elde ettiği kesintisiz tazyik, sevinç ve sonsuzluk hissiyatını kavramsal düzeyde eksiltmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Cennet tasvirlerindeki pınarların fiziksel ve manevi dinamizmini, suyun sakin akışı (جَرِيَان) ile fışkırarak yükselmesi (نَضْخ) arasındaki estetik ve derecesel farkı kavramayı sağladığı için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Rahmân suresindeki eskatolojik sahnelerde, özellikle cennetlerin ikili tasnif ve mukayesesinin yapıldığı ayet grubunda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki eşanlamlı sanılan kelimelerin aslında farklı fiziksel halleri yansıttığını gösterir; [نضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AD.md) ile نضخ arasındaki ses ve anlam derinliği farkını ortaya koyarak yüzeysel meal okumalarını düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yeraltı veya hazne basıncıyla sıkışan suyun, çeperi yararak gürül gürül, sesli ve yüksek debiyle yukarıya doğru fışkırması, etrafa yoğun damlalar halinde saçılmasıdır.
- Soyut anlam: Bir cevherin, ilahi lütfun veya içsel potansiyelin dışsal bir engele takılmaksızın kendi zenginliğiyle süreğen bir coşku ve taşkınlık üretmesidir.
- Sistematik karşılık: İçsel birikim parametresinin kritik eşiği aşması sonucunda, debinin ve ışımanın dışa doğru kesintisiz bir fışkırma dinamiğine kavuşması sistemidir.
- LaTeX modeli: $$Q = A \cdot \sqrt{\frac{2\Delta P}{\rho}} \implies \Phi(t) > 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $Q$ debiyi, $A$ suyun fışkırdığı kaynağın menfez alanını, $\Delta P$ iç basınç ile dış ortam arasındaki basınç gradyanını, $\rho$ sıvının yoğunluğunu temsil eder. Bu fiziksel fışkırma, sağ tarafta zamana bağlı tükenmez ilahi lütuf ve feyiz fonksiyonunun $\Phi(t)$ her daim sıfırdan büyük ve taşkın kalması durumuyla izomorfik bir bağ kurar. Basınç farkı var oldukça pınar durmaksızın fışkırır.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6%D8%AE/occurrences?meal=IK

### [Rahman 55:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/ayet/55:66.md) — نَضَّاخَتَانِ

فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ

Meal (IK): İkisinde de durmadan fışkıran iki kaynak vardır.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sağanak yağmur demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والضاد والنون معهما
خ ض ن، ن ض خ مستعملان فقط
خضن:
المخْاضَنَةُ: الترامي بقول فحشٍ أو غزل، قال الطرماح:
وأدت إلى القول عنـهـن زولة		تُخاضِنُ أو ترنو لقول المُخاضِنِ
نضخ: النضخ: من فور الماء من العين والجيشان ، قال الله عز وجل: "فيهما عينان نَضّاختان".
والنَّضْخُ كاللَّطْخ: مما يبقى له أثر. نفخ ثوبه بالطيب.

##### Türkçe

باب **الخاء** و**الضاد** و**النون** onlarla birlikte

خ ض ن، **ن ض خ** yalnızca kullanılmış olan ikisidir
**خضن**:
**المخْاضَنَةُ**: çirkin söz veya gazel söylemekle birbirine atılma, الطرماح dedi ki:
وأدت إلى القول عنـهـن زولة		تُخاضِنُ أو ترنو لقول **المُخاضِنِ**

**نضخ**: **النضخ**: pınardan ve kaynamadan suyun fışkırmasındandır; Allah عز وجل dedi ki: "فيهما عينان **نَضّاختان**".
Ve **النَّضْخُ** **اللَّطْخ** gibidir: kendisine iz kalan şeydendir. Elbisesini güzel kokuyla üfledi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الأصمعيّ: يقال أصابه نَضْخٌ من كذا، وهو أكثر من النَضْحِ، ولا يقال منه فَعِلَ ولا يَفْعِلُ. وقال أبو عمرو التَوَّزِيُّ: النَضْخُ: الأثر يبقى في الثوب وغيره. والنَضْحُ بالحاء غير معجمة الفعلُ. وقال أبو زيد: النَضْخُ: الرَشُّ مثل النَضْحِ. وهما سواء، تقول: نَضَخْتُ أَنْضَخُ بالفتح. والنِضاخُ: المُناضَخَةُ: قال القطاميّ:
وإذا تَضَيَّفُني الهمومُ قَرَيْتُهـاسُرُحَ اليَدَيْنِ تُخالِسُ الخَطَرانا
حَرَجاً كأنَّ من الكُحَيْلِ صُبابَةً		نُضِخَتْ مَغابِنُها بها نَضَخانـا
ونَضَخْناهُمْ بالنَبْل، لغةٌ في نضحْناهم، إذا فرَّقوها فيهم. وانْتَضَخَ الماءُ: ترشَّش. وغيثٌ نَضَّاخٌ: غزيرٌ. وعينٌ نَضَّاخَةٌ: كثيرة الماء. قال أبو عبيدة في قوله تعالى: "فيهما عينانِ نَضَّاخَتانِ": أي فوَّارتانِ. والنَضْخَةُ: المَطْرة. وأنشد أبو عمرو:
لا يَفْرَحونَ إذا ما نَضْخَةٌ وَقَعَتْوهمْ كِرامٌ إذا اشتدَّ المَـلازيبُ

##### Türkçe

الأصمعيّ: “Şundan **نَضْخٌ** ona isabet etti” denir; o, **النَضْحِ**’dan daha fazladır; ondan **فَعِلَ** ve **يَفْعِلُ** denmez. Ebû Amr **التَوَّزِيُّ** dedi: **النَضْخُ**: elbisede ve başkasında kalan izdir. **النَضْحُ** ise, **الحاء** (noktasız) ile, fiildir. Ebû Zeyd dedi: **النَضْخُ**: **النَضْحِ** gibi serpmedir. İkisi eşittir; “**نَضَخْتُ أَنْضَخُ**” (fetha ile) dersin. **النِضاخُ**: **المُناضَخَةُ**’dır. **القطاميّ** dedi:
وإذا تَضَيَّفُني الهمومُ قَرَيْتُهـاسُرُحَ اليَدَيْنِ تُخالِسُ الخَطَرانا
حَرَجاً كأنَّ من الكُحَيْلِ صُبابَةً		نُضِخَتْ مَغابِنُها بها نَضَخانـا

Ve “**نَضَخْناهُمْ** oklarla” (denir); onları içlerinde dağıttıkları zaman, “**نضحْناهم**”da bir lugattır. “**انْتَضَخَ** su”: serpişti. Ve “**نَضَّاخٌ** yağmur”: bol(du). Ve “**نَضَّاخَةٌ** pınar”: suyu çok(olan). Ebû Ubeyde, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “**فيهما عينانِ نَضَّاخَتانِ**”: yani “iki fışkıran” dedi. **النَضْخَةُ**: yağmur damlasıdır. Ebû Amr inşâd etti:
لا يَفْرَحونَ إذا ما نَضْخَةٌ وَقَعَتْوهمْ كِرامٌ إذا اشتدَّ المَـلازيبُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ض ن
خضن ، نضخ
استعمل من وجوهه : خضن ، نضخ .
خضن : أبو عبيد _ عن أبي زيد _ : خاضَنْتُ
المرأةَ مُخَاضَنةً _ إذا غازَلْتَها .
وقال الليث : المُخَاضَنَةُ : التّرَامي بَقَوْل
الفُحْشِ .
وأنشد للطَّرِمَّاح :
تُخَاضِنُ أَوْ تَرْنُو لِقَوْلِ الْمُخَاضِنِ
وقال الأصمعي وغيرُه : يقال : خَضَنَ عنا
الهَدِيَة وغَيْرَها _ إذا صَرَفها .
وكذلك خَبَنَها .
وقال اللِّحياني : ما خُضِنَتْ عنه المُرُوءَةُ
إلى غيره _ أي : ما صُرِفت .
نضخ : قال الليث : النَّضْخُ _ كاللَّطْخِ : مما
يبْقَى له أَثَرٌ .
تقول : نَضَخَ ثَوْبَهُ بالطيب .
قال : والنّضخُ في فوْر الماء من العين
والجَيشَانِ .
ومنه قول الله جلّ وعزّ : ( فيهما عينان نضاختان ( [ الرحمن : 66 ] .
قال الزَّجَّاجُ : جاء في التفسير : أنهما
تَنْضَخَانِ بكل خير .
وقال أبو عمرو : وقعت نَضْخَةٌ بالأرض
_ أي : مَطَرَة .
وأنشد :
لاَ يَفْرَحُونَ إِذَا ما نَضْخَةٌ وَقعَتْ
وَهُمْ كِرَامٌ إذَا اشْتَدَّ الْمَلاَزِيبُ
وأنشد غيره :
فَقُلْتُ لَعَلَّ الله يُرْسِلُ نَضْخَةً
فَيُضْحِي كلاَنَا قَائِماً يَتَذَمَّرُ
وقال أبو عبيدة في قوله جلّ وعزّ : ( عينان نضاختان ( [ الرحمن : 66 ] .
قال : فَوَّارتان .
وقال أبو عمرو : النّضْخُ : ما كان من الدّم
والزَّعْفَرَانِ والطِّين ، وما أشبهه .
وأنشد لجرير :
ثِيَابَكُمُ وَنَضْخَ دَمِ القَتِيلِ
قلتُ : وقد مرَّ تفسير النّضْخِ والنّضْحِ في
كتاب ) ( الحاء ) ( باستقصاء .

##### Türkçe

خ ض ن
**خضن** , **نضخ**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **خضن** , **نضخ** .

**خضن** : Ebû Ubeyd _ Ebû Zeyd’den _ : **خاضَنْتُ**
kadını **مُخَاضَنةً** _ ona cilveleştiğin zaman .
Leys dedi ki: **المُخَاضَنَةُ** : çirkin söz söylemekle
birbirine atılmadır .
Tırimmâh’tan şu beyit okundu:
تُخَاضِنُ أَوْ تَرْنُو لِقَوْلِ الْمُخَاضِنِ

Asmaî ve başkası dedi ki: denir: **خَضَنَ** bizden
hediyeyi ve başkasını _ onu çevirdiği zaman .
Ve bunun gibi **خَبَنَها** .
Lihyânî dedi ki: **ما خُضِنَتْ عنه المُرُوءَةُ**
ona değil başkasına _ yani: çevrilmedi .

**نضخ** : Leys dedi ki: **النَّضْخُ** _ **اللَّطْخِ** gibi: kendisine
iz kalan şeydendir .
Dersin ki: elbisesini güzel koku ile **نَضَخَ** .
Dedi ki: ve **النّضخُ** pınardan suyun fışkırmasının
ve kaynamanın içindedir .
Bundan, Allah جلّ وعزّ’in sözü: ( فيهما عينان نضاختان ( [ الرحمن : 66 ] .
Zeccâc dedi ki: tefsirde geldi: ikisi
her hayır ile **تَنْضَخَانِ** .
Ebû Amr dedi ki: yere bir **نَضْخَةٌ** düştü
_ yani: bir yağmur .
Şu beyit okundu:
لاَ يَفْرَحُونَ إِذَا ما نَضْخَةٌ وَقعَتْ
وَهُمْ كِرَامٌ إذَا اشْتَدَّ الْمَلاَزِيبُ

Başkasından şu beyit okundu:
فَقُلْتُ لَعَلَّ الله يُرْسِلُ نَضْخَةً
فَيُضْحِي كلاَنَا قَائِماً يَتَذَمَّرُ

Ebû Ubeyde, Allah جلّ وعزّ’in sözü hakkında: ( عينان نضاختان ( [ الرحمن : 66 ] .
Dedi ki: ikisi de kaynayan .
Ebû Amr dedi ki: **النّضْخُ** : kandan olan şeydir
ve safrandan ve çamurdan, ve ona benzer şeylerden .
Cerîr’den şu beyit okundu:
ثِيَابَكُمُ وَنَضْخَ دَمِ القَتِيلِ

Dedim ki: **النّضْخِ** ve **النّضْحِ**’ın tefsiri
kitapta ( ( **الحاء** ) ( ) ) içinde, etraflıca geçmişti .

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والضاد وما يثلثهما)
(نضل)  النون والضاد واللام: أصَيلٌ يدلُّ على رمْيٍ ومُراماة. ونَضَلَ فلاناً: راماه بالنِّضال فغَلَبه في ذلك. وهو يُناضِل عن فلانٍ: يتكلَّم عنه بعُذرِه، كأنَّه يُرامي دونَه. وانتضَلْتُ سهماً من الكنانة. ويقال استعارةً: انتضَلْتُ رجلاً من القَوم: اخترتُ منهم. وانتضال الإبل: رَمْيُها بأيديها في السَّير. وانتضلوا وتَناضَلوا: رمَوا بالسَّبق. وانتضَلْنا بالكلام والأحاديث، استعارةٌ من نِضال السَّهم. قال لبيد:
فانتضلنا وابنُ سَلْمَى قاعدٌ *** كَعتِيق الطير يُغضِي ويُجَلّ([1])(نضا)  النون والضاد والحرف المعتلّ وأكثره الواو: أصلٌ صحيح يدلُّ على سَرْيِ الشَّيء([2]) وتدقِيقه وتجريده. منه نَضَا السَّيفَ من غِمْده. ونَضَا السّهمُ: مضى. ونَضَا الفرسُ الخيلَ: سَبقَها، كأنَّه انجرد ممَّا بينها. ونضا الحِنَّاءُ عن اليد: ذهب. ونَضَوْتُ ثوبِي: ألقيتُه عَنِّي. قال امرؤ القيس:
فجِئتُ وقد نَضَتْ لنومٍ ثيابَها *** لدى السِّتْر إلاَّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ
والنِّضْو من الإبل: الذي أنضَتْه الأسفار: كأنَّه برَتْه وجرَّدَتْه من اللحم. وأنْضَى الرّجُل: أصبَحَ بعيرُه نِضْواً. ومنه أنْضَيتُ الشَّيء: أخلَقْته. ونِضْوُ اللِّجام: حدائده بلا سُيور. ونَضِيُّ السَّهم: قِدْحُه، وهو ما جاوز الرِّيشَ إلى النَّصْل، وذلك لأنَّه بُرِيَ حتَّى صار نِضْواً. ونَضِيُّ الرُّمح: ما فوق المَقْبِض من صدره. والنَّضِيُّ: مُنْتَصَب العُنُق، وهو على معنى التَّشبيه، والجمع أنضِيَة. قال:
* وطُولِ أنْضِيَة الأعناقِ واللِّمَمِ([3]) *
(نضب)  النون والضاد والباء كلمةٌ تدلُّ على انكشاف شيءٍ وذهابه. ونضب  الماءُ: بَعُدَ، نضوباً. ونَضَبت المفازةُ، كأنَّها انجردت. وخَرْقٌ ناضب: بعيد.
وشذَّ عنه التَّنْضَب: شَجَر.
(نضج)  النون والضاد والجيم أصلٌ يدلُّ على بلوغ النهاية في طَبخِ الشَّيء، ثم يستعار في كلِّ شيء بَلَغَ مدى الإحكام. ونَضِجَ التَّمْر واللَّحمُ نُضجاً، وأنضَجْتُه أنا. وأنضَجَتْه الشَّمسُ إنضاجاً. ويستعار هذا فيقال: هو نَضِيج الرَّأْي: مُحكَمُه. والنَّاقة إذا جاوزَتْ وقتَ وِلادِها ولم تَلِد نَضّجَت، وهي مُنَضّجٌ، وهنّ مُنَضِّجات. قال:
هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ كُنَّ قِدْماً *** يَزِدْنَ على العديد قُرابَ شَهْرِ([4])(نضح)  النون والضاد والحاء أصلٌ يدلُّ على شيءٍ يُندَّى، وماء يُرشّ. فالنَّضْح: رشُّ الماء. ونَضَحتُه. قال أهلُ اللُّغة: يقال لكلِّ ما رقَّ: نَضْحٌ وهذا هو القياس الذي ذكرناه، لأنَّ الرَّشَّ رقيق. يقال: نَضَحت البيتَ بالماء. ونَضَح جِلدُه بالعَرَق. والسَّانية ناضحٌ. ونَضَحوهم بالنَّبْل، وهذا على جهة التَّشبيه. ونَضَح عن نفسه، كأنَّه رامَى عنها بالحُجّة. وفي الحديث: "انْضَحُوا عَنَّا الخَيل لا نُؤْتَى مِن خَلْفِنا"، أي ارمُوهم بالنُّشّاب. والنَّضيح والنَّضَح: الحوض، لأنَّه يُنضَح بالماء. ونَضَح الغضا: تَفَطَّر، وكأنَّ سقوطَ نَورِه يشبَّه بنَضْح الماء. قال أبو طالب:
بُورِك الميِّت الغريب كما بو *** رِكَ نَضْحُ الرُّمّانِ والزَّيتونُ([5])قال ابنُ الأعرابيِّ: سمِّي الحوضُ نضيحاً لأن يَنضَح عطَشَ الإبل، أي يبُلُّه. قال الخليل: والرّجُل يُقرَف بأمرٍ فيَنْتَضحُ منه، إذا أظهَرَ البراءةَ وبرَّأَ نفسَه منه جَهْدَه.
(نضخ)  النون والضاد والخاء قريبٌ من الذي قبله، إلاَّ أنّه أكثر منه([6]). يقولون: النَّضْخ كاللّطْخ من الشّيء يبقى له أثَر. ونَضَخ ثوبَه بالطِّيب. وغَيثٌ نضّاخٌ: غزير. وعينٌ نضّاخة: كثيرة الماء.
(نضد)  النون والضاد والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَمّ شيءٍ إلى شيءٍ في اتِّساقٍ وجمعٍ، منتصباً أو عريضاً. ونَضَدْتُ الشيءَ بعضَه إلى بعضٍ متَّسقاً أو مِن فَوق. والنَّضَد: المنضود من الثِّياب. قال النابغة:
خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])والنَّضَد: السَّرِيرُ يُنضَد عليه المتاع. وأنْضاد الجِبال: جنادلُ بعضُها فوق بعض. والنَّضَد من السَّحاب كالصَّبير، يكون بعضُه إلى بعض، والجمع أنضاد. وأنضادُ القوم: جماعاتهم وعَدَدُهم. ونَضَدُ الرَّجُلِ: أعمامُه وأخوالُه الذين يتجمَّعون لنُصرته. والنَّضَد: الشَّرَف. ونَضائد الدِّيباج: جمع نَضِيدة، وهي الوِسادةُ وما حُشِيَ من المَتَاع. قال ابن دريد([8]): وما نُضِد بعضُه على بعضٍ فهو نَضِيد.
(نضر)  النون والضاد والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على حُسنٍ وجمالٍ وخُلوص. منه النَّضْرة: حُسْن اللَّون، ونَضَُِرَ يَنْضَُر. ونَضَّر اللهُ وجهَه: حسَّنَه ونوَّره. وفي الحديث: "نضَّر الله امرأً سمِعَ مقالتي فوعاها". وأخْضَرُ ناضرٌ. ويقال هذا في [كُلِّ] مشرقٍ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَة﴾ [القيامة 22]. والنَّضير: الذَّهب، لحُسنه وخلوصه. قال:
إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])وقَدَحٌ نُضَارٌ: اتُّخِذ من أثْلٍ يكون بالغَوْر، ولعلَّه أن يكون حَسَناً.
--------------ـــ
([1])  ديوان لبيد ص 16 طبع 1881 والبيان (1: 266).
([2])  السرى: الكشف، يقال سرى عنه الثوب سرياً: كشفه، والواو أعلى.
([3]) لليلى الأخيلية، ويروى للشمردل بن شريك اليربوعي. اللسان (نضى) والحيوان (3: 91) والكامل 35 وأمالي القالي (1: 238) والعقد (6: 228). وصدره: * يشبهون ملوكاً في تجلتهم *
([4]) للراعي كما في اللسان (نضج)، وأنشده في المجمل.
([5]) ديوان أبي طالب 7 مخطوطة الشنقيطي واللسان (نضح). وروي القصيدة مرفوع، وضبط في اللسان بالكسر خطأ.
([6]) في الأصل: "من الذي".
([7])  ديوان النابغة 17 واللسان (نضد).
([8])  الجمهرة (2: 277).
([9])  للأعشى في ديوانه 108 واللسان (نضر).

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الضاد** وما يثلثهما)
(**نضل**)  **النون** ve**الضاد** ve**اللام**: atış ve karşılıklı atışmaya delâlet eden aslî (bir kök)tür. Ve “**نَضَلَ** فلاناً”: onu **النِّضال** ile (ok atışmasıyla) karşılıklı atıştı da bu hususta ona galip geldi. Ve “o, فلان’dan **يُناضِل**”: onun hakkında özrüyle konuşur; sanki onun önünde (onu savunmak için) atışıyor gibidir. Ve “**انتضَلْتُ**” bir oku sadaktan (ok kılıfından) (çekip) aldım. Ve mecaz olarak denir: “**انتضَلْتُ**” kavimden bir adamı: onlardan seçtim. Ve develerin **انتضال**’ı: yürüyüşte elleriyle (ayaklarıyla) atmalarıdır. Ve “**انتضلوا**” ve “**تَناضَلوا**”: üstünlük (yarışı) ile attılar. Ve “**انتضَلْنا**” söz ve hadislerle: okun **نِضال**’ından bir istiaredir. Lebîd dedi:
فانتضلنا وابنُ سَلْمَى قاعدٌ *** كَعتِيق الطير يُغضِي ويُجَلّ([1])(**نضا**)  **النون** ve**الضاد** ve illetli harf—çoğu **الواو**: şeyin akıp gitmesine([2]) ve inceltilmesine ve soyulup arındırılmasına delâlet eden sahih bir köktür. Ondan: kılıcı kınından **نَضَا** etti (sıyırdı). Ve “**نَضَا**” ok: geçti (gitti). Ve “**نَضَا**” at, atları: onları geçti; sanki aralarındaki şeyden sıyrılıp soyunmuş gibidir. Ve “**نضا**” kına elden: gitti. Ve “**نَضَوْتُ**” elbisemi: onu benden attım. İmru’ul-Kays dedi:
فجِئتُ وقد نَضَتْ لنومٍ ثيابَها *** لدى السِّتْر إلاَّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ
Ve develerden **النِّضْو**: seferlerin onu **أنضَتْ** ettiği (zayıflatıp eritttiği)dir; sanki onu yontmuş ve etten soyup arındırmış gibidir. Ve “**أنْضَى**” adam: devesi **نِضْواً** olarak sabahladı. Ve ondan: “**أنْضَيتُ**” şeyi: onu eskittim. Ve **نِضْوُ اللِّجام**: kayışlar olmaksızın onun demirleridir. Ve **نَضِيُّ السَّهم**: onun **قِدْح**’ı; o, tüyü aşıp temrene kadar olan kısımdır; bu, onun yontulup nihayet **نِضْواً** olması sebebiyledir. Ve **نَضِيُّ الرُّمح**: göğsünden tutma yerinin üstündeki kısımdır. Ve **النَّضِيُّ**: boynun dik olanı; bu, teşbih mânası üzerinedir; çoğulu **أنضِيَة**’dir. Dedi:
* وطُولِ أنْضِيَة الأعناقِ واللِّمَمِ([3]) *
(**نضب**)  **النون** ve**الضاد** ve**الباء**: bir şeyin açığa çıkmasına ve gitmesine delâlet eden bir kelimedir. Ve “**نضب**” su: uzaklaştı, **نضوباً**. Ve “**نَضَبت**” çöl: sanki soyunup çıplaklaştı. Ve “**خَرْقٌ ناضب**”: uzak (yer).
Ve ondan şâz olan: **التَّنْضَب**: ağaç.
(**نضج**)  **النون** ve**الضاد** ve**الجيم**: bir şeyin pişirilmesinde nihayete ulaşmaya delâlet eden bir köktür; sonra her sağlamlaştırma (itkan) mertebesine ulaşan şeyde ödünç alınır. Ve “**نَضِجَ**” hurma ve et, **نُضجاً**; ve ben onu **أنضَجْتُ**. Ve güneş onu **أنضَجَتْه** **إنضاجاً**. Ve bu ödünç alınır da denir: o, görüşün **نَضِيج**’idir: onun sağlam olanıdır. Ve dişi deve, doğum vaktini aşıp doğurmazsa **نَضّجَت**; o, **مُنَضّجٌ**’dur; onlar (dişiler) **مُنَضِّجات**’tır. Dedi:
هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ كُنَّ قِدْماً *** يَزِدْنَ على العديد قُرابَ شَهْرِ([4])(**نضح**)  **النون** ve**الضاد** ve**الحاء**: nemlendirilen bir şeye ve serpilip saçılan suya delâlet eden bir köktür. Artık **النَّضْح**: su serpmedir. Ve onu **نَضَحتُ**. Dil ehli dedi: ince olan her şey için “**نَضْحٌ**” denir; bu, zikrettiğimiz القياس’tır; çünkü serpme incedir. Denir: evi su ile **نَضَحتُ**. Ve derisi ter ile **نَضَح** etti. Ve su çeken deve **ناضحٌ**’tır. Ve onları oklarla **نَضَحوا** ettiler; bu, teşbih yoluyla(dır). Ve kendisinden **نَضَح** etti; sanki hüccet ile ondan (kendisi adına) atıştı. Ve hadiste: “**انْضَحُوا عَنَّا الخَيل لا نُؤْتَى مِن خَلْفِنا**”، yani onları oklarla atın. Ve **النَّضيح** ve**النَّضَح**: havuzdur; çünkü su ile **يُنضَح** edilir. Ve “**نَضَح**” **الغضا**: yarıldı; ve onun çiçeğinin düşmesi su serpmesine benzetilir. Ebû Tâlib dedi:
بُورِك الميِّت الغريب كما بو *** رِكَ نَضْحُ الرُّمّانِ والزَّيتونُ([5])İbnü’l-A‘râbî dedi: havuz, develerin susuzluğunu **يَنضَح** ettiği için **نضيحاً** diye adlandırıldı; yani onu ıslatır. Halîl dedi: adam bir iş ile itham olunur da ondan **يَنْتَضحُ** eder; yani ondan beraati ortaya koyar ve kendisini ondan olanca gayretiyle temize çıkarır.
(**نضخ**)  **النون** ve**الضاد** ve**الخاء**: bir öncekine yakındır; ancak ondan daha çoktur([6]). Derler: **النَّضْخ** şeyden **اللّطْخ** gibidir; ona bir iz kalır. Ve elbisesini güzel koku ile **نَضَخ** etti. Ve **غَيثٌ نضّاخٌ**: bol. Ve **عينٌ نضّاخة**: suyu çok.
(**نضد**)  **النون** ve**الضاد** ve**الدال**: bir şeyi bir şeye düzen ve topluluk içinde bitiştirmeye delâlet eden sahih bir köktür; dik olarak yahut enine. Ve şeyi, bir kısmını bir kısmına düzenli olarak yahut üstten **نَضَدْتُ**. Ve **النَّضَد**: elbiselerden yığılmış olan. Nâbiga dedi:
خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])Ve **النَّضَد**: üzerine eşya yığılan sedirdir. Ve dağların **أنْضاد**’ı: bazısı bazısının üstünde olan büyük taşlardır. Ve buluttan **النَّضَد**: **الصَّبير** gibidir; bazısı bazısına (bitişik) olur; çoğulu **أنضاد**’dır. Ve kavmin **أنضاد**’ı: onların cemaatleri ve sayılarıdır. Ve adamın **نَضَدُ**: onun yardımına toplanan amcaları ve dayılarıdır. Ve **النَّضَد**: şeref. Ve **نَضائد الدِّيباج**: **نَضِيدة**’nin çoğuludur; o, yastıktır ve eşyadan doldurulmuş olan şeydir. İbn Düreyd([8]) dedi: bazısı bazısının üstüne yığılmış olan her şey **نَضِيد**’dir.
(**نضر**)  **النون** ve**الضاد** ve**الراء**: güzellik ve cemal ve hâlisliğe delâlet eden sahih bir köktür. Ondan **النَّضْرة**: rengin güzelliği; ve “**نَضَُِرَ**” “**يَنْضَُر**”. Ve “Allah onun yüzünü **نَضَّر** etti”: onu güzelleştirdi ve nurlandırdı. Ve hadiste: “**نضَّر الله امرأً سمِعَ مقالتي فوعاها**”. Ve “**أخْضَرُ ناضرٌ**”. Ve bu, her parlak güzel (şey) hakkında söylenir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَة**﴾ [القيامة 22]. Ve **النَّضير**: altındır; güzelliği ve hâlisliği için. Dedi:
إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])Ve **قَدَحٌ نُضَارٌ**: **أثْل**’den yapılmıştır; o, **الغَوْر**’da olur; belki de güzel olabilir.
--------------ـــ
([1])  Lebîd divanı s. 16, 1881 baskı; ve el-Beyân (1: 266).
([2])  **السرى**: açığa çıkarma; “ondan elbise **سرى** etti, **سرياً**”: onu açığa çıkardı; ve **الواو** daha üstündür.
([3]) Leylâ el-Ahîliyye’nindir; ve Şemerdel b. Şerîk el-Yerbû‘î’ye rivayet edilir. Lisân (**نضى**) ve el-Hayavân (3: 91) ve el-Kâmil 35 ve Emâlî el-Kâlî (1: 238) ve el-‘İkd (6: 228). Ve صدرُه: * يشبهون ملوكاً في تجلتهم *
([4]) er-Râ‘î’nindir; Lisân (**نضج**)’de olduğu gibi; ve el-Mücmel’de onu inşâd etti.
([5]) Ebû Tâlib divanı 7, eş-Şınkîtî yazması; ve Lisân (**نضح**). Ve kaside merfû‘ olarak rivayet edildi; ve Lisân’da kesre ile ضبط edildi, hatadır.
([6]) Asılda: “**من الذي**”.
([7]) Nâbiga divanı 17; ve Lisân (**نضد**).
([8]) el-Cemhere (2: 277).
([9]) A‘şâ’nındır; divanında 108; ve Lisân (**نضر**).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ض خ
عين نضّاخة‏:‏ فوّارة بالماء وغيث نضاخ‏:‏ غزير وأرسلت السّماء نضخاً وأصابتهم نضخة من مطر‏.‏
قال حكيم بن مصعب‏:‏ تشكّى إليّ الكلب شدّة جوعه وبي مثل ما بالكلب أو بي أكثر فقلت لعلّ الله يرسل نضخة فيضحى كلانا قائماً يتذمّر وأنشد أبو عمرو‏:‏ لا يفرحون إذا ما نضخةٌ وقعت وهم كرام إذا اشتد الملازيب وتقول‏:‏ طلبنا رضخه فأصبنا نضخه‏.‏

##### Türkçe

ن ض خ
**عين نضّاخة**: su ile fışkıran. Ve **غيث نضاخ**: bol. Ve “gök **نضخاً** gönderdi” (denir). Ve “onlara yağmurdan bir **نضخة** isabet etti” (denir).

Hakîm b. Mus‘ab dedi ki: Köpek, şiddetli açlığını bana şikâyet etti; bende de köpekte olanın benzeri vardı, yahut bende daha fazlası vardı. Dedim ki: Umulur ki Allah bir **نضخة** gönderir de ikimiz de ayakta, homurdanır hâlde sabahlarız. Ve Ebû ‘Amr inşâd etti:
“Bir **نضخةٌ** vuku bulduğunda sevinmezler;
hâlbuki **الملازيب** şiddetlendiğinde onlar kerem sahipleridir.”
Ve dersin ki: “Biz onun **رضخه**’sini talep ettik de onun **نضخه**’sini elde ettik.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نضَخَ عليه الماءَ يَنْضَخ نَضْخاً، وهو دون النضح؛ وقيل: النضخ ما كان على غير اعتماد، والنضح ما كان على اعتماد؛ قال الأَصمعي: ما كان من فَعَلَ الرجلُ، فهو بالحاء غيرَ معجمة؛ وأَصابه نَضْخٌ من كذا، بالخاء معجمة، وهو أَكثر من النَّضْح؛ قال أَبو عبيد: وهو أَعجب إِليّ من القول الأَول ولا يقال منه فَعِل ولا يَفْعِل. والنَّضْخ: شدّة فور الماء في جَيَشانه وانفجاره من يَنْبوعه؛ قال أَبو علي: ما كان من سُفْل إِلى علْو، فهو نَضْخ.
وعين نضَّاخة: تَجيش بالماء. وفي التنزيل: فيهما عينان نضَّاختان أَي فوُارتان. التهذيب: والنَّضْخ من فور الماء من العين والجيشان، ينضَخان بكل خير؛ وفي قصيد كعب:
مِن كُل نضَّاخة الذِّفْرَى إِذا عَرِقَتْ
يقال: عين نضاخة أَي كثيرة الماء فوارة؛ أَراد أَن ذِفْرَى الناقة كثير النضخ بالعرق.
وانضَجَّ الماءُ وانضاخ: انْصَبَّ؛ وقال ابن الزبير: إن الموت تغشَّاكم سحابه، فهو مُنضاخ عليكم بوابل البلايا؛ قال: حكاه الهروي في الغريبين. والنَّضْخ: الرَّدْع واللَّطْخ يبقى في الجسد أَو الثوب من الطيب ونحوه. والنَّضْخُ: كاللَّطْخ مما يبقى له أَثر؛ ونضخ ثوبه بالطيب. أَبو عمرو: النَّضْخ ما كان من الدم والزعفران والطين وما أَشبهه، والنضخ بالماء وبكل ما رقَّ مثل الخل وما أَشبهه؛ وأَنشد أَبو عبيدة لجرير: ثِيابُكُمُ ونَضْخ دمِ القتيل
أَبو عثمان التوزي: النضخ: الأَثر يبقى في الثوب وغيره، والنَّضْحُ، بالحاء غير معجمة، الفعل. وفي الحديث: ينضَخ البحرُ ساحِلَه؛ النَّضْخ: قريب من النضح وقد اختلف في أَيهما أَكثر، والأَكثر أَنه بالمعجمة أَقل من المهملة؛ وقيل: هو بالمعجمة الأَثر يبقى في الثوب والجسد، وبالمهملة الفعل نفسه؛ وقيل: هو بالمعجمة ما فعل تعمداً، وبالمهملة من غير تعمد؛ وفي حديث النخعي: لم يكن يرى بنَضْخ البول بأْساً يعني نَشْرَه وما ترشش منه، ذكره الهروي بالخاء المعجمة والنِّضاخ: المُناضَخَةُ. ونضَخْناهُم بالنبل: لغة في نضَحْناهم إِذا فرّقوها فيهم.
وانْتَضَخَ الماءُ: ترشَّشَ. أَبو زيد: النَّضْخ الرش مثل النَّضْحِ، وهما سواء، تقول: نضَخْت أَنْضَخ، بالفتح؛ قال الشاعر:
به من نَضاخ الشَّوْلِ رَدْعٌ، كأَنَّه
نُقاعَةُ حِنَّاءٍ بماء الصَّنَوْبَرِ
وقال القطامي:
وإِذا تَضَيَّفُني الهُمومُ، قَرَيْتُها
سُرُحَ اليَدَيْن تُخالسُ الخَطَرانا
حرَجاً كأَنَّ من الكُحَيلِ صُبابَةً،
نُضخَتْ مَغابنُها بِها نَضَخَانَا
وفي الحديث: المدينة كالكير تَنْفي خَبَثَها ويَنْضَخُ طِيبُها، بالضاد والخاء المعجمتين وبالحاء المهملة، من النَّضْخ، وهو رش الماء. وغَيثٌ نضّاخ: غزير؛ وقال جِران العَوْد:
ومِنْهُ على قَصْرَيْ عُمانَ سَخيفَةٌ،
وبالخَطِّ نضَّاخُ العَثَانين واسعُ
السخيفة: المطرة الشديدة. وعُثْنونَ المَطر: أَوله.
والنَّضْخَة: المَطرة. يقال: وقعت نضْخة بالأَرض أَي مطرة؛ وأَنشد أَبو عمرو:
لا يَفْرَحُون إِذا ما نَضْخَةٌ وقَعَتْ،
وهُمْ كرامٌ إِذا اشْتَدَّ المَلازيبُ
جمعِ ملْزابٍ، وهي الشدّة؛ وأَنشد أَيضاً:
فقلتُ: لعلَّ الله يُرْسِلُ نَضْخَةً،
فَيُضْحِي كِلانا قَائِماً يَتَذَمَّرُ
وأَكثر ما ورد في هذا الباب بالحاء والخاء المعجمة، وقد تقدّم ذكر نضح في بابه مستوفى.

##### Türkçe

**نضَخَ** onun üzerine suyu **يَنْضَخ** **نَضْخاً** (diye) **نضَخَ**; ve o, **النضح**’tan aşağıdır; ve denildi: **النضخ** (şudur ki) dayanmaya olmaksızın olan, **النضح** ise dayanmaya olarak olan; **الأَصمعي** dedi: erkeğin **فَعَلَ**’inden olan şey, o, **الحاء** ile, **غيرَ معجمة** (noktalanmamış)tır; ve ona şundan **نَضْخٌ** isabet etti, **الخاء** **معجمة** (noktalı) ile; ve o, **النَّضْح**’tan daha çoktur; **أَبو عبيد** dedi: ve o, bana birinci sözden daha hoş gelir ve ondan **فَعِل** ve **يَفْعِل** denilmez. Ve **النَّضْخ**: suyun, kaynamasında ve pınarından fışkırmasında, suyun kaynamasının şiddetidir; **أَبو علي** dedi: aşağıdan yukarıya olan şey, o, **نَضْخ**’tır.

Ve **عين نضَّاخة**: su ile kaynar. Ve tenzilde: “onlarda iki **عينان نضَّاختان**” yani iki kaynayan. **التهذيب**: ve **النَّضْخ**, gözeden suyun kaynamasından ve coşmasındandır; her hayır ile **ينضَخان**; ve Ka‘b’ın kasidesinde:
مِن كُل نضَّاخة الذِّفْرَى إِذا عَرِقَتْ
Denilir: **عين نضاخة** yani suyu çok, kaynayan; (şunu) murad etti: dişi devenin **ذِفْرَى**’sı ter ile **النضخ**’ı çoktur.

Ve su **انضَجَّ** oldu ve **انضاخ**: döküldü; ve İbn ez-Zübeyr dedi: şüphesiz ölüm, bulutu sizi bürüdü; o, belâların sağanağı ile sizin üzerinize **مُنضاخ**’tır; dedi: onu Herevî, **الغريبين**’de hikâye etti. Ve **النَّضْخ**: güzel koku ve benzerinden, bedende yahut elbisede kalan **الرَّدْع** ve **اللَّطْخ**’tır. Ve **النَّضْخُ**: izi kalan şeyden **كاللَّطْخ** gibidir; ve elbisesini güzel koku ile **نضخ** etti. **أَبو عمرو**: **النَّضْخ**, kan, safran, çamur ve benzeri şeyden olan şeydir; ve **النضخ** su ile ve sirke gibi incelen her şey ile ve benzeri ile (olandır); ve **أَبو عبيدة**, Cerîr’den (şunu) inşad etti:
ثِيابُكُمُ ونَضْخ دمِ القتيل
**أَبو عثمان التوزي**: **النضخ**: elbisede ve başkasında kalan izdir; ve **النَّضْحُ**, **الحاء** ile **غير معجمة**, fiildir. Ve hadiste: deniz, sahilini **ينضَخ** eder; **النَّضْخ**: **النضح**’a yakındır ve hangisinin daha çok olduğu hususunda ihtilaf edilmiştir; ve çoğunluk, onun **المعجمة** ile, **المهملة**’den daha az olduğudur; ve denildi: o, **المعجمة** ile, elbisede ve bedende kalan izdir; ve **المهملة** ile, fiilin kendisidir; ve denildi: o, **المعجمة** ile, kasten yaptığı şeydir; ve **المهملة** ile, kasıtsız olandır; ve Neha‘î’nin hadisinde: idrarın **نَضْخ**’ında bir beis görmezdi; yani onu yayması ve ondan sıçrayan şey; onu Herevî, **الخاء** **المعجمة** ile zikretti; ve **النِّضاخ**: **المُناضَخَةُ**’dır. Ve onları oklarla **نضَخْناهُم**: onları, içlerine dağıttığımızda **نضَحْناهم**’da bir lugattır.

Ve su **انْتَضَخَ**: sıçradı. **أَبو زيد**: **النَّضْخ** sıçratmadır, **النَّضْحِ** gibi; ve ikisi eşittir; dersin ki: **نضَخْت** **أَنْضَخ**, fetih ile; şair dedi:
به من نَضاخ الشَّوْلِ رَدْعٌ، كأَنَّه
نُقاعَةُ حِنَّاءٍ بماء الصَّنَوْبَرِ
Ve Katamî dedi:
وإِذا تَضَيَّفُني الهُمومُ، قَرَيْتُها
سُرُحَ اليَدَيْن تُخالسُ الخَطَرانا
حرَجاً كأَنَّ من الكُحَيلِ صُبابَةً،
نُضخَتْ مَغابنُها بِها نَضَخَانَا
Ve hadiste: Medine, körük gibidir; pisliğini dışarı atar ve iyiliği **يَنْضَخُ** eder; **الضاد** ve **الخاء** **المعجمتين** ile ve **الحاء** **المهملة** ile; **النَّضْخ**’tan, ve o, suyu serpmektir.

Ve **غَيثٌ نضّاخ**: bol; ve Cirân el-‘Avd dedi:
ومِنْهُ على قَصْرَيْ عُمانَ سَخيفَةٌ،
وبالخَطِّ نضَّاخُ العَثَانين واسعُ
**السخيفة**: şiddetli yağmurdur. Yağmurun **عُثْنونَ**’u: onun evvelidir.

Ve **النَّضْخَة**: yağmurdur. Denilir: yere bir **نضْخة** düştü yani bir yağmur; ve **أَبو عمرو** (şunu) inşad etti:
لا يَفْرَحُون إِذا ما نَضْخَةٌ وقَعَتْ،
وهُمْ كرامٌ إِذا اشْتَدَّ المَلازيبُ
**ملْزابٍ**’ın cem‘i; ve o, şiddettir; ve yine (şunu) inşad etti:
فقلتُ: لعلَّ الله يُرْسِلُ نَضْخَةً،
فَيُضْحِي كِلانا قَائِماً يَتَذَمَّرُ
Bu bapta en çok gelen, **الحاء** ve **الخاء المعجمة** iledir; ve **نضح**’ın zikri, babında tam olarak geçmişti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ض خ * عين * نَضَّاخَةٌ * كثيرة الماء قال أبو عبيدة في قوله تعالى ﴿نضَّاخَتَان﴾ أي فوارتان

##### Türkçe

* ن ض خ * **عين** * **نَضَّاخَةٌ**: suyu çok olan. Ebû Ubeyde, Yüce Allah’ın sözü olan ﴿**نضَّاخَتَان**﴾ hakkında dedi ki: yani ikisi de kaynayan.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نضخه، كمنعه: رشه، أو كنضحه، قال أبو زيد: النضخ الرش، مثل النضح، وهما سواء تقول: نضخت أنضخ، بالفتح، قال الشاعر:
  به من نضاخ الشول ردع كأنه                      نقاعة حناء بماء الصنـوبـر وقال القطامي:
  وإذا تضيفني الهموم قريتهـا                      سرح اليدين تخالس الخطرانا
  حرجا كأن من الكحيل صبابة                      نضخت مغابنها بها نضخانـا أو النضخ دونه، أي دون النضح، وقيل: النضخ: ما كان على غير اعتماد، والنضح: ما كان على اعتماد. قال الأصمعي: ما كان من فعل الرجل فهو بالحاء غير معجمة وأصابه نضخ، بالخاء معجمة، وهو أكبر من النضح. قال أبو عبيد: وهو أعجب إلى من القول الأول. وقال أبو عثمان التوزي: قد اختلف في أيهما أكثر، والأكثر أنه بالمعجمة أقل من المهملة. وفي حديث النخعي لم يكن يرى بنضخ البول بأسا، يعني نثره وما ترشش منه، ذكره الهروي بالمعجمة. ونضخ الماء: اشتد فورانه في جيشانه وانفجاره من ينبوعه. أو النضخ ما كان منه من سفل إلى علو، قاله أبو علي. وعين نضخة: تجيش بالماء، وفي التنزيل:  فيهما عينان نضاختان  أي فوارتان. وفي قصيدة كعب:
  من كل نضاخة الذفري إذا عرقت

  يقال: عين نضاخة، أي كثيرة الماء فوارة. أراد أن ذفري الناقة كثير النضخ بالعرق. ونضخ النبل وبه في العدو: فرقها فيهم. والنضخ: الأثر يبقى في الثوب وغيره كالجسد من الطيب ونحوه، وهو الردع واللطخ. وقال أبو عمرو: النضخ ما كان من الدم والزعفران والطين وما أشبهه، والنضح بالماء وبكل ما رق، مثل الخل وما أشبهه. والنضاخ، ككتان: الغزير من الغيث. قال جران العود:
  ومنه على قصري عمان سحيفة                      وبالخط نضاخ العثانين واسـع السحيفة: المطرة الشديدة: وعثنون المطر: أوله. والنضخة المطرة، يقال: وقعت نضخة بالأرض، أي مطرة. وأنشد أبو عمرو:
  لا يفرحون إذا ما نضخة وقعت                      وهم كرام إذا اشتد المـلازيب وأنشد: فقلت لعل الله يرسل نضخة فيضحي كلانا قائما يتذمر والنضاخ: المناضخة. وانتضخ الماء: ترشش والمنضخة: الزرافة، والعامة تقول النضاخة. وأكثر ما ورد في هذا الباب بالحاء والخاء المعجمة، وقد تقدم ذكر نضح. وانضخ الماء وانضاخ: انصب وقال ابن الزبير إن الموت قد تغشاكم سحابته فهو منضاخ عليكم بوابل البلايا، حكاه الهروي في الغريبين.

##### Türkçe

**نضخه**، **كمنعه**: Onu serpti; yahut **كنضحه** (onu serpti). Ebû Zeyd dedi: **النضخ** serpmedir; **النضح** gibi; ikisi eşittir. Dersin ki: **نضخت أنضخ**; fetih ile. Şair dedi:
  Onun üzerinde **نضاخ** (serpinti) hâlindeki develerin (sütlü develerin) iz bırakması vardır; sanki                      kına suyu, çam fıstığı suyuyla (karıştırılmış) bir ıslatma gibidir.
Ve el-Kutâmî dedi:
  Ve kederler beni misafir ettiğinde onları ağırladım                      iki eli salıvermiş (hâlde), tehlikeleri gizlice kapar
  Dar (bir hâlde); sanki sürmeli gözlüden bir damla                      onun koltuk altlarını onunla **نضخت**; **نضخانا** (bolca serpme) ile.

Yahut **النضخ** onun altındadır; yani **النضح**’ın altındadır. Ve denildi ki: **النضخ**: dayanmaksızın olan şeydir; **النضح**: dayanarak olan şeydir. el-Asmaʿî dedi: Erkeğin fiilinden olan şey **بالحاء غير معجمة** iledir; ve ona **نضخ** isabet etti, **بالخاء معجمة** ile; ve o, **النضح**’tan daha büyüktür. Ebû ʿUbeyd dedi: Ve o, birinci sözden bana daha şaşırtıcıdır. Ebû ʿOsmân et-Tûzî dedi: Hangisinin daha çok olduğu hususunda ihtilaf edilmiştir; ve çoğunlukla (görüş) şudur ki: **بالمعجمة** olan, **بالمهملة** olandan daha azdır.

Ve en-Nehaʿî’nin hadisinde: idrarın **بنضخ** edilmesinde bir sakınca görmezdi; yani onu saçması ve ondan sıçrayan şey. Onu el-Herevî **بالمعجمة** ile zikretti.

Ve **نضخ الماء**: kaynağından coşmasında ve fışkırmasında kaynaması şiddetlendi. Yahut **النضخ**: ondan aşağıdan yukarıya olan şeydir; bunu Ebû ʿAlî söyledi. Ve **عين نضخة**: su ile coşar. Ve tenzîlde: **فيهما عينان نضاختان**; yani iki kaynayan (pınar). Ve Kaʿb’ın kasidesinde:
  Her bir **نضاخة** (bol fışkıran) burun kanadından; terlediğinde.

Denir ki: **عين نضاخة**; yani suyu çok, kaynayan. Muradı şudur: dişi devenin burun kanadı ter ile çok **النضخ** eder. Ve **نضخ النبل وبه في العدو**: okları onlara (düşmana) dağıttı. Ve **النضخ**: elbisede ve başkasında kalan iz; misk ve benzeri güzel kokudan beden (üzerindeki iz) gibi; o, iz bırakma ve lekelemedir. Ebû ʿAmr dedi: **النضخ**: kan, safran, çamur ve ona benzer şeylerden olan şeydir; **النضح** ise su ile ve incelen her şeyle; sirke ve ona benzeri gibi.

Ve **النضاخ**، **ككتان**: yağmurdan bol olan. Cerân el-ʿÛd dedi:
  Ondan, Umân’daki köşküm üzerine bir **سحيفة** (şiddetli yağmur) (iner);                      ve el-Hatt’ta **نضاخ** (bol) **العثانين** (yağmurun başlangıçları) geniştir.

**السحيفة**: şiddetli yağmur; ve **عثنون المطر**: onun başlangıcıdır. Ve **النضخة**: yağmur damlası/yağmur; denir ki: **وقعت نضخة بالأرض**; yani bir yağmur (düştü). Ebû ʿAmr inşâd etti:
  Bir **نضخة** düştüğünde sevinmezler;                      hâlbuki **الملازيب** şiddetlendiğinde onlar kerem sahibidirler.

Ve inşâd etti: “Dedim ki: Umulur ki Allah bir **نضخة** gönderir de, ikimiz de ayakta oluruz, söylenir dururuz.”

Ve **النضاخ**: **المناضخة**. Ve **انتضخ الماء**: sıçradı. Ve **المنضخة**: zürafa; ve avam **النضاخة** der. Bu bapta gelenin çoğu **بالحاء والخاء المعجمة** iledir; ve **نضح**’ın zikri geçmişti.

Ve **انضخ الماء وانضاخ**: aktı. Ve İbn ez-Zübeyr dedi: “Şüphesiz ölüm, bulutuyla sizi bürüdü; o, belâların sağanağıyla üzerinize **منضاخ** (akıtan/boşaltan)dır.” Onu el-Herevî **في الغريبين**’de hikâye etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَضَخَهُ
1 نَضَخَهُ ذ , aor. نَضَحَ , [and نَضِحَ , see below], inf. n. نَضْخٌ, He sprinkled him, or it, [with water &c.]: or i. q. نَضَحَهُ: (K:) AZ says, نَضْخٌ signifies the act of sprinkling, like نَضْحٌ; these two words being syn.: you say نَضَخْتُ, aor. أَنْضَخُ: (S:) or the former signifies less than the latter: (K:) so most say: (L:) or the former signifies what is unintentional; and the latter, what is intentional: (IAar, L:) As says, that the latter is the act of man: (L:) and the former, he says, signifies more than the latter, and has no pret. nor aor.: and Aboo-'Othmلn Et-Towwazee says, that the former signifies the mark, or effect, that remains upon a garment or other thing, and that the act is termed نَضْحٌ, with ح unpointed: (S:) As says, that نَضْخٌ has no verb nor act. part. n.; and A'Obeyd says, that it has no pret. nor aor. ascribed to any authority: or you say نَضَخْتُ الثَّوْبَ, aor. نَضَحَ and نَضِحَ , inf. n. نَضْخٌ, I wetted the garment; and it signifies more than نَضَحْتُ. (Msb.) نُضِخَتْ مَغَابِنُهَا, inf. n. نَضَخَانٌ, Her (a she-camel's) armpits were sprinkled with pitch. (S, L, from a verse of El-Katلmee.) أَصَابَهُ نَضْخٌ مِنْ كَذَا A sprinkling, more [or less] than what is termed نَضْحٌ, came upon him. (As, S.) ― -b2- نَضَخْنَاهُمْ بِالنَّبْل, (Yz, S,) and نضحنا النَّبْلَ فِيهِمْ, (K,) i. q. نضحناهم, (Yz, S,) We [shot at them and] sprinkled them with arrows; or scattered arrows among them; (Yz, S, K;) meaning, our enemies. (K.) ― -b3- نَضَخَ, (inf. n. نَضْخٌ, L,) It (water) boiled forth vehemently (in gushing, L,) from its source, (L, K,) or boiled up vehemently. (Aboo- 'Alee, L, K.)

ناضخا
3 ناضخا ذ , inf. n. مُنَاضَخَةٌ and نِضَاخٌ, They sprinkled each other. (S, K.)

انتضخ
8 انتضخ ذ It (water) became sprinkled. (S, K.)

انضخّ
9 انضخّ ذ and ↓ انضاخّ It (water) poured out, or forth. (TA.)

11 اِنْضَاْحَّ see 9.

نَضْخٌ
نَضْخٌ ذ A mark, or effect, that remains upon a garment or other thing, (Aboo-'Othmلn EtTowwazee, S, K,) as the body, (TA,) from perfume, (K,) or mire, or a soil or pollution: (TA:) or from blood, and saffron, and mud, and the like: نَضْحٌ being with water, and with anything thin, such as vinegar and the like. (AA.) [See also نَضْحٌ.]

نَضْخَةٌ
نَضْخَةٌ ذ A rain; a shower of rain. (S, K.)

غَيْثٌ نَضَّاخٌ
غَيْثٌ نَضَّاخٌ ذ A copious rain. S, Msb, K.) ― -b2- عَيْنٌ نَضَّاخَةٌ A copious spring of water: (S:) or a spring that boils forth, or gushes forth (S, Msb) copiously. (Msb.) ― -b3- نَضَّاخَةُ الذِّفْرَى A she-camel that sweats copiously in the part called ذفرى, behind the ear. (L.)

مِنْضَخَةٌ
مِنْضَخَةٌ ذ , [in the TA منضخ,] vulgo نَضَّاخَةٌ, i. q. زُرَّاقَةٌ: (K, TA:) [in the CK, زَرَاقَة, which is a mistake: see مِنْضَحَةٌ].

##### Türkçe

نَضَخَهُ
1 **نَضَخَهُ** **ذ** , muzâri‘ **نَضَحَ** , [ve **نَضِحَ**, aşağıya bak], mastar ismi **نَضْخٌ**, O, onu, [su vb. ile] serpti: yahut **نَضَحَهُ** ile aynı: (K:) AZ der ki, **نَضْخٌ** serpiştirme fiilini ifade eder, **نَضْحٌ** gibi; bu iki kelime eşanlamlıdır: sen dersin ki **نَضَخْتُ**, muzâri‘ **أَنْضَخُ**: (S:) yahut birincisi ikinciden daha azı ifade eder: (K:) çoğu böyle der: (L:) yahut birincisi kasıtsız olanı; ikincisi kasıtlı olanı ifade eder: (IAar, L:) As der ki, ikincisi insanın fiilidir: (L:) ve birincisi, der ki, ikinciden daha çoğunu ifade eder, ve onun ne mâzîsi ne de muzâri‘i vardır: ve Aboo-’Othmān Et-Towwazee der ki, birincisi, bir elbise veya başka bir şey üzerinde kalan iz veya etkiyi ifade eder; fiil ise **نَضْحٌ** diye adlandırılır, **ح** noktasız olarak: (S:) As der ki, **نَضْخٌ**’un fiili de ism-i fâili de yoktur; ve A’Obeyd der ki, onun ne mâzîsi ne de muzâri‘i vardır; herhangi bir otoriteye isnat edilmiş olarak: yahut sen dersin ki **نَضَخْتُ الثَّوْبَ**, muzâri‘ **نَضَحَ** ve **نَضِحَ**, mastar ismi **نَضْخٌ**, Ben elbiseyi ıslattım; ve o, **نَضَحْتُ**’dan daha çoğunu ifade eder. (Msb.) **نُضِخَتْ مَغَابِنُهَا**, mastar ismi **نَضَخَانٌ**, Onun (dişi devenin) koltuk altları zift ile serpiştirildi. (S, L, El-Katamee’nin bir beytinden.) **أَصَابَهُ نَضْخٌ مِنْ كَذَا** Ona, **نَضْحٌ** diye adlandırılandan daha çok [veya daha az] bir serpiştirme, şundan geldi. (As, S.) ― -b2- **نَضَخْنَاهُمْ بِالنَّبْل**, (Yz, S,) ve **نضحنا النَّبْلَ فِيهِمْ**, (K,) **نضحناهم** ile aynı: (Yz, S,) Biz [onlara ok attık ve] onları oklarla serpiştirdik; yahut aralarına oklar saçtık; (Yz, S, K;) yani, düşmanlarımız. (K.) ― -b3- **نَضَخَ**, (mastar ismi **نَضْخٌ**, L,) O (su) kaynağından şiddetle kaynayarak fışkırdı (fışkırarak, L), (L, K,) yahut şiddetle kaynadı. (Aboo- ‘Alee, L, K.)

ناضخا
3 **ناضخا** **ذ** , mastar ismi **مُنَاضَخَةٌ** ve **نِضَاخٌ**, Onlar birbirlerini serpiştirdiler. (S, K.)

انتضخ
8 **انتضخ** **ذ** O (su) serpilmiş oldu. (S, K.)

انضخّ
9 **انضخّ** **ذ** ve ↓ **انضاخّ** O (su) döküldü, yahut dışarı fışkırdı. (TA.)

11 **اِنْضَاْحَّ** 9’a bak.

نَضْخٌ
**نَضْخٌ** **ذ** Bir elbise veya başka bir şey üzerinde kalan iz veya etki, (Aboo-’Othmān EtTowwazee, S, K,) beden gibi, (TA,) kokudan, (K,) yahut çamurdan, yahut bir kir veya necasetten: (TA:) yahut kandan, ve safrandan, ve balçıktan, ve benzerlerinden: **نَضْحٌ** ise su ile olur, ve sirke ve benzeri gibi ince olan her şey ile. (AA.) [Ayrıca **نَضْحٌ**’a bak.]

نَضْخَةٌ
**نَضْخَةٌ** **ذ** Bir yağmur; bir yağmur sağanağı. (S, K.)

غَيْثٌ نَضَّاخٌ
**غَيْثٌ نَضَّاخٌ** **ذ** Bol bir yağmur. (S, Msb, K.) ― -b2- **عَيْنٌ نَضَّاخَةٌ** Bol bir su kaynağı: (S:) yahut bolca kaynayarak çıkan, yahut fışkırarak çıkan bir kaynak. (S, Msb) bolca. (Msb.) ― -b3- **نَضَّاخَةُ الذِّفْرَى** **ذفرى** denilen, kulağın arkasındaki kısımda çok terleyen bir dişi deve. (L.)

مِنْضَخَةٌ
**مِنْضَخَةٌ** **ذ** , [TA’da **منضخ**], halk arasında **نَضَّاخَةٌ**, **زُرَّاقَةٌ** ile aynı: (K, TA:) [CK’de **زَرَاقَة**, ki bu bir hatadır: **مِنْضَحَةٌ**’ye bak].

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَضَخَ
نَضَخَ A ,  I ( n. ac. نَضْخ 1 ),
a.  Sprinkled; wetted.

b.  ( n. ac. نَضْخ 1 ,  نَضَخَاْن 36 ), Gushed, spurted.

c.  [ acc. &  Bi or Fi ], Shot at.

d.  ( n. ac. نَضْخ 1 ), Emitted an odour.

نَاْضَخَ
نَاْضَخَ III ,
a.  Sprinkled each other.

اِنْتَضَخَ
اِنْتَضَخَ VIII ,
a.  Was sprinkled about.

اِنْضَخَّ
اِنْضَخَّ IX ,  اِنْضَاْخَّ XI ,
a.  see I (b) .

نَضْخ
نَضْخ 1 ,
a.  Sprinkling.

b.  Mark.

نَضْخَة
نَضْخَة 1t ,
a.  Shower of rain.

مِنْضَخَة
مِنْضَخَة 20t , ( pl. مَنَاْضِخُ 44 ),
a.  Sprinkler; irrigator; wateringpot &c.

b.  Aspersorium, holy water-brush.

c.  see نَضَحَ مِنْضَخَة 20t .

نَضَّاْخ
نَضَّاْخ 28 ,
a.  Copious.

نَضَّاْخَة
نَضَّاْخَة 28t ,
a.  Sweating.

b.  see 28 .

c.  [ coll. ],  see 20t (a) , ( b ).

##### Türkçe

**نَضَخَ**
**نَضَخَ** A , I ( n. ac. **نَضْخ** 1 ),
a. Serpti; ıslattı.

b. ( n. ac. **نَضْخ** 1 , **نَضَخَاْن** 36 ), Fışkırdı, püskürdü.

c. [ acc. & Bi or Fi ], -e/-a ateş etti.

d. ( n. ac. **نَضْخ** 1 ), Bir koku yaydı.

**نَاْضَخَ**
**نَاْضَخَ** III ,
a. Birbirlerini serptiler.

**اِنْتَضَخَ**
**اِنْتَضَخَ** VIII ,
a. Etrafa serpilmiş oldu.

**اِنْضَخَّ**
**اِنْضَخَّ** IX , **اِنْضَاْخَّ** XI ,
a. I (b)’ye bak.

**نَضْخ**
**نَضْخ** 1 ,
a. Serpme.

b. İz.

**نَضْخَة**
**نَضْخَة** 1t ,
a. Yağmur sağanağı.

**مِنْضَخَة**
**مِنْضَخَة** 20t , ( pl. **مَنَاْضِخُ** 44 ),
a. Serpici; sulayıcı; sulama kabı vb.

b. Aspersorium, kutsal su fırçası.

c. **نَضَحَ** **مِنْضَخَة** 20t’ye bak.

**نَضَّاْخ**
**نَضَّاْخ** 28 ,
a. Bol.

**نَضَّاْخَة**
**نَضَّاْخَة** 28t ,
a. Terleme.

b. 28’e bak.

c. [ coll. ], 20t (a), (b)’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نضخ
نَضَخَ - يَنْضَخُ - نَضّاخ - نَضّاخَة
نَضَخ َ - يَنْضَخ ُ+ كائن + شيئاً + بشيء (سائل): يبخه: يرشه بدفع (ضخ) السائل بنفخ الهواء فيه: يجعله يفور بدخول الهواء فيه
نَضّاخ: على وزن " فَعَّال " اسم فاعل مبالغة من " نَضَخَ - يَنْضَخُ "
نَضّاخة: مؤنث " نَضّاخ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة السوائل والجوامد تحت ضغطٍ عالٍ، وتداخلها مع الهواء والغازات"، وهي:
ثَارَ - يَثُوْرُ، قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ، نَضَخَ - يَنْضَخُ، دَهَقَ - يَدْهَقُ، فَارَ - يَفُوْرُ، زّبَدَ - يَزْبِدُ
نضاختان
 	﴿فيهما عينان نضاختان(66)﴾ الرحمن
مختار الصحاح
● [نضخ] ن ض خ: عين نَضَّاخَةٌ كثيرة الماء قال أبو عبيدة في قوله تعالى ﴿نضَّاخَتَان﴾ أي فوارتان
معجم الفرائد القرآنية:
ن ض خ
" نَضَّاخَتَانِ " فـي قولـه تعالـى :" فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ " (66) الرحمن .
نَضَخَ : رش، والعين النضاخة العين كثيرة الماء .
ملخص اللسان
1.     نضَخَ عليه الماءَ يَنْضَخ نَضْخاً، وهو دون النضح؛ وقيل: النضخ ما كان على غير اعتماد، والنضح ما كان على اعتماد؛
2.     والنَّضْخ: شدّة فور الماء في  جَيَشانه وانفجاره من يَنْبوعه؛ ما كان من سُفْل إِلى علْو،فهو نَضْخ.وعين نضَّاخة: تَجيش بالماء. وفي التنزيل: فيهما عينان نضَّاختان أَي  فوُارتان.
3.  والنَّضْخُ: كاللَّطْخ مما يبقى له أَثر؛ونضخ ثوبه بالطيب. أَبو عمرو: النَّضْخ ما كان من الدم والزعفران والطين وما أَشبهه، والنضخ بالماء وبكل ما رقَّ مثل الخل وما أَشبهه؛
4.     النضخ: الأَثر يبقى في الثوب وغيره،
5.    وانْتَضَخَ الماءُ: ترشَّشَ. النَّضْخ، وهو رش الماء.وغَيثٌ نضّاخ: غزير؛
لسان العرب
● - نضخ: نضَخَ عليه الماءَ يَنْضَخ نَضْخاً، وهو دون النضح؛ وقيل: النضخ ما  كان على غير اعتماد، والنضح ما كان على اعتماد؛ قال الأَصمعي: ما كان من  فَعَلَ الرجلُ، فهو بالحاء غيرَ معجمة؛ وأَصابه نَضْخٌ من كذا، بالخاء  معجمة، وهو أَكثر من النَّضْح؛ قال أَبو عبيد: وهو أَعجب إِليّ من القول  الأَول ولا يقال منه فَعِل ولا يَفْعِل. والنَّضْخ: شدّة فور الماء في  جَيَشانه وانفجاره من يَنْبوعه؛ قال أَبو علي: ما كان من سُفْل إِلى علْو،  فهو نَضْخ.  وعين نضَّاخة: تَجيش بالماء. وفي التنزيل: فيهما عينان نضَّاختان أَي  فوُارتان. التهذيب: والنَّضْخ من فور الماء من العين والجيشان، ينضَخان بكل  خير؛ وفي قصيد كعب:  مِن كُل نضَّاخة الذِّفْرَى إِذا عَرِقَتْ  يقال: عين نضاخة أَي كثيرة الماء فوارة؛ أَراد أَن ذِفْرَى الناقة كثير  النضخ بالعرق.  وانضَجَّ الماءُ وانضاخ: انْصَبَّ؛ وقال ابن الزبير: إن الموت تغشَّاكم  سحابه، فهو مُنضاخ عليكم بوابل البلايا؛ قال: حكاه الهروي في الغريبين.  والنَّضْخ: الرَّدْع واللَّطْخ يبقى في الجسد أَو الثوب من الطيب ونحوه.  والنَّضْخُ: كاللَّطْخ مما يبقى له أَثر؛ ونضخ ثوبه بالطيب. أَبو عمرو:  النَّضْخ ما كان من الدم والزعفران والطين وما أَشبهه، والنضخ بالماء  وبكل ما رقَّ مثل الخل وما أَشبهه؛ وأَنشد أَبو عبيدة لجرير:  ثِيابُكُمُ ونَضْخ دمِ القتيل  أَبو عثمان التوزي: النضخ: الأَثر يبقى في الثوب وغيره، والنَّضْحُ،  بالحاء غير معجمة، الفعل. وفي الحديث: ينضَخ البحرُ ساحِلَه؛ النَّضْخ: قريب  من النضح وقد اختلف في أَيهما أَكثر، والأَكثر أَنه بالمعجمة أَقل من  المهملة؛ وقيل: هو بالمعجمة الأَثر يبقى في الثوب والجسد، وبالمهملة الفعل  نفسه؛ وقيل: هو بالمعجمة ما فعل تعمداً، وبالمهملة من غير تعمد؛ وفي حديث  النخعي: لم يكن يرى بنَضْخ البول بأْساً يعني نَشْرَه وما ترشش منه،  ذكره الهروي بالخاء المعجمة والنِّضاخ: المُناضَخَةُ. ونضَخْناهُم بالنبل:  لغة في نضَحْناهم إِذا فرّقوها فيهم.  وانْتَضَخَ الماءُ: ترشَّشَ. أَبو زيد: النَّضْخ الرش مثل النَّضْحِ،  وهما سواء، تقول: نضَخْت أَنْضَخ، بالفتح؛ قال الشاعر:  به من نَضاخ الشَّوْلِ رَدْعٌ، كأَنَّه  نُقاعَةُ حِنَّاءٍ بماء الصَّنَوْبَرِ  وقال القطامي:  وإِذا تَضَيَّفُني الهُمومُ، قَرَيْتُها  سُرُحَ اليَدَيْن تُخالسُ الخَطَرانا  حرَجاً كأَنَّ من الكُحَيلِ صُبابَةً،  نُضخَتْ مَغابنُها بِها نَضَخَانَا  وفي الحديث: المدينة كالكير تَنْفي خَبَثَها ويَنْضَخُ طِيبُها، بالضاد  والخاء المعجمتين وبالحاء المهملة، من النَّضْخ، وهو رش الماء.  وغَيثٌ نضّاخ: غزير؛ وقال جِران العَوْد:  ومِنْهُ على قَصْرَيْ عُمانَ سَخيفَةٌ،  وبالخَطِّ نضَّاخُ العَثَانين واسعُ  السخيفة: المطرة الشديدة. وعُثْنونَ المَطر: أَوله.  والنَّضْخَة: المَطرة. يقال: وقعت نضْخة بالأَرض أَي مطرة؛ وأَنشد أَبو  عمرو:  لا يَفْرَحُون إِذا ما نَضْخَةٌ وقَعَتْ،  وهُمْ كرامٌ إِذا اشْتَدَّ المَلازيبُ  جمعِ ملْزابٍ، وهي الشدّة؛ وأَنشد أَيضاً:  فقلتُ: لعلَّ الله يُرْسِلُ نَضْخَةً،  فَيُضْحِي كِلانا قَائِماً يَتَذَمَّرُ  وأَكثر ما ورد في هذا الباب بالحاء والخاء المعجمة، وقد تقدّم ذكر نضح  في بابه مستوفى.
مقاييس اللغة:
(نضخ) النون والضاد والخاء قريبٌ من الذي قبله، إلاَّ أنّه أكثر منه([6]). يقولون: النَّضْخ كاللّطْخ من الشّيء يبقى له أثَر. ونَضَخ ثوبَه بالطِّيب. وغَيثٌ نضّاخٌ: غزير. وعينٌ نضّاخة: كثيرة الماء.
القاموس المحيط:
نَضَخَه، كمَنَعَه رَشَّه، أو كنَضَحَه، أو دُونَه، والماءُ اشْتَدَّ فَوَرانَهُ من يَنْبوعِه، أو ما كان منه من سُفْلٍ إلى عُلْوٍ، والنَّبْلَ في العَدُوِّ فَرَّقَها. والنَّضْخُ الْأَثَرُ يَبْقَى في الثَّوْبِ وغيره من الطِّيب. والنَّضَّاخُ، ككَتَّانٍ الغَزِيرُ من الغَيْثِ. والنَّضْخَةُ المَطَرَةُ. والنِّضاخُ المُناضَخَةُ.
وانْتَضَخَ الماءُ: تَرَشَّشَ. والمِنْضَخَةُ: الزَّرَّافةُ، والعامَّةُ تقولُ: النَّضَّاخَةُ.
تاج العروس:
نضخ
نَضَخَه كمَنَعَه : رَشَّه أَو كنَضَحَهُ قال أَبو زيد : النَّضْخُ الرّشّ مثْل النَّضْح وهما سَواءٌ تقول : نَضَخْت أَنضَخُ بالفَتْح قال الشاعر :
به مِن نِضَاخ الشَّوْلِ رَدْعٌ كأَنّه ... نُقَاعَةُ حِنَّاءٍ بماءِ الصَّنَوْبرِ وقال القُطَاميّ :
وإِذَا تَضَيَّفُنِي الهُمومُ قَرَيْتُهَا ... سُرُحَ اليَدَيْن تُخَالِسُ الخَطَرَانَا
حَرَجاً كأَنّ مِن الكُحَيلِ صُبَابَةً ... نُضِخَتْ مَغابِنُها بها نَضَخَانَا أَو النَّضْخ دُونَه أَي دون النّضْح وقيل : النَّضْخ : ما كان على غيرِ اعتمادٍ والنَّضْح : ما كان على اعتمادٍ . قال الأَصمعيّ : ما كان مِن فِعْل الرَّجُل فهو بالحَاءِ غَير معجمة وأَصابه نَضْخٌ بالخَاءِ مُعجمةً وهو أَكبَرُ من النَّضْحِ . قال أَبو عُبيد : وهو أَعجَبُ إِلَّى من القَول الأَوّل . وقال أَبو عُثمانَ التَّوّزيّ : قد اختُلِف في أَيّهما أَكثرُ والأَكثرُ أَنّه بالمعجمة أَقلُّ من المهملة . وفي حديث النَّخَعيّ لم يَكُنْ يَرَى بنَضْخِ البَوْلِ بَأْساً يعني نَثْره وما تَرشَّشَ منه ذَكرَه الهَرويّ بالمعجمة . ونَضَخَ المَاءُ : اشتَدَّ فَوَرَانُهُ في جَيشَانه وانفجارِه مِنْ يَنْبوعِه . أَو النَّضْخ ما كَانَ منه من سُفْلٍ إِلى عُلْوٍ قاله أَبو عليّ . وعَينٌ نضَّخةٌ : تَجِيش بالماءِ وفي التنزيل : " فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَان " أَي فوَّارَتَان . وفي قصيدة كعب :
" مِن كلِّ نَضّاخَةِ الذِّفْرَي إِذا عَرِقَتْ
يقال : عَين نضاخةٌ أَي كثيرةُ الماءِ فَوّارَة . أَراد أَنَّ ذِفْرَي الناقَةِ كثيرُ النَّضْخ بالعَرَق . ونَضَخَ النَّبْلَ وبه في العَدُوِّ : فرَّقَهَا فيهم . والنَّضْخُ : الأَثَرُ يَبْقَى في الثَّوْبِ وغَيرِه كالجسَد من الطِّيبِ ونحوه وهو الرَّدْعُ واللَّطْخ . وقال أَبو عَمْرو : النَّضْخ ما كان من الدّمِ والزّعفرانِ والطِّين وما أَشبهه والنَّضْح بالماءِ وبكلِّ ما رَقَّ مثْل الخَلِّ وما أَشبهَه . والنَّضَّاخُ ككتّان : الغَزِيرُ من الغَيْث . قال جِرانُ العَوْدِ :
ومنْه علَى قَصْرَيْ عُمَانَ سَحِيفَةٌ ... وبالخَطِّ نَضّاخُ العَثَانِينِ واسعُ السَّحِيفة : المَطْرةُ الشديدة : وعُثْنونُ المطَرِ : أَوّلُه . والنَّضْخَة المَطْرَة يقال : وَقعَتْ نَضْخةٌ بالأَرض أَي مَطْرة . وأَنشد أَبو عَمرو :
لا يَفرَحُون إِذا ما نَضْخةٌ وَقَعَتْ ... وهمْ كِرامٌ إِذا اشتَدَّ المَلازِيبُ وأَنشد : فقُلْتُ لعَلَّ اللّهَ يُرسِلُ نَضْخَةً فيُضْحِي كِلانَا قائماً يَتَذمَّرُ والنِّضَاخُ : المُنَاضَخة . وانتَضَخَ الماءُ : تَرشَّشَ والمِنْضَخَة : الزَّرّافَة والعَامّة تقول النَّضَّاخَة . وأَكثرُ ما وَرَدَ في هذا الباب بالحاءِ والخاءِ المعجمة وقد تقدَّم ذِكْر نضح . وانضَخَّ الماءِ وانْضَاخَ : انْصَبَّ وقال ابن الزُّبيرِ إِنَّ الموتَ قد تَغشَّاكُم سَحَابَتهُ فهو مُنْضَاخٌ عليكم بوَابِلِ البَلاَيَا حكاه الهَرويّ في الغريبين

##### Türkçe

**نضخ**
**نَضَخَ - يَنْضَخُ - نَضّاخ - نَضّاخَة**
**نَضَخَ - يَنْضَخُ** + bir varlık + bir şeyi + bir şey ile (sıvı): onu püskürtür: sıvıyı içine hava üfleyerek itme (pompalama) ile serper: içine havanın girmesiyle onu kaynatır (coşturur).
**نَضّاخ**: “**فَعَّال**” vezninde, “**نَضَخَ - يَنْضَخُ**”tan mübalağa ism-i fâil.
**نَضّاخة**: **نَضّاخ**’ın müennesi.

Ve lafız, “yüksek basınç altında sıvıların ve katıların hareketi ve bunların hava ve gazlarla iç içe geçmesi” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**ثَارَ - يَثُوْرُ**، **قَمْطَرَ - يُقَمْطِرُ**، **نَضَخَ - يَنْضَخُ**، **دَهَقَ - يَدْهَقُ**، **فَارَ - يَفُوْرُ**، **زّبَدَ - يَزْبِدُ**

**نضاختان**
﴿Onlarda iki **نضاختان** pınar vardır (66)﴾ **الرحمن**

**مختار الصحاح**
● [**نضخ**] ن ض خ: **عين نَضَّاخَةٌ**: suyu çok olan (pınar). Ebû Ubeyde, Yüce Allah’ın sözü hakkında: ﴿**نضَّاخَتَان**﴾ yani “iki coşkun (kaynar)” dedi.

**معجم الفرائد القرآنية:**
ن ض خ
“**نَضَّاخَتَانِ**”, Yüce Allah’ın sözü: “**فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ**” (66) **الرحمن**.
**نَضَخَ**: serpti; ve **العين النضاخة**: suyu çok olan pınar.

**ملخص اللسان**
1. **نضَخَ** onun üzerine suyu **يَنْضَخ** **نَضْخاً**: ve o, **النضح**’tan aşağıdır; ve denildi ki: **النضخ** dayanmaya (kasıtlı basınca) olmadan olan şeydir; **النضح** ise dayanmaya (kasıtlı basınca) olarak olandır;
2. Ve **النَّضْخ**: suyun, kaynamasında ve kaynağından fışkırıp patlamasında şiddetli coşmasıdır; aşağıdan yukarıya olan şey, o **نَضْخ**tur. Ve **عين نضَّاخة**: su ile coşar. Ve tenzilde: “onlarda iki **نضَّاختان** pınar vardır” yani iki coşkun (kaynar).
3. Ve **النَّضْخُ**: izi kalan şeyden, **اللَّطْخ** gibidir; ve elbisesini güzel koku ile **نضخ** etti. Ebû Amr: **النَّضْخ** kan, safran, çamur ve benzeri şeylerden olandır; **النضخ** ise su ile ve sirke ve benzeri gibi incelmiş (akıcılığı artmış) her şey iledir;
4. **النضخ**: elbisede ve başkasında kalan izdir;
5. **وانْتَضَخَ الماءُ**: serpintilendi. **النَّضْخ**: ve o, su serpmesidir. Ve **غَيثٌ نضّاخ**: bol (yağışlı);

**لسان العرب**
● - **نضخ**: Onun üzerine suyu **نضَخَ** eder, **يَنْضَخ** **نَضْخاً**; ve o, **النضح**’tan aşağıdır; ve denildi ki: **النضخ** dayanmaya olmadan olan şeydir; **النضح** ise dayanmaya olarak olandır; el-Asmaî dedi ki: erkeğin fiilinden olan şey, noktasız **الحاء** iledir; ve ona şundan **نَضْخٌ** isabet etti, noktalı **الخاء** iledir; ve o, **النَّضْح**’tan daha fazladır; Ebû Ubeyd dedi ki: bu, bana birinci sözden daha hoş gelir; ve ondan **فَعِل** ve **يَفْعِل** denilmez. Ve **النَّضْخ**: suyun, kaynamasında ve kaynağından fışkırıp patlamasında şiddetli coşmasıdır; Ebû Ali dedi ki: aşağıdan yukarıya olan şey, o **نَضْخ**tur. Ve **عين نضَّاخة**: su ile coşar. Ve tenzilde: “onlarda iki **نضَّاختان** pınar vardır” yani iki coşkun (kaynar). **التهذيب**: ve **النَّضْخ**, pınardan suyun coşması ve kabarmasındandır; her hayır ile **ينضَخان** ederler; Ka‘b’ın kasidesinde:
مِن كُل نضَّاخة الذِّفْرَى إِذا عَرِقَتْ
Denilir ki: **عين نضاخة** yani suyu çok, coşkun; deve dişisinin **ذِفْرَى**sının ter ile **النضخ**’unun çok olmasını kastetti. Ve su **انضَجَّ** etti ve **انضاخ** etti: döküldü; İbnü’z-Zübeyr dedi ki: ölüm, bulutu ile sizi bürüdü; o, belâların sağanağı ile üzerinize **مُنضاخ**tur; dedi: bunu Herevî, **الغريبين**’de nakletti. Ve **النَّضْخ**: güzel koku ve benzerinden bedende yahut elbisede kalan kızıllık/lekelenme ve bulaşmadır. Ve **النَّضْخُ**: izi kalan şeyden, **اللَّطْخ** gibidir; ve elbisesini güzel koku ile **نضخ** etti. Ebû Amr: **النَّضْخ** kan, safran, çamur ve benzeri şeylerden olandır; **النضخ** ise su ile ve sirke ve benzeri gibi incelmiş her şey iledir; Ebû Ubeyde, Cerîr’den şu beyti okudu:
ثِيابُكُمُ ونَضْخ دمِ القتيل
Ebû Osman et-Tûzî: **النضخ**: elbisede ve başkasında kalan izdir; **النَّضْحُ**, noktasız **الحاء** ile, fiildir. Hadiste: deniz, sahilini **ينضَخ** eder; **النَّضْخ**: **النضح**’a yakındır; hangisinin daha çok olduğu konusunda ihtilaf edilmiştir; çoğunluk, noktalı olanın noktasız olandan daha az olduğu görüşündedir; ve denildi ki: noktalı olan, elbisede ve bedende kalan izdir; noktasız olan ise fiilin kendisidir; ve denildi ki: noktalı olan, kasten yapılan şeydir; noktasız olan ise kasıtsız olandır. Nehaî hadisi: idrarın **نَضْخ** edilmesinde bir sakınca görmezdi; yani onu yayması ve ondan serpintilenen şey; Herevî onu noktalı **الخاء** ile zikretti. Ve **النِّضاخ**: **المُناضَخَةُ**dur. Ve onları oklarla **نضَخْناهُم**: onları aralarına dağıttığımızda, **نضَحْناهم** için bir dildir. Ve **وانْتَضَخَ الماءُ**: serpintilendi. Ebû Zeyd: **النَّضْخ** serpmedir, **النَّضْح** gibi; ikisi eşittir; dersin ki: **نضَخْت** **أَنْضَخ** (fetha ile); şair dedi ki:
به من نَضاخ الشَّوْلِ رَدْعٌ، كأَنَّه
نُقاعَةُ حِنَّاءٍ بماء الصَّنَوْبَرِ
Ve el-Kutâmî dedi ki:
وإِذا تَضَيَّفُني الهُمومُ، قَرَيْتُها
سُرُحَ اليَدَيْن تُخالسُ الخَطَرانا
حرَجاً كأَنَّ من الكُحَيلِ صُبابَةً،
نُضخَتْ مَغابنُها بِها نَضَخَانَا
Hadiste: Medine körük gibidir; pisliğini dışarı atar ve hoşunu **يَنْضَخُ** eder; noktalı **الضاد** ve noktalı **الخاء** ile ve noktasız **الحاء** ile; **النَّضْخ**’tandır; ve o, su serpmesidir. Ve **غَيثٌ نضّاخ**: bol; ve Cîrân el-‘Avd dedi ki:
ومِنْهُ على قَصْرَيْ عُمانَ سَخيفَةٌ،
وبالخَطِّ نضَّاخُ العَثَانين واسعُ
**السخيفة**: şiddetli yağmur. Ve yağmurun **عُثْنون**u: onun başlangıcıdır. Ve **النَّضْخَة**: yağmurdur. Denilir ki: yere bir **نضْخة** düştü, yani bir yağmur. Ebû Amr okudu:
لا يَفْرَحُون إِذا ما نَضْخَةٌ وقَعَتْ،
وهُمْ كرامٌ إِذا اشْتَدَّ المَلازيبُ
**ملْزاب**’ın çoğulu; ve o, şiddettir; ve yine okudu:
فقلتُ: لعلَّ الله يُرْسِلُ نَضْخَةً،
فَيُضْحِي كِلانا قَائِماً يَتَذَمَّرُ
Bu bapta en çok gelen, noktasız **الحاء** ve noktalı **الخاء** iledir; ve **نضح**’ın zikri, babında tam olarak geçmişti.

**مقاييس اللغة:**
(**نضخ**) **النون** ve **الضاد** ve **الخاء**, bir önceki olana yakındır; ancak ondan daha fazladır ([6]). Derler ki: **النَّضْخ** bir şeyden, izi kalan **اللّطْخ** gibidir. Ve elbisesini güzel koku ile **نَضَخ** etti. Ve **غَيثٌ نضّاخٌ**: bol. Ve **عينٌ نضّاخة**: suyu çok.

**القاموس المحيط:**
Onu **نَضَخَه** ( **مَنَعَه** gibi): onu serpti; yahut **نَضَحَه** gibi; yahut ondan aşağı; ve su: kaynağından coşmasını şiddetlendirdi; yahut ondan aşağıdan yukarıya olan şey; ve düşmana karşı okları dağıttı. Ve **النَّضْخُ**: güzel kokudan elbisede ve başkasında kalan izdir. Ve **النَّضَّاخُ** ( **كَتَّانٍ** gibi): yağmurdan bol olan. Ve **النَّضْخَةُ**: yağmur. Ve **النِّضاخُ**: **المُناضَخَةُ**.
Ve **وانْتَضَخَ الماءُ**: serpintilendi. Ve **المِنْضَخَةُ**: zürafa; ve avam **النَّضَّاخَةُ** der.

**تاج العروس:**
**نضخ**
Onu **نَضَخَه** ( **مَنَعَه** gibi): onu serpti; yahut **نَضَحَه** gibi. Ebû Zeyd dedi ki: **النَّضْخُ** serpmedir, **النَّضْح** gibi; ikisi eşittir; dersin ki: **نَضَخْت** **أَنضَخُ** fetha ile. Şair dedi ki:
به مِن نِضَاخ الشَّوْلِ رَدْعٌ كأَنّه ... نُقَاعَةُ حِنَّاءٍ بماءِ الصَّنَوْبرِ
Ve el-Kutâmî dedi ki:
وإِذَا تَضَيَّفُنِي الهُمومُ قَرَيْتُهَا ... سُرُحَ اليَدَيْن تُخَالِسُ الخَطَرَانَا
حَرَجاً كأَنّ مِن الكُحَيلِ صُبَابَةً ... نُضِخَتْ مَغابِنُها بها نَضَخَانَا
Yahut **النَّضْخ** ondan aşağıdır; yani **النّضْح**’tan aşağıdır. Ve denildi ki: **النَّضْخ** dayanmaya olmadan olan şeydir; **النَّضْح** ise dayanmaya olarak olandır. el-Asmaî dedi ki: erkeğin fiilinden olan şey, noktasız **الحاء** iledir; ve ona **نَضْخٌ** isabet etti, noktalı **الخاء** ile; ve o, **النَّضْح**’tan daha büyüktür. Ebû Ubeyd dedi ki: bu, bana birinci sözden daha hoş gelir. Ebû Osman et-Tavvazî dedi ki: hangisinin daha çok olduğu konusunda ihtilaf edilmiştir; çoğunluk, noktalı olanın noktasız olandan daha az olduğu görüşündedir. Nehaî hadiste: idrarın **نَضْخ** edilmesinde bir sakınca görmezdi; yani onu saçması ve ondan serpintilenen şey; Herevî onu noktalı ile zikretti. Ve su **نَضَخَ** etti: kaynağından coşmasında ve fışkırıp patlamasında coşması şiddetlendi. Yahut **النَّضْخ**, ondan aşağıdan yukarıya olan şeydir; bunu Ebû Ali söyledi. Ve **عَينٌ نضَّخةٌ**: su ile coşar. Ve tenzilde: “**فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَان**” yani iki coşkun (kaynar). Ka‘b’ın kasidesinde:
" مِن كلِّ نَضّاخَةِ الذِّفْرَي إِذا عَرِقَتْ
Denilir ki: **عَين نضاخةٌ** yani suyu çok, coşkun. Deve dişisinin **ذِفْرَي**sının ter ile **النَّضْخ**’unun çok olmasını kastetti. Ve okları düşmana karşı **نَضَخَ** etti ve onunla: onları içlerine dağıttı. Ve **النَّضْخُ**: elbisede ve başkasında, beden gibi, güzel koku ve benzerinden kalan izdir; ve o, kızıllık/lekelenme ve bulaşmadır. Ebû Amr dedi ki: **النَّضْخ** kan, safran, çamur ve benzeri şeylerden olandır; **النَّضْح** ise su ile ve sirke ve benzeri gibi incelmiş her şey iledir. Ve **النَّضَّاخُ** ( **كتّان** gibi): yağmurdan bol olan. Cîrân el-‘Avd dedi ki:
ومنْه علَى قَصْرَيْ عُمَانَ سَحِيفَةٌ ... وبالخَطِّ نَضّاخُ العَثَانِينِ واسعُ
**السَّحِيفة**: şiddetli yağmur; ve yağmurun **عُثْنون**u: onun başlangıcıdır. Ve **النَّضْخَة**: yağmur; denilir ki: yere bir **نضْخة** düştü, yani bir yağmur. Ebû Amr okudu:
لا يَفرَحُون إِذا ما نَضْخةٌ وَقَعَتْ ... وهمْ كِرامٌ إِذا اشتَدَّ المَلازِيبُ
Ve okudu:
فقُلْتُ لعَلَّ اللّهَ يُرسِلُ نَضْخَةً فيُضْحِي كِلانَا قائماً يَتَذمَّرُ
Ve **النِّضَاخُ**: **المُنَاضَخة**. Ve **وانتَضَخَ الماءُ**: serpintilendi. Ve **المِنْضَخَة**: zürafa; avam **النَّضَّاخَة** der. Bu bapta en çok gelen, noktasız **الحاء** ve noktalı **الخاء** iledir; ve **نضح**’ın zikri geçmişti. Ve su **انضَخَّ** etti ve **انْضَاخَ** etti: döküldü. İbnü’z-Zübeyr dedi ki: ölüm, bulutu ile sizi bürüdü; o, belâların sağanağı ile üzerinize **مُنْضَاخٌ**tur; Herevî bunu **الغريبين**’de nakletti.
