# نضخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نضخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نضخ

نضخه، كمنعه: رشه، أو كنضحه، قال أبو زيد: النضخ الرش، مثل النضح، وهما سواء تقول: نضخت أنضخ، بالفتح، قال الشاعر:
  به من نضاخ الشول ردع كأنه                      نقاعة حناء بماء الصنـوبـر وقال القطامي:
  وإذا تضيفني الهموم قريتهـا                      سرح اليدين تخالس الخطرانا
  حرجا كأن من الكحيل صبابة                      نضخت مغابنها بها نضخانـا أو النضخ دونه، أي دون النضح، وقيل: النضخ: ما كان على غير اعتماد، والنضح: ما كان على اعتماد. قال الأصمعي: ما كان من فعل الرجل فهو بالحاء غير معجمة وأصابه نضخ، بالخاء معجمة، وهو أكبر من النضح. قال أبو عبيد: وهو أعجب إلى من القول الأول. وقال أبو عثمان التوزي: قد اختلف في أيهما أكثر، والأكثر أنه بالمعجمة أقل من المهملة. وفي حديث النخعي لم يكن يرى بنضخ البول بأسا، يعني نثره وما ترشش منه، ذكره الهروي بالمعجمة. ونضخ الماء: اشتد فورانه في جيشانه وانفجاره من ينبوعه. أو النضخ ما كان منه من سفل إلى علو، قاله أبو علي. وعين نضخة: تجيش بالماء، وفي التنزيل:  فيهما عينان نضاختان  أي فوارتان. وفي قصيدة كعب:
  من كل نضاخة الذفري إذا عرقت

  يقال: عين نضاخة، أي كثيرة الماء فوارة. أراد أن ذفري الناقة كثير النضخ بالعرق. ونضخ النبل وبه في العدو: فرقها فيهم. والنضخ: الأثر يبقى في الثوب وغيره كالجسد من الطيب ونحوه، وهو الردع واللطخ. وقال أبو عمرو: النضخ ما كان من الدم والزعفران والطين وما أشبهه، والنضح بالماء وبكل ما رق، مثل الخل وما أشبهه. والنضاخ، ككتان: الغزير من الغيث. قال جران العود:
  ومنه على قصري عمان سحيفة                      وبالخط نضاخ العثانين واسـع السحيفة: المطرة الشديدة: وعثنون المطر: أوله. والنضخة المطرة، يقال: وقعت نضخة بالأرض، أي مطرة. وأنشد أبو عمرو:
  لا يفرحون إذا ما نضخة وقعت                      وهم كرام إذا اشتد المـلازيب وأنشد: فقلت لعل الله يرسل نضخة فيضحي كلانا قائما يتذمر والنضاخ: المناضخة. وانتضخ الماء: ترشش والمنضخة: الزرافة، والعامة تقول النضاخة. وأكثر ما ورد في هذا الباب بالحاء والخاء المعجمة، وقد تقدم ذكر نضح. وانضخ الماء وانضاخ: انصب وقال ابن الزبير إن الموت قد تغشاكم سحابته فهو منضاخ عليكم بوابل البلايا، حكاه الهروي في الغريبين.

### Türkçe

**نضخه**، **كمنعه**: Onu serpti; yahut **كنضحه** (onu serpti). Ebû Zeyd dedi: **النضخ** serpmedir; **النضح** gibi; ikisi eşittir. Dersin ki: **نضخت أنضخ**; fetih ile. Şair dedi:
  Onun üzerinde **نضاخ** (serpinti) hâlindeki develerin (sütlü develerin) iz bırakması vardır; sanki                      kına suyu, çam fıstığı suyuyla (karıştırılmış) bir ıslatma gibidir.
Ve el-Kutâmî dedi:
  Ve kederler beni misafir ettiğinde onları ağırladım                      iki eli salıvermiş (hâlde), tehlikeleri gizlice kapar
  Dar (bir hâlde); sanki sürmeli gözlüden bir damla                      onun koltuk altlarını onunla **نضخت**; **نضخانا** (bolca serpme) ile.

Yahut **النضخ** onun altındadır; yani **النضح**’ın altındadır. Ve denildi ki: **النضخ**: dayanmaksızın olan şeydir; **النضح**: dayanarak olan şeydir. el-Asmaʿî dedi: Erkeğin fiilinden olan şey **بالحاء غير معجمة** iledir; ve ona **نضخ** isabet etti, **بالخاء معجمة** ile; ve o, **النضح**’tan daha büyüktür. Ebû ʿUbeyd dedi: Ve o, birinci sözden bana daha şaşırtıcıdır. Ebû ʿOsmân et-Tûzî dedi: Hangisinin daha çok olduğu hususunda ihtilaf edilmiştir; ve çoğunlukla (görüş) şudur ki: **بالمعجمة** olan, **بالمهملة** olandan daha azdır.

Ve en-Nehaʿî’nin hadisinde: idrarın **بنضخ** edilmesinde bir sakınca görmezdi; yani onu saçması ve ondan sıçrayan şey. Onu el-Herevî **بالمعجمة** ile zikretti.

Ve **نضخ الماء**: kaynağından coşmasında ve fışkırmasında kaynaması şiddetlendi. Yahut **النضخ**: ondan aşağıdan yukarıya olan şeydir; bunu Ebû ʿAlî söyledi. Ve **عين نضخة**: su ile coşar. Ve tenzîlde: **فيهما عينان نضاختان**; yani iki kaynayan (pınar). Ve Kaʿb’ın kasidesinde:
  Her bir **نضاخة** (bol fışkıran) burun kanadından; terlediğinde.

Denir ki: **عين نضاخة**; yani suyu çok, kaynayan. Muradı şudur: dişi devenin burun kanadı ter ile çok **النضخ** eder. Ve **نضخ النبل وبه في العدو**: okları onlara (düşmana) dağıttı. Ve **النضخ**: elbisede ve başkasında kalan iz; misk ve benzeri güzel kokudan beden (üzerindeki iz) gibi; o, iz bırakma ve lekelemedir. Ebû ʿAmr dedi: **النضخ**: kan, safran, çamur ve ona benzer şeylerden olan şeydir; **النضح** ise su ile ve incelen her şeyle; sirke ve ona benzeri gibi.

Ve **النضاخ**، **ككتان**: yağmurdan bol olan. Cerân el-ʿÛd dedi:
  Ondan, Umân’daki köşküm üzerine bir **سحيفة** (şiddetli yağmur) (iner);                      ve el-Hatt’ta **نضاخ** (bol) **العثانين** (yağmurun başlangıçları) geniştir.

**السحيفة**: şiddetli yağmur; ve **عثنون المطر**: onun başlangıcıdır. Ve **النضخة**: yağmur damlası/yağmur; denir ki: **وقعت نضخة بالأرض**; yani bir yağmur (düştü). Ebû ʿAmr inşâd etti:
  Bir **نضخة** düştüğünde sevinmezler;                      hâlbuki **الملازيب** şiddetlendiğinde onlar kerem sahibidirler.

Ve inşâd etti: “Dedim ki: Umulur ki Allah bir **نضخة** gönderir de, ikimiz de ayakta oluruz, söylenir dururuz.”

Ve **النضاخ**: **المناضخة**. Ve **انتضخ الماء**: sıçradı. Ve **المنضخة**: zürafa; ve avam **النضاخة** der. Bu bapta gelenin çoğu **بالحاء والخاء المعجمة** iledir; ve **نضح**’ın zikri geçmişti.

Ve **انضخ الماء وانضاخ**: aktı. Ve İbn ez-Zübeyr dedi: “Şüphesiz ölüm, bulutuyla sizi bürüdü; o, belâların sağanağıyla üzerinize **منضاخ** (akıtan/boşaltan)dır.” Onu el-Herevî **في الغريبين**’de hikâye etti.
