# نضد (ن-ض-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Salkım demektir

- Harfler: ن - ض - د
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَنْضُودٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B6%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8D.md) | مَفْعُولٍ | Kümelenmiş | 2 | 2 | [11:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/ayet/11:82.md) |
| [نَضِيدٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B6%D9%90%D9%8A%D8%AF%D9%8C.md) | فَعِيلٌ | Kümelenmiş | 1 | 1 | [50:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/ayet/50:10.md) |

## Mücavir kökler — 12 mücavir (16 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Boylu ağaç demektir
2. [طلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Muz demektir
3. [سجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Siccil kap veya kılıf demektir
4. [سفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Sufla” vadinin alt tarafına, “ulya” ise üst tarafına denir
5. [مطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yağmur
6. [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Taş demektir
7. [طلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dal demektir
8. [نخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hurma ağacıdır
9. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
10. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Murar acı bir ağacın adıdır
11. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
12. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نضد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81.md), [نظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%85.md), [ركب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [نثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Nesneleri boşluk bırakmadan, üst üste veya yan yana intizamla katman katman dizip istifleme |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların (meyve, taş, bulut veya eşya) kesintisiz, sıralı ve katmerli bir nizamla dizilimi |
| Çekirdek Özet 3 | Sistematik bütünlük, hiyerarşik istiflenme ve yapısal intizam |
| Kritik Hata Riski | İlgili ayetlerdeki tasviri sıradan bir yığılma veya gelişigüzel kümelenme sanarak içindeki düzenli, katmanlı ve kesintisiz mimariyi göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نض | Sıvının, özün veya cevherin dolgunlaşıp kabarması, içten dışa doğru belirginleşmesi ([نضج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC.md) içten pişip olgunlaşma, [نضخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE.md) fışkırıp saçılma, [نضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1.md) canlılık ve tazelikle parıldama) | د | Kabaran ve olgunlaşan unsurların dağılmasını önleyerek onları sabit bir hat, zemin veya dayanak üzerinde katmanlar halinde sınırlayıp düzene sokma ve istifleme |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Birbirini izleyen, kesintisiz çoğalma ve akış hareketi |
| ض | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme imge: ص üzerinden) | Parçaların yan yana veya üst üste baskı kurarak kenetlenmesi, sıkışması |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır ve dayanak | Hareketi belirli bir eşikte sabitleme, zemin veya dayanak oluşturma |
| نضد | Süreklilik gösteren unsurların birbiri üzerine sıkıştırılarak sağlam bir dayanakta kat kat dizilip sabitlenmesi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ev eşyalarının, yatak ve döşeklerin sedir üzerine üst üste ve yan yana düzgünce istiflenmesi; katmanlaşmış kaya kütleleri ve yoğun bulut kümeleri |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde taşkın sel suyunun ev içindeki perdeler ve üst üste istiflenmiş eşyaların hizasına kadar yükseldiğini tasvir eder: خَلَّتْ سَبِيلَ أَتِيٍّ كان يَحْبِسُه / ورَفَّعَتْه إلى السِّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde evin içinde sedir üzerine düzenle yerleştirilmiş eşya altını tanımlamak için kullanılan تحت نضد لهم ifadesi ve üst üste yığılmış yağmur bulutları için söylenen سحاب نضد tabiri |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça نضد kökü, Sami dillerinde nesnelerin fiziksel olarak üst üste konması, tabakalandırılması ve düzenlenmesi kavram alanıyla doğrudan bağlantılıdır. Kökün biliteral çekirdeği olan نض, dolgunlaşma ve dışa doğru belirmeyi ifade ederken sonuna eklenen dişsel durak harfi hareketi sınırlamış ve bir zemin üzerinde katılaştırmıştır. İbrani ve Arami dillerinde benzer fonetik dizilimler genellikle dağılma, düzenleme veya katman oluşturma ekseninde seyreder; Arapçada ise bu kök özellikle dikey veya yatay olarak boşluksuz, nizamlı bir istifleme (tandid) anlamında uzmanlaşmıştır. Bedevi kültüründe göç hazırlığı sırasında çadır içindeki kıymetli eşyaların ve yatakların tahta sedirler üzerine düzenle yığılması bu kökün ilksel somut çekirdeğini teşkil etmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نض ikili kökünden genişleme | İçsel kabarma ve dolgunluğun bir zemin üzerinde durdurulup istiflenmesi | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sıralama ve tabaka oluşturma semantiği | Parçaların belirli bir nizam içinde yan yana veya üst üste dizilmesi | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نضد | Anlamlı | Katman katman dizmek | Parçaları intizamla üst üste veya yan yana yığmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ندض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| ضند | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlük kayıtlarında mühmel olarak geçer; Kur'an'da geçmez |
| [ضدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D9%86.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlük kayıtlarında mühmel olarak geçer; Kur'an'da geçmez |
| دنض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| دضن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نضد | Merkez | İstif ve katmanlama | Parçaların boşluksuz, sıralı ve katmerli biçimde dizilmesi | Hem dikey hem yatay intizamlı istif |
| [رصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B5%D9%81.md) | Komşu | Kenetleme ve bitiştirme | Parçaların harçla veya sıkıca yan yana getirilerek birleştirilmesi | Dayanıklılık ve bitişiklik vurgusu baskındır |
| [نظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%85.md) | Komşu | Sıraya dizme | Unsurların bir ip veya hat boyunca ardışık dizilmesi | Tek boyutlu ve çizgisel sıralanma esastır |
| [ركب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%A8.md) | Komşu | Üste binme | Bir şeyin başka bir nesnenin üstüne oturması | Katman intizamından ziyade üstte taşınma öne çıkar |
| [نثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1.md) | Zıt | Dağılma ve saçılma | Bir arada duran unsurların etrafa savrulup intizamsız hale gelmesi | Düzenli dizilimin ve istifin doğrudan karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نضد | Katman katman dizmek, istiflemek | Parçaların nizamla üst üste veya yan yana yığılması | Kesin |
| Latince | struere, componere | Katman oluşturmak, düzenle yığmak | Parçaları belirli bir plana göre yerleştirmeyi karşılar, organik salkım nüansını eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | stack, layer, cluster | İstiflemek, katmanlaştırmak, kümelenmek | Düzenli üst üste koymayı karşılar; meyvelerin sıkışık ve nizamlı dizilişini tek başına tam vermez | Güçlü |
| Almanca | schichten, stapeln | Katmanlamak, istiflemek | Mekanik tabakalaşmayı iyi karşılar; tabii ve canlı salkım nüansı dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | empiler, étager | Üst üste dizmek, kat kat yerleştirmek | Dikey ve yatay kademelenmeyi ifade eder; estetik dokuyu kısmen eksik yansıtır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَنْضُودٍ | Ceza taşlarının kesintisiz katmanlaşması | Lût kavminin üzerine peş peşe, katmerli ve sıralı biçimde indirilen pişmiş balçık taşları (Hûd [11:82](https://lisan.digital/tr/ayet/11:82.md)) |
| نَضِيدٌ | Yaratılış ve diriliş delili olarak kümelenmiş meyve tomurcukları | Yeryüzünün canlanması ve rızık bağlamında hurma ağaçlarının üst üste dizili meyve salkımları (Kâf [50:10](https://lisan.digital/tr/ayet/50:10.md)) |
| مَنْضُودٍ | Cennet nimeti olarak kat kat dizilmiş meyveler | Cennet tasviri bağlamında meyveleri gövdeden uca doğru kesintisiz ve nizamla dizilmiş meyve ağaçları (Vâkı‘a [56:29](https://lisan.digital/tr/ayet/56:29.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnayet ve nizam delili | Kozmostaki ve canlılardaki parçaların tesadüfen değil, hesaplı bir tertip ve katmanlaşmayla dizilmiş olması | Yaratılıştaki kusursuz geometri ve gaye |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Bitki ve cennet tasvirleri | Vâkı‘a 29 ve Kâf 10 ayetlerindeki dizilimin muz salkımları mı yoksa akasya çiçekleri mi olduğu yönündeki dilsel tahliller | Meyvelerin dipten uca kesintisiz dizilişi |
| Hadis | Mekan ve eşya tasviri | Vahyin gecikmesi rivayetinde evdeki tahta sedir veya üst üste dizili yatakların altı tasvir edilirken geçmesi | Ev eşyasının istiflendiği düzenli alan |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve ahiret nizamı | İlahi geometrik ölçü | Varlıkların rastgele değil, ölçülü ve ahenkli istiflendiğini kavratma | Yaratılıştaki boşluksuz katmanlaşma ilahi kudretin ve estetiğin delilidir | Güçlü |
| İlmi | Stratigrafi ve tasnif | Hiyerarşik katmanlaşma | Verilerin veya maddelerin bir nizam dahilinde üst üste konumlanması | Jeolojik tabakalar ve biyolojik dizilimlerin anlaşılmasını sağlayan tertip | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal dayanışma | Organize güç bloğu (anḍād) | İktidarı veya bireyi destekleyen organize akraba ve müttefik kütlesi | Topluluğun dağılmadan, tek bir blok halinde arkada durması | Muhtemel |
| İktisadi | Lojistik ve depolama | Düzenli emtia istifi | Ticari malların yer tasarrufu sağlayacak ve bozulmayacak şekilde depolanması | Üretim ve tedarik zincirinde malların intizamlı muhafazası | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kristal kafes yapısı ve yığın (stack) veri yapısı | Atom veya verilerin belirli bir simetri ve sıra dahilinde, aralarında boşluk kalmaksızın üst üste ve yan yana katmanlaşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal tabakalaşma ve hiyerarşik örgütlenme | Toplumsal rollerin ve kurumların karmaşaya yer vermeden, birbirini destekleyecek kademeler halinde yapılaşması | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece "muz salkımı" veya sıradan bir "küme" olarak algılayıp, dikey ve yatay intizamı, kesintisiz katmanlaşmayı ve geometrik yapıyı gözden kaçırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da hem helak taşlarının peş peşe inişinde hem de dünya ve cennet nimetlerinin katmerli yapısında kullanılan genel bir yapısal intizam ilkesi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ifadeleri salt botanik bir niteleme sanarak, Allah'ın kainatta ve cezada uyguladığı şaşmaz sıralama, kesintisizlik ve ölçü yasasını fark edememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlıktaki estetik ve geometrik mimariyi, rızkın cömert katmanlaşmasını ve ilahi azabın kesintisiz adaletini tek bir kök üzerinden somutlaştırdığı için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik deliller ve nebatat tasvirleri (Kâf [50:10](https://lisan.digital/tr/ayet/50:10.md)), cennet sahneleri (Vâkı‘a [56:29](https://lisan.digital/tr/ayet/56:29.md)) ve geçmiş kavimlerin helak sahnelerinde (Hûd [11:82](https://lisan.digital/tr/ayet/11:82.md)) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Meyve ve bitkilerin gelişimini kör bir tesadüf sanma yanılgısını ve ilahi azabın rastgele bir felaket olduğu zannını düzeltir; her iki durumda da milimetrik ve sıralı bir nizamın işlediğini gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Eşyayı, meyveyi veya taşları aralarında boşluk bırakmadan, düzenli ve katman katman üst üste veya yan yana dizip istiflemek.
- Soyut anlam: Çokluk arz eden birimlerin rastgeleliği aşarak intizamlı, kesintisiz ve hiyerarşik bir tertip içinde birbirine eklemlenmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin parçalarının birbirini destekleyecek ve işlevsel bir bütünlük oluşturacak biçimde matrisel ve katmansal düzenlenişi.
- LaTeX modeli: $$S = \sum_{k=1}^{n} L_k$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ nihai düzenli yapıyı ve istiflenmiş bütünü temsil eder; $L_k$ ise $k$'ıncı nizamlı, katmerli ve boşluksuz katmanı simgeler. Formül, $n$ adet sıralı katmanın ardışık ve kesintisiz biçimde bir araya gelerek intizamlı bir istif meydana getirmesini matematiksel olarak ifade eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/ayet/11:82.md) — مَنْضُودٍ

فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ

Meal (IK): Emrimiz gelince; oranın üstünü altına getirdik ve üzerine yığın yığın sert taşlar yağdırdık.

### [Kaf 50:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/ayet/50:10.md) — نَضِيدٌ

وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَهَا طَلْعٌ نَضِيدٌ

Meal (IK): Ve birbiri üstüne dizilmiş tomurcuk yüklü yüksek hurma ağaçları.

### [Vakıa 56:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/ayet/56:29.md) — مَنْضُودٍ

وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ

Meal (IK): Salkımları sarkmış muz ağaçları,

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Salkım demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والدال والنون معهما
ن ض د يستعمل فقط
نضد:
نَضَدْتُ الشيءَ بعضَه الى بَعْضٍ أو فوقَ بَعْضٍ، والنَّضَد الاسْمُ، وهو من حُرِّ مَتاع البيت، يُنَضَّدُ بعضُه فوق بعض.
والموضع الذي يُنَضَّدُ عليه: نَضَدٌ أيضاً كما قال النابغة:
خَلَّتْ سَبيلَ أتِيٍّ كان يحبِسُـه		ورَفَّعَتْه الى السِّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ
وأَنْضادُ الجِبالِ: جَنادِلُ بعضها فوق بعضٍ، وبلِزْقِ بعضٍ، الواحدُ نَضَدٌ.
وأنضادُ القوم: جَماعتُهم وكَثْرَتُهم.

##### Türkçe

**باب الضاد والدال والنون معهما**
**ن ض د** yalnızca kullanılır.

**نضد:**
“Şeyi bir kısmını bir kısmına doğru veya bir kısmını bir kısmının üstüne dizdim”; **النَّضَد** isimdir; o, ev eşyasının seçkin olanındandır; onun bir kısmı bir kısmının üstüne dizilir.

Üzerine dizilen yer: **نَضَدٌ** da (denir); nitekim en-Nâbiğa’nın dediği gibi:
خَلَّتْ سَبيلَ أتِيٍّ كان يحبِسُـه		ورَفَّعَتْه الى السِّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ

**أَنْضادُ الجِبالِ**: bir kısmı bir kısmının üstünde ve bir kısmı bir kısmına yapışık olan kayalardır; teki **نَضَدٌ**dur.

**أنضادُ القوم**: onların topluluğu ve çokluklarıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَضَدَ متاعَه يَنْضِدُهُ بالكسر نَضْداً، أي وضع بعضه على بعض. والتَنْضيدُ مثله، شدِّد للمبالغة في وضعه متراصفاً. والنَضَدُ، بالتحريك: متاع البيت المَنْضود بعضُه فوق بعض؛ والجمع أنْضادٌ. وقال النابغة:
خَلَّتْ سَبيلَ أتيٍّ كان يَحْبِسُـهُورَفَّعَتْهُ إلى السِجْفَيْنِ فالنَضَدِ
والنَضَدُ: السريرُ يُنْضَدُ عليه المتاع. وأَنْضادُ الجبالِ: جنادلُ بعضها فوق بعض. وكذلك أَنْضادُ السحابِ: ما تراكَبَ منه. وأَنضادُ الرجل: أعمامُهُ وأخوالُهُ المتقدِّمين في الشَرَفِ. قال رؤبة:
أنا ابنُ أَنْضادٍ إليها أَرْزي

##### Türkçe

**نَضَدَ** eşyasını **يَنْضِدُهُ** (kesre ile) **نَضْداً**: yani onun bir kısmını bir kısmının üzerine koydu. **التَنْضيدُ** de onun gibidir; onu, onu bitişik sıralı olarak koymada mübalağa için şeddeli kıldı. **النَضَدُ**, hareke ile: ev eşyası, onun bir kısmı bir kısmının üstüne yığılmış olan; çoğulu **أنْضادٌ**’dur. Nâbiga dedi ki:
خَلَّتْ سَبيلَ أتيٍّ كان يَحْبِسُـهُورَفَّعَتْهُ إلى السِجْفَيْنِ فالنَضَدِ
Ve **النَضَدُ**: üzerine eşya dizilen sedir. Dağların **أَنْضادُ**’ı: bir kısmı bir kısmının üstünde olan iri taşlardır. Bulutun **أَنْضادُ**’ı da böyledir: ondan üst üste binmiş olan şey. Adamın **أَنضادُ**’ı: şerefte öne geçmiş olan amcaları ve dayılarıdır. Rü’be dedi ki:
أنا ابنُ أَنْضادٍ إليها أَرْزي

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض د ن
نضد ، ضدن
استعمل من وجوهه : ( نضد ، ضدن ) .
ضدن : أما ضَدَن فإن اللّيثَ أهمله .
وقال ابنُ دُريد : ضَدَنْتُ الشيء ضَدْناً : إذا أصلحْتَه وَسهلتَه ، لغة يمانيّة ، تفرّد به .
نضد : قال الليث : يقال : نَضَد وضَمَد : إذا جَمع وضَمّ . ونَضَد الشيءَ بعضَه إلى بعض مُتّسِقاً ، أو بعضَه على بعضٍ . والنَّضَدُ : الاسم ، وهو من حُرّ المتَاع ، يُنَضَّدُ بعضُه فوق بعض ، وذلك الموضعُ يُسمّى نَضَداً .
الحَرّانيُّ عن ابن السِّكّيت ، قال : النَّضَدُ : مصدر نَضَدْتُ المتاعَ أنضِده نضْداً . والنَّضَدُ : متاعُ البيت ، والجميع أنضاد .
قال النابغة :
خَلَّتْ سبيلَ أَتِيَ كان يَحبِسُه
ورَفّعَتْه إلى السِّجْفيْن فالنَّضَدِ
وفي الحديث : ( أن الوَحْيَ احتبس أيّاماً فلمّا نزل استبطأه النبيُّ فذكر أن احتباسه كان لكلب تحت نَضَد لهم ) .
قالَ الليث : النَّضَدُ : السّريرُ في بيت النابغة ، وهو غلط ، إنما النَّضَدُ ما فسّره ابن السكّيت ، وهو بمعنى المنضود . قال الله جلّ وعزّ : مَّخْضُودٍ وَطَلْحٍ مَّنضُودٍ ) ( الواقعة : 29 ) ، وقال في موضع آخر : ( بَاسِقَاتٍ لَّهَا طَلْعٌ ) ( ق : 10 ) .
قال الفَرّاء : يعني الكُفُرَّى ما دام في أكمامه فهو نضيد ، ومعناهُ منضودٌ بعضُه فوقَ بعض ، فإذا خَرج من أكمامه فليس بنَضِيد .
وقال غيره في قوله : ( مَّخْضُودٍ وَطَلْحٍ مَّنضُودٍ ( : هو الذي نُضِد بالحَمْل من أوله إلى آخره أو بالوَرَق ليس دونَه سُوقٌ بارزة .
وقيل في قوله : ( إن الكَلبَ كان تحتَ نَضَدٍ لهم ) ، أي : أنه كان تحت مِشْجَب
نُضّدت عليه الثيابُ والأثاثُ . وسُمّيَ السّريرُ نَضَداً لأنَّ النَّضدَ عليه .
أبو عبيد عن الأصمعي قال : النَّضَدُ : هم الأعمامُ والأخوالُ ، قال الأعشى :
فقوْمُك إنْ يَضمنُوا جارةً
وكانوا بموضع أنْضادِها
أراد أنهم كانوا بموضع ذوِي شرفِها .
وأما قول رؤبة يصف جيشاً :
إذا تدانَى لم يُفَرَّج أَجَمُه
يُرْجِف أَنْضادَ الجبالِ هَزَمُه
فإن أنضادَ الجبالِ ما تراصَفَ من حجارتها بعضها فوق بعض .

##### Türkçe

ض د ن
**نضد** , **ضدن**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: (**نضد** , **ضدن**).

**ضدن**: Amma **ضَدَن**’e gelince, Lîs onu ihmâl etmiştir.
İbn Düreyd dedi: **ضَدَنْتُ** şeyi **ضَدْناً**: onu ıslah ettiğin ve kolaylaştırdığın zaman; Yemenî bir lugattır, bununla tek kalmıştır.

**نضد**: Lîs dedi: Denilir: **نَضَد** ve **ضَمَد**: topladığı ve birleştirdiği zaman. Ve **نَضَد** şeyi, bir kısmını bir kısmına muntazam olarak, yahut bir kısmını bir kısmı üzerine (koydu). Ve **النَّضَدُ**: isimdir; o, eşyanın kıymetlisindendir; onun bir kısmı bir kısmı üstüne **يُنَضَّدُ**; ve o yer **نَضَداً** diye adlandırılır.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten; dedi: **النَّضَدُ**: **نَضَدْتُ** ev eşyasını, onu **أنضِده** **نضْداً** (dememin) masdarıdır. Ve **النَّضَدُ**: ev eşyasıdır; cem‘i **أنضاد**’dır.

Nâbiga dedi:
خَلَّتْ سبيلَ أَتِيَ كان يَحبِسُه
ورَفّعَتْه إلى السِّجْفيْن فالنَّضَدِ

Hadiste: (Vahyin günlerce tutulduğunu; sonra indiğinde Peygamber’in onu geç bulduğunu; ve onun tutulmasının, kendilerinin bir **نَضَد**’ının altında bulunan bir köpek sebebiyle olduğunu zikretti.)

Lîs dedi: **النَّضَدُ**: Nâbiga’nın evindeki sedirdir; bu yanlıştır. Ancak **النَّضَدُ**, İbnü’s-Sikkît’in tefsir ettiği şeydir; ve **المنضود** manasınadır. Allah azze ve celle dedi: ( **مَّخْضُودٍ وَطَلْحٍ مَّنضُودٍ** ) (الواقعة: 29), ve başka bir yerde dedi: ( **بَاسِقَاتٍ لَّهَا طَلْعٌ** ) (ق: 10).

Ferrâ dedi: Yani **الكُفُرَّى** (çiçek tomurcuğu), kılıflarında bulunduğu müddetçe o **نضيد**’dir; manası, bir kısmı bir kısmı üstüne **منضود**’dur; kılıflarından çıktığı zaman ise **نَضِيد** değildir.

Başka biri, şu kavlünde: ( **مَّخْضُودٍ وَطَلْحٍ مَّنضُودٍ** ): o, yük ile başından sonuna kadar, yahut yaprak ile **نُضِد** edilendir; onun altında dışarı çıkmış saplar yoktur, dedi.

Ve şu kavilde denildi: (Köpek onların bir **نَضَد**’ının altında idi): yani, üzerine elbiseler ve eşya dizilmiş bir **مِشْجَب**’in altında idi. Ve sedir **نَضَداً** diye adlandırıldı; çünkü **النَّضدَ** onun üzerindedir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den; dedi: **النَّضَدُ**: amcalar ve dayılardır. A‘şâ dedi:
فقوْمُك إنْ يَضمنُوا جارةً
وكانوا بموضع أنْضادِها
Onların, onun şereflilerinin bulunduğu yerde olduklarını murad etti.

Ve Rü’be’nin, bir orduyu vasfederek söylediği söze gelince:
إذا تدانَى لم يُفَرَّج أَجَمُه
يُرْجِف أَنْضادَ الجبالِ هَزَمُه
Şu halde **أنضادَ الجبالِ**, taşlarından bir kısmı bir kısmı üstüne yığılmış olan şeydir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والضاد وما يثلثهما)
(نضل)  النون والضاد واللام: أصَيلٌ يدلُّ على رمْيٍ ومُراماة. ونَضَلَ فلاناً: راماه بالنِّضال فغَلَبه في ذلك. وهو يُناضِل عن فلانٍ: يتكلَّم عنه بعُذرِه، كأنَّه يُرامي دونَه. وانتضَلْتُ سهماً من الكنانة. ويقال استعارةً: انتضَلْتُ رجلاً من القَوم: اخترتُ منهم. وانتضال الإبل: رَمْيُها بأيديها في السَّير. وانتضلوا وتَناضَلوا: رمَوا بالسَّبق. وانتضَلْنا بالكلام والأحاديث، استعارةٌ من نِضال السَّهم. قال لبيد:
فانتضلنا وابنُ سَلْمَى قاعدٌ *** كَعتِيق الطير يُغضِي ويُجَلّ([1])(نضا)  النون والضاد والحرف المعتلّ وأكثره الواو: أصلٌ صحيح يدلُّ على سَرْيِ الشَّيء([2]) وتدقِيقه وتجريده. منه نَضَا السَّيفَ من غِمْده. ونَضَا السّهمُ: مضى. ونَضَا الفرسُ الخيلَ: سَبقَها، كأنَّه انجرد ممَّا بينها. ونضا الحِنَّاءُ عن اليد: ذهب. ونَضَوْتُ ثوبِي: ألقيتُه عَنِّي. قال امرؤ القيس:
فجِئتُ وقد نَضَتْ لنومٍ ثيابَها *** لدى السِّتْر إلاَّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ
والنِّضْو من الإبل: الذي أنضَتْه الأسفار: كأنَّه برَتْه وجرَّدَتْه من اللحم. وأنْضَى الرّجُل: أصبَحَ بعيرُه نِضْواً. ومنه أنْضَيتُ الشَّيء: أخلَقْته. ونِضْوُ اللِّجام: حدائده بلا سُيور. ونَضِيُّ السَّهم: قِدْحُه، وهو ما جاوز الرِّيشَ إلى النَّصْل، وذلك لأنَّه بُرِيَ حتَّى صار نِضْواً. ونَضِيُّ الرُّمح: ما فوق المَقْبِض من صدره. والنَّضِيُّ: مُنْتَصَب العُنُق، وهو على معنى التَّشبيه، والجمع أنضِيَة. قال:
* وطُولِ أنْضِيَة الأعناقِ واللِّمَمِ([3]) *
(نضب)  النون والضاد والباء كلمةٌ تدلُّ على انكشاف شيءٍ وذهابه. ونضب  الماءُ: بَعُدَ، نضوباً. ونَضَبت المفازةُ، كأنَّها انجردت. وخَرْقٌ ناضب: بعيد.
وشذَّ عنه التَّنْضَب: شَجَر.
(نضج)  النون والضاد والجيم أصلٌ يدلُّ على بلوغ النهاية في طَبخِ الشَّيء، ثم يستعار في كلِّ شيء بَلَغَ مدى الإحكام. ونَضِجَ التَّمْر واللَّحمُ نُضجاً، وأنضَجْتُه أنا. وأنضَجَتْه الشَّمسُ إنضاجاً. ويستعار هذا فيقال: هو نَضِيج الرَّأْي: مُحكَمُه. والنَّاقة إذا جاوزَتْ وقتَ وِلادِها ولم تَلِد نَضّجَت، وهي مُنَضّجٌ، وهنّ مُنَضِّجات. قال:
هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ كُنَّ قِدْماً *** يَزِدْنَ على العديد قُرابَ شَهْرِ([4])(نضح)  النون والضاد والحاء أصلٌ يدلُّ على شيءٍ يُندَّى، وماء يُرشّ. فالنَّضْح: رشُّ الماء. ونَضَحتُه. قال أهلُ اللُّغة: يقال لكلِّ ما رقَّ: نَضْحٌ وهذا هو القياس الذي ذكرناه، لأنَّ الرَّشَّ رقيق. يقال: نَضَحت البيتَ بالماء. ونَضَح جِلدُه بالعَرَق. والسَّانية ناضحٌ. ونَضَحوهم بالنَّبْل، وهذا على جهة التَّشبيه. ونَضَح عن نفسه، كأنَّه رامَى عنها بالحُجّة. وفي الحديث: "انْضَحُوا عَنَّا الخَيل لا نُؤْتَى مِن خَلْفِنا"، أي ارمُوهم بالنُّشّاب. والنَّضيح والنَّضَح: الحوض، لأنَّه يُنضَح بالماء. ونَضَح الغضا: تَفَطَّر، وكأنَّ سقوطَ نَورِه يشبَّه بنَضْح الماء. قال أبو طالب:
بُورِك الميِّت الغريب كما بو *** رِكَ نَضْحُ الرُّمّانِ والزَّيتونُ([5])قال ابنُ الأعرابيِّ: سمِّي الحوضُ نضيحاً لأن يَنضَح عطَشَ الإبل، أي يبُلُّه. قال الخليل: والرّجُل يُقرَف بأمرٍ فيَنْتَضحُ منه، إذا أظهَرَ البراءةَ وبرَّأَ نفسَه منه جَهْدَه.
(نضخ)  النون والضاد والخاء قريبٌ من الذي قبله، إلاَّ أنّه أكثر منه([6]). يقولون: النَّضْخ كاللّطْخ من الشّيء يبقى له أثَر. ونَضَخ ثوبَه بالطِّيب. وغَيثٌ نضّاخٌ: غزير. وعينٌ نضّاخة: كثيرة الماء.
(نضد)  النون والضاد والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَمّ شيءٍ إلى شيءٍ في اتِّساقٍ وجمعٍ، منتصباً أو عريضاً. ونَضَدْتُ الشيءَ بعضَه إلى بعضٍ متَّسقاً أو مِن فَوق. والنَّضَد: المنضود من الثِّياب. قال النابغة:
خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])والنَّضَد: السَّرِيرُ يُنضَد عليه المتاع. وأنْضاد الجِبال: جنادلُ بعضُها فوق بعض. والنَّضَد من السَّحاب كالصَّبير، يكون بعضُه إلى بعض، والجمع أنضاد. وأنضادُ القوم: جماعاتهم وعَدَدُهم. ونَضَدُ الرَّجُلِ: أعمامُه وأخوالُه الذين يتجمَّعون لنُصرته. والنَّضَد: الشَّرَف. ونَضائد الدِّيباج: جمع نَضِيدة، وهي الوِسادةُ وما حُشِيَ من المَتَاع. قال ابن دريد([8]): وما نُضِد بعضُه على بعضٍ فهو نَضِيد.
(نضر)  النون والضاد والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على حُسنٍ وجمالٍ وخُلوص. منه النَّضْرة: حُسْن اللَّون، ونَضَُِرَ يَنْضَُر. ونَضَّر اللهُ وجهَه: حسَّنَه ونوَّره. وفي الحديث: "نضَّر الله امرأً سمِعَ مقالتي فوعاها". وأخْضَرُ ناضرٌ. ويقال هذا في [كُلِّ] مشرقٍ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَة﴾ [القيامة 22]. والنَّضير: الذَّهب، لحُسنه وخلوصه. قال:
إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])وقَدَحٌ نُضَارٌ: اتُّخِذ من أثْلٍ يكون بالغَوْر، ولعلَّه أن يكون حَسَناً.
--------------ـــ
([1])  ديوان لبيد ص 16 طبع 1881 والبيان (1: 266).
([2])  السرى: الكشف، يقال سرى عنه الثوب سرياً: كشفه، والواو أعلى.
([3]) لليلى الأخيلية، ويروى للشمردل بن شريك اليربوعي. اللسان (نضى) والحيوان (3: 91) والكامل 35 وأمالي القالي (1: 238) والعقد (6: 228). وصدره: * يشبهون ملوكاً في تجلتهم *
([4]) للراعي كما في اللسان (نضج)، وأنشده في المجمل.
([5]) ديوان أبي طالب 7 مخطوطة الشنقيطي واللسان (نضح). وروي القصيدة مرفوع، وضبط في اللسان بالكسر خطأ.
([6]) في الأصل: "من الذي".
([7])  ديوان النابغة 17 واللسان (نضد).
([8])  الجمهرة (2: 277).
([9])  للأعشى في ديوانه 108 واللسان (نضر).

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** والضاد وما يثلثهما)
(**نضل**)  **النون** ve **الضاد** ve **اللام**: Asıl (bir kök)tir; atmaya ve karşılıklı atışmaya delâlet eder. Ve “**نَضَلَ** falancayı”: onu **النِّضال** ile (ok atışmasıyla) karşılıklı atıştı da bu hususta ona galip geldi. Ve o, falanca adına **يُناضِل**: onun özrüyle onun hakkında konuşur; sanki onun önünde (onu savunmak için) atışıyor gibidir. Ve ben, sadaktan bir oku **انتضَلْتُ**. Ve mecaz olarak denir: “Kavimden bir adamı **انتضَلْتُ**”: onlardan seçtim. Ve develerin **انتضال**’i: yürüyüşte elleriyle (ayaklarıyla) atmalarıdır. Ve **انتضلوا** ve **تَناضَلوا**: üstünlük için atıştılar. Ve biz, söz ve hadislerle **انتضَلْنا**; bu, okun **نِضال**’inden bir mecazdır. Lebîd dedi:
فانتضلنا وابنُ سَلْمَى قاعدٌ *** كَعتِيق الطير يُغضِي ويُجَلّ([1])

(**نضا**)  **النون** ve **الضاد** ve illetli harf; çoğu **الواو**’dur: Sahih bir asıl (kök)tur; şeyin sıyrılıp akıp gitmesine([2]) ve incelmesine ve soyulup arınmasına delâlet eder. Ondandır: kılıcı kınından **نَضَا** etti (sıyırdı). Ve “Ok **نَضَا**”: geçti (ilerledi). Ve “At, atları **نَضَا** etti”: onları geçti; sanki onların arasındakinden sıyrılıp soyundu. Ve “Kına elden **نضا**”: gitti. Ve “Elbisemi **نَضَوْتُ**”: onu benden attım. İmru’ul-Kays dedi:
فجِئتُ وقد نَضَتْ لنومٍ ثيابَها *** لدى السِّتْر إلاَّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ
Ve develerden **النِّضْو**: seferlerin zayıflatıp eritttiği; sanki onu yontmuş ve etten soyup arındırmış gibidir. Ve “Adam **أنْضَى**”: devesi **نِضْواً** oldu. Ondandır: “Şeyi **أنْضَيتُ**”: onu eskittim. Ve “**نِضْوُ اللِّجام**”: kayışlar olmaksızın onun demirleridir. Ve “**نَضِيُّ السَّهم**”: onun **قِدْح**’ı; o, tüyü aşıp temrene kadar olan kısımdır; bu, yontulup **نِضْواً** oluncaya kadar (inceltilip) soyulduğu içindir. Ve “**نَضِيُّ الرُّمح**”: göğsünün kabzadan yukarı olan kısmıdır. Ve “**النَّضِيُّ**”: boynun dik olanı; bu, teşbih mânası üzerinedir; çoğulu **أنضِيَة**’dir. Dedi:
* وطُولِ أنْضِيَة الأعناقِ واللِّمَمِ([3]) *

(**نضب**)  **النون** ve **الضاد** ve **الباء**: Bir şeyin açığa çıkmasına ve gitmesine delâlet eden bir kelimedir. Ve “Su **نضب**”: uzaklaştı; **نضوباً**. Ve “Çöl **نَضَبت**”: sanki soyunup çıplaklaştı. Ve “**خَرْقٌ ناضب**”: uzak (yer).
Ve ondan şâz olan: **التَّنْضَب**: ağaç.

(**نضج**)  **النون** ve **الضاد** ve **الجيم**: Bir şeyin pişirilmesinde son sınıra ulaşmaya delâlet eden bir asıldır; sonra, sağlamlaştırmanın sınırına ulaşan her şeyde mecaz yapılır. Ve “Hurma ve et **نَضِجَ**”: **نُضجاً** (olgunlaştı/pişti); ve ben onu **أنضَجْتُ**. Ve güneş onu **أنضَجَتْه**: **إنضاجاً**. Ve bu mecaz yapılır da denir: “O, görüşün **نَضِيج**’idir”: onun sağlam olanıdır. Ve dişi deve, doğum vaktini geçtiği hâlde doğurmazsa **نَضّجَت**; o **مُنَضّجٌ**’dur; onlar **مُنَضِّجات**’tır. Dedi:
هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ كُنَّ قِدْماً *** يَزِدْنَ على العديد قُرابَ شَهْرِ([4])

(**نضح**)  **النون** ve **الضاد** ve **الحاء**: Islatılan bir şeye ve serpilen bir suya delâlet eden bir asıldır. İşte **النَّضْح**: su serpmedir. Ve onu **نَضَحتُ**. Dil ehli dedi: İnce olan her şey için “**نَضْحٌ**” denir; bu, zikrettiğimiz kıyastır; çünkü serpme incedir. Denir: “Evi suyla **نَضَحتُ**.” Ve “Derisi terle **نَضَح**.” Ve **السَّانية** (su çeken hayvan) **ناضحٌ**’tır. Ve “Onları oklarla **نَضَحُوهم**”; bu, teşbih yoluyla. Ve “Kendi nefsinden **نَضَح** etti”: sanki hüccetle onun adına atıştı (savundu). Hadiste: “انْضَحُوا عَنَّا الخَيل لا نُؤْتَى مِن خَلْفِنا”، yani onları oklarla atın. Ve **النَّضيح** ve **النَّضَح**: havuzdur; çünkü suyla **يُنضَح** edilir. Ve “**الغضا** **نَضَح**”: çatladı; ve onun çiçeğinin düşmesi, suyun **نَضْح**’ına benzetilir. Ebû Tâlib dedi:
بُورِك الميِّت الغريب كما بو *** رِكَ نَضْحُ الرُّمّانِ والزَّيتونُ([5])
İbnü’l-A‘râbî dedi: Havuz, **نضيحاً** diye adlandırıldı; çünkü develerin susuzluğunu **يَنضَح** eder; yani onu ıslatır. Halîl dedi: Adam bir işle itham olunur da ondan **يَنْتَضحُ** ederse; yani berâatini ortaya koyar ve ondan nefsini olanca gayretiyle temize çıkarırsa (böyledir).

(**نضخ**)  **النون** ve **الضاد** ve **الخاء**: Bir öncekine yakındır; ancak ondan daha fazladır([6]). Derler ki: **النَّضْخ** şeyden **اللّطْخ** gibidir; ona bir iz kalır. Ve “Elbisesini güzel kokuyla **نَضَخ** etti.” Ve “**غَيثٌ نضّاخٌ**”: bol (yağmur). Ve “**عينٌ نضّاخة**”: suyu çok.

(**نضد**)  **النون** ve **الضاد** ve **الدال**: Sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeye, düzgünlük ve toplama içinde, dik veya enine olarak bitiştirmeye delâlet eder. Ve “Şeyi, bir kısmını bir kısmına düzgünce veya üst üste **نَضَدْتُ**.” Ve **النَّضَد**: elbiselerden yığılmış olan. Nâbiga dedi:
خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])
Ve **النَّضَد**: üzerine eşya dizilen sedirdir. Ve “Dağların **أنْضاد**’ı”: bazısı bazısının üstünde olan iri taşlardır. Ve buluttan **النَّضَد**: **الصَّبير** gibidir; onun bir kısmı bir kısmınadır; çoğulu **أنضاد**’dır. Ve kavmin **أنضادُ**’ı: onların cemaatleri ve sayılarıdır. Ve adamın **نَضَدُ**’ı: onun yardımına toplanan amcaları ve dayılarıdır. Ve **النَّضَد**: şereftir. Ve **نَضائد الدِّيباج**: **نَضِيدة**’nin çoğuludur; o, yastıktır ve eşyadan doldurulmuş olan şeydir. İbn Düreyd([8]) dedi: Bir kısmı bir kısmı üzerine yığılmış olan her şey **نَضِيد**’dir.

(**نضر**)  **النون** ve **الضاد** ve **الراء**: Sahih bir asıldır; güzelliğe, cemâle ve safiyete delâlet eder. Ondandır: **النَّضْرة**: renk güzelliği; ve “**نَضَُِرَ** **يَنْضَُر**.” Ve “Allah onun yüzünü **نَضَّر** etti”: onu güzelleştirdi ve nurlandırdı. Hadiste: “نضَّر الله امرأً سمِعَ مقالتي فوعاها”. Ve “**أخْضَرُ ناضرٌ**.” Ve bu, [her] parlak güzel şey hakkında söylenir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَة﴾ [القيامة 22]. Ve **النَّضير**: altındır; güzelliği ve safiyeti için. Dedi:
إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])
Ve “**قَدَحٌ نُضَارٌ**”: **أثْل**’den yapılmıştır; o, **الغَوْر**’da olur; belki de güzel olabilir.
--------------ـــ
([1])  Lebîd divanı s. 16, 1881 baskı; ve el-Beyân (1: 266).
([2])  **السرى**: açığa çıkarma; “Elbise ondan **سرى** etti: **سرياً**”: onu açtı (çıkarıp açığa vurdu); ve **الواو** daha üstündür.
([3]) Leylâ el-Ahîliyye’nindir; ve Şemerdel b. Şerîk el-Yerbû‘î’ye rivayet edilir. Lisân (**نضى**) ve el-Hayavân (3: 91) ve el-Kâmil 35 ve Emâlî el-Kâlî (1: 238) ve el-‘İkd (6: 228). Ve صدر’ı: * يشبهون ملوكاً في تجلتهم *
([4]) er-Râ‘î’nindir; Lisân (**نضج**)’de olduğu gibi; ve el-Mücmel’de onu inşâd etti.
([5]) Ebû Tâlib divanı 7, Şınkîtî yazması; ve Lisân (**نضح**). Ve kaside merfû‘ olarak rivayet edildi; Lisân’da kesre ile ضبط edildi, hatadır.
([6]) Asılda: “من الذي”.
([7]) Nâbiga divanı 17; ve Lisân (**نضد**).
([8]) el-Cemhere (2: 277).
([9]) A‘şâ’nındır; divanında 108; ve Lisân (**نضر**).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال: نضدت المتاع بعضه على بعض: ألقيته، فهو منضود ونضيد، والنضد: السرير الذي ينضد عليه المتاع، ومنه استعير: ﴿طلع نضيد﴾ [ق/ 10]، وقال تعالى: ﴿وطلع منضود﴾ [الواقعة/29]، وبه شبه السحاب المتراكم فقيل له: النضد، وأنضاد القوم: جماعاتهم، ونضد الرجل: من يتقوى به من أعمامه وأخواله.

##### Türkçe

- Denilir: **نضدت المتاع بعضه على بعض**: onu attım; o hâlde o **منضود** ve **نضيد**dir. **النضد**: üzerine eşyanın dizildiği sedir/yatak. Ondan ödünç alınmıştır: **﴿طلع نضيد﴾** [ق/ 10]. Yüce Allah dedi: **﴿وطلع منضود﴾** [الواقعة/29]. Bununla birikmiş buluta benzetildi de ona **النضد** denildi. **أنضاد القوم**: onların cemaatleri/toplulukları. **نضد الرجل**: amcalarından ve dayılarından kendisiyle güç kazandığı kimse.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ض د
نضدت المتاع ونضّدته وهو ضمّ بعضه إلى بعض متّسقاً أو مركوماً تقول‏:‏ رأيت نضداً من الثياب والفرش‏.‏
ووضعتها على النّضد وهو السّرير الذي تنضد عليه‏.‏
ورأيٌ منضّد‏:‏ مرصّف‏.‏
وتنضّدت الأسنان‏.‏
وما أحسن تنضّدها‏!‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ في السماء نضد من السحاب وأنضاد‏.‏
وهم أعضاده وأنضاده‏:‏ لعديده وأنصاره‏.‏
وهم نضده وأنضاده‏:‏ لأعمامه وأخواله‏.‏
ورأيت منهم نضداً وأنضاداً‏:‏ أصراماً‏.‏
وقال الفرزدق‏:‏ من كلّ أصيد من ذؤابة دارم ملك إلى نضد الملوك همام إلى جماعاتهم وجماهيرهم‏.‏
وانتضدوا بمكان كذا‏:‏ أقاموا واجتمعوا‏.‏
ولبني فلانٍ نضد‏:‏ عزّ وشرف‏.‏

##### Türkçe

ن ض د
**نضدت المتاع** ve **نضّدته**: o, onun bir kısmını bir kısmına, düzenli yahut yığılmış olarak, katmaktır; dersin ki: “Elbiselerden ve döşeklerden bir **نضد** gördüm.”
Ve onu **النّضد** üzerine koydum; o, üzerine dizildiğin sedirdir.
**ورأيٌ منضّد**: döşenmiş (sıralanmış).
**وتنضّدت الأسنان**.
Onun **تنضّدها**’sı ne güzel!
Mecazdan: Gökte buluttan bir **نضد** ve **أنضاد** vardır.
Ve onlar onun **أعضاده**’ı ve **أنضاده**’ıdır: onun çokluğu ve yardımcıları için.
Ve onlar onun **نضده**’i ve **أنضاده**’ıdır: amcaları ve dayıları için.
Ve onlardan bir **نضداً** ve **أنضاداً** gördüm: bölükler.
Ve **الفرزدق** dedi: “Her **أصيد**’den, **ذؤابة دارم**’den, bir melik; meliklerin **نضد**’üne (yani) onların topluluklarına ve kalabalıklarına (yönelen) bir yiğit.”
Ve **وانتضدوا** falan yerde: ikamet ettiler ve toplandılar.
Ve falan oğulları için bir **نضد** vardır: izzet ve şeref.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَضَدْتُ المَتاعَ أَنْضِدُه، بالكسر، نَضْداً ونَضَّدْتُه: جَعَلْتُ بعضَه على بعض؛ وفي التهذيب: ضَمَمْتُ بَعْضَه إِلى بعض. والتَّنْضِيدُ: مثله شُدِّد للمبالغة في وضعه مُتراصِفاً. والنَّضَدُ، بالتحريك: ما نُضِّدَ من مَتاعِ البيت، وفي الصحاح: متاعُ البيتِ المَنْضُودُ بعْضُه فوق بعض، وقيل: عامَّتُه، وقيل: هو خِيارُه وحُرُّه، والأَوَّل أَولى. والنَّضَدُ: ما نُضِّدَ من متاع البيت، مثَّل به سيبويه وفسره السيرافي، والجمع من كل ذلك أَنْضادٌ؛ قال النابغة: خَلَّتْ سَبِيلَ أَتِيٍّ كان يَحْبِسُه،
ورفَّعَتْه إِلى السَّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ
وفي الحديث: أَنّ الوحي، وقيل جبريل، احْتَبَسَ أَياماً فلما نزل استبطأَه النبي، صلى الله عليه وسلم، فَذَكر أن احتباسَه كان لِكَلْبٍ كان تحت نَضَدٍ لهم؛ والنَّضَدُ: السريرُ يُنَضَّدُ عليه المتاعُ والثيابُ. قال الليث: النَّضَدُ السريرُ في بيت النابغة؛ قال الأَزهري: وهو غلط إِنما النَّضَدُ ما فسره ابن السكيت، وهو بمعنى المَنْضُود. والنَّضَدُ: السَّحابُ المتراكم؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
أَلا تَسْأَل الأَطْلالَ بالجَرَعِ العُفْرِ؟
سَقاهُنَّ رَبِّي صَوْبَ ذي نَضَدٍ صُمْرِ
والجمع أَنضادٌ. ونَضَدَ الشيءَ: جَعَلَ بعضَه على بعض مُتَّسِقاً أَو بعضه على بعض، والنَّضَدُ الاسم، وهو من حُرِّ المتاعِ يُنَضَّدُ بعضه فوق بعض، وذلك الموضع يسمى نَضَداً. وأَنضادُ الجِبالِ: جَنادِلُ بعضُها فوق بعض؛ وكذلك أَنضادُ السحاب: ما تراكبَ منه؛ وأَما قول رؤبة يصف جيشاً: إِذا تَدانَى لم يُفَرَّجْ أَجَمُهْ،
يُرْجِفُ أَنْضادَ الجِبالِ هَزَمُه
فإِنّ أَنضادَ الجِبالِ ما تراصَفَ مِن حِجارتها بعضها فوق بعض. وطَلْعٌ نَضِيدٌ: قد رَكِبَ بعضُه بعضاً. وفي التنزيل: لها طَلْعٌ نَضِيدٌ؛ أَي منضود؛ وفيه أَيضاً: وطَلْحٍ مَنْضُود؛ قال الفراء: طلع نضيد يعني الكُفُرّى ما دام في أَكمامه فهو نَضِيدٌ، وقيل: النَّضِيدُ شِبْهُ مِشْجَبٍ نُضِّدَتْ عليه الثيابُ، ومعنى منضود بعضُه فوق بعض، فإِذا خرج من أَكمامِه فليس بِنَضِيدٍ. وقال غيره في قوله: وطَلْحٍ مَنْضُودٍ، هو الذي نُضِّدَ بالحمل من أَوله إِلى آخره أَو بالورق ليس دونه سُوق بارزة، وقيل في قوله في الحديث: إِن الكلب كان تحت نَضَدٍ لهم أَي كان تحت مِشْجَبٍ نُضِّدَتْ عليه الثيابُ والآثاثُ، وسمي السرير نَضَداً لأَن النَّضَدَ عليه. وفي حديث أَبي بكر: لَتَتَّخِذُنَّ نَضائِدَ الدِّيباجِ وسُتورَ الحَريرِ ولَتَأْلَمُنَّ النَّوْمَ على الصُّوفِ الأَذَرِيّ
(* قوله «الأذري» كذا
بالأصل وفي شرح القاموس الأذربي) كما يَأْلَمُ أَحدُكُمُ النَّوْمَ على حَسَكِ السَّعْدانِ؛ قال المبرد: قوله نَضائِدَ الدِّيباجِ أَي الوَسائدَ، واحدها نَضِيدةٌ وهي الوسادةُ وما حُشِي من المتاع؛ وأَنشد: وقَرَّبَتْ خُدّامُها الوَسائِدا،
حتى إِذا ما عَلَّوُا النَّضائِدا
قال: والعرب تقول لجماعة ذلك النضَدُ؛ وأَنشد:
ورَفَّعَتْه إِلى السَّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ
وفي حديث مسروق: شجرُ الجنة نَضِيدٌ من أَصلها إِلى فرعها أَي ليس لها سُوق بارِزَةٌ ولكنها مَنْضُودةٌ بالورق والثمارِ من أَسفلها إِلى أَعلاها، وهو فَعِيل بمعنى مفعول.
وأَنضادُ القوم: جماعتُهم وعددُهم. والنضَدُ: الأَعْمام والأَخوال المتقدّمون في الشرف، والجمع أَنضادٌ؛ قال الأَعشى:
وقَوْمُك إِنْ يَضْمَنُوا جارةً،
يَكُونوا بِمَوضِعِ أَنْضادِها
أَراد أَنهم كانوا بموضع ذوي شرفها وأَحسابها؛ وقال رؤبة: لا تُوعِدَنِّي حَيَّةٌ بالنَّكْزِ،
أَنا ابنُ أَنْضادٍ إِليها أَرْزي
ونَضَدْتُ اللَّبِنَ على الميت. والنضَدُ: الشريف من الرجال، والجمع أَنْضادٌ.
ونَضادِ: جبَلٌ بالحجاز؛ قال كثير عَزَّة:
كأَنّ المَطايا تَتَّقِي، من زُبانةٍ،
مَناكِبَ رُكْنٍ من نَضادٍ مُلَمْلَمِ
(* قوله «مناكب» في ياقوت مناكد).

##### Türkçe

**نَضَدْتُ** **المَتاعَ** **أَنْضِدُه**; kesre ile; **نَضْداً** ve **نَضَّدْتُه**:
Onun bir kısmını bir kısmının üzerine koydum; **التهذيب**’de: Onun bir kısmını bir kısmına bitiştirdim.
Ve **التَّنْضِيدُ**: onun gibidir; onu sıkı sıkıya dizilmiş olarak koymada mübalağa için şeddeli kılınmıştır.
Ve **النَّضَدُ**, hareke ile: ev eşyasından dizilmiş olan şey; **الصحاح**’ta: ev eşyası, bir kısmı bir kısmının üstüne dizilmiş olan; ve denildi ki: onun geneli; ve denildi ki: onun seçkini ve halisi; birincisi daha evlâdır. Ve **النَّضَدُ**: ev eşyasından dizilmiş olan şey; onunla **سيبويه** örnek verdi ve onu **السيرافي** açıkladı; bütün bunların çoğulu **أَنْضادٌ**’dur; **النابغة** dedi ki:
خَلَّتْ سَبِيلَ أَتِيٍّ كان يَحْبِسُه،
ورفَّعَتْه إِلى السَّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ
Ve hadiste: vahyin, denildi ki Cebrâil’in, günlerce alıkonulduğu; sonra inince Peygamber, صلى الله عليه وسلم, onu gecikmiş saydı; bunun üzerine, alıkonuluşunun, onların bir **نَضَدٍ**’ının altında olan bir köpek sebebiyle olduğunu zikretti; ve **النَّضَدُ**: üzerine eşya ve elbiselerin dizildiği sedir. **الليث** dedi ki: **النَّضَدُ** **النابغة**’nin evindeki sedirdir; **الأَزهري** dedi ki: bu yanlıştır; ancak **النَّضَدُ**, **ابن السكيت**’in açıkladığı şeydir ve **المَنْضُود** anlamındadır. Ve **النَّضَدُ**: üst üste yığılmış bulut; **ابن الأَعرابي** inşad etti:
أَلا تَسْأَل الأَطْلالَ بالجَرَعِ العُفْرِ؟
سَقاهُنَّ رَبِّي صَوْبَ ذي نَضَدٍ صُمْرِ
Ve çoğulu **أَنضادٌ**’dur. Ve **نَضَدَ** şeyi: onun bir kısmını bir kısmının üzerine düzenli olarak koydu yahut bir kısmını bir kısmının üzerine (koydu); ve **النَّضَدُ** isimdir; o, eşyanın halisinden olup bir kısmı bir kısmının üstüne dizilir; ve o yer **نَضَداً** diye adlandırılır. Ve **أَنضادُ الجِبالِ**: bir kısmı bir kısmının üstünde olan iri taşlar; aynı şekilde **أَنضادُ السحاب**: ondan üst üste binmiş olan şey; ama **رؤبة**’nin bir orduyu vasfederek sözü:
إِذا تَدانَى لم يُفَرَّجْ أَجَمُهْ،
يُرْجِفُ أَنْضادَ الجِبالِ هَزَمُه
şu sebepledir ki **أَنضادَ الجِبالِ**, taşlarının bir kısmı bir kısmının üstüne sıkı dizilmiş olanıdır. Ve **طَلْعٌ نَضِيدٌ**: onun bir kısmı bir kısmına binmiş (durumda)dır. Ve tenzilde: لها طَلْعٌ نَضِيدٌ; yani **منضود**; ve onda ayrıca: وطَلْحٍ مَنْضُود; **الفراء** dedi ki: **طلع نضيد** demek, kılıflarında bulunduğu müddetçe **الكُفُرّى** (dır), o halde iken o **نَضِيدٌ**’dir; ve denildi ki: **النَّضِيدُ**, üzerine elbiselerin dizildiği bir askılığa benzer; ve **منضود**’un manası, bir kısmı bir kısmının üstündedir; artık kılıflarından çıkınca **بِنَضِيدٍ** değildir. Başkası, şu sözünde: وطَلْحٍ مَنْضُودٍ, dedi ki: o, başından sonuna kadar yükle yahut yaprakla dizilmiş olandır; onun altında belirgin gövdeler yoktur; ve hadisteki söz hakkında denildi ki: köpek onların bir **نَضَدٍ**’ının altında idi; yani elbiselerin ve döşemenin üzerine dizildiği bir **مِشْجَبٍ**’in altında idi; ve sedir **نَضَداً** diye adlandırıldı; çünkü **النَّضَدَ** onun üzerindedir. Ve Ebû Bekir’in hadisinde: لَتَتَّخِذُنَّ نَضائِدَ الدِّيباجِ وسُتورَ الحَريرِ وَلَتَأْلَمُنَّ النَّوْمَ على الصُّوفِ الأَذَرِيّ
(* sözü «الأذري» asılda böyle; ve **شرح القاموس**’ta **الأذربي**) كما يَأْلَمُ أَحدُكُمُ النَّوْمَ على حَسَكِ السَّعْدانِ; **المبرد** dedi ki: onun sözü **نَضائِدَ الدِّيباجِ** yani yastıklar; onun teki **نَضِيدةٌ**’dir; o, yastıktır ve eşyadan içi doldurulmuş olan şeydir; ve inşad etti:
وقَرَّبَتْ خُدّامُها الوَسائِدا،
حتى إِذا ما عَلَّوُا النَّضائِدا
Dedi ki: Araplar bunun topluluğuna **النضَدُ** der; ve inşad etti:
ورَفَّعَتْه إِلى السَّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ
Ve **مسروق**’un hadisinde: cennet ağacı, kökünden dalına kadar **نَضِيدٌ**’dir; yani onun belirgin gövdeleri yoktur; fakat o, yaprak ve meyvelerle aşağısından yukarısına kadar **مَنْضُودةٌ**’dur; ve o, mef‘ûl manasında fa‘îl’dir.
Ve **أَنضادُ القوم**: onların topluluğu ve sayıları. Ve **النضَدُ**: şerefte öne geçmiş amcalar ve dayılar; çoğulu **أَنضادٌ**; **الأَعشى** dedi ki:
وقَوْمُك إِنْ يَضْمَنُوا جارةً،
يَكُونوا بِمَوضِعِ أَنْضادِها
Onların, onun şeref ve soy sahiplerinin yerinde olduklarını murad etti; ve **رؤبة** dedi ki:
لا تُوعِدَنِّي حَيَّةٌ بالنَّكْزِ،
أَنا ابنُ أَنْضادٍ إِليها أَرْزي
Ve **نَضَدْتُ** **اللَّبِنَ** ölünün üzerine. Ve **النضَدُ**: erkeklerden şerefli olan; çoğulu **أَنْضادٌ**.
Ve **نَضادِ**: Hicaz’da bir dağ; **كثير عَزَّة** dedi ki:
كأَنّ المَطايا تَتَّقِي، من زُبانةٍ،
مَناكِبَ رُكْنٍ من نَضادٍ مُلَمْلَمِ
(* sözü «مناكب» **ياقوت**’ta **مناكد**).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ض د * * نَضَدَ * متاعه وضع بعضه على بعض وبابه ضرب ومنه قوله تعالى ﴿من سجيل منضود﴾ و * نَضَّدَهُ تَنْضِيدَاً * أيضا للمبالغة في وضعه متراصفا قلت و * النَّضِيدُ * المنضود ومنه قوله تعالى ﴿لها طلع نَضِيدٌ﴾

##### Türkçe

* ن ض د * **نَضَدَ**: eşyasını, bir kısmını bir kısmı üzerine koydu; babı **ضرب**’dır. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**من سجيل منضود**﴾.

Ve **نَضَّدَهُ تَنْضِيدَاً**: ayrıca, onu üst üste dizilmiş olarak koymada mübalağa içindir. Dedim ki: ve **النَّضِيدُ**: **المنضود**. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿لها طلع **نَضِيدٌ**﴾.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نضد متضاعه ينضده، من حد ضرب: جعل بعضه فوق بعض. وفي التهذيب: ضم بعضه إلى بعض، وزاد في الأساس: متسقا أو مركوما كنضده تنضيدا، شدد للمبالغة في وضعه متراصفا، فهو منضود ونضيد ومنضد. وفي التنزيل  لها طلع نضيد  أي منضود، وقال الفراء: طلع نضيد يعني الكفري ما دام في أكمامه فهو نضيد، وقيل: النضيد: شبه مشطب نضدت عليه الثياب، وقوله تعالى  وطلح منضود  أي بعضه فوق بعض، فإذا خرج من أكمامه فليس بنضيد، وقال غيره: المنضود: هو الذي نضد بالحمل من أوله إلى آخره أو بالورق ليس دونه سوق بارزة، وفي حديث مسروق شجر الجنة نضيد من أصلها إلى فرعها أي ليس لها سوق بارزة ولكنها منضودة بالورق والثمار من أسفلها إلى أعلاها. والنضد، محركة: ما نضد من متاع البيت المنضود بعضه فوق بعض، كذافي الصحاح، أو عامته، أو خياره وحره، والأول أولى، قال النابغة:
  خلت سبيل أتي كان يحبسـه                      ورفعته إلى السجفين فالنضد في الحديث واحتبس جبريل أياما، فلما نزل استبطأه النبي صلى الله عليه وسلم، فذكر أن احتباسه كان لكلب تحت نضد لهم قال ابن الأثير وغيره: النضد: السرير ينضد عليه المتاع والثياب، سمي نضدا، لأن النضد عليه، وقال الليث: النضد في بيت النابغة: السرير، قال الأزهري: وهو غلط، إنما النضد ما فسره ابن السكيت، وهو بمعنى المنضود. من المجاز: النضد: الأعمام والأخوال المتقدمون في الشرف، والجمع أنضاد، قال الأعشى:
  وقومك إن يضمنوا جارة                      يكونوا بموضع أنضادها أراد أنهم كانوا بموضع ذوي شرفها وأحسابها. وفي الأساس: ولبني فلان نضد، أي عز وشرف. الشريف من الرجال، والجمع أنضاد، وأنشد الجوهري قول رؤبة:
  لا توعدني حية بالنـكـز                      أنا ابن أنضاد إليها أزري

  من المجاز: النضد: الناقة السمينة، تشبيها بالسرير عليه نضد، كالنضود، كصبور، والأنضاد الجمع من كل ذلك. الأنضاد من القوم: جماعتهم وعددهم، ويقال: هم أعضاده وأنضاده، لعديده وأنصاره، وهو مجاغز. الأنضاد من الجبال جنادل بعضها فوق بعض، وقال رؤبة يصف جيشا.

  إذا تدانى لم يفرج أجـمـه                      يرجف أنضاد الجبال هزمه أراد ما تراصف من حجارتها بعضها فوق بعض. من المجاز الأنضاد من السحاب: ما تراكم واتسق وتراكب منه، وأنشد ابن الأعرابي:
  ألا تسل الأطلال بالجرع العفرسقاهن ربي صوب ذي نضد ضمر والنضيدة: الوسادة، جمعها النضائد، عن المبرد، وبه فسر حديث أبي بكر رضي الله عنه لتتخذن نضائد الديباج وستور الحرير ولتألمن النوم على الصوف الأذربي كما يألم النوم أحدكم على حسك السعدان، قال المبرد: نضائد الديباج أي الوسائد. النضيدة أيضا: ما حشي من المتاع وأنشد:
  وقربت خدامها الوسـائدا                      حتى إذا ما علوا النضائدا قال: والعرب تقول لجماعة ذلك: النضد. في المثل أثقل من نضاد كقطام: جبل بالعالية، وفي بعض النسخ: بالطائف. وفي اللسان: بالحجاز، يذكر ويؤنث، قال الأصمعي وذكر النير: وثم جبل لغني أيضا يقال له نضاد في جوف النير، والنير لغاضرة قيس. وبشرقي نضاد الجثجاثة، ويبنى عند أهل الحجاز على الكسر وتميم تجريه مجرى مالا ينصرف، قال:
  لو كان من حضن تضاءل متنه                      أو من نضاد بكى عليه نضاد وقال كثير عزة يصرفه:
  كأن المطايا تتقي من زبـانة                      مناكب ركن من نضاد ململم وقال قيس بن زهير العبسي:
  كأني إذ أنخت إلى ابن قرط                      عقلت إلى يلملم أو نضـاد ويقال له: نضاد النير، والنير جبل، ونضاد أطول موضع فيه، قال ابن دارة:
  وأنت جنيب للهوى يوم عاقل                      ويوم نضاد النير أنت جنيب من المجاز: انتضد بالمكان: أقام به، نقله الصاغاني. ومما يستردك عليه: رأي منضد: مرصف. وتنضدت الأسنان. وما أحسن تنضيدها. ونضدت اللبن على الميت. وانتضد الشيء: اجتمع.

##### Türkçe

**نضد**: Metâını üst üste dizer, onu dizer; **حد ضرب**’dan: onun bir kısmını bir kısmının üstüne koydu. **التهذيب**’de: onun bir kısmını bir kısmına kattı; **الأساس**’ta artırdı: düzenli yahut yığılmış olarak; onu **تنضيدا** ile dizmesi gibi; onu sıralı olarak koymada mübalağa için şeddelendi; o hâlde o **منضود** ve **نضيد** ve **منضد**’dir. **التنزيل**’de: **لها طلع نضيد**; yani **منضود**. **الفراء** dedi: **طلع نضيد** demek, **الكفري** (hurma tomurcuğu) kılıflarında bulunduğu müddetçe o **نضيد**’dir. Ve denildi ki: **النضيد**: üzerine elbiselerin dizildiği, **مشطب** benzeri. Ve Yüce Allah’ın sözü: **وطلح منضود**; yani onun bir kısmı bir kısmının üstündedir; kılıflarından çıktığı vakit artık **نضيد** değildir. Başkası dedi: **المنضود**: yük ile, başından sonuna kadar, yahut yaprak ile dizilmiş olandır; onun altında belirgin gövdeler yoktur. **مسروق** hadîsinde: “Cennet ağacı, kökünden dalına kadar **نضيد**’dir”; yani onun belirgin gövdeleri yoktur; fakat o, aşağısından yukarısına kadar yaprak ve meyvelerle dizilmiştir.

Ve **النضد** (harekeli): ev eşyasından dizilmiş olan; onun bir kısmı bir kısmının üstündedir; **الصحاح**’ta böyledir. Yahut onun çoğu; yahut onun seçkini ve kıymetlisi; birincisi daha evlâdır. **النابغة** dedi:

  خلت سبيل أتي كان يحبسـه                      ورفعته إلى السجفين فالنضد

Hadîste: “Cebrâil günlerce alıkonuldu; sonra indiğinde Peygamber صلى الله عليه وسلم onu gecikmiş saydı; onun alıkonuluşunun, onların bir **نضد**’unun altında bulunan bir köpek sebebiyle olduğunu zikretti.” **ابن الأثير** ve başkaları dedi: **النضد**: üzerine metâ ve elbiselerin dizildiği sedir; ona **نضد** adı verildi; çünkü **النضد** onun üzerindedir. **الليث** dedi: **النضد** Nâbiga’nın beytinde: sedirdir. **الأزهري** dedi: bu yanlıştır; ancak **النضد** İbnü’s-Sikkît’in açıkladığıdır; o da **المنضود** mânâsınadır.

Mecazdan: **النضد**: şerefte öne geçmiş amcalar ve dayılar; cem‘i **أنضاد**. **الأعشى** dedi:

  وقومك إن يضمنوا جارة                      يكونوا بموضع أنضادها

Onların, onun şeref ve soy sahiplerinin yerinde olduklarını kastetti. **الأساس**’ta: “Falan oğullarının **نضد**’u vardır”; yani izzet ve şeref. Erkeklerden şerefli olan; cem‘i **أنضاد**. **الجوهري**, **رؤبة**’nin sözünü şâhid getirdi:

  لا توعدني حية بالنـكـز                      أنا ابن أنضاد إليها أزري

Mecazdan: **النضد**: semiz dişi deve; üzerine **نضد** bulunan sedire benzetme ile; **النضود** gibi; **صبور** vezninde. Ve **الأنضاد** bunların hepsinin cem‘idir.

Kavimden **الأنضاد**: onların topluluğu ve sayısı. Ve denilir: onlar onun **أعضاده** ve **أنضاده**’dır; onun çokluğu ve yardımcıları için. Ve o **مجاغز**’dir.

Dağlardan **الأنضاد**: bir kısmı bir kısmının üstünde olan iri taşlar. **رؤبة** bir orduyu vasfederken dedi:

  إذا تدانى لم يفرج أجـمـه                      يرجف أنضاد الجبال هزمه

Onun, taşlarından bir kısmı bir kısmının üstünde sıralanmış olanı kastetti.

Mecazdan, bulutlardan **الأنضاد**: ondan yığılmış, düzenli olmuş ve üst üste binmiş olan. **ابن الأعرابي** şunu inşâd etti:

  ألا تسل الأطلال بالجرع العفرسقاهن ربي صوب ذي نضد ضمر

Ve **النضيدة**: yastık; cem‘i **النضائد**; **المبرد**’den. Ve onunla Ebû Bekir رضي الله عنه hadîsi tefsir edildi: “Mutlaka dibâcdan **نضائد** ve ipek perdeler edineceksiniz; ve Azerbaycan yünü üzerinde uyumaktan, sizden birinizin **حسك السعدان** üzerinde uyumaktan acı duyduğu gibi acı duyacaksınız.” **المبرد** dedi: “**نضائد الديباج**” yani yastıklar.

**النضيدة** ayrıca: metâdan içi doldurulmuş olan. Ve şu inşâd edildi:

  وقربت خدامها الوسـائدا                      حتى إذا ما علوا النضائدا

Dedi: Araplar bunun topluluğuna **النضد** der.

Meselde: **نضاد**’dan daha ağır; **قطام** gibi: yüksek bölgede bir dağ. Bazı nüshalarda: Tâif’te. **اللسان**’da: Hicaz’da; müzekker de gelir müennes de. **الأصمعي** dedi ve **النير**’i zikretti: “Orada Ganiy’e ait bir dağ da vardır; ona, **النير**’in içinde **نضاد** denir.” Ve **النير** Gâdıra Kays’ındır. Ve **نضاد**’ın doğusunda **الجثجاثة** vardır. Hicaz ehli yanında kesre üzere bina edilir; Temîm ise onu gayr-i munsarifin yürüdüğü yola yürütür. Dedi:

  لو كان من حضن تضاءل متنه                      أو من نضاد بكى عليه نضاد

**كثير عزة** onu sarf ederek dedi:

  كأن المطايا تتقي من زبـانة                      مناكب ركن من نضاد ململم

**قيس بن زهير العبسي** dedi:

  كأني إذ أنخت إلى ابن قرط                      عقلت إلى يلملم أو نضـاد

Ve ona: **نضاد النير** denilir. Ve **النير** bir dağdır; **نضاد** onun içindeki en uzun yerdir. **ابن دارة** dedi:

  وأنت جنيب للهوى يوم عاقل                      ويوم نضاد النير أنت جنيب

Mecazdan: **انتضد بالمكان**: orada ikamet etti; **الصاغاني** onu nakletti. Ve onun üzerine seni geri döndürecek şeylerden: **رأي منضد**: döşenmiş/sıralanmış. Ve **تنضدت الأسنان**. Ve onun **تنضيد**’i ne güzeldir. Ve ölünün üzerine sütü **نضدت**. Ve **انتضد الشيء**: toplandı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَضَدَ
1 نَضَدَ ذ , aor. نَضِدَ , (S, K, &c.,) inf. n. نَضْدٌ; (S, L, Msb;) and ↓ نضّد, (L, K,) inf. n. تَنْضِيدٌ; (S, L;) or the latter has an intensive signification; (S, L;) He put goods, household-goods, or commodities, (مَتَاع, S, L, K,) one upon another: (S, L, Msb, K:) or put, or set, them together, (T, A, L,) in regular order, or piled up: (A:) both verbs signify the same: (L, K:) or the latter, he put them one upon another [or side by side] compactly. (S, L.) ― -b2- [You say,] نَضَدْتُ اللَبِنَ عَلَى المَيِّتِ [I placed the crude bricks in order against the corpse, to support it; as it is laid upon its right side, or so inclined that the face is towards Mekkeh]. (L.)

نضّد
2 نضّد ذ , inf. n. تَنْضِيدٌ, He [God] made a person's teeth to be disposed in regular order. (A.) ― -b2- See 1.

تنضّدت الأَسْنَانُ
5 تنضّدت الأَسْنَانُ ذ The teeth were disposed in regular order. (A.)

انتضد
8 انتضد ذ , [quasi-pass. of 1, It was put, or set, one part upon, or beside, another, in regular order; was piled up, or became piled up]. (K, art. فقر.) ― -b2- انتضد (tropical:) It (a people, A) remained, stayed, abode, or dwelt, in a place; (A, K;) and collected there. (A.)

نَضَدٌ
نَضَدٌ ذ Goods, household-goods, or commodities, put one upon another: (S, L, K:) or, put, or set, together, (A, L,) in regular order, or piled up: (A:) or the best thereof: (L, K:) or such things in general: but the first meaning is the most appropriate: (L:) pl. أَنْضَادٌ. (S, L.) ― -b2- رَأَيْتُ نَضَدًا مِنَ الثِّيَابِ والفُرُشِ I saw a number of garments, or pieces of cloth, and of beds, or the like, put together in regular order, or piled up. (A.) ― -b3- See نَضِيدَةٌ. ― -b4- نَضَدٌ A couch-frame, or a raised couch, (سَرِير,) upon which goods, householdgoods, or commodities, are put one upon another, (S, L, K,) or put, or set, together, in regular order, or piled up: (A, L:) or simply, a couchframe, or raised couch; (سرير;) so called because the things so termed are generally put upon it: (L, Msb:) or a مِشْجَب, or a thing resembling this, upon which garments and household-goods are put, one upon another, or together. (L.) ― -b5- نَضَدٌ (tropical:) Glory; honour; dignity; might; or power; (A;) eminence; or nobility. (K.) ― -b6- نَضَدٌ (tropical:) Eminent; or noble: (L, K:) applied to a man: pl. أَنْضَادٌ. (L.) ― -b7- Also, (A, L,) and the pl., (S, A, L,) (tropical:) A man's paternal and maternal uncles (S, A, L) preëminent in nobility. (S, L.) ― -b8- Also, the pl., (tropical:) The party, or company, (L, K,) and number, (A, L, K,) and auxiliaries, or assistants, (A,) of a people, (L, K,) or of a man: (A:) and the sing. and pl., companies, or congregated bodies, of men. (A.) ― -b9- نَضَدٌ (tropical:) A fat she-camel; (K;) likened to a couch-frame, or a raised couch, upon which are the things termed نَضَد; (TA;) as also ↓ نَضُودٌ. (K.) ― -b10- أَنْضَادٌ, of mountains, Stones, such as are called جَنَادِل, one upon another. (S, L, K.) Also, of clouds, Portions piled up, one above another: (S, L, K:) sing. نَضَدٌ. (L.)

نَضُودٌ
نَضُودٌ ذ : see نَضَدٌ and نَضِيدٌ.

نَضِيدٌ
نَضِيدٌ ذ and ↓ مَنْضُودٌ (Msb, K,) and ↓ مُنَضَّدٌ, [or the last has an intensive signification, as is shewn above,] Goods, household-goods, or commodities, (K,) put one upon another: (Msb, K:) [or put, or set, together, in regular order, or piled up: and the last, put one upon another, or side by side, compactly: see 1]. ― -b2- طَلْعٌ نَضِيدٌ, in the Kur, [l. 10.] Spadices of palm-trees [having their flowers] compacted, or compactly disposed; (L;) yet in their envelopes; (Fr, L;) for when they have come forth therefrom they cease to be نضيد. (L.) ― -b3- ↓ طَلْحٌ مَنْضُودٌ, in the Kur, [lvi. 28,] Gum-acacias having fruit or leaves closely set, one above another, from bottom to top, without their trunks being apparent below. (L.) ― -b4- شَجَرُ الخَنَّةِ نَضِيدٌ مِنْ أَصْلِهَا اِلَى فَرْعِهَا The trees of paradise are closely set with leaves and fruit, one above another, from bottom to top, without having trunks apparent: (L, from a trad.:) and similarly ↓ نَضُودٌ (Jel, lvi. 20.)

نَضِيدَةٌ
نَضِيدَةٌ ذ A pillow: and any stuffed article of household furniture: (L, K:) pl. نَضَائِدُ: and ↓ نَضَدٌ is used as a coll. n. (L.)

مَنُضُودٌ
مَنُضُودٌ ذ : see نَضِيدٌ.

دُرٌّ مُنَضَّدٌ
دُرٌّ مُنَضَّدٌ ذ Pearls arranged, or put together, in regular order. (A.) ― -b2- See نَضِيدٌ.

##### Türkçe

**نَضَدَ**
1 **نَضَدَ** ذ , muzâri‘i **نَضِدَ** , (S, K, &c.,) mastar ismi **نَضْدٌ**; (S, L, Msb;) ve aşağıdaki **نضّد**, (L, K,) mastar ismi **تَنْضِيدٌ**; (S, L;) yahut ikincisi şiddet (mübalağa) mânâsına sahiptir; (S, L;) O, eşyayı, ev eşyasını veya ticaret mallarını, (**مَتَاع**, S, L, K,) birini diğerinin üzerine koydu: (S, L, Msb, K:) yahut onları bir araya koydu, (T, A, L,) muntazam bir düzen üzere, yahut yığdı: (A:) iki fiil de aynı mânâya delâlet eder: (L, K:) yahut ikincisi, onları birini diğerinin üzerine [yahut yan yana] sıkı/derli toplu biçimde koydu. (S, L.) ― -b2- [Şöyle dersin,] **نَضَدْتُ اللَبِنَ عَلَى المَيِّتِ** [Ben, cesedin üzerine/yanına çiğ tuğlaları düzen üzere yerleştirdim; onu desteklemek için; zira o sağ yanı üzerine yatırılır, yahut yüz Mekke’ye dönük olacak şekilde eğik kılınır]. (L.)

**نضّد**
2 **نضّد** ذ , mastar ismi **تَنْضِيدٌ**, O [Allah] bir kimsenin dişlerini muntazam bir düzen üzere dizili kıldı. (A.) ― -b2- 1’e bak.

**تنضّدت الأَسْنَانُ**
5 **تنضّدت الأَسْنَانُ** ذ Dişler muntazam bir düzen üzere dizili oldu. (A.)

**انتضد**
8 **انتضد** ذ , [1’in sanki edilgeni: O, bir parçası diğerinin üzerine yahut yanına, muntazam bir düzen üzere konuldu; yığıldı, yahut yığılmış oldu]. (K, md. **فقر**.) ― -b2- **انتضد** (mecaz:) O (bir kavim, A) bir yerde kaldı, durdu, ikamet etti, yahut oturdu; (A, K;) ve orada toplandı. (A.)

**نَضَدٌ**
**نَضَدٌ** ذ Birbiri üzerine konulmuş eşya, ev eşyası veya ticaret malları: (S, L, K:) yahut, bir araya konulmuş, (A, L,) muntazam bir düzen üzere, yahut yığılmış: (A:) yahut onun en iyisi: (L, K:) yahut genel olarak bu tür şeyler: fakat birinci mânâ en uygun olandır: (L:) çoğulu **أَنْضَادٌ**. (S, L.) ― -b2- **رَأَيْتُ نَضَدًا مِنَ الثِّيَابِ والفُرُشِ** Ben, elbiselerden yahut kumaş parçalarından ve döşeklerden yahut benzerlerinden, muntazam bir düzen üzere bir araya konulmuş, yahut yığılmış bir miktar gördüm. (A.) ― -b3- **نَضِيدَةٌ**’ye bak. ― -b4- **نَضَدٌ** Üzerine eşya, ev eşyası veya ticaret malları birbiri üzerine konulan, (S, L, K,) yahut muntazam bir düzen üzere bir araya konulan, yahut yığılan: (A, L:) bir sedir iskeleti, yahut yükseltilmiş sedir, (**سَرِير**); yahut sadece sedir iskeleti yahut yükseltilmiş sedir; (**سرير**); bu ad, bu şekilde adlandırılan şeylerin genellikle onun üzerine konulması sebebiyledir: (L, Msb:) yahut bir **مِشْجَب**, yahut buna benzeyen bir şey; üzerine elbiseler ve ev eşyası birbiri üzerine yahut birlikte konulur. (L.) ― -b5- **نَضَدٌ** (mecaz:) Şan; şeref; haysiyet; kuvvet; yahut kudret; (A;) yücelik; yahut soyluluk. (K.) ― -b6- **نَضَدٌ** (mecaz:) Yüce; yahut soylu: (L, K:) bir adama uygulanır: çoğulu **أَنْضَادٌ**. (L.) ― -b7- Ayrıca, (A, L,) ve çoğulu, (S, A, L,) (mecaz:) bir adamın baba ve ana tarafından amcaları (S, A, L) soylulukta üstün olanlar. (S, L.) ― -b8- Ayrıca, çoğulu, (mecaz:) bir kavmin, (L, K,) yahut bir adamın: (A:) fırkası yahut topluluğu, (L, K,) ve sayısı, (A, L, K,) ve yardımcıları yahut destekçileri. (A.) Ve tekili ve çoğulu: erkeklerden oluşan topluluklar yahut bir araya gelmiş cemaatler. (A.) ― -b9- **نَضَدٌ** (mecaz:) Semiz bir dişi deve; (K;) **نَضَد** denilen şeylerin üzerinde bulunduğu sedir iskeletine yahut yükseltilmiş sedire benzetilmiştir; (TA;) bunun gibi aşağıdaki **نَضُودٌ** da. (K.) ― -b10- **أَنْضَادٌ**, dağlardan: **جَنَادِل** denilen türden taşlar, birbiri üzerine. (S, L, K.) Ayrıca, bulutlardan: birbiri üstüne yığılmış parçalar: (S, L, K:) tekili **نَضَدٌ**. (L.)

**نَضُودٌ**
**نَضُودٌ** ذ : **نَضَدٌ** ve **نَضِيدٌ**’e bak.

**نَضِيدٌ**
**نَضِيدٌ** ذ ve aşağıdaki **مَنْضُودٌ** (Msb, K,) ve aşağıdaki **مُنَضَّدٌ**, [yahut sonuncusu, yukarıda gösterildiği üzere, şiddet (mübalağa) mânâsına sahiptir,] birbiri üzerine konulmuş eşya, ev eşyası veya ticaret malları: (K,) (Msb, K:) [yahut muntazam bir düzen üzere bir araya konulmuş, yahut yığılmış: ve sonuncusu, birbiri üzerine yahut yan yana, sıkı/derli toplu biçimde konulmuş: 1’e bak]. ― -b2- Kur’ân’da, [l. 10.] **طَلْعٌ نَضِيدٌ**: hurma ağaçlarının çiçekleri [çiçekleri] sıkıştırılmış, yahut sıkı biçimde dizilmiş salkımları; (L;) hâlbuki kılıfları içindedir; (Fr, L;) çünkü ondan çıktıklarında artık **نضيد** olmaktan çıkarlar. (L.) ― -b3- Kur’ân’da, [lvi. 28,] **طَلْحٌ مَنْضُودٌ**: gövdeleri aşağıda görünmeksizin, aşağıdan yukarıya, meyvesi yahut yaprakları birbirinin üstüne sıkça dizilmiş zamk akasyaları. (L.) ― -b4- **شَجَرُ الخَنَّةِ نَضِيدٌ مِنْ أَصْلِهَا اِلَى فَرْعِهَا** Cennet ağaçları, gövdeleri görünür olmaksızın, aşağıdan yukarıya, yaprak ve meyve ile birbirinin üstüne sıkça dizilidir: (L, bir rivayetten:) ve benzeri şekilde aşağıdaki **نَضُودٌ** (Jel, lvi. 20.)

**نَضِيدَةٌ**
**نَضِيدَةٌ** ذ Bir yastık: ve ev eşyasından her türlü doldurulmuş eşya: (L, K:) çoğulu **نَضَائِدُ**: ve aşağıdaki **نَضَدٌ** topluluk ismi olarak kullanılır. (L.)

**مَنُضُودٌ**
**مَنُضُودٌ** ذ : **نَضِيدٌ**’e bak.

**دُرٌّ مُنَضَّدٌ**
**دُرٌّ مُنَضَّدٌ** ذ Muntazam bir düzen üzere dizilmiş, yahut bir araya konulmuş inciler. (A.) ― -b2- **نَضِيدٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَضَدَ
نَضَدَ I ( n. ac. نَضْد 1 ),
a.  Piled up.

b.  [ acc. &  'Ala ], Placed against.

نَضَّدَ
نَضَّدَ II ,
a.  see I (a) .

b.  Arranged.

تَنَضَّدَ
تَنَضَّدَ V ,
a.  Was regular.

اِنْتَضَدَ
اِنْتَضَدَ VIII ,
a.  Pass. of I ( a ).

b.  Settled ( people ).

نَضَد
نَضَد 4 , ( pl. أَنْضَاْد 38 ),
a.  Pile, heap: carpets; goods, chattels &c.

b.  Couch; seat.

c.  Glory, honour.

d.  Eminent, noble.

e.  Partisans.

f.  Fat camel.

نَضِيْد
نَضِيْد 25 ,
a.  Piled up.

b.  Compact; dense.

نَضِيْدَة
نَضِيْدَة 25t , ( pl. نَضَد 4 ,  نَضَاْئِدُ 46 ),
a.  Bolster, pillow, cushion.

نَضُوْد
نَضُوْد 26 , ( pl. نُضُد 10 ),
a.  see 4 (f) &  25 ( b ).

أَنْضَاْد
أَنْضَاْد 38 ,
a.  Stones, rocks.

b.  Masses of cloud.

c.  Band; multitude, mass.

نَضڤدَ
N. P. نَضڤدَ I ,
a.  see 25 .

نَضَّدَ
N. P. نَضَّدَ II ,
a.  see 25 (a) .

b.  Arranged in order.

أَنْضَاد الرَّجُل
أَنْضَاد الرَّجُل
a.  A man's illustrious kinsmen.

##### Türkçe

**نَضَدَ**
**نَضَدَ** I (mastar-ı aslî: **نَضْد** 1),
a. Yığdı.

b. [mef‘ûl ile ve **عَلَى** ile], Dayadı; üzerine yerleştirdi.

**نَضَّدَ**
**نَضَّدَ** II,
a. I (a)’ya bak.

b. Düzenledi.

**تَنَضَّدَ**
**تَنَضَّدَ** V,
a. Düzenli oldu.

**اِنْتَضَدَ**
**اِنْتَضَدَ** VIII,
a. I (a)’nın meçhûlü.

b. Yerleşti (halk).

**نَضَد**
**نَضَد** 4, (çoğulu: **أَنْضَاْد** 38),
a. Yığın, küme: halılar; mallar, eşya vb.

b. Sedir; oturak.

c. Şan, şeref.

d. Seçkin, soylu.

e. Taraftarlar.

f. Semiz deve.

**نَضِيْد**
**نَضِيْد** 25,
a. Yığılmış.

b. Sıkı; yoğun.

**نَضِيْدَة**
**نَضِيْدَة** 25t, (çoğulu: **نَضَد** 4, **نَضَاْئِدُ** 46),
a. Yastık, yastıkçık, minder.

**نَضُوْد**
**نَضُوْد** 26, (çoğulu: **نُضُد** 10),
a. 4 (f) ve 25 (b)’ye bak.

**أَنْضَاْد**
**أَنْضَاْد** 38,
a. Taşlar, kayalar.

b. Bulut kütleleri.

c. Bölük; kalabalık, kitle.

**نَضڤدَ**
Özel ad: **نَضڤدَ** I,
a. 25’e bak.

**نَضَّدَ**
Özel ad: **نَضَّدَ** II,
a. 25 (a)’ya bak.

b. Sıra ile düzenledi.

**أَنْضَاد الرَّجُل**
**أَنْضَاد الرَّجُل**
a. Bir adamın şanlı akrabaları.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نضد
نَضَدَ - يَنْضِدُ - نَضِيْد - مَنْضُوْد
نَضَدَ - يَنْضِدُ + كائن + أشياء: يَرْكُمُها ويُرَكِّبُها فوق بعضها بشكل متسق، لتستوي أسطحها على بعضها بعضاً
نَضِيْد: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " نَضَدَ - يَنْضِدُ ": متراكم ومتراكب فوق بعضه بإحكام واتساق
مَنْضُوْد: اسم مفعول من " نَضَدَ - يَنْضِدُ ": الذي جُعِلَ متراكباً فوق بعضه بشكل متسق، فتستوي سطوحه على بعضها بعضاً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ضم وشد كائن إلى كائن على شكل طبقات متراصة جانبية أو فوق بعضها"، وهي:
كَفَتَ - يَكْفِتُ، رَصَّ - يَرُصُّ، لَبَدَ - يَلْبُدُ، وَبَرَ - يَبِرُ، نَضَدَ - يَنْضِدُ، طَبَقَ - يَطْبِقُ

نضيد
 	﴿والنخل باسقات لها طلع نضيد(10)﴾ ق
منضود
 	﴿فلما جاء أمرنا جعلنا عاليها سافلها وأمطرنا عليها حجارة من سجيل منضود (82)﴾ هود ﴿وطلح منضود(29)﴾ الواقعة
مختار الصحاح
● [نضد] ن ض د: نَضَدَ متاعه وضع بعضه على بعض وبابه ضرب ومنه قوله تعالى ﴿من سجيل منضود﴾ و نَضَّدَهُ تَنْضِيدَاً أيضا للمبالغة في وضعه متراصفا قلت و النَّضِيدُ المنضود ومنه قوله تعالى ﴿لها طلع نَضِيدٌ﴾
الراغب
نضد
- يقال: نضدت المتاع بعضه على بعض: ألقيته، فهو منضود ونضيد، والنضد: السرير الذي ينضد عليه المتاع، ومنه استعير: }طلع نضيد﴿[ق/ 10]، وقال تعالى:﴾وطلع منضود{ [الواقعة/29]، وبه شبه السحاب المتراكم فقيل له: النضد، وأنضاد القوم: جماعاتهم، ونضد الرجل: من يتقوى به من أعمامه وأخواله.
ملخص اللسان
1.    نضد: نَضَدْتُ المَتاعَ أَنْضِدُه، بالكسر، نَضْداً ونَضَّدْتُه:  جَعَلْتُ بعضَه على بعض؛ضَمَمْتُ بَعْضَه إِلى بعض.والتَّنْضِيدُ: مثله شُدِّد للمبالغة في وضعه مُتراصِفاً.والنَّضَدُ، بالتحريك: ما نُضِّدَ من مَتاعِ البيت،
2.     النَّضَدُ ما فسره ا وهو بمعنى المَنْضُود. والنَّضَدُ:  السَّحابُ المتراكم وكذلك أَنضادُ السحاب: ما تراكبَ منه
3.     وأَنضادُ الجِبالِ: جَنادِلُ بعضُها فوق  بعض؛
4.  لها طَلْعٌ نَضِيدٌ؛ أَي  منضود؛ وفيه أَيضاً: وطَلْحٍ مَنْضُود؛ طلع نضيد يعني  الكُفُرّى ما دام في أَكمامه فهو نَضِيدٌ، وقيل: النَّضِيدُ شِبْهُ مِشْجَبٍ  نُضِّدَتْ عليه الثيابُ، ومعنى منضود بعضُه فوق بعض، فإِذا خرج من أَكمامِه  فليس بِنَضِيدٍ.
5.     وأَنضادُ القوم: جماعتُهم وعددُهم. والنضَدُ: الأَعْمام والأَخوال  المتقدّمون في الشرف، والجمع أَنضادٌ؛
6.    والنضَدُ: الشريف من الرجال، والجمع  أَنْضادٌ.
لسان العرب
● - نضد: نَضَدْتُ المَتاعَ أَنْضِدُه، بالكسر، نَضْداً ونَضَّدْتُه:  جَعَلْتُ بعضَه على بعض؛ وفي التهذيب: ضَمَمْتُ بَعْضَه إِلى بعض.  والتَّنْضِيدُ: مثله شُدِّد للمبالغة في وضعه مُتراصِفاً.  والنَّضَدُ، بالتحريك: ما نُضِّدَ من مَتاعِ البيت، وفي الصحاح: متاعُ  البيتِ المَنْضُودُ بعْضُه فوق بعض، وقيل: عامَّتُه، وقيل: هو خِيارُه  وحُرُّه، والأَوَّل أَولى. والنَّضَدُ: ما نُضِّدَ من متاع البيت، مثَّل به  سيبويه وفسره السيرافي، والجمع من كل ذلك أَنْضادٌ؛ قال النابغة:  خَلَّتْ سَبِيلَ أَتِيٍّ كان يَحْبِسُه،  ورفَّعَتْه إِلى السَّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ  وفي الحديث: أَنّ الوحي، وقيل جبريل، احْتَبَسَ أَياماً فلما نزل  استبطأَه النبي، صلى الله عليه وسلم، فَذَكر أن احتباسَه كان لِكَلْبٍ كان تحت  نَضَدٍ لهم؛ والنَّضَدُ: السريرُ يُنَضَّدُ عليه المتاعُ والثيابُ. قال  الليث: النَّضَدُ السريرُ في بيت النابغة؛ قال الأَزهري: وهو غلط إِنما  النَّضَدُ ما فسره ابن السكيت، وهو بمعنى المَنْضُود. والنَّضَدُ:  السَّحابُ المتراكم؛ أَنشد ابن الأَعرابي:  أَلا تَسْأَل الأَطْلالَ بالجَرَعِ العُفْرِ؟  سَقاهُنَّ رَبِّي صَوْبَ ذي نَضَدٍ صُمْرِ  والجمع أَنضادٌ. ونَضَدَ الشيءَ: جَعَلَ بعضَه على بعض مُتَّسِقاً أَو  بعضه على بعض، والنَّضَدُ الاسم، وهو من حُرِّ المتاعِ يُنَضَّدُ بعضه فوق  بعض، وذلك الموضع يسمى نَضَداً. وأَنضادُ الجِبالِ: جَنادِلُ بعضُها فوق  بعض؛ وكذلك أَنضادُ السحاب: ما تراكبَ منه؛ وأَما قول رؤبة يصف جيشاً:  إِذا تَدانَى لم يُفَرَّجْ أَجَمُهْ،  يُرْجِفُ أَنْضادَ الجِبالِ هَزَمُه  فإِنّ أَنضادَ الجِبالِ ما تراصَفَ مِن حِجارتها بعضها فوق بعض. وطَلْعٌ  نَضِيدٌ: قد رَكِبَ بعضُه بعضاً. وفي التنزيل: لها طَلْعٌ نَضِيدٌ؛ أَي  منضود؛ وفيه أَيضاً: وطَلْحٍ مَنْضُود؛ قال الفراء: طلع نضيد يعني  الكُفُرّى ما دام في أَكمامه فهو نَضِيدٌ، وقيل: النَّضِيدُ شِبْهُ مِشْجَبٍ  نُضِّدَتْ عليه الثيابُ، ومعنى منضود بعضُه فوق بعض، فإِذا خرج من أَكمامِه  فليس بِنَضِيدٍ. وقال غيره في قوله: وطَلْحٍ مَنْضُودٍ، هو الذي نُضِّدَ  بالحمل من أَوله إِلى آخره أَو بالورق ليس دونه سُوق بارزة، وقيل في  قوله في الحديث: إِن الكلب كان تحت نَضَدٍ لهم أَي كان تحت مِشْجَبٍ  نُضِّدَتْ عليه الثيابُ والآثاثُ، وسمي السرير نَضَداً لأَن النَّضَدَ عليه. وفي  حديث أَبي بكر: لَتَتَّخِذُنَّ نَضائِدَ الدِّيباجِ وسُتورَ الحَريرِ  ولَتَأْلَمُنَّ النَّوْمَ على الصُّوفِ الأَذَرِيّ  (* قوله «الأذري» كذا  بالأصل وفي شرح القاموس الأذربي) كما يَأْلَمُ أَحدُكُمُ النَّوْمَ على  حَسَكِ السَّعْدانِ؛ قال المبرد: قوله نَضائِدَ الدِّيباجِ أَي الوَسائدَ،  واحدها نَضِيدةٌ وهي الوسادةُ وما حُشِي من المتاع؛ وأَنشد:  وقَرَّبَتْ خُدّامُها الوَسائِدا،  حتى إِذا ما عَلَّوُا النَّضائِدا  قال: والعرب تقول لجماعة ذلك النضَدُ؛ وأَنشد:  ورَفَّعَتْه إِلى السَّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ  وفي حديث مسروق: شجرُ الجنة نَضِيدٌ من أَصلها إِلى فرعها أَي ليس لها  سُوق بارِزَةٌ ولكنها مَنْضُودةٌ بالورق والثمارِ من أَسفلها إِلى  أَعلاها، وهو فَعِيل بمعنى مفعول.  وأَنضادُ القوم: جماعتُهم وعددُهم. والنضَدُ: الأَعْمام والأَخوال  المتقدّمون في الشرف، والجمع أَنضادٌ؛ قال الأَعشى:  وقَوْمُك إِنْ يَضْمَنُوا جارةً،  يَكُونوا بِمَوضِعِ أَنْضادِها  أَراد أَنهم كانوا بموضع ذوي شرفها وأَحسابها؛ وقال رؤبة:  لا تُوعِدَنِّي حَيَّةٌ بالنَّكْزِ،  أَنا ابنُ أَنْضادٍ إِليها أَرْزي  ونَضَدْتُ اللَّبِنَ على الميت. والنضَدُ: الشريف من الرجال، والجمع  أَنْضادٌ.  ونَضادِ: جبَلٌ بالحجاز؛ قال كثير عَزَّة:  كأَنّ المَطايا تَتَّقِي، من زُبانةٍ،  مَناكِبَ رُكْنٍ من نَضادٍ مُلَمْلَمِ  (* قوله «مناكب» في ياقوت مناكد).
مقاييس اللغة:
(نضد) النون والضاد والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَمّ شيءٍ إلى شيءٍ في اتِّساقٍ وجمعٍ، منتصباً أو عريضاً. ونَضَدْتُ الشيءَ بعضَه إلى بعضٍ متَّسقاً أو مِن فَوق. والنَّضَد: المنضود من الثِّياب. قال النابغة:
خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])
والنَّضَد: السَّرِيرُ يُنضَد عليه المتاع. وأنْضاد الجِبال: جنادلُ بعضُها فوق بعض. والنَّضَد من السَّحاب كالصَّبير، يكون بعضُه إلى بعض، والجمع أنضاد. وأنضادُ القوم: جماعاتهم وعَدَدُهم. ونَضَدُ الرَّجُلِ: أعمامُه وأخوالُه الذين يتجمَّعون لنُصرته. والنَّضَد: الشَّرَف. ونَضائد الدِّيباج: جمع نَضِيدة، وهي الوِسادةُ وما حُشِيَ من المَتَاع. قال ابن دريد([8]): وما نُضِد بعضُه على بعضٍ فهو نَضِيد.
القاموس المحيط:
نَضَدَ مَتاعَهُ يَنْضِدُهُ جَعَلَ بعضَه فوقَ بعضٍ، كنَضَّدَهُ، فهو مَنْضودٌ ونَضيدٌ ومُنَضَّدٌ. والنَّضَدُ، محركةً ما نُضِدَ من مَتاعٍ، أو خِيارُهُ، والسَّريرُ يُنَضَّدُ عليه، والشَّرَفُ، والشريفُ، والناقةُ السَّمينةُ، كالنَّضودِ. والْأَنْضادُ الجمعُ، ومن القومِ جَماعَتُهُمْ، وعَدَدُهُمْ، ومن الجِبالِ جَنادِلُ بعضُها فوقَ بعضٍ، ومن السَّحابِ ما تَراكَمَ وتَراكَبَ. والنَّضيدَةُ الوِسادَةُ، وما حُشِيَ من المَتاعِ. وكقَطامِ جبلٌ بالعالِيَةِ، ويُؤَنَّثُ، وتَميمُ تُجْريهِ مُجْرَى ما لا يَنْصَرِفُ. وانْتَضَدَ بالمكانِ أقامَ.
تاج العروس:
ن ض د
نَضَدَ متضاعَه يَنْضِدُه من حدّ ضَرَب : جعلَ بعْضَه فوقَ بَعضٍ . وفي التهذيب : ضَمَّ بَعضَه إِلى بعضٍ وزاد في الأَساس : مُتَّسِقاً أَو مرْكُوماً كنَضَّده تَنضيداً شُدِّد للمبالغة في وَضْعِه مُتَراصِفاً فهو منْضُود ونَضِيدٌ ومُنَضَّدٌ . وفي التنزيل " لها طَلْعٌ نَضِيدٌ " أَي منْضَود وقال الفَرَّاءُ : طَلْعٌ نَضِيدٌ يعني الكُفُرَّي ما دامَ في أَكْمَامِه فهو نَضِيدٌ وقيل : النَّضِيد : شِبْهُ مِشْطَبٍ نُضِّدَتْ عليه الثيابُ وقوله تعالى " وطَلْحٍ مَنْضُودٍ " أَي بعضُه فوق بعضٍ فإِذا خَرَجَ مِن أَكمامه فليس بِنَضيدٍ وقال غيره : المَنْضُود : هو الذي نُضِّد بالحَمْلِ من أَوَّله إِلى آخرِه أَو بالوَرَقِ ليس دُونَه سُوقٌ بارِزَةٌ وفي حديث مسروق شَجَرُ الجَنَّة نَضِيدٌ مِن أَصْلِها إِلى فَرْعِها أَي ليس لها سُوقٌ بارِزَةٌ ولكِنَّهَا مَنضودَةٌ بالوَرَقِ والثِّمَارِ مِن أَسْفَلِهَا إِلى أَعلاها . والنَّضَدُ مُحرَّكَةً : ما نَضِدَ مِن مَتاع البيتِ المَنْضودِ بَعْضُه فوق بعضٍ كذافي الصحاح أَو عَامَّتُه أَو خِيَارُهُ وحُرُّه والأَوَّل أَوْلَى قال النابِغة :
خَلَّتْ سَبِيلَ أَتِيٍّ كَانَ يحْبِسه ... وَرَفَّعَتْه إِلى السِّجْفَيْنِ فَالنَّضَدِ في الحديث واحْتَبَس جبْرِيلُ أَيَّاماً فلما نَزَلَ استَبْطَأَه النبيُّ صلى اللهُ عَليه وسلَّمَ فذَكَر أَنَّ احْتِبَاسَه كانَ لِكَلْبٍ تَحْتَ نَضَدٍ لهم قال ابنُ الأَثير وغيرُه : النَّضَدُ : السِّريرُ يُنَضَّدُ عَليه المَتَاعُ والثِّيَابُ سُمِّيَ نَضَداً لأَن النَّضدَ عليه وقال الليثُ : النَّضَد في بيت النابغةِ : السَّرِيرُ قال الأَزهريّ : وهو غَلَطٌ إِنما النَّضَد ما فَسَّره ابنُ السِّكِّيتِ وهو بمعنى المَنْضُود . من المَجَازِ : النَّضَدُ : الأَعْمَام والأَخْوَال المُتَقَدِّمُونَ في الشَّرَف والجَمْعُ أَنْضَادٌ قال الأَعشى :
وقَوْمُكِ إِنْ يَضْمَنُوا جَارَةً ... يَكُونُوا بِمَوْضِعِ أَنْضَادِهَا أَرادَ أَنهم كانُوا بمَوْضِعِ ذَوِي شَرَفِها وأَحسابِها . وفي الأَساس : ولبنِي فُلان نَضَدٌ أَي عِزٌّ وشَرَفٌ . الشَّرِيفُ من الرّجال والجمْع أَنْضَادٌ وأَنشدَ الجوهريُّ قولَ رُؤبَةَ :
لا تُوعِدّنِّي حَيَّةً بالنَّكْزِ ... أَنَا ابْنُ أَنْضَادٍ إِلَيها أَزْرِي
من المَجاز : النَّضَد : الناقَةُ السَّمِينةُ تَشْبِيهاً بالسَّرير عليه نَضَدٌ كالنَّضَودِ كصَبُورٍ والأَنْضَادُ الجَمْعُ من كُلِّ ذلك . الأَنْضَادُ من القَوْمِ : جَمَاعَتُهم وعَدَدُهم ويقال : هم أَعْضَادُه وأَنْضَادُه لعَدِيده وأَنصارِه وهو مَجاغز . الأَنْضَادُ مِن الجِبَالِ جَنَادِلُ بَعضُها فوق بعضٍ وقال رُؤبَةُ يصِف جيشاً
إِذا تَدَانَى لَمْ يُفَرَّجْ أَجَمُهْ ... يُرْجِفُ أَنْضَادَ الجِبَالِ هَزَمُه أَراد ما تراصفَ مِن حِجارتها بعضها فوق بعْضٍ . من المجاز الأَنْضَاد من السَّحاب : ما تَراكَمَ واتَّسق وتَراكَبَ منه وأَنشد ابنُ الأَعرابيّ :
" أَلاَ تَسَلُ الأَطْلاَلَ بِالجَرَعِ العُفْرِسَقَاهُنَّ ربِّي صَوْبَ ذِي نَضَدٍ ضُمْرِ والنَّضِيدةُ : الوِسادةُ جمْعُها النَّضائِدُ عن المُبرّد وبه فسّر حديث أَبي بكْرٍ رضي الله عنه لَتَتَّخِذُنَّ نَضَائدَ الدِّيباجِ وسُتُورَ الحريرِ ولَتَأْلَمُنُّ النَّوْمَ على الصُّوفِ الأَذْربِيِّ كَما يأْلَمُ النَّومَ أَحدُكم على حَسَكِ السَّعْدانِ قال المبرّد : نَضائدُ الدِّيباج أَي الوسائد . النَّضِيدة أَيضاً : ما حُشِيَ مِن المَتَاعِ وأَنشد :
وقَرَّبتْ خُدَّامُها الوسائِدَا ... حتَّى إِذا ما عَلَّوُا النَّضَائِدَا قال : والعرب تقول لجماعة ذلك : النَّضَدُ . في المثَل أَثْقَلُ مِن نَضَادِ كقَطَامِ : جَبلٌ بالعالِيةِ وفي بعض النُّسخ : بالطَّائف . وفي اللسان : بالحِجاز يُذَكَّر ويُؤَنَّثُ قال الأَصمعيُّ وذَكرَ النِّيرَ : وثَمَّ جَبَلٌ لِغَنِيٍّ أَيضاً يقال له نَضَادِ في جَوْفِ النِّيرِ والنِّيرُ لغاضِرَةِ قَيْسٍ . وبشَرْقِيّ نَضَادِ الجَثْجاثَةُ ويُبنَى عند أَهلِ الحِجاز على الكَسْر وتَمِيمٌ تُجرِيهِ مُجْرَى مالا يَنْصرِفُ قال :
لَو كَانَ مِنْ حضَنٍ تَضَاءَلَ مَتْنُه ... أَوْ مِنْ نَضَادِ بَكَى علَيْهِ نَضَادُ وقال كُثْيِّر عَزَّةَ يصْرِفه :
كَأَنَّ المطَايا تَتَّقِي مِنْ زُبانَةٍ ... منَاكِبَ رُكْنِ مِنْ نَضَادٍ مُلَمْلَمِ وقال قَيْسُ بنُ زُهيْرٍ العبْسِيُّ :
كَأَنِّي إِذ أَنَخْتُ إِلى ابْنِ قُرْطٍ ... عقَلْتُ إِلى يلَمْلَمَ أَوْ نَضَادِ ويقال له : نَضَادُ النِّيرِ والنِّير جَبلٌ ونَضَاد أَطْولُ موْضِعٍ فيه قال ابنُ دارةَ :
وأَنْتَ جنِيبٌ لِلْهوى يوْمَ عاقِلٍ ... ويوْمَ نَضَادِ النِّيرِ أَنْتَ جَنِيبُ من المَجاز : انْتَضَدَ بالمكَانِ : أَقامَ به نقله الصاغَانيُّ . ومما يستردك عليه : رَأْيٌ مُنَضَّدٌ : مُرصَّف . وتَنَضَّدَت الأَسنانُ . وما أَحْسنَ تَنْضِيدَها . ونَضَدْتُ اللَّبِنُ على المَيتِ . وانتضَدَ الشيءُ : اجْتَمعَ

##### Türkçe

نضd
**نَضَدَ** - **يَنْضِدُ** - **نَضِيْد** - **مَنْضُوْد**
**نَضَدَ - يَنْضِدُ** + varlık + şeyler: onları yığar ve onları birbiri üstüne uyumlu bir biçimde yerleştirir; böylece yüzeyleri birbirleri üzerine düzgünleşir
**نَضِيْد**: “**فعيل**” vezninde; **نَضَدَ - يَنْضِدُ**’den mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: sıkıca ve uyumla birbiri üstüne yığılmış ve bindirilmiş
**مَنْضُوْد**: **نَضَدَ - يَنْضِدُ**’den ism-i mef’ûl: uyumlu bir biçimde birbiri üstüne bindirilmiş kılınan; böylece yüzeyleri birbirleri üzerine düzgünleşir

Ve lafız, “bir varlığı bir varlığa, yan yana sıkışık tabakalar yahut birbiri üstüne olacak şekilde toplama ve sıkma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
كَفَتَ - يَكْفِتُ، رَصَّ - يَرُصُّ، لَبَدَ - يَلْبُدُ، وَبَرَ - يَبِرُ، نَضَدَ - يَنْضِدُ، طَبَقَ - يَطْبِقُ

**نضيد**
	﴿Ve hurma ağaçları: yüksek; onlar için **طلع نضيد** (10)﴾ ق

**منضود**
	﴿Artık emrimiz gelince, onun üstünü altı yaptık ve onların üzerine, **سجيل**’den **منضود** taşlar yağdırdık (82)﴾ Hûd ﴿ve **طلح منضود**(29)﴾ el-Vâkıa

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**نضد**] ن ض د: **نَضَدَ** eşyasını: onun bir kısmını bir kısmı üzerine koydu; babı **ضرب**’dır. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿**من سجيل منضود**﴾. Ve **نَضَّدَهُ**’yu da **تَنْضِيدَاً** (diye) söyledi; ayrıca onu sıralı olarak koymada mübalağa için. Dedim ki: **النَّضِيدُ** **المنضود**’dur; ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿onun için **طلع نَضِيدٌ**﴾.

er-Râgıb
**نضد**
- Denilir: **نضدت المتاع بعضه على بعض**: onu attın; o da **منضود** ve **نضيد** olur. Ve **النضد**: üzerine eşyanın dizildiği sedir; ondan ödünç alındı: }**طلع نضيد**﴿[ق/ 10]. Ve Yüce Allah dedi:﴾**وطلع منضود**{ [الواقعة/29]. Ve onunla birikmiş bulut benzetildi; ona **النضد** denildi. Ve **أنضاد القوم**: onların cemaatleridir. Ve **نضد الرجل**: amcalarından ve dayılarından kendisiyle güçlendiği kimse(ler)dir.

Lisân özeti
1.	**نضد**: **نَضَدْتُ المَتاعَ أَنْضِدُه**; kesre ile; **نَضْداً** ve **نَضَّدْتُه**: onun bir kısmını bir kısmı üzerine yaptım; onun bir kısmını bir kısmına kattım. Ve **التَّنْضِيدُ**: onun gibidir; onu sıralı olarak koymada mübalağa için şeddelendi. Ve **النَّضَدُ**, hareke ile: ev eşyasından dizilmiş olan şey.
2.	**النَّضَدُ**: onu açıklayan şeydir; ve **المَنْضُود** manasındadır. Ve **النَّضَدُ**: birikmiş buluttur; yine **أَنضادُ السحاب**: ondan üst üste binmiş olan şey.
3.	Ve **أَنضادُ الجِبالِ**: taş yığınları; onların bir kısmı bir kısmı üstündedir.
4.	﴿onun için **طَلْعٌ نَضِيدٌ**﴾; yani **منضود**. Ve onda ayrıca: ﴿ve **طَلْحٍ مَنْضُود**﴾. **طلع نضيد** demek: **الكُفُرّى**; kılıflarında bulunduğu müddetçe o **نَضِيدٌ**’dir. Ve denildi: **النَّضِيدُ** elbiselerin üzerine dizildiği, askılığa benzer bir şeydir. Ve **منضود**’un manası: onun bir kısmı bir kısmı üstündedir; artık kılıflarından çıkınca **بِنَضِيدٍ** değildir.
5.	Ve **أَنضادُ القوم**: onların cemaatleri ve sayılarıdır. Ve **النضَدُ**: şerefte öne geçmiş amcalar ve dayılardır; çoğulu **أَنضادٌ**’dır.
6.	Ve **النضَدُ**: erkeklerden şerefli olan; çoğulu **أَنْضادٌ**’dır.

Lisânü’l-ʿArab
● - **نضد**: **نَضَدْتُ المَتاعَ أَنْضِدُه**; kesre ile; **نَضْداً** ve **نَضَّدْتُه**: onun bir kısmını bir kısmı üzerine yaptım. Ve **التهذيب**’de: onun bir kısmını bir kısmına kattım. Ve **التَّنْضِيدُ**: onun gibidir; onu sıralı olarak koymada mübalağa için şeddelendi. Ve **النَّضَدُ**, hareke ile: ev eşyasından dizilmiş olan şey. Ve **الصحاح**’ta: ev eşyası; **المَنْضُودُ**; onun bir kısmı bir kısmı üstündedir. Ve denildi: onun geneli. Ve denildi: onun seçkini ve kıymetlisi. Birincisi daha evlâdır. Ve **النَّضَدُ**: ev eşyasından dizilmiş olan şeydir; Sîbeveyh onu örnek verdi ve Sîrâfî onu açıkladı. Bütün bunların çoğulu **أَنْضادٌ**’dır. Nâbiga dedi:
خَلَّتْ سَبِيلَ أَتِيٍّ كان يَحْبِسُه،
ورفَّعَتْه إِلى السَّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ
Ve hadiste: vahyin, denildi ki Cebrâil’in, günlerce geciktiği; inince Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu geç buldu; onun gecikmesinin, onların bir **نَضَد**’ının altında bulunan bir köpek sebebiyle olduğunu zikretti. Ve **النَّضَدُ**: üzerine eşya ve elbiselerin dizildiği sedirdir. Leys dedi: **النَّضَدُ**, Nâbiga’nın evindeki sedirdir. Ezherî dedi: bu yanlıştır; **النَّضَدُ** ancak İbnü’s-Sikkît’in açıkladığı şeydir; o da **المَنْضُود** manasındadır. Ve **النَّضَدُ**: birikmiş buluttur. İbnü’l-Aʿrâbî inşâd etti:
أَلا تَسْأَل الأَطْلالَ بالجَرَعِ العُفْرِ؟
سَقاهُنَّ رَبِّي صَوْبَ ذي نَضَدٍ صُمْرِ
Çoğulu **أَنضادٌ**’dır. Ve **نَضَدَ** şeyi: onun bir kısmını bir kısmı üzerine uyumlu kıldı yahut onun bir kısmını bir kısmı üzerine (koydu). Ve **النَّضَدُ** isimdir; o, eşyadan kıymetli olanındandır; onun bir kısmı bir kısmı üstüne dizilir; o yer **نَضَداً** diye adlandırılır. Ve **أَنضادُ الجِبالِ**: taş yığınları; onların bir kısmı bir kısmı üstündedir. Yine **أَنضادُ السحاب**: ondan üst üste binmiş olan şey. Rü’be’nin, bir orduyu vasfederken söylediği söze gelince:
إِذا تَدانَى لم يُفَرَّجْ أَجَمُهْ،
يُرْجِفُ أَنْضادَ الجِبالِ هَزَمُه
Şüphesiz **أَنضادُ الجِبالِ**, taşlarının bir kısmının bir kısmı üstüne sıkışık dizilmiş olanıdır. Ve **طَلْعٌ نَضِيدٌ**: onun bir kısmı bir kısmına binmiştir. Tenzîlde: ﴿onun için **طَلْعٌ نَضِيدٌ**﴾; yani **منضود**. Ve onda ayrıca: ﴿ve **طَلْحٍ مَنْضُود**﴾. Ferrâ dedi: **طلع نضيد** demek: **الكُفُرّى**; kılıflarında bulunduğu müddetçe o **نَضِيدٌ**’dir. Ve denildi: **النَّضِيدُ** elbiselerin üzerine dizildiği, askılığa benzer bir şeydir. Ve **منضود**’un manası: onun bir kısmı bir kısmı üstündedir; artık kılıflarından çıkınca **بِنَضِيدٍ** değildir. Başkası, ﴿ve **طَلْحٍ مَنْضُودٍ**﴾ sözünde dedi ki: o, başından sonuna kadar yük ile yahut yaprak ile dizilmiş olandır; onun altında belirgin gövdeler yoktur. Ve hadisteki ﴿köpek onların bir **نَضَد**’ının altındaydı﴾ sözünde denildi: yani elbiselerin ve eşyanın üzerine dizildiği bir askılığın altındaydı. Sedir, üzerine **النَّضَد** (konduğu) için **نَضَداً** diye adlandırıldı. Ebû Bekir hadîsinde: “Mutlaka **نَضائِدَ الدِّيباجِ** ve ipek perdeler edineceksiniz; ve mutlaka **الصُّوفِ الأَذَرِيّ** üzerinde uyumaktan, sizden birinizin **حَسَكِ السَّعْدانِ** üzerinde uyumaktan acı duyduğu gibi acı duyacaksınız.” Müberred dedi: **نَضائِدَ الدِّيباجِ** sözü: yani yastıklar; onun teki **نَضِيدةٌ**’dir; o, yastıktır ve eşyadan doldurulmuş olan şeydir. Ve inşâd etti:
وقَرَّبَتْ خُدّامُها الوَسائِدا،
حتى إِذا ما عَلَّوُا النَّضائِدا
Dedi ki: Araplar, bunun cemaatine **النضَدُ** der. Ve inşâd etti:
ورَفَّعَتْه إِلى السَّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ
Mesrûk hadîsinde: “Cennet ağacı, kökünden dalına kadar **نَضِيدٌ**’dir”; yani onun belirgin gövdeleri yoktur; fakat o, aşağısından yukarısına kadar yaprak ve meyvelerle **مَنْضُودةٌ**’dur. O, mef’ûl manasında **فَعِيل**’dir. Ve **أَنضادُ القوم**: onların cemaatleri ve sayılarıdır. Ve **النضَدُ**: şerefte öne geçmiş amcalar ve dayılardır; çoğulu **أَنضادٌ**’dır. Aʿşâ dedi:
وقَوْمُك إِنْ يَضْمَنُوا جارةً،
يَكُونوا بِمَوضِعِ أَنْضادِها
Onların, onun şeref ve soy sahiplerinin yerinde olduklarını kastetti. Rü’be dedi:
لا تُوعِدَنِّي حَيَّةٌ بالنَّكْزِ،
أَنا ابنُ أَنْضادٍ إِليها أَرْزي
Ve **نَضَدْتُ اللَّبِنَ على الميت**. Ve **النضَدُ**: erkeklerden şerefli olan; çoğulu **أَنْضادٌ**’dır. Ve **نَضادِ**: Hicaz’da bir dağdır. Kesîr ʿAzze dedi:
كأَنّ المَطايا تَتَّقِي، من زُبانةٍ،
مَناكِبَ رُكْنٍ من نَضادٍ مُلَمْلَمِ

Maqâyîsü’l-Luğa:
(**نضد**) **النون** ve **الضاد** ve **الدال**, sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeye, uyum ve toplama içinde, dik yahut enine olarak katmayı gösterir. Ve **نَضَدْتُ** şeyi: onun bir kısmını bir kısmına uyumlu olarak yahut üstten (kattım). Ve **النَّضَد**: elbiselerden dizilmiş olan. Nâbiga dedi:
خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])
Ve **النَّضَد**: üzerine eşyanın dizildiği sedirdir. Ve **أنْضاد الجِبال**: taş yığınları; onların bir kısmı bir kısmı üstündedir. Ve buluttan **النَّضَد**, **الصَّبير** gibidir; onun bir kısmı bir kısmınadır; çoğulu **أنضاد**. Ve **أنضادُ القوم**: onların cemaatleri ve sayılarıdır. Ve **نَضَدُ الرَّجُلِ**: onun yardımına toplanan amcaları ve dayılarıdır. Ve **النَّضَد**: şereftir. Ve **نَضائد الدِّيباج**: **نَضِيدة**’nin çoğuludur; o, yastıktır ve eşyadan doldurulmuş olan şeydir. İbn Düreyd dedi([8]): onun bir kısmı bir kısmı üzerine dizilmiş olan şey, işte o **نَضِيد**’dir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**نَضَدَ** eşyasını, **يَنْضِدُهُ**: onun bir kısmını bir kısmı üstüne yaptı; **كنَضَّدَهُ** (gibi). O da **مَنْضودٌ** ve **نَضيدٌ** ve **مُنَضَّدٌ**’dur. Ve **النَّضَدُ**, harekeli olarak: eşyadan dizilmiş olan şey; yahut onun seçkini. Ve üzerine dizilen sedir. Ve şeref. Ve şerefli (kimse). Ve semiz dişi deve; **كالنَّضودِ**. Ve **الْأَنْضادُ**: çoğuldur. Kavimden: onların cemaatleri ve sayıları. Dağlardan: onların bir kısmı bir kısmı üstünde olan taş yığınları. Buluttan: birikmiş ve üst üste binmiş olan şey. Ve **النَّضيدَةُ**: yastık; ve eşyadan doldurulmuş olan şey. Ve **كقَطامِ**: yüksek bölgede bir dağdır; müennes yapılır. Temîm onu, munsarif olmayanın yürütümü üzere yürütür. Ve **انْتَضَدَ** mekânda: ikamet etti.

Tâcü’l-ʿArûs:
ن ض د
**نَضَدَ** eşyasını, **يَنْضِدُه**; **ضَرَب** haddi üzere: onun bir kısmını bir kısmı üstüne yaptı. Ve **التهذيب**’de: onun bir kısmını bir kısmına kattı. Ve **الأَساس**’ta artırdı: uyumlu yahut yığılmış olarak. **كنَضَّده تَنضيداً**: onu sıralı olarak koymada mübalağa için şeddelendi; o da **منْضُود** ve **نَضِيدٌ** ve **مُنَضَّدٌ**’dir. Tenzîlde: “﴿onun için **طَلْعٌ نَضِيدٌ**﴾”; yani **منْضَود**. Ferrâ dedi: **طَلْعٌ نَضِيدٌ** demek: **الكُفُرَّي**; kılıflarında bulunduğu müddetçe o **نَضِيدٌ**’dir. Ve denildi: **النَّضِيد** elbiselerin üzerine dizildiği, **مِشْطَب** benzeri bir şeydir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “﴿ve **طَلْحٍ مَنْضُودٍ**﴾”; yani onun bir kısmı bir kısmı üstündedir; artık kılıflarından çıkınca **بِنَضيدٍ** değildir. Başkası dedi ki: **المَنْضُود**: başından sonuna kadar yük ile yahut yaprak ile dizilmiş olandır; onun altında belirgin gövde yoktur. Mesrûk hadîsinde: “Cennet ağacı, kökünden dalına kadar **نَضِيدٌ**’dir”; yani onun belirgin gövdeleri yoktur; fakat o, aşağısından yukarısına kadar yaprak ve meyvelerle **مَنضودَةٌ**’dur. Ve **النَّضَدُ** harekeli olarak: ev eşyasından dizilmiş olan şey; onun bir kısmı bir kısmı üstündedir; **الصحاح**’ta böyledir. Yahut onun geneli. Yahut onun seçkini ve kıymetlisi. Birincisi daha evlâdır. Nâbiga dedi:
خَلَّتْ سَبِيلَ أَتِيٍّ كَانَ يحْبِسه ... وَرَفَّعَتْه إِلى السِّجْفَيْنِ فَالنَّضَدِ
Hadiste: Cebrâil günlerce gecikti; inince Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, onu geç buldu; onun gecikmesinin, onların bir **نَضَد**’ının altında bulunan bir köpek sebebiyle olduğunu zikretti. İbnü’l-Esîr ve başkası dedi: **النَّضَدُ**: üzerine eşya ve elbiselerin dizildiği sedirdir; üzerine **النَّضد** (konduğu) için **نَضَداً** diye adlandırıldı. Leys dedi: **النَّضَد** Nâbiga’nın evinde: sedirdir. Ezherî dedi: bu yanlıştır; **النَّضَد** ancak İbnü’s-Sikkît’in açıkladığı şeydir; o da **المَنْضُود** manasındadır. Mecazdandır: **النَّضَدُ**: şerefte öne geçmiş amcalar ve dayılar; çoğulu **أَنْضَادٌ**. Aʿşâ dedi:
وقَوْمُكِ إِنْ يَضْمَنُوا جَارَةً ... يَكُونُوا بِمَوْضِعِ أَنْضَادِهَا
Onların, onun şeref ve soy sahiplerinin yerinde olduklarını kastetti. Ve **الأَساس**’ta: “Falancanın oğullarının **نَضَدٌ**’i vardır”; yani izzet ve şeref. Erkeklerden şerefli olan; çoğulu **أَنْضَادٌ**. Cevherî, Rü’be’nin sözünü inşâd etti:
لا تُوعِدّنِّي حَيَّةً بالنَّكْزِ ... أَنَا ابْنُ أَنْضَادٍ إِلَيها أَزْرِي
Mecazdandır: **النَّضَد**: semiz dişi deve; üzerine **نَضَدٌ** olan sedire benzetme olarak; **كالنَّضَودِ**; **كصَبُورٍ**. Ve **الأَنْضَادُ**: bütün bunların çoğuludur. Kavimden **الأَنْضَادُ**: onların cemaatleri ve sayılarıdır. Ve denilir: onlar onun **أَعْضَادُه**’u ve **أَنْضَادُه**’udur; onun çokluğu ve yardımcıları için; o mecazdır. Dağlardan **الأَنْضَادُ**: onların bir kısmı bir kısmı üstünde olan taş yığınlarıdır. Rü’be, bir orduyu vasfederken dedi:
إِذا تَدَانَى لَمْ يُفَرَّجْ أَجَمُهْ ... يُرْجِفُ أَنْضَادَ الجِبَالِ هَزَمُه
Taşlarının bir kısmının bir kısmı üstüne sıkışık dizilmiş olanı kastetti. Mecazdandır: buluttan **الأَنْضَاد**: ondan birikmiş, uyumlu olmuş ve üst üste binmiş olan şey. İbnü’l-Aʿrâbî inşâd etti:
" أَلاَ تَسَلُ الأَطْلاَلَ بِالجَرَعِ العُفْرِسَقَاهُنَّ ربِّي صَوْبَ ذِي نَضَدٍ ضُمْرِ
Ve **النَّضِيدةُ**: yastıktır; çoğulu **النَّضائِدُ**; Müberred’den. Ve onunla, Ebû Bekir hadîsi açıklandı: “Mutlaka **نَضَائدَ الدِّيباجِ** ve ipek perdeler edineceksiniz...” Müberred dedi: **نَضائدُ الدِّيباج** yani yastıklar. **النَّضِيدة** ayrıca: eşyadan doldurulmuş olan şeydir. Ve inşâd etti:
وقَرَّبتْ خُدَّامُها الوسائِدَا ... حتَّى إِذا ما عَلَّوُا النَّضَائِدَا
Dedi ki: Araplar, bunun cemaatine: **النَّضَدُ** der. Meselde: “**أَثْقَلُ مِن نَضَادِ**”. **كقَطَامِ**: yüksek bölgede bir dağdır; bazı nüshalarda: Tâif’te. **اللسان**’da: Hicaz’da; müzekker yapılır ve müennes yapılır. Asmaʿî dedi ve **النِّيرَ**’i zikretti: “Ve orada, Ganî’ye ait bir dağ da vardır; ona da **نَضَادِ** denir; **النِّيرِ**’in içindedir; ve **النِّيرُ** Gâdıra(t) Kays’ındır.” Ve **نَضَادِ**’ın doğusunda **الجَثْجاثَةُ** (vardır). Hicaz ehli yanında kesre üzere bina edilir; Temîm onu, munsarif olmayanın yürütümü üzere yürütür. Dedi ki:
لَو كَانَ مِنْ حضَنٍ تَضَاءَلَ مَتْنُه ... أَوْ مِنْ نَضَادِ بَكَى علَيْهِ نَضَادُ
Kesîr ʿAzze dedi; onu munsarif kılarak:
كَأَنَّ المطَايا تَتَّقِي مِنْ زُبانَةٍ ... منَاكِبَ رُكْنِ مِنْ نَضَادٍ مُلَمْلَمِ
Ve ʿAbsî Kays b. Zuheyr dedi:
كَأَنِّي إِذ أَنَخْتُ إِلى ابْنِ قُرْطٍ ... عقَلْتُ إِلى يلَمْلَمَ أَوْ نَضَادِ
Ve ona: **نَضَادُ النِّيرِ** denilir; **النِّير** bir dağdır; ve **نَضَاد** onun içindeki en uzun yerdir. İbn Dâre dedi:
وأَنْتَ جنِيبٌ لِلْهوى يوْمَ عاقِلٍ ... ويوْمَ نَضَادِ النِّيرِ أَنْتَ جَنِيبُ
Mecazdandır: **انْتَضَدَ بالمكَانِ**: orada ikamet etti; Sâğânî onu nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رَأْيٌ مُنَضَّدٌ**: sıralanmış. Ve **تَنَضَّدَت الأَسنانُ**. Ve onun **تَنْضِيدَ**’i ne güzeldir. Ve **نَضَدْتُ اللَّبِنُ على المَيتِ**. Ve **انتضَدَ الشيءُ**: toplandı.
