# نضد — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6%D8%AF/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: نضد

ض د ن
نضد ، ضدن
استعمل من وجوهه : ( نضد ، ضدن ) .
ضدن : أما ضَدَن فإن اللّيثَ أهمله .
وقال ابنُ دُريد : ضَدَنْتُ الشيء ضَدْناً : إذا أصلحْتَه وَسهلتَه ، لغة يمانيّة ، تفرّد به .
نضد : قال الليث : يقال : نَضَد وضَمَد : إذا جَمع وضَمّ . ونَضَد الشيءَ بعضَه إلى بعض مُتّسِقاً ، أو بعضَه على بعضٍ . والنَّضَدُ : الاسم ، وهو من حُرّ المتَاع ، يُنَضَّدُ بعضُه فوق بعض ، وذلك الموضعُ يُسمّى نَضَداً .
الحَرّانيُّ عن ابن السِّكّيت ، قال : النَّضَدُ : مصدر نَضَدْتُ المتاعَ أنضِده نضْداً . والنَّضَدُ : متاعُ البيت ، والجميع أنضاد .
قال النابغة :
خَلَّتْ سبيلَ أَتِيَ كان يَحبِسُه
ورَفّعَتْه إلى السِّجْفيْن فالنَّضَدِ
وفي الحديث : ( أن الوَحْيَ احتبس أيّاماً فلمّا نزل استبطأه النبيُّ فذكر أن احتباسه كان لكلب تحت نَضَد لهم ) .
قالَ الليث : النَّضَدُ : السّريرُ في بيت النابغة ، وهو غلط ، إنما النَّضَدُ ما فسّره ابن السكّيت ، وهو بمعنى المنضود . قال الله جلّ وعزّ : مَّخْضُودٍ وَطَلْحٍ مَّنضُودٍ ) ( الواقعة : 29 ) ، وقال في موضع آخر : ( بَاسِقَاتٍ لَّهَا طَلْعٌ ) ( ق : 10 ) .
قال الفَرّاء : يعني الكُفُرَّى ما دام في أكمامه فهو نضيد ، ومعناهُ منضودٌ بعضُه فوقَ بعض ، فإذا خَرج من أكمامه فليس بنَضِيد .
وقال غيره في قوله : ( مَّخْضُودٍ وَطَلْحٍ مَّنضُودٍ ( : هو الذي نُضِد بالحَمْل من أوله إلى آخره أو بالوَرَق ليس دونَه سُوقٌ بارزة .
وقيل في قوله : ( إن الكَلبَ كان تحتَ نَضَدٍ لهم ) ، أي : أنه كان تحت مِشْجَب
نُضّدت عليه الثيابُ والأثاثُ . وسُمّيَ السّريرُ نَضَداً لأنَّ النَّضدَ عليه .
أبو عبيد عن الأصمعي قال : النَّضَدُ : هم الأعمامُ والأخوالُ ، قال الأعشى :
فقوْمُك إنْ يَضمنُوا جارةً
وكانوا بموضع أنْضادِها
أراد أنهم كانوا بموضع ذوِي شرفِها .
وأما قول رؤبة يصف جيشاً :
إذا تدانَى لم يُفَرَّج أَجَمُه
يُرْجِف أَنْضادَ الجبالِ هَزَمُه
فإن أنضادَ الجبالِ ما تراصَفَ من حجارتها بعضها فوق بعض .

### Türkçe

ض د ن
**نضد** , **ضدن**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: (**نضد** , **ضدن**).

**ضدن**: Amma **ضَدَن**’e gelince, Lîs onu ihmâl etmiştir.
İbn Düreyd dedi: **ضَدَنْتُ** şeyi **ضَدْناً**: onu ıslah ettiğin ve kolaylaştırdığın zaman; Yemenî bir lugattır, bununla tek kalmıştır.

**نضد**: Lîs dedi: Denilir: **نَضَد** ve **ضَمَد**: topladığı ve birleştirdiği zaman. Ve **نَضَد** şeyi, bir kısmını bir kısmına muntazam olarak, yahut bir kısmını bir kısmı üzerine (koydu). Ve **النَّضَدُ**: isimdir; o, eşyanın kıymetlisindendir; onun bir kısmı bir kısmı üstüne **يُنَضَّدُ**; ve o yer **نَضَداً** diye adlandırılır.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten; dedi: **النَّضَدُ**: **نَضَدْتُ** ev eşyasını, onu **أنضِده** **نضْداً** (dememin) masdarıdır. Ve **النَّضَدُ**: ev eşyasıdır; cem‘i **أنضاد**’dır.

Nâbiga dedi:
خَلَّتْ سبيلَ أَتِيَ كان يَحبِسُه
ورَفّعَتْه إلى السِّجْفيْن فالنَّضَدِ

Hadiste: (Vahyin günlerce tutulduğunu; sonra indiğinde Peygamber’in onu geç bulduğunu; ve onun tutulmasının, kendilerinin bir **نَضَد**’ının altında bulunan bir köpek sebebiyle olduğunu zikretti.)

Lîs dedi: **النَّضَدُ**: Nâbiga’nın evindeki sedirdir; bu yanlıştır. Ancak **النَّضَدُ**, İbnü’s-Sikkît’in tefsir ettiği şeydir; ve **المنضود** manasınadır. Allah azze ve celle dedi: ( **مَّخْضُودٍ وَطَلْحٍ مَّنضُودٍ** ) (الواقعة: 29), ve başka bir yerde dedi: ( **بَاسِقَاتٍ لَّهَا طَلْعٌ** ) (ق: 10).

Ferrâ dedi: Yani **الكُفُرَّى** (çiçek tomurcuğu), kılıflarında bulunduğu müddetçe o **نضيد**’dir; manası, bir kısmı bir kısmı üstüne **منضود**’dur; kılıflarından çıktığı zaman ise **نَضِيد** değildir.

Başka biri, şu kavlünde: ( **مَّخْضُودٍ وَطَلْحٍ مَّنضُودٍ** ): o, yük ile başından sonuna kadar, yahut yaprak ile **نُضِد** edilendir; onun altında dışarı çıkmış saplar yoktur, dedi.

Ve şu kavilde denildi: (Köpek onların bir **نَضَد**’ının altında idi): yani, üzerine elbiseler ve eşya dizilmiş bir **مِشْجَب**’in altında idi. Ve sedir **نَضَداً** diye adlandırıldı; çünkü **النَّضدَ** onun üzerindedir.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den; dedi: **النَّضَدُ**: amcalar ve dayılardır. A‘şâ dedi:
فقوْمُك إنْ يَضمنُوا جارةً
وكانوا بموضع أنْضادِها
Onların, onun şereflilerinin bulunduğu yerde olduklarını murad etti.

Ve Rü’be’nin, bir orduyu vasfederek söylediği söze gelince:
إذا تدانَى لم يُفَرَّج أَجَمُه
يُرْجِف أَنْضادَ الجبالِ هَزَمُه
Şu halde **أنضادَ الجبالِ**, taşlarından bir kısmı bir kısmı üstüne yığılmış olan şeydir.
