# نضر (ن-ض-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kalıplanmış (Külçe) altın demektir

- Harfler: ن - ض - ر
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [نَاضِرَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B6%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَاعِلَةٌ | Parlayan | 1 | 1 | [75:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/ayet/75:22.md) |
| [نَضْرَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعْلَةً | Parlaklık | 1 | 1 | [76:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/ayet/76:11.md) |
| [نَضْرَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B6%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | فَعْلَةَ | Parlaklık | 1 | 1 | [83:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/ayet/83:24.md) |

## Mücavir kökler — 9 mücavir (11 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Yüz demektir
2. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Yemm” durgun akan su demektir
3. [شرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Şerareden gelen bir kelimedir
4. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
5. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tanınan ile
6. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
7. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
8. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
9. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نضر |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md), [زهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D8%B1.md), [بهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [بسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bol su ve özsu ile beslenen bitkinin tazece yeşermesi, arı ve katıksız altının yüzeyde parıldaması |
| Çekirdek Özet 2 | İçsel nimet, sürur ve ilahi temaşanın müminlerin simasında oluşturduğu taze, diri ve nurlu canlılık |
| Çekirdek Özet 3 | İçteki arılık ve diriliğin dış yüzeyde zorunlu ve tabii bir letafet olarak belirmesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca yapay bir dış süsleme veya fiziki maden parlaklığına indirgeyerek içsel arılık ve nimet boyutunu dışarıda bırakmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نض | İçsel birikimin, özsuyun veya nemin olgunlaşarak dışarı taşması ve fışkırması ([نضج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AC.md) özsuyun ısıyla kemale ermesi, [نضخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AE.md) suyun şiddetle fışkırması, [نضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF.md) dolgun nesnelerin üst üste dizilmesi) | ر | Çekirdekteki içsel özsu ve olgunluk hareketi, tepe ve yüzey anlamı taşıyan harfin eklenmesiyle çehrede ve yüzeyde beliren taze bir parlaklığa ve canlı bir renge dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçten gelen hayat suyunun, tohumdaki canlılığın ve sürekliliğin hareketini verir. |
| ض | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme imge) | Canlılık özünün derinde toplanmasını, yoğunlaşmasını ve baskıyla yüzeye doğru itilmesini sağlar. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Yoğunlaşan özün en tepe noktada, başta, yüzde ve dış yüzeyde görünür hale gelmesini temsil eder. |
| نضر | Canlılık özünün içeride yoğunlaşıp yüzeyde taze bir parlaklık olarak parlaması | Varlığın özündeki su, arılık ve nimet cevherinin dışa vurarak çehrede taze, canlı ve pürüzsüz bir ışıltı doğurması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın ve yaprağın bol su alarak taptaze yeşermesi ve canlı parıltısı; yabancı maddelerden arındırılmış saf, katıksız altın külçesi ve pürüzsüz ahşap kap. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-A‘şâ tenin katıksız pürüzsüzlüğünü ve parlaklığını saf altın üzerinden şöyle tasvir eder: إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً / عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا |
| Erken Arapça kullanım | Kumeyt b. Zeyd cömertliğin ve şerefin yeşerip meyve vermesini bu kökle anlatır: ورت بك عيدان المكارم كلّها / وأورق عودي في ثراك وأنضرا |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça نضر kökü, Sami dillerinde yeşerme, taze sürgün verme, arılık ve ışıltı ekseninde şekillenen ortak bir semantik katmana dayanır. İbrânîcedeki n-ṣ-r kökü ve bu kökten türeyen netzer kelimesi, kütükten fışkıran taze filizi ve yeşil sürgünü karşılar; kökün taşıdığı tazelik, dirilik ve yeşillik algısı Arapçadaki yaprak tazeliğiyle doğrudan örtüşür. Aramice ve Süryanicede de parıldama ve saflık çağrışımları mevcuttur. Çöl ikliminde yaşayan Sami halkları için hayatın, suyun ve refahın en somut işareti kurumuşluğun zıddı olan taze yeşillik ve arı madenin berraklığıdır. Arapçada kök, hem bitkinin suyla dolup yeşermesini (أخضر ناضر) hem de madenin cüruftan arınarak saf hale gelmesini (ذهب نضار) ifade ederek içsel yetkinliğin dışa yansıyan parlaklığı manasını derinleştirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bitki yaprağının suyla tazelenmesi ve arı altın cevheri | İçteki özsuyun ve saflığın dış yüzeyde taze bir parlaklık üretmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice netzer (taze sürgün, filiz), Aramice n-ṣ-r | Taze bitkisel sürgün, yeşerme ve saf parlaklık ekseninde fonetik ve anlamsal ortaklık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir dilsel bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نضر | Anlamlı | Canlılık, tazelik ve saf ışıltı | Bitkinin suyla yeşermesi, yüzün nimetle parlaması, saf altın | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نرض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîbü’l-Luğa kayıtlarında mühmeldir; Kur'an'da geçmez |
| ضنر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîbü’l-Luğa kayıtlarında mühmeldir; Kur'an'da geçmez |
| ضرن | Anlamlı | Gizlenme, çukur ve pislik | Gizlenilen dar yer, yerdeki çukur veya kirlilik | Hedef kökün açıklık ve arılık anlamına karşıt daralma; Kur'an'da geçmez |
| رنض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîbü’l-Luğa kayıtlarında mühmeldir; Kur'an'da geçmez |
| [رضن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%86.md) | Anlamlı | Taşları üst üste dizmek ve pekiştirmek | Taşları sağlam bir yapı oluşturacak biçimde kat kat yerleştirmek | Katmanlaşma ve sağlamlık boyutu; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نضر | Merkez | Canlılık, tazelik ve nimet ışıltısı | İçteki diriliğin, refahın ve arılığın simada taze bir parlaklık olarak belirmesi | Yaş ve taze güzellik, nimetin dışa vurumu |
| [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Işık ve aydınlanma | Karanlığı gideren fiziksel veya zihinsel aydınlık olup tazelik ve nem unsuru barındırmaz | Aydınlatıcı ışık ve parlaklık |
| [زهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Çiçeklenme ve göz alıcı beyazlık | Çiçeğin açılması gibi dışarıya doğru parıldayan göz alıcı beyazlık ve güzellik | Çiçeksi parlaklık ve beyaz ışıltı |
| [بهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Göz kamaştırma ve üstünlük | Bakanı hayrete düşüren, baskın gelen ve göz alan şiddetli ışıltı | Ezici ve galebe çalan parlaklık |
| [بسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B1.md) | Zıt | Yüzün asılması, kararması ve solması | Korku, mahrumiyet ve keder sebebiyle simanın buruşup tazeliğini yitirmesi | Kıyâme [75:24](https://lisan.digital/tr/ayet/75:24.md) ayetindeki vech karşıtlığı |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نضر | Tazelik, canlılık, saf parlaklık | İçsel arılık ve nemin yüzeydeki diri ışıltısı | Kesin |
| Latince | viriditas, nitor | Taze yeşillik, parlaklık | Bitkisel canlılığı ve yüzey berraklığını karşılar; nimetin simadaki manevi yansımasını kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | bloom, radiance, freshness | Taze çiçeklenme, canlı ışıltı, tazelik | Canlılık ve tazelik parıltısını karşılar; katıksız külçe maden anlamını tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Frische, Blüte, Glanz | Tazelik, çiçek açma hali, ışıltı | Hayat dolu diriliği ve görsel parıltıyı karşılar; sürurun yüze vurması boyutunu dolaylı verir | Güçlü |
| Fransızca | éclat, fraîcheur, épanouissement | Canlı parıltı, tazelik, açılma | Canlılığın yüze ve çevreye yayılmasını karşılar; madeni arılık nüansını tam içermez | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden, Larousse.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| نَاضِرَةٌ | İlahi rüyet ve vuslat neşvesiyle çehrenin taze bir canlılıkla parlaması | Ahirette müminlerin Rablerine bakarken yüzlerinde beliren eşsiz saadet ve dirilik bağlamı (Kıyâme [75:22](https://lisan.digital/tr/ayet/75:22.md)) |
| نَضْرَةً | Korkudan emin kılınan nefsin çehresine bağışlanan nimet tazeliği | Kıyamet gününün şerrinden korunan ebrâra içsel sevincin (sürûr) yanı sıra verilen dışsal güzellik bağlamı (İnsan [76:11](https://lisan.digital/tr/ayet/76:11.md)) |
| نَضْرَةَ النَّعِيمِ | Refah, doyum ve esenliğin simada tanınan canlı ışıltısı | Cennetteki ebrârın yüzlerinde nimetin ve doygunluğun açıkça fark edilen parıltısı bağlamı (Mutaffifîn [83:24](https://lisan.digital/tr/ayet/83:24.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah meselesi ve ahiret halleri | Kıyâme [75:22](https://lisan.digital/tr/ayet/75:22.md)-23 ayetlerindeki nâzıra ile nâdıra ilişkisi; Allah'ın cemaline muhatap olan vechin ilahi nur ve sevinçle parıldaması | Maddi olmayan manevi ve kalıcı dirilik |
| Fıkıh | Zekat ve mübadele malları | Katıksız, alaşımsız saf altın ve gümüşün (en-nizâr/en-nadîr) fıkhî ölçü ve zekat standardı sayılması | Katıksızlık, saflık ve hilesizlik |
| Tefsir | Ahiret nimetlerinin psikolojik ve bedensel yansıması | İnsan [76:11](https://lisan.digital/tr/ayet/76:11.md) ayetindeki nadr ile sürur birlikteliği; sürurun kalpte, nadranın ise yüzde tecelli eden bütüncül mutluluk oluşu | İç duygunun dış organa sirayeti |
| Hadis | Vahyin ve sünnetin korunup aktarılması | نضَّر الله امرأً hadisi uyarınca ilahi tebliği işitip koruyarak nakledenin dünyada ve ahirette diri, aziz ve nurlu kılınması | Vahiy emanetinin insana kazandırdığı canlılık |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İman ve ibadetin insanda oluşturduğu dönüşüm | Fıtrî arılık ve ruhani dirilik | İçsel imanın simada bir canlılık ve letafet olarak görünürleşmesi | İmanın kuru bir kabul değil, bütün bedeni ve ahlakı tazeleyen bir hayat suyu oluşu | Kesin |
| İlmi | Hakikatin kavranıp özümsenerek aktarılması | Zihinsel tazelik ve katıksız idrak | Bilginin donuklaşmadan ve tahrif edilmeden duru bir bilinçle taşınması | Vahyî ve aklî bilginin zihinde taze sürgünler vermesi ve nakledeni diri tutması | Güçlü |
| Siyasi | Toplum yönetiminde adalet ve asayişin kurulması | Kamusal huzur ve toplumsal simanın aydınlanması | Zulmün getirdiği burukluk ve asıklığın yerine güven canlılığının geçmesi | Adaletin tebaa üzerinde oluşturduğu refah, canlılık ve korkusuzluk hali | Güçlü |
| İktisadi | Gerçek değer ve üretim bereketi | Katıksız servet ve reel refahın dışa vurumu | Aldatıcı ve suni değerlerden arınmış reel zenginliğin simalara yansıması | Külçe altın (en-nudar) gibi saf, spekülasyonsuz ve üretime dayalı refahın oluşturduğu toplumsal canlılık | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Biyolojide hücre turgor basıncı ve kimyada saf kristalleşme | Hücrenin yeterli su alarak canlı, gergin ve diri hale gelmesi ile saf maddenin safsızlıklardan arınarak kusursuz bir parlaklığa kavuşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojide iyi oluş halinin (well-being) somatik dışavurumu | İçsel tatmin, sevinç ve güvenlik hissinin bireyin yüz kaslarında, teninde ve mikro ifadelerinde kendiliğinden oluşan canlılık parıltısı | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca kozmetik bir yüz güzelliğine, dışsal bir cilt parlaklığına ya da materyalist bir altın birikimine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İçsel arılık, ruhani doyum ve ilahi nimetin insanın simasına ve tüm varlığına vurduğu fıtrî, taze, bozulmaz ve diri canlılık. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ahiret vaatlerini ve cennet nimetlerini yalnızca yüzeysel görsel hazlar gibi algılamak; vahyî amellerin insan tabiatını içten dışa tazeleyen fıtrî ve kalıcı dönüşümünü gözden kaçırmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan tasavvurunda beden ile ruh, iç alem ile dış görünüş arasındaki organik bağı gösterir; hakiki güzelliğin dışarıdan eklenen bir boya değil, içerideki nimet ve arılığın tabii bir taşması olduğunu öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet tasvirlerinde, ebrârın vasıflarında ve kıyamet günü yüzlerin durumunu bildiren eskatolojik ayetlerde (Kıyâme [75:22](https://lisan.digital/tr/ayet/75:22.md), İnsan [76:11](https://lisan.digital/tr/ayet/76:11.md), Mutaffifîn [83:24](https://lisan.digital/tr/ayet/83:24.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nimetin ve zenginliğin yalnızca dışsal bir mülkiyet yığınağı olduğu zannını yıkar; gerçek refahın içteki sürur ile yüzdeki tazeliğin bölünmez birliğiyle gerçekleştiğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bitkinin özsu ile doyması sonucu yapraklarının taptaze yeşermesi ve arı altının cüruftan arınarak parıldaması.
- Soyut anlam: İçsel arılık, manevi saflık ve ilahi nimetin varlığın dış yüzeyinde oluşturduğu canlı ve taze ışık.
- Sistematik karşılık: Sistemin iç dinamiklerindeki sıhhat, arılık ve doyumun, sistemin dış arayüzünde pürüzsüz bir canlılık ve işlevsel zindelik olarak tezahür etmesi.
- LaTeX modeli: $$\Phi = f(S \cdot V)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ arılık ve katıksızlığı (safiyet/sürur), $V$ içsel hayatiyeti ve nimet doyumunu, $f$ iç dinamiklerin dışa sirayet fonksiyonunu, $\Phi$ ise çehrede ve yüzeyde beliren taze canlılık ve parlaklığı temsil eder. İçsel arılık ve hayatiyet birleştiğinde dış yüzeydeki canlılık zorunlu bir netice olarak meydana gelir.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Kıyamet 75:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/ayet/75:22.md) — نَاضِرَةٌ

وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ

Meal (IK): Bir takım yüzler o gün parlayacak,

### [İnsan 76:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/ayet/76:11.md) — نَضْرَةً

فَوَقَاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذَلِكَ الْيَوْمِ وَلَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَسُرُورًا

Meal (IK): Allah da onları, o günün şerrinden korumuştur. Ve onlara bir güzellik, bir sevinç vermiştir.

### [Mutaffifun 83:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/ayet/83:24.md) — نَضْرَةَ

تَعْرِفُ فِي وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِيمِ

Meal (IK): Sen, o nimetin güzelliğini yüzlerinden tanırsın.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Kalıplanmış (Külçe) altın demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والراء والنون معهما
ن ض ر، ر ض ن يستعملان فقط
نضر:
نَضَرَ الوَرَقُ والشَّجَرُ والوَجْهُ يَنضُرُ نُضُوراً ونُضُرة ونَضارةً فهو ناضِرٌ: حَسَنٌ. وقد نَضَره اللهُ وأنضَرَه.
والنُّضارُ: الخالصُ من جوهر التِّبْر والخَشَب، وحمعُه أنْضُر.
ويقال: قَدَحٌ نُضارٌ، يُتَّخَذُ من أَثْلٍ وَرْسِيّ اللَّونِ يكون بالغَورِ.
وذَهَبٌ نُضارٌ، صار هنا نَعْتاً.
والنَّضْرُ: الذَّهَبُ، وجمعه أَنْضُر، وأنشد:
كناحِلةٍ من زَيْنِها حَلْيَ أنْضُـرٍ		بغيرِ نَدى من لا يُبالي اعتطالها
وجاريةٌ غَضّة نَضيرةٌ، وغُلامٌ غضّ نَضيرٌ.
وقد أَنْضَرَ الشّجَرُ اذا اخضَرَّ وَرَقُه، ورُبَّما صار النَّضرْ نَعْتاً، تقول شَيْءٌ نَضْرٌ ونَضيرٌ وناضر.
وتقول للأَخْضَر: ناضِرٌ كما تقول للابيض: ناصعٌ، تريد خُلُوصَ اللونِ وصَفاءه.
ويقال: نَضَّرَ اللهُ وَجْهَه فنَضُر نَضارةً، وهكذا كلام العرب، وبعضهم يقول: فَنَضِرَ، وبعضهم يقول: فنَضَرَ، كُلُّهُ من كلام العرب، إلاّ أن أحبَّها اليهم: فنَضُرَ نَضارةً.
ومن قال: نَضَرَ، قال: يَنْضُرُ وجهُهُ فهو ناضِرٌ، من فِعْلِه، قال اللهُ: وُجُوهٌ يَوْمَئذٍ ناضِرة، ووجهه منضور، من فِعْل اللهِ.
رضن:
المَرْضُونُ شِبْهُ المَنْضُودِ من حِجارةٍ ونحوِها، يُضَمُّ بعضُها الى بعضٍ.
قال الضرير: المَنْضُود المُتقارِبُ في الوضع لأنّ بعضه على بعض، والمرضُونُ والمَوْضُوم والمَبسُوط دونه.

##### Türkçe

باب **الضاد** ve**الراء** ve**النون** onlarla birlikte

**ن ض ر**، **ر ض ن** yalnızca kullanılırlar

**نضر**:
**نَضَرَ** yaprak ve ağaç ve yüz; **يَنضُرُ** **نُضُوراً** ve**نُضُرة** ve**نَضارةً**; o hâlde o **ناضِرٌ**: güzel. Ve Allah onu **نَضَره** ve onu **أنضَرَه**.

Ve**النُّضارُ**: **التِّبْر** ve odunun cevherinden hâlis olan; onun çoğulu **أنْضُر**’dür.

Ve denilir: **قَدَحٌ نُضارٌ**; **أَثْلٍ**’den, rengi **وَرْسِيّ** olan, **الغَورِ**’da bulunan (ağaçtan) yapılır.

Ve**ذَهَبٌ نُضارٌ**; burada sıfat olmuştur.

Ve**النَّضْرُ**: altın; onun çoğulu **أَنْضُر**; ve şu şiir okunmuştur:
كناحِلةٍ من زَيْنِها حَلْيَ أنْضُـرٍ		بغيرِ نَدى من لا يُبالي اعتطالها

Ve bir cariye: **غَضّة نَضيرةٌ**; ve bir oğlan: **غضّ نَضيرٌ**.

Ve ağaç **أَنْضَرَ**; yaprağı yeşerdiği zaman. Ve belki **النَّضرْ** sıfat olur; **شَيْءٌ نَضْرٌ** ve**نَضيرٌ** ve**ناضر** dersin.

Ve yeşile **ناضِرٌ** dersin; beyaza **ناصعٌ** dediğin gibi; rengin hâlisliğini ve safiyetini kastedersin.

Ve denilir: Allah onun yüzünü **نَضَّرَ**; böylece **نَضُر** **نَضارةً**; Arapların sözü böyledir. Ve onların bazısı der ki: **فَنَضِرَ**; ve bazısı der ki: **فنَضَرَ**; hepsi Arapların sözündendir; ancak onlara en sevimli olanı: **فنَضُرَ نَضارةً**.

Ve kim **نَضَرَ** derse, der ki: yüzü **يَنْضُرُ**; o hâlde o **ناضِرٌ**; kendi fiilinden. Allah dedi: **وُجُوهٌ يَوْمَئذٍ ناضِرة**; ve onun yüzü **منضور**dur, Allah’ın fiilinden.

**رضن**:
**المَرْضُونُ**: taşlardan ve benzerlerinden **المَنْضُودِ**’a benzer; onların bir kısmı bir kısmına doğru birleştirilir.

**الضرير** dedi: **المَنْضُود** yerleştirmede birbirine yakın olandır; çünkü onun bir kısmı bir kısmının üzerindedir. Ve**المرضُونُ** ve**المَوْضُوم** ve**المَبسُوط** onun altındadır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَضْرُ: الذهبُ، ويجمع على أَنْضُرٍ. قال الكميت:
ترى السابحَ الخِنْذيذَ منها كأنَّمـا		جَرى بين لِيتَيْهِ إلى الخَدِّ أَنْضُرُ
والنُضارُ: الذهبُ؛ وكذلك النَضيرُ. قال الأعشى:
إذا جُرِّدَتْ يوماً حَسِبْتَ خَميصَةًعليها وجِريالَ النَضيرِ الدُلامِصا
ويقال: النُضارُ: الخالص من كلِّ شيء. قال الشاعر:
الخالِطينَ نَحِيتَهُمْ بِنُضارِهِـمْوذَوي الغِنى منهم بِذي الفَقْرِ
وقَدحٌ نُضارٌ: يتَّخذ من أثْلٍ يكون بالغورِ، وَرْسِيُّ اللونِ، يضاف ولا يضاف. والنَضْرَةُ: الحسنُ والرونقُ. وقد نَضَرَ وجهه يَنْضُرُ نَضْرَةً، أي حَسُنَ. ونَضَرَ الله وجهه، يتعدَّى ولا يتعدَّى. ويقال نَضُرَ بالضم نَضارَةً. وفيه لغةٌ ثالثة: نَضِرَ بالكسر. ويقال: نَضَّرَ الله وجهه بالتشديد، وأَنْضَرَ الله وجهه، بمعنًى. وإذا قلت نَضَّرَ الله امْرَأً، تعني نَعَّمَهُ. وفي الحديث: "نَضَّرَ الله امرأً سَمِعَ مقالتي فَوَعاها". وقولهم: أخْضَرُ ناضِرٌ، إنَّما هو كقولهم: أصفرُ فاقعٌ، وأبيضُ ناصِعٌ.

##### Türkçe

**النَضْرُ**: altın; **أَنْضُرٍ** üzere çoğul yapılır. Kümeyt dedi ki:
ترى السابحَ الخِنْذيذَ منها كأنَّمـا		جَرى بين لِيتَيْهِ إلى الخَدِّ **أَنْضُرُ**

**النُضارُ**: altın; aynı şekilde **النَضيرُ**. A‘şâ dedi ki:
إذا جُرِّدَتْ يوماً حَسِبْتَ خَميصَةًعليها وجِريالَ **النَضيرِ** الدُلامِصا

Ve denilir: **النُضارُ**: her şeyin içinden hâlis olan. Şair dedi ki:
الخالِطينَ نَحِيتَهُمْ بِنُضارِهِـمْوذَوي الغِنى منهم بِذي الفَقْرِ

Ve **قَدحٌ نُضارٌ**: Ğavr’da bulunan **أثْلٍ**’den yapılır; rengi **وَرْسِيُّ**’dir; izâfe edilir ve izâfe edilmez. Ve **النَضْرَةُ**: güzellik ve parlaklık. Ve “**نَضَرَ** yüzü **يَنْضُرُ نَضْرَةً**”, yani güzelleşti. Ve “**نَضَرَ الله وجهه**”; geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve denilir: zamme ile “**نَضُرَ**”, “**نَضارَةً**”. Ve onda üçüncü bir dil vardır: kesre ile “**نَضِرَ**”. Ve denilir: şeddeli olarak “**نَضَّرَ الله وجهه**”, ve “**أَنْضَرَ الله وجهه**”, bir mânâ ile. Ve “**نَضَّرَ الله امْرَأً**” dediğin zaman, “onu nimetlendirdi” demek istersin. Ve hadiste: "**نَضَّرَ الله امرأً سَمِعَ مقالتي فَوَعاها**". Ve onların sözü: "**أخْضَرُ ناضِرٌ**", ancak onların sözü gibidir: "**أصفرُ فاقعٌ**" ve "**أبيضُ ناصِعٌ**".

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ر ن
نضر ، رضن
استعمل منه : ( نضر ، رضن ) .
نضر : روَيْنا عن النّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( نَضَّر الله عبداً سَمِعَ مَقالتي فوَعاها ، ثم أدّاها إلى من لم يَسْمَعْها ) .
قال شَمِر : رَوَى الرُّواةُ هذا الحرفَ بالتخفيف . قال : ورُوِي عن أبي عُبيدة بالتخفيف ، وفسّره فقال : جعله الله ناضراً . قال : ورُوِي عن الأصمعي فيه التشديد ، نضَّر الله وجهَه ؛ وأنشد :
نَضَّر الله أعظُماً دَفَنُوها
بِسِجِسْتانَ طَلحةَ الطَّلَحاتِ
وأنشد شَمِر قولَ جرير :
والوجْهُ لا حَسَناً ولا مَنْضورا
لا يكون إلاّ مِن : نَضَرَه الله بالتخفيف ، وفسّره وقال شَمِر : وسمعتُ ابن الأعرابي يقول : نَضَره اللَّهُ فَنَضر يَنْضُر ، ونَضِر يَنْضَر .
وروى ثعلب عن ابن الأعرابي : نَضَر الله وجْهَه ، ونَضِر وأنضَر ، ونَضره الله بالتخفيف ، وأَنْضر .
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( الاَخِرَةَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ) ( القيامة : 22 ) ، قال مُشرِقةٌ بالنعيم : قال : وقوله : ( ) يَنظُرُونَ تَعْرِفُ فِى وُجُوهِهِمْ ) ( المطففين : 24 ) ، قال : بَريقُه ونَداه .
وقال الزجاج في قول الله تعالى : ( الاَخِرَةَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاضِرَةٌ إِلَى رَبِّهَا ) ( القيامة : 22 ، 23 ) قال : نَضَرتْ بنعيم الجنة ، والنَّظرِ إلى ربها جلّ وعزّ .
قلتُ : ومعنى قوله ( صلى الله عليه وسلم ) ( نَضّرَ الله عبداً ) ، أي : نعَّم الله عبداً . والنَّضرةُ : النِّعمة .
وقال أبو عُبيد : أخْضَر ناضِرٌ : معناه : ناعم .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : النّاضِرُ في جميع الألوان .
قلتُ : كأنه يُجيز أن يقال : أبيضُ ناضرٌ ، وأخضرُ ناضرٌ ، وأحمرُ ناضرٌ ، ومعناه : الناعم الذي له بَريقٌ من رَفِيفه ونَعْمته .
وقال اللّيثُ : نَضَر اللّوْنُ والورق والشجرُ يَنْضُر نَضْرةً ونُضوراً ونَضارةً ، وهو ناضرٌ : حَسَنٌ . وقد نَضَره الله وأنضره .
ويقال : جارِيَةٌ غَضّةٌ نضرةٌ ، وغلامٌ غَضٌّ نضِير . وقد أنْضر الشجرُ : إذا اخضَرّ ورقُه ؛ وربما صار النَّضْر نعتاً ، يقال : شيءٌ نَضْرٌ ونَضير وناضر . ويقال : أخضرُ ناضِر ، كما يقال : أبيضُ ناصِعٌ .
أبو عبيد : النّضِيرُ : الذّهَب .
وقال الأعشى :
إذا جُرِّدتْ يوماً حسِبْت خَمِيصةً
عليها وجِرْيالَ النَّضيرِ الدُّلامصا
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : النَّضْرةُ : السَّبيكةُ من الذّهَب . والنَّضْرة : نعيمُ الوجه .
ابن شُمَيل عن أبي الهُذَيل : نَضر الله وجهَه ، ونَضر وجهُه سواء .
أبو عمرو : وهو النُّضار والنَّضْر والنَّضِير للذهب . وفي حديث إبراهيم : لا بأسَ أن يشرب في قَدَح النُّضار .
قال شَمِر : قال بعضهم : معنى النضار هذه الأقداحُ الحُمُر الجيشانيّة ، سُمِّيت نُضاراً . قال : وقال ابن الأعرابي : النُّضار : النَّبْع . قال : والنُّضارُ : شجرُ الأثْل . والنُّضارُ : الخالصُ من كل شيء . وقال يحيى بن نُجيم : كلُّ أثْلٍ ينبت في جَبَل فهو نُضَار .
وقال الأعشى :
تراموْا به غَرَباً أو نُضاراً
وقال المُؤَرِّج : النُّضار من الخلاف يُدفَن خشبُه حتى يَنْضر ، ثم يعمل فيكون أمكنَ لعامله في تَرْقيقه . وقال ذو الرُّمَّة :
نُقِّح جِسمي عند نُضار العُودِ
بعد اضطراب العُنُق الأُمْلُودِ
قال : نُضاره حُسْنُ عُودِه ، وأنشد :
القَوْمُ نَبْع ونُضارٌ وعُشَرْ
وزعم أن النُّضار تُتَّخَذ منه الآنية التي
يُشْرب فيها . قال : وهي أجوَدُ العِيدان التي يُتَّخذ منها الأقداح .
وقال الليث : النُّضارُ : الخالصُ من جَوْهر التِّبر والْخشب ؛ وجمعه أنْضر . يقال : قَدحٌ نُضار ، يُتَّخذ من أَثْلٍ وَرْسِيّ اللَّوْن يكون بالغَوْر . قال : وذهبٌ نُضارٌ ؛ صار ههنا نعتاً . والنَّضْرُ : الذهبُ ، وجمعه أنْضر . وأنشد :
كَناحِلَةٍ من زَيْنها حَلْيَ أنْضُرٍ
بغير نَدى مَن لا يُبَالي اعْتِطالها
رضن : قال الليث : المرْضُون : شِبْه المنْضُود من حجارة أو نحوِ ذلك ، يُضَمّ بعضُها إلى بعض في بناء أو غيره . وفي ( نوادر الأعراب ) : رُضِن على قَبْره ، وضُمِد ونُضِدَ ورُثِدَ ، كلُّه واحد .

##### Türkçe

ض ر ن
**نضر** , **رضن**
Ondan kullanılan: (**نضر** , **رضن**).

**نضر**: Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) bize rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: ( **نَضَّر الله عبداً سَمِعَ مَقالتي فوَعاها ، ثم أدّاها إلى من لم يَسْمَعْها** ).

Şemir dedi: Raviler bu harfi tahfîf ile rivayet ettiler. Dedi: Ebû Ubeyde’den de tahfîf ile rivayet edildi ve onu tefsir etti; dedi ki: Allah onu **ناضراً** kıldı. Dedi: Asmaî’den onda teşdîd ile rivayet edildi: **نضَّر الله وجهَه**; ve inşâd etti:
**نَضَّر الله أعظُماً دَفَنُوها**
**بِسِجِسْتانَ طَلحةَ الطَّلَحاتِ**

Şemir, Cerîr’in sözünü inşâd etti:
**والوجْهُ لا حَسَناً ولا مَنْضورا**

Ancak şu(ndan) olur: **نَضَرَه الله** tahfîf ile; ve onu tefsir etti. Şemir dedi: İbnü’l-A‘râbî’yi şöyle derken işittim: **نَضَره اللَّهُ فَنَضر يَنْضُر ، ونَضِر يَنْضَر**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **نَضَر الله وجْهَه**; ve **نَضِر** ve **أنضَر**; ve **نَضره الله** tahfîf ile; ve **أَنْضر**.

Ferrâ, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: ( **الاَخِرَةَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ** ) ( القيامة : 22 ), dedi: nimet ile parıldayıcı. Dedi: ve onun sözü: ( **يَنظُرُونَ تَعْرِفُ فِى وُجُوهِهِمْ** ) ( المطففين : 24 ), dedi: onun parıltısı ve tazeliği.

Zeccâc, Allah تعالى’ün sözü hakkında: ( **الاَخِرَةَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاضِرَةٌ إِلَى رَبِّهَا** ) ( القيامة : 22 ، 23 ) dedi: cennet nimetiyle **نَضَرتْ**, ve Rabbi جلّ وعزّ’e bakmakla.

Dedim: Onun ( صلى الله عليه وسلم ) sözünün mânası: ( **نَضّرَ الله عبداً** ), yani: Allah bir kulu nimetlendirdi. **النَّضرةُ**: nimet.

Ebû Ubeyd dedi: **أخْضَر ناضِرٌ**: mânası: yumuşak/naîm.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **النّاضِرُ** bütün renklerde (kullanılır).

Dedim: Sanki şunu câiz görüyor: **أبيضُ ناضرٌ** ve **أخضرُ ناضرٌ** ve **أحمرُ ناضرٌ** denilmesini; mânası: yumuşak/naîm olan; onun tazeliğinden ve nimetinden bir parıltısı olan.

Leys dedi: **نَضَر** renk ve yaprak ve ağaç; **يَنْضُر** **نَضْرةً** ve **نُضوراً** ve **نَضارةً**; ve o **ناضرٌ**: güzel. Ve Allah onu **نَضَره** ve **أنضره**.

Ve denilir: **جارِيَةٌ غَضّةٌ نضرةٌ**, ve **غلامٌ غَضٌّ نضِير**. Ve ağaç **أنْضر** olmuştur: yaprağı yeşerdiği zaman; ve bazen **النَّضْر** sıfat olur; denilir: **شيءٌ نَضْرٌ** ve **نَضير** ve **ناضر**. Ve denilir: **أخضرُ ناضِر**; denildiği gibi: **أبيضُ ناصِعٌ**.

Ebû Ubeyd: **النّضِيرُ**: altın.

A‘şâ dedi:
**إذا جُرِّدتْ يوماً حسِبْت خَمِيصةً**
**عليها وجِرْيالَ النَّضيرِ الدُّلامصا**

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّضْرةُ**: altından külçe. Ve **النَّضْرة**: yüzün nimeti.

İbn Şümeyl, Ebû’l-Hüzeyl’den: **نَضر الله وجهَه** ve **نَضر وجهُه** eşittir.

Ebû Amr: ve o, altın için **النُّضار** ve **النَّضْر** ve **النَّضِير**’dir. İbrâhîm hadîsinde: **قَدَح النُّضار** içinde içmesinde bir beis yoktur.

Şemir dedi: Bazıları dedi ki: **النضار**’ın mânası, bu kırmızı Ceyşâniyye kadehleridir; **نُضاراً** diye adlandırıldı. Dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **النُّضار**: **النَّبْع**. Dedi: ve **النُّضارُ**: **شجرُ الأثْل**. Ve **النُّضارُ**: her şeyin hâlisi. Yahyâ b. Nüceym dedi: Dağda biten her **أثْل** o, **نُضَار**’dır.

A‘şâ dedi:
**تراموْا به غَرَباً أو نُضاراً**

Müerric dedi: **النُّضار** **الخلاف**’tandır; odunu gömülür, ta ki **يَنْضر** oluncaya kadar; sonra yapılır, böylece onu inceltmede işleyene daha elverişli olur. Zü’r-Rumme dedi:
**نُقِّح جِسمي عند نُضار العُودِ**
**بعد اضطراب العُنُق الأُمْلُودِ**

Dedi: onun **نُضاره**’si, odununun güzelliğidir; ve inşâd etti:
**القَوْمُ نَبْع ونُضارٌ وعُشَرْ**

Ve zannetti ki **النُّضار**’dan, içinde içilen kaplar yapılır. Dedi: o, ondan kadehlerin yapıldığı ağaçların en iyisidir.

Leys dedi: **النُّضارُ**: **التِّبر** cevherinden ve odunun hâlis olanı; çoğulu **أنْضر**. Denilir: **قَدحٌ نُضار**; **أَثْلٍ**’den yapılır; rengi **وَرْسِيّ** olan, **الغَوْر**’da bulunan. Dedi: ve **ذهبٌ نُضارٌ**; burada sıfat oldu. Ve **النَّضْرُ**: altın; çoğulu **أنْضر**. Ve inşâd etti:
**كَناحِلَةٍ من زَيْنها حَلْيَ أنْضُرٍ**
**بغير نَدى مَن لا يُبَالي اعْتِطالها**

**رضن**: Leys dedi: **المرْضُون**: taşlardan yahut bunun benzerinden, **المنْضُود**’a benzer; bina yahut başka bir şeyde, bir kısmı bir kısmına bitiştirilir. ( **نوادر الأعراب** )’da: **رُضِن** onun kabri üzerine; ve **ضُمِد** ve **نُضِدَ** ve **رُثِدَ**; hepsi birdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والضاد وما يثلثهما)
(نضل)  النون والضاد واللام: أصَيلٌ يدلُّ على رمْيٍ ومُراماة. ونَضَلَ فلاناً: راماه بالنِّضال فغَلَبه في ذلك. وهو يُناضِل عن فلانٍ: يتكلَّم عنه بعُذرِه، كأنَّه يُرامي دونَه. وانتضَلْتُ سهماً من الكنانة. ويقال استعارةً: انتضَلْتُ رجلاً من القَوم: اخترتُ منهم. وانتضال الإبل: رَمْيُها بأيديها في السَّير. وانتضلوا وتَناضَلوا: رمَوا بالسَّبق. وانتضَلْنا بالكلام والأحاديث، استعارةٌ من نِضال السَّهم. قال لبيد:
فانتضلنا وابنُ سَلْمَى قاعدٌ *** كَعتِيق الطير يُغضِي ويُجَلّ([1])(نضا)  النون والضاد والحرف المعتلّ وأكثره الواو: أصلٌ صحيح يدلُّ على سَرْيِ الشَّيء([2]) وتدقِيقه وتجريده. منه نَضَا السَّيفَ من غِمْده. ونَضَا السّهمُ: مضى. ونَضَا الفرسُ الخيلَ: سَبقَها، كأنَّه انجرد ممَّا بينها. ونضا الحِنَّاءُ عن اليد: ذهب. ونَضَوْتُ ثوبِي: ألقيتُه عَنِّي. قال امرؤ القيس:
فجِئتُ وقد نَضَتْ لنومٍ ثيابَها *** لدى السِّتْر إلاَّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ
والنِّضْو من الإبل: الذي أنضَتْه الأسفار: كأنَّه برَتْه وجرَّدَتْه من اللحم. وأنْضَى الرّجُل: أصبَحَ بعيرُه نِضْواً. ومنه أنْضَيتُ الشَّيء: أخلَقْته. ونِضْوُ اللِّجام: حدائده بلا سُيور. ونَضِيُّ السَّهم: قِدْحُه، وهو ما جاوز الرِّيشَ إلى النَّصْل، وذلك لأنَّه بُرِيَ حتَّى صار نِضْواً. ونَضِيُّ الرُّمح: ما فوق المَقْبِض من صدره. والنَّضِيُّ: مُنْتَصَب العُنُق، وهو على معنى التَّشبيه، والجمع أنضِيَة. قال:
* وطُولِ أنْضِيَة الأعناقِ واللِّمَمِ([3]) *
(نضب)  النون والضاد والباء كلمةٌ تدلُّ على انكشاف شيءٍ وذهابه. ونضب  الماءُ: بَعُدَ، نضوباً. ونَضَبت المفازةُ، كأنَّها انجردت. وخَرْقٌ ناضب: بعيد.
وشذَّ عنه التَّنْضَب: شَجَر.
(نضج)  النون والضاد والجيم أصلٌ يدلُّ على بلوغ النهاية في طَبخِ الشَّيء، ثم يستعار في كلِّ شيء بَلَغَ مدى الإحكام. ونَضِجَ التَّمْر واللَّحمُ نُضجاً، وأنضَجْتُه أنا. وأنضَجَتْه الشَّمسُ إنضاجاً. ويستعار هذا فيقال: هو نَضِيج الرَّأْي: مُحكَمُه. والنَّاقة إذا جاوزَتْ وقتَ وِلادِها ولم تَلِد نَضّجَت، وهي مُنَضّجٌ، وهنّ مُنَضِّجات. قال:
هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ كُنَّ قِدْماً *** يَزِدْنَ على العديد قُرابَ شَهْرِ([4])(نضح)  النون والضاد والحاء أصلٌ يدلُّ على شيءٍ يُندَّى، وماء يُرشّ. فالنَّضْح: رشُّ الماء. ونَضَحتُه. قال أهلُ اللُّغة: يقال لكلِّ ما رقَّ: نَضْحٌ وهذا هو القياس الذي ذكرناه، لأنَّ الرَّشَّ رقيق. يقال: نَضَحت البيتَ بالماء. ونَضَح جِلدُه بالعَرَق. والسَّانية ناضحٌ. ونَضَحوهم بالنَّبْل، وهذا على جهة التَّشبيه. ونَضَح عن نفسه، كأنَّه رامَى عنها بالحُجّة. وفي الحديث: "انْضَحُوا عَنَّا الخَيل لا نُؤْتَى مِن خَلْفِنا"، أي ارمُوهم بالنُّشّاب. والنَّضيح والنَّضَح: الحوض، لأنَّه يُنضَح بالماء. ونَضَح الغضا: تَفَطَّر، وكأنَّ سقوطَ نَورِه يشبَّه بنَضْح الماء. قال أبو طالب:
بُورِك الميِّت الغريب كما بو *** رِكَ نَضْحُ الرُّمّانِ والزَّيتونُ([5])قال ابنُ الأعرابيِّ: سمِّي الحوضُ نضيحاً لأن يَنضَح عطَشَ الإبل، أي يبُلُّه. قال الخليل: والرّجُل يُقرَف بأمرٍ فيَنْتَضحُ منه، إذا أظهَرَ البراءةَ وبرَّأَ نفسَه منه جَهْدَه.
(نضخ)  النون والضاد والخاء قريبٌ من الذي قبله، إلاَّ أنّه أكثر منه([6]). يقولون: النَّضْخ كاللّطْخ من الشّيء يبقى له أثَر. ونَضَخ ثوبَه بالطِّيب. وغَيثٌ نضّاخٌ: غزير. وعينٌ نضّاخة: كثيرة الماء.
(نضد)  النون والضاد والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَمّ شيءٍ إلى شيءٍ في اتِّساقٍ وجمعٍ، منتصباً أو عريضاً. ونَضَدْتُ الشيءَ بعضَه إلى بعضٍ متَّسقاً أو مِن فَوق. والنَّضَد: المنضود من الثِّياب. قال النابغة:
خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])والنَّضَد: السَّرِيرُ يُنضَد عليه المتاع. وأنْضاد الجِبال: جنادلُ بعضُها فوق بعض. والنَّضَد من السَّحاب كالصَّبير، يكون بعضُه إلى بعض، والجمع أنضاد. وأنضادُ القوم: جماعاتهم وعَدَدُهم. ونَضَدُ الرَّجُلِ: أعمامُه وأخوالُه الذين يتجمَّعون لنُصرته. والنَّضَد: الشَّرَف. ونَضائد الدِّيباج: جمع نَضِيدة، وهي الوِسادةُ وما حُشِيَ من المَتَاع. قال ابن دريد([8]): وما نُضِد بعضُه على بعضٍ فهو نَضِيد.
(نضر)  النون والضاد والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على حُسنٍ وجمالٍ وخُلوص. منه النَّضْرة: حُسْن اللَّون، ونَضَُِرَ يَنْضَُر. ونَضَّر اللهُ وجهَه: حسَّنَه ونوَّره. وفي الحديث: "نضَّر الله امرأً سمِعَ مقالتي فوعاها". وأخْضَرُ ناضرٌ. ويقال هذا في [كُلِّ] مشرقٍ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَة﴾ [القيامة 22]. والنَّضير: الذَّهب، لحُسنه وخلوصه. قال:
إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])وقَدَحٌ نُضَارٌ: اتُّخِذ من أثْلٍ يكون بالغَوْر، ولعلَّه أن يكون حَسَناً.
--------------ـــ
([1])  ديوان لبيد ص 16 طبع 1881 والبيان (1: 266).
([2])  السرى: الكشف، يقال سرى عنه الثوب سرياً: كشفه، والواو أعلى.
([3]) لليلى الأخيلية، ويروى للشمردل بن شريك اليربوعي. اللسان (نضى) والحيوان (3: 91) والكامل 35 وأمالي القالي (1: 238) والعقد (6: 228). وصدره: * يشبهون ملوكاً في تجلتهم *
([4]) للراعي كما في اللسان (نضج)، وأنشده في المجمل.
([5]) ديوان أبي طالب 7 مخطوطة الشنقيطي واللسان (نضح). وروي القصيدة مرفوع، وضبط في اللسان بالكسر خطأ.
([6]) في الأصل: "من الذي".
([7])  ديوان النابغة 17 واللسان (نضد).
([8])  الجمهرة (2: 277).
([9])  للأعشى في ديوانه 108 واللسان (نضر).

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الضاد** وما يثلثهما)

(**نضل**)  **النون** ve**الضاد** ve**اللام**: köklü bir (asıl)dır; bir atışa ve karşılıklı atışmaya delâlet eder. Ve “**نَضَلَ** falancayı”: onu **النِّضال** ile (ok atışmasıyla) karşılıklı atıştı da bu hususta ona galip geldi. Ve o, falanca adına **يُناضِل**: onun hakkında, onun mazeretiyle konuşur; sanki onun önünde (onu savunarak) atışır. Ve ben, sadaktan bir oku **انتضَلْتُ**. Ve mecazen denir: “kavimden bir adamı **انتضَلْتُ**”: onlardan seçtim. Ve develerin **انتضال**’ı: yürüyüşte elleriyle (ayaklarıyla) atışlarıdır (ileri atmalarıdır). Ve **انتضلوا** ve **تَناضَلوا**: üstünlük (yarış) için attılar. Ve söz ve hadislerle **انتضَلْنا**; bu, okun **نِضال**’ından bir istiaredir. Lebîd dedi:
فانتضلنا وابنُ سَلْمَى قاعدٌ *** كَعتِيق الطير يُغضِي ويُجَلّ([1])

(**نضا**)  **النون** ve**الضاد** ve illetli harf; çoğu **الواو**’dur: sahih bir asıldır; şeyin soyulmasına([2]) ve inceltilmesine ve soyutlanmasına delâlet eder. Ondandır: kılıcı kınından **نَضَا**. Ve ok **نَضَا**: geçti (ilerledi). Ve at, atları **نَضَا**: onları geçti; sanki aralarındaki şeyden sıyrılıp soyundu. Ve kına elden **نضا**: gitti. Ve elbisemi **نَضَوْتُ**: onu benden attım. İmru’ul-Kays dedi:
فجِئتُ وقد نَضَتْ لنومٍ ثيابَها *** لدى السِّتْر إلاَّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ
Ve develerden **النِّضْو**: seferlerin zayıflattığı; sanki onu yontmuş ve onu etten soyup çıplaklaştırmıştır. Ve adam **أنْضَى**: devesi **نِضْواً** oldu. Ondandır: “şeyi **أنْضَيتُ**”: onu eskittim. Ve yuların **نِضْوُ**’su: kayışlar olmaksızın demirleridir. Ve okun **نَضِيُّ**’si: onun gövdesi (şaftı)dır; o, tüyü aşıp temrene kadar olan kısımdır; bu, onun yontulup **نِضْواً** olmasına sebebiyledir. Ve mızrağın **نَضِيُّ**’si: göğsünün kabzadan yukarı olan kısmıdır. Ve **النَّضِيُّ**: dik boyunlu (boynu kalkık)tır; bu, teşbih mânâsı üzerinedir; çoğulu **أنضِيَة**’dir. Dedi:
* وطُولِ أنْضِيَة الأعناقِ واللِّمَمِ([3]) *

(**نضب**)  **النون** ve**الضاد** ve**الباء**: bir şeyin açığa çıkmasına ve gitmesine delâlet eden bir kelimedir. Ve su **نضب**: uzaklaştı; **نضوباً**. Ve çöl **نَضَبت**: sanki soyunup çıplaklaştı. Ve **خَرْقٌ ناضب**: uzak (yer).
Ve ondan şâz olarak: **التَّنْضَب**: ağaç.

(**نضج**)  **النون** ve**الضاد** ve**الجيم**: bir şeyin pişirilmesinde nihayete ulaşmaya delâlet eden bir asıldır; sonra, sağlamlaştırmanın sınırına ulaşan her şeyde istiare edilir. Ve hurma ve et **نَضِجَ**; **نُضجاً**; ve ben onu **أنضَجْتُ**. Ve güneş onu **أنضَجَتْ**; **إنضاجاً**. Ve bu istiare edilir de denir: o, görüşün **نَضِيج**’idir: onun sağlam olanıdır. Ve deve, doğum vaktini aşıp doğurmazsa **نَضّجَت**; o **مُنَضّجٌ**’dur; onlar **مُنَضِّجات**’tır. Dedi:
هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ كُنَّ قِدْماً *** يَزِدْنَ على العديد قُرابَ شَهْرِ([4])

(**نضح**)  **النون** ve**الضاد** ve**الحاء**: ıslatılan bir şeye ve serpilen suya delâlet eden bir asıldır. O hâlde **النَّضْح**: su serpmedir. Ve onu **نَضَحتُ**. Dil ehli dedi: incelen her şeye **نَضْحٌ** denir; bu, zikrettiğimiz kıyastır; çünkü serpme incedir. Denir: evi suyla **نَضَحت**. Ve derisi terle **نَضَح**. Ve su çeken deve **ناضحٌ**’tır. Ve onları oklarla **نَضَحُوهم**; bu, teşbih yoluyla. Ve kendinden **نَضَح**; sanki hüccetle onun adına atıştı (savundu). Hadiste: “**انْضَحُوا عَنَّا الخَيل لا نُؤْتَى مِن خَلْفِنا**”, yani onları okla atın. Ve **النَّضيح** ve**النَّضَح**: havuzdur; çünkü suyla **يُنضَح** edilir. Ve **الغضا** **نَضَح**: çatladı; ve onun çiçeğinin düşmesi, suyun **نَضْح**’ına benzetilir. Ebû Tâlib dedi:
بُورِك الميِّت الغريب كما بو *** رِكَ نَضْحُ الرُّمّانِ والزَّيتونُ([5])
İbnü’l-A‘râbî dedi: havuz **نضيحاً** diye adlandırıldı; çünkü develerin susuzluğunu **يَنضَح** eder; yani onu ıslatır. Halîl dedi: ve adam bir işle itham olunur da ondan **يَنْتَضحُ** eder; yani ondan beraati ortaya koyarsa ve ondan nefsini olanca gayretiyle temize çıkarırsa.

(**نضخ**)  **النون** ve**الضاد** ve**الخاء**: bir öncekinin yakınıdır; ancak ondan daha fazladır([6]). Derler: **النَّضْخ** şeyden **كاللّطْخ** gibidir; ona bir iz kalır. Ve elbisesini güzel kokuyla **نَضَخ**. Ve **غَيثٌ نضّاخٌ**: bol. Ve **عينٌ نضّاخة**: suyu çok.

(**نضد**)  **النون** ve**الضاد** ve**الدال**: sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeye, düzgünlük ve toplama içinde, dik olarak yahut enine, katmaya delâlet eder. Ve şeyi, bir kısmını bir kısmına, düzgün olarak yahut üst üste **نَضَدْتُ**. Ve **النَّضَد**: elbiselerden yığılmış olan. Nâbiga dedi:
خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])
Ve **النَّضَد**: üzerine eşya dizilen sedirdir. Ve dağların **أنْضاد**’ı: bazısı bazısının üstünde olan kayalardır. Ve buluttan **النَّضَد**: **الصَّبير** gibidir; bazısı bazısına (bitişik) olur; çoğulu **أنضاد**. Ve kavmin **أنضادُ**’ı: cemaatleri ve sayılarıdır. Ve adamın **نَضَدُ**’ı: onun yardımına toplanan amcaları ve dayılarıdır. Ve **النَّضَد**: şereftir. Ve dibâcın **نَضائد**’i: **نَضِيدة**’nin çoğuludur; o, yastıktır ve eşyadan doldurulmuş olan şeydir. İbn Düreyd([8]) dedi: bir kısmı bir kısmı üzerine dizilen her şey **نَضِيد**’dir.

(**نضر**)  **النون** ve**الضاد** ve**الراء**: sahih bir asıldır; güzelliğe ve cemâle ve saflığa delâlet eder. Ondandır: **النَّضْرة**: renk güzelliği; ve **نَضَُِرَ** **يَنْضَُر**. Ve “Allah onun yüzünü **نَضَّر** etti”: onu güzelleştirdi ve nurlandırdı. Hadiste: “**نضَّر الله امرأً سمِعَ مقالتي فوعاها**”. Ve **أخْضَرُ ناضرٌ**. Ve bu, her parlak güzel şey hakkında söylenir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَة**﴾ [el-Kıyâme 22]. Ve **النَّضير**: altındır; güzelliği ve saflığı sebebiyle. Dedi:
إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])
Ve **قَدَحٌ نُضَارٌ**: **أثْل**’den yapılmıştır; o, **الغَوْر**’da olur; belki de güzel olabilir.

--------------ـــ
([1])  Lebîd divanı s. 16, 1881 baskı; ve el-Beyân (1: 266).
([2])  **السرى**: açma (örtüyü kaldırma); “elbise ondan **سرى**; **سرياً**”: onu açtı (çıplaklaştırdı); ve **الواو** daha üstündür.
([3]) Leylâ el-Ahîliyye’nindir; ve eş-Şemerdel b. Şerîk el-Yerbû‘î’ye rivayet edilir. Lisân (**نضى**) ve el-Hayevân (3: 91) ve el-Kâmil 35 ve Emâlî el-Kâlî (1: 238) ve el-‘İkd (6: 228). Ve صدرُه: * يشبهون ملوكاً في تجلتهم *
([4]) er-Râ‘î’nindir; Lisân (**نضج**)’de olduğu gibi; ve el-Mücmel’de onu inşâd etti.
([5]) Ebû Tâlib divanı 7, eş-Şinkîtî yazması; ve Lisân (**نضح**). Ve kaside merfû‘ olarak rivayet edildi; ve Lisân’da kesre ile ضبط edildi; hatadır.
([6]) Asılda: “**من الذي**”.
([7]) Nâbiga divanı 17; ve Lisân (**نضد**).
([8]) el-Cemhere (2: 277).
([9]) el-A‘şâ’nındır; divanında 108; ve Lisân (**نضر**).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النضرة: الحسن كالنضارة، قال تعالى: ﴿نضرة النعيم﴾ [المطففين/24] أي: رونقه. قال تعالى: ﴿ولقاهم نضرة وسرورا﴾ [الإنسان/11] ونضر وجهه ينضر فهو ناضر، وقيل: نضر ينضر. قال تعالى: ﴿وجوه يومئذ ناضرة * إلى ربها ناظرة﴾ [القيامة/22 - 23] ونضر الله وجهه. وأخضر ناضر: غصن حسن. والنضر والنضير: الذهب لنضارته، وقدح نضار: خالص كالتبر، وقدح نضار بالإضافة: متخذ من الشجر.

##### Türkçe

- **النضرة**: **النضارة** gibi güzelliktir. Yüce Allah dedi ki: ﴿نضرة النعيم﴾ [المطففين/24], yani: onun parlaklığı. Yüce Allah dedi ki: ﴿ولقاهم نضرة وسرورا﴾ [الإنسان/11]. Ve “yüzü güzelleşti”; **ينضر**; o hâlde o **ناضر**’dır. Ve denildi ki: **نضر** **ينضر**. Yüce Allah dedi ki: ﴿وجوه يومئذ ناضرة * إلى ربها ناظرة﴾ [القيامة/22 - 23]. Ve “Allah onun yüzünü güzelleştirsin.” Ve **أخضر ناضر**: güzel bir dal. Ve **النضر** ve **النضير**: parlaklığından dolayı altındır. Ve **قدح نضار**: saf, külçe altın gibi. Ve izafetle **قدح نضار**: ağaçtan yapılmış.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ض ر
نضر الشّجر والنبات ونضر ونضر نضرةً ونضارةً وهو ناضر ونضير ونضر وأنضر العود‏.‏
قال الكميت‏:‏ ورت بك عيدان المكارم كلّها وأورق عودي في ثراك وأنضرا ولها سوار من نضر ونضار وهو الذهب وقيل‏:‏ كلّ خالص نضار من ذهب وغيره‏.‏
وقدح ومن المجاز‏:‏ نضر وجهه‏:‏ حسن وغضّ‏.‏
وجارية غضّة‏:‏ ناضرة وغلام غضّ‏:‏ ناضر‏.‏
ونضّر الله وجهه وأنضره‏:‏ حسّنه وقد يقال‏:‏ نضره بالتّخفيف ووجهٌ منضور وليس بذاك‏.‏
قال‏:‏ نضّر الله أعظماً دفنوها بسجستان طلحة الطّلحات وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ نضّر الله من سمع مقالتي فوعاها ‏"‏ ونجارٌ نضار‏:‏ خالص‏.‏
قال الأفوه‏:‏ كرم الفعل إذا ما فعلوا ونجار في اليمانين نضار

##### Türkçe

ن ض ر
**نضر** ağaç ve bitki; ve **نضر** ve **نضر** (olarak) **نضرةً** ve **نضارةً**; ve o **ناضر** ve **نضير** ve **نضر**’dır; ve **أنضر** dalı.

**الكميت** dedi:
“Ve bana bütün keremliklerin dallarını miras bıraktın;
ve dalım senin toprağında yapraklandı ve **أنضرا** oldu.”

Ve onun için **نضر** ve **نضار**’dan bir bilezik vardır; ve o altındır. Ve denildi ki: Altından ve başkasından her saf olan **نضار**’dır.

Ve bir kadeh. Ve mecazdan: **نضر وجهه**: güzel ve taze oldu.

Ve taze bir cariye: **ناضرة**; ve taze bir oğlan: **ناضر**.

Ve Allah onun yüzünü **نضّر** etsin ve onu **أنضره** etsin: onu güzelleştirdi. Ve bazen hafifletmeyle **نضره** denilir. Ve **وجهٌ منضور**; ve bu o değildir.

Dedi: “Allah, Sicistan’da gömdükleri kemikleri **نضّر** etsin; **طلحة الطّلحات**.” Ve hadiste: “ ‘Allah, sözümü işitip onu belleyeni **نضّر** etsin.’ ” Ve **نجارٌ نضار**: saf.

**الأفوه** dedi:
“Fiilin keremi, yaptıkları vakit;
ve Yemenlilerde bir **نجار** **نضار**.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّضْرة : النَّعْمة والعَيْش والغِنى ِ وقيل : الحُسْن والرَّوْنَقِ وقد نَضَرَ الشجرُ والورقُ والوَجهُ واللونِ وكل شيء يَنْضُر نَضْراً نَضْرة نَضارة نُضُوراً نَضِر نَضُرِ فهو ناضِر نَضِير نَضِرٌ أَي حَسَنِ والأُنثى نَضِرَة و أَنْضَر : كنَضَر و نَضَره اللَّه و نَضَّره و أَنْضَره و نَضَر اللَّهُ وجهه يَنْضُره نَضْرة أَي حَسَّن ونَضَر وجهه يتعدى ولا يتعدى ويقال : نَضُرِ بالضمِ نَضَارة ِ وفيه لغة ثالثة نَضِرِ بالكسر ; حكاها أَبو عبيد ويقال : نَضَّر اللَّه وجههِ بالتشديدِ أَنْضَر اللَّه وجهه بمعنى وإِذا قلت : نَضَر اللَّه امرأً يعني نَعَّمَه وفي الحديث عن النبي : نَضَر اللَّه عبداً سمِع مقالتي فَوَعاها ثم أَدّاها إِلى من يسمعها ; نَضَره و نَضَّره وأَنْضَره أَي نَعَّمَهِ يروى بالتخفيف والتشديد من النَّضارة ِ وهي في الأَصل حُسْن الوجه والبَرِيقُِ وإِنما أَراد حُسْنَ خلُقِه وقَدْرِه قال شَمِر : الرُّواة يَرْوُون هذا الحديث بالتخفيف والتشديد وفسره أَبو عبيدة فقال : جعله اللَّه ناضِراً ; قال : وروي عن الأَصمعي فيه التشديد : نَضَّر اللَّه وجهه ; وأَنشد : نَضَّرَ اللَّه أَعْظُماً دَفَنُوها بِسِجِسْتانَ طَلْحَة َ الطَّلَحَاتِ وأَنشد شمر في لغة من رواه بالتخفيف قول جرير : والوَجْه لا حَسَناً ولا مَنْضُورا و مَنْضُور لا يكون إِلا من نَضَرهِ بالتخفيف قال شمر : وسمعت ابن الأَعرابي يقول : نَضَره اللَّه فنَضُر يَنَضُر و نَضِرَ يَنْضَر وقال ابن الأَعرابي : نَضَر وجهه و نَضِر وجهه و نَضُر و أَنْضَر و أَنْضَره اللَّهِ بالتخفيفِ و نَضَرهِ بالتخفيف أَيضاً أَبو داود عن النَّضْر : نَضَّر اللَّه امرأً و أَنْضَر اللَّه امرأً فعل كذا و نَضَر اللَّه امرأً ; قال الحسن المؤدّب : ليس هذا من الحُسن في الوجه إِنما معناه حَسَّن اللَّه وجهه في خُلُقِه أَي جاهِه وقَدْرِهِ قال : وهو مثل قوله : اطْلُبُوا الحوائِج إِلى حِسان الوُجوهِ يعني به ذَوي الوجُوه في الناس وذَوي الأَقدار أَبو الهُزَيل : نَضَر اللَّه وجهَه و نَضَر وجهُ الرجل سواء وفي الحديث : يا مَعْشَر مُحاربِ نَضَّركم اللَّه لا تُسْقُوني حَلَب امرأَة ; قال : كان حلْب النِّساء عندهم عَيْباً يتعايَرُون عليه وقال الفراء في قوله عز وجل : ﴿وُجُوهٌ يومئِذ ناضِرة﴾ قال : مُشْرِقة بالنَّعِيمِ قال وقوله : ﴿تَعْرِفُ في وجُوهِهم نَضْرَة النَّعِيم﴾ ِ قال : بَرِيقُه ونَداهِ و النَّضْرة نَعِيمُ الوجه وقال الزجاج في قوله تعالى : ﴿وُجُوه يومِئذٍ ناضِرة إِلى رَبها ناظِرة﴾ قال ; نَضَرَتْ بنعيم الجنة والنَّظَر إِلى ربها عز وجلِ و أَنضرَ النَّبْتُ : نَضَر ورَقُه وغلام نَضِير : ناعمِ والأُنثى نَضِيرة ويقال : غلام غَضٌّ نَضِير : وجارية غَضَّة نَضِيرة ِ وقد أَنْضَر الشجرُ إِذا اخضرَّ ورقهِ وربما صار النَّضْر نعتاً يقال : شيء نَضْر و نَضِير و ناضِر و النَّاضِر : الأَخضر الشديدُ الخضرة يقال : أَخضر ناضِر كما يقال : أَبيض ناصِع وأَصفرُ فاقِعِ وقد يبالغ بالناضِر في كل لون يقال : أَحمر ناضِر وأَصفر ناضِر ; رُوي ذلك عن ابن الأَعرابي وحكاه في نوادره أَبو عبيد : أَخضر ناضِر معناه ناعِم ابن الأَعرابي : الناضِر في جميع الأَلوان ; قال أَبو منصور : كأَنه يُجيز أَبيض ناضِر وأَحمر ناضِر ومعناه الناعم الذي له بَرِيق في صَفاته و النَّضِيرُ و النُّضار و الأَنْضَر : اسم الذهب والفضة ِ وقد غلب على الذهبِ وهو النَّضْر ; عن ابن جني ; وقال الأَعشى : إِذا جُرِّدَتْ يوماً حَسِبتَ خَمِيصة ً عليها وجِرْيالَ النَّضِير الدُّلامِصا وجمعه نِضار و أَنْضُر ; قال أَبو كبير الهذلي : وبَياضُ وجهٍ لم تَحُلْ أَسْرارهُ مثل الوَذِيلَة ِ أَو كشَنْفِ الأَنْضُرِ التهذيب : النَّضْر الذهبِ وجمعه أَنْضُر ; قال الشاعر : كَناحِلَة ٍ من زَيْنِها حَلْيَ أَنْضُر بغير نَدَى مَن لا يُبالي اعْتطالها وأَنشد الجوهري للكميت : تَرى السَّابِحَ الخِنْذيذَ منهاِ كأَنما جَرى بين لِيتَيْهِ إِلى الخَدّ أَنْضُرُ و النَّضْرة : السَّبِيكة من الذهبِ وذهب نُضَار : صار ههنا نعتاً و نُضارة كلِّ شيء : خالِصُه و النُّضَار : الخالص من كل شيء ; قالت الخِرنِق بنت هَفَّان : لا يَبْعَدَنْ قَوْمي الَّذين هُمُ سُمُّ العُداة وآفَة ُ الجُزرِ الخالِطِين نَحِيتَهمْ بِنُضَارِهم وذوي الغِنى منهم بذي الفَقْرِ ويروى هذا البيت لحاتم الطائي في قصيدة له مشهورة أَولها : إِن كنتِ كارِهة لِعِيشَتِنا هاتا فَحُلّي في بني بَدْرِ و النَّضْر : أَبو قُرَيْشِ وهو النَّضْر بن كِنانة بن خُزَيمة بن مُدْرِكة بنِ إِلياس بنِ مُضَر ابن سيده : النضر بن كِنانة أَبو قريش خاصَّة ِ من لم يَلِدْه النَّضْر فليس من قريش النَّضَار : الأَثْلِ وقيل : هو ما كان عِذْياً على غير ماءِ وقيل : هو الطويل منه المُسْتقيم الغُصونِ وقيل : هو ما نبت منه في الجبلِ وهو أَفضله ; قال رؤبة : فَرْعٌ نَما منه نُضارُ الأَثْلِ طَيِّبُ أَعْراقِ الثَّرَى في الأَصْلِ قال أَبو حنيفة : النُّضار و النِّضار لغتانِ والأَول أَعرفِ قال : وهو أَجود الخشب للآنية لأَنه يُعمل منه ما رَقَّ من الأَقداح واتَّسع وما غَلُظ ولا يحتمله من الخشب غيره قال : ومِنْبر سيدِنا رسول اللَّه ِ نُضار وقدَح نُضارٌ : اتُّخِذ من نُضار الخشبِ وقيل : هو يُتخذ من أَثْل ورْسِيّ اللَّونِ يُضافُ ولا يُضافِ يكون بالغَوْرِ وفي حديث إِبراهيم النَّخَعي : لا بأْس أَن يَشربَ في قدح النُّضار ; قال شمر : قال بعضهم معنى النُّضار هذه الأَقداح الحُمر الجِيشانيَّة سميت نُضاراً ابن الأَعرابي : النُّضار النَّبْعِ و النُّضار شجر الأَثْلِ و النُّضار الخالِص من كل شيء وقال يحيى بن نُجيم : كل شجر أَثْل ينبت في جبل فهو نُضار ; وقال الأَعشى : تراموا به غَرَباً أَو نُضارا والغَرَب و النُّضار : ضَرْبان من الشجر تُعمل منهما الأَقداح وقال مؤرج : النُّضار من الخِلاف يُدفن خشبه حتى يَنْضُر ثم يعمل فيكون أَمكن لعامله في تَرْقِيقِه ; وقال ذو الرمة : نُقِّح جِسمي عن نُضار العُودِ بعد اضطِراب العُنُق الأَمْلودِ قال : نُضاره حُسْن عُودِه ; وأَنشد : أَلْقَوَم نَبْع ونُضار وعُشَرْ وزعم أَن النُّضار تُتَّخذ منه الآنية التي يُشْرَب فيها ; قال : وهي أَجود العِيدان التي تتخذ منها الأَقداح قال الليث : النُّضار الخالص من جَوْهَرِ التِّبر والخشبِ وجمعه أَنْضُر وفي حديث عاصم الأَحول : رأَيت قَدَح رسول اللَّه ِ عند أَنس وهو قَدَح عَرِيض من نُضار أَي من خشب نُضارِ وهو خشب معروفِ وقيل هو الأَثْل الوَرْسِيّ اللونِ وقيل النَّبعِ وقيل الخِلافِ وقيل أَقداح النُّضار حُمْر من خشب أَحمر شمر فيها روى عنه الإِيادي : امرأَة الرجل يقال لها هي الحَدَادَة وهي النِّضْرِ بالضادِ قال : وهي شاعَتُه أَي امرأَته و النَّاضِرِ : الطُّحْلُب و بنو النَّضِير : حيّ من يهود خَيْبَرَ من آل هرون أَو موسى ِ عليهما السلامِ وقد دخلوا في العربِ و النَّضْرة و النَّضِيرة : اسم امرأَة ; قال حسان : حَيِّ النَّضِيرة رَبَّة َ الخِدْرِِ أَسْرَتْ إِليك ولم تكن تَسْرِي

##### Türkçe

**النَّضْرة**: nimet, geçim, zenginlik; ve denildi: güzellik ve parlaklık. Ve ağaç, yaprak, yüz, renk ve her şey **نَضَرَ** eder; **يَنْضُر**: **نَضْراً**; **نَضْرة**; **نَضارة**; **نُضُوراً**; **نَضِر**; **نَضُرِ**; o hâlde o **ناضِر**; **نَضِير**; **نَضِرٌ**; yani güzel. Dişisi **نَضِرَة**. Ve **أَنْضَر**: **نَضَر** gibi. Ve Allah onu **نَضَرَ** etti; ve onu **نَضَّره** etti; ve onu **أَنْضَره** etti. Ve Allah onun yüzünü **نَضَرَ** eder; onu **يَنْضُره**: **نَضْرة**; yani güzelleştirdi. Ve “yüzü **نَضَرَ** etti” geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve denilir: **نَضُرِ** (ötre ile) **نَضَارة**; ve onda üçüncü bir dil vardır: **نَضِرِ** (kesre ile); onu Ebû Ubeyd nakletti. Ve denilir: “Allah onun yüzünü **نَضَّر** etti” (şeddeli); “Allah onun yüzünü **أَنْضَر** etti” anlamca (aynıdır). Ve “Allah bir adamı **نَضَرَ** etti” dediğinde, onu nimetlendirdi demektir. Ve hadiste Peygamber’den: “Allah, sözümü işitip onu kavrayan, sonra onu işiten kimseye ulaştıran bir kulu **نَضَرَ** etsin”; onu **نَضَره** etti, onu **نَضَّره** etti ve onu **أَنْضَره** etti; yani onu nimetlendirdi. Hafifletmeyle ve şeddeli olarak rivayet edilir; **النَّضارة**’dandır; o da aslında yüz güzelliği ve parıltıdır. O ise ancak onun ahlâkının ve değerinin güzelliğini murat etti. Şemir dedi: râviler bu hadisi hafifletmeyle ve şeddeli olarak rivayet ederler. Ebû Ubeyde onu açıklayıp dedi ki: Allah onu **ناضِراً** kıldı. Dedi ki: onda Asmaî’den şeddeli olarak da rivayet edildi: “Allah onun yüzünü **نَضَّر** etsin.” Ve şu beyit okundu:
نَضَّرَ اللَّه أَعْظُماً دَفَنُوها
بِسِجِسْتانَ طَلْحَة َ الطَّلَحَاتِ

Ve Şemir, onu hafifletmeyle rivayet edenin dilinde Cerîr’in sözünü okudu:
والوَجْه لا حَسَناً ولا مَنْضُورا

Ve **مَنْضُور** ancak onu hafifletmeyle **نَضَره** eden(den) olur. Şemir dedi: İbnü’l-A‘râbî’yi şöyle derken işittim: Allah onu **نَضَره** etti; o da **نَضُر** oldu, **يَنَضُر**; ve **نَضِرَ** oldu, **يَنْضَر**. İbnü’l-A‘râbî dedi: yüzü **نَضَر** etti; yüzü **نَضِر** etti; ve **نَضُر**; ve **أَنْضَر**; ve Allah onu **أَنْضَره** etti (hafifletmeyle); ve onu **نَضَره** etti (hafifletmeyle) yine. Ebû Dâvûd, **النَّضْر** hakkında: “Allah bir adamı **نَضَّر** etsin” ve “Allah bir adamı **أَنْضَر** etsin” (şunu) yaptı; ve “Allah bir adamı **نَضَر** etsin.” Hasan el-müeddib dedi: bu, yüzdeki güzellikten değildir; ancak manası: Allah onun yüzünü ahlâkında, yani şanında ve değerinde güzelleştirsin. Dedi: bu, şu sözü gibidir: “İhtiyaçları **حِسان الوُجوهِ**’a isteyin”; bununla insanlardaki yüz sahiplerini ve değer sahiplerini kasteder. Ebû’l-Hüzeyl: “Allah onun yüzünü **نَضَرَ** etsin” ve “adamın yüzü **نَضَرَ** etti” eşittir. Ve hadiste: “Ey Muhârib topluluğu, Allah sizi **نَضَّر** etsin; bana bir kadının sağımını içirmeyin.” Dedi: kadınların sağımı onlarda ayıptı; onunla birbirlerini ayıplarlardı. Ferrâ, Aziz ve Celil olanın sözü hakkında: ﴿وُجُوهٌ يومئِذ ناضِرة﴾ dedi: nimetle ışıldayan. Dedi: ve O’nun sözü: ﴿تَعْرِفُ في وجُوهِهم نَضْرَة النَّعِيم﴾ dedi: onun parıltısı ve tazeliği. Ve **النَّضْرة** yüzün nimeti(=yüzdeki nimet belirtisi)dir. Zeccâc, Yüce Allah’ın sözü hakkında: ﴿وُجُوه يومِئذٍ ناضِرة إِلى رَبها ناظِرة﴾ dedi: cennet nimetiyle **نَضَرَتْ** etti; ve Rablerine (Azze ve Celle) bakıştır. Ve bitki **أَنضرَ** etti: yaprağı **نَضَر** etti. Ve **غلام نَضِير**: yumuşak(=nâim); dişisi **نَضِيرة**. Ve denilir: **غلام غَضٌّ نَضِير**; ve **جارية غَضَّة نَضِيرة**. Ve ağaç **أَنْضَر** etti; yaprağı yeşerdiğinde. Ve bazen **النَّضْر** sıfat olur; denilir: şey **نَضْر** ve **نَضِير** ve **ناضِر**. Ve **النَّاضِر**: şiddetli yeşil, çok yeşil olandır; denilir: **أَخضر ناضِر**; nasıl ki denilir: **أَبيض ناصِع** ve **أَصفرُ فاقِعِ**. Ve **الناضِر** ile her renkte mübalağa edilir; denilir: **أَحمر ناضِر** ve **أَصفر ناضِر**. Bu, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet edildi; Ebû Ubeyd onu “Nevâdir”inde nakletti: **أَخضر ناضِر**; manası: yumuşak(=nâim). İbnü’l-A‘râbî: **الناضِر** bütün renklerde (kullanılır). Ebû Mansûr dedi: sanki **أَبيض ناضِر** ve **أَحمر ناضِر**’ı caiz görüyor; manası: sıfatlarında parıltısı olan yumuşak olandır. Ve **النَّضِيرُ** ve **النُّضار** ve **الأَنْضَر**: altın ve gümüşün adıdır; ve altına galip gelmiştir; o da **النَّضْر**’dır. İbn Cinnî’den. A‘şâ dedi:
إِذا جُرِّدَتْ يوماً حَسِبتَ خَمِيصة ً
عليها وجِرْيالَ النَّضِير الدُّلامِصا

Onun çoğulu **نِضار** ve **أَنْضُر**’dur. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
وبَياضُ وجهٍ لم تَحُلْ أَسْرارهُ
مثل الوَذِيلَة ِ أَو كشَنْفِ الأَنْضُرِ

**التهذيب**: **النَّضْر** altındır; çoğulu **أَنْضُر**’dur. Şair dedi:
كَناحِلَة ٍ من زَيْنِها حَلْيَ أَنْضُر
بغير نَدَى مَن لا يُبالي اعْتطالها

Cevherî, Kümeyt’e ait olarak okudu:
تَرى السَّابِحَ الخِنْذيذَ منهاِ كأَنما
جَرى بين لِيتَيْهِ إِلى الخَدّ أَنْضُرُ

Ve **النَّضْرة**: altından külçe(=sebîke)dir. Ve **ذهب نُضَار**: burada sıfat olmuştur. Ve her şeyin **نُضارة**’sı: onun hâlisi(=safı). Ve **النُّضَار**: her şeyin hâlisi. Hırnık bint Heffân dedi:
لا يَبْعَدَنْ قَوْمي الَّذين هُمُ
سُمُّ العُداة وآفَة ُ الجُزرِ
الخالِطِين نَحِيتَهمْ بِنُضَارِهم
وذوي الغِنى منهم بذي الفَقْرِ

Bu beyit, meşhur bir kasidesinde Hâtim et-Tâî’ye de rivayet edilir; başı şudur:
إِن كنتِ كارِهة لِعِيشَتِنا
هاتا فَحُلّي في بني بَدْرِ

Ve **النَّضْر**: Ebû Kureyş’tir; o da **النَّضْر بن كِنانة بن خُزَيمة بن مُدْرِكة بنِ إِلياس بنِ مُضَر**. İbn Sîde: **النضر بن كِنانة** özellikle Ebû Kureyş’tir; onu **النَّضْر** doğurmamışsa Kureyş’ten değildir. **النَّضَار**: **الأَثْل**’dir. Ve denildi: su dışında, kendi kendine (yağmurla) olan **عِذْياً** olan şeydir. Ve denildi: ondan uzun, dalları düzgün olanıdır. Ve denildi: dağda bitenidir; o, onun en faziletlisidir. Rü’be dedi:
فَرْعٌ نَما منه نُضارُ الأَثْلِ
طَيِّبُ أَعْراقِ الثَّرَى في الأَصْلِ

Ebû Hanîfe dedi: **النُّضار** ve **النِّضار** iki dildir; birincisi daha bilinir. Dedi: kap-kacak için en iyi ağaçtır; çünkü ondan kadehlerin inceltilmiş ve genişletilmiş olanı yapılır; ve kalın olanı da (yapılır); ağaçtan başka hiçbir şey onu taşımaz. Dedi: Efendimiz Resûlullah’ın minberi **نُضار**’dır. Ve **قدَح نُضارٌ**: **نُضار** ağacından yapılmıştır. Ve denildi: o, **أَثْل**’den, **وَرْسِيّ** renkli olarak yapılır; izafe edilir ve izafe edilmez; **الغَوْر**’da olur. İbrâhîm en-Nehaî’nin hadisinde: **قدح النُّضار**’da içmesinde beis yoktur. Şemir dedi: bazıları dedi ki **النُّضار**’ın manası, bu kırmızı **الجِيشانيَّة** kadehlerdir; **نُضاراً** diye adlandırıldı. İbnü’l-A‘râbî: **النُّضار** **النَّبْع**’dır; ve **النُّضار** **شجر الأَثْل**’dir; ve **النُّضار** her şeyin hâlisidir. Yahyâ b. Nüceym dedi: dağda biten her **أَثْل** ağacı **نُضار**’dır. A‘şâ dedi:
تراموا به غَرَباً أَو نُضارا

Ve **الغَرَب** ve **النُّضار**: ağaçtan iki türdür; onlardan kadehler yapılır. Müerric dedi: **النُّضار** **الخِلاف**’tandır; odunu gömülür, ta ki **يَنْضُر** edinceye kadar; sonra işlenir; böylece onu işleyene inceltmesinde daha elverişli olur. Zü’r-Rumme dedi:
نُقِّح جِسمي عن نُضار العُودِ
بعد اضطِراب العُنُق الأَمْلودِ

Dedi: onun **نُضاره**’sı, odununun güzelliğidir. Ve şu okundu:
أَلْقَوَم نَبْع ونُضار وعُشَرْ

Ve iddia etti ki **النُّضار**’dan, içinde içilen kaplar yapılır. Dedi: kadehlerin yapıldığı ağaçların en iyisidir. Leys dedi: **النُّضار** **التِّبر** cevherinin ve ağacın hâlisidir; çoğulu **أَنْضُر**’dur. Âsım el-Ahvel’in hadisinde: Resûlullah’ın kadehini Enes’in yanında gördüm; o, **نُضار**’dan geniş bir kadehti; yani **نُضار** ağacından; o, bilinen bir ağaçtır. Ve denildi: o, **الأَثْل**’dir, **الوَرْسِيّ** renkli. Ve denildi: **النَّبع**’dır. Ve denildi: **الخِلاف**’tır. Ve denildi: **أَقداح النُّضار** kırmızıdır; kırmızı ağaçtandır. Şemir, onda İyâdî’den rivayet etti: adamın karısına **الحَدَادَة** denilir; o da **النِّضْرِ** (ضاد ile)dir. Dedi: o, onun **شاعَتُه**’dur; yani karısıdır. Ve **النَّاضِرِ**: yosun(=**الطُّحْلُب**). Ve **بنو النَّضِير**: Hayber Yahudilerinden bir kabiledir; Hârûn yahut Mûsâ’nın (ikisine de selâm olsun) âlindendir; Arapların içine girmişlerdir. Ve **النَّضْرة** ve **النَّضِيرة**: bir kadının adıdır. Hassân dedi:
حَيِّ النَّضِيرة رَبَّة َ الخِدْرِِ
أَسْرَتْ إِليك ولم تكن تَسْرِي

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ض ر * * النَّضْرُ * بوزن النَّصر و * النُّضَارُ * بالضم و * النَّضِيرُ * الذهب وقيل * النُّضَارُ * الخالص من كل شيء و * النَّضْرةُ * بوزن البَّصرة الحُسْن والرونق وقد * نَضَر * وجهه يَنْضُر بالضم * نَضْرةً * أي حسُن و * نَضَرَ * الله وجهه أيضا يتعدى ويلزم و * نَضُرَ * من باب ظرُف لغة فيه وحكى أبو عُبيد * نَضر * من باب طرِب و * نَضَّرَ * الله وجهه * تَنْضِيرا * و * أَنْضَرهُ * بمعنى و * نَضَّرَ * الله امرأً بالتشديد أي نعَّمه وفي الحديث ﴿نضَّر الله امرأً سمع مقالتي فوعاها﴾ وأخْضَر * ناضِرٌ * مثل أصفر فاقع وأَبيض نَاصِع

##### Türkçe

* ن ض ر * * **النَّضْرُ** * **النَّصر** vezninde ve * **النُّضَارُ** * (ضَمّ ile) ve * **النَّضِيرُ** * altındır; ve denildi ki: * **النُّضَارُ** * her şeyin her türlü şeyden hâlis olanıdır. Ve * **النَّضْرةُ** * **البَّصرة** vezninde, güzellik ve parlaklıktır. Ve muhakkak * **نَضَر** * onun yüzü, ضَمّ ile **يَنْضُر**; * **نَضْرةً** * (yani) güzelleşti. Ve * **نَضَرَ** * Allah onun yüzünü de; hem geçişli olur hem لازِم olur. Ve * **نَضُرَ** * **ظرُف** bâbından, onda bir lügattir. Ve Ebû ʿUbeyd, * **نَضر** *’ı **طرِب** bâbından nakletti. Ve * **نَضَّرَ** * Allah onun yüzünü, * **تَنْضِيرا** * (olarak). Ve * **أَنْضَرهُ** * onun mânâsındadır. Ve * **نَضَّرَ** * Allah bir kişiyi, teşdîd ile; yani onu nimetlendirdi. Ve hadiste: ﴿**نضَّر الله امرأً سمع مقالتي فوعاها**﴾ Ve daha yeşil: * **ناضِرٌ** * tıpkı “daha sarı: فاقع” ve “daha beyaz: نَاصِع” gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النضرة: النعمة والعيش والغنى، وقيل: الحسن والرونق، كالنضور، بالضم، والنضارة، بالفتح، والنضر، محركة، وقد نضر الشجر، والورق، والوجه، واللون، وكل شيء، كنصر وكرم وفرح، الثالثة حكاها أبو عبيد. ينضر نضرا، ونضارة، ونضورا، ونضرة، فهو ناضر، ونضير، وأنضر، هكذا في النسخ، وفي اللسان: فهو ناضر ونضير ونضر، والأنثى نضرة. وأنضر كنضر. ونضره الله نضرا، ونضره، بالتشديد، وأنضره، فأنضر، وإذا قلت نضر الله أمرا، فالمعنى نعمه، وفي الحديث:  نضر الله عبدا سمع مقالتي فوعاها ثم أداها إلى من يسمعها  ، نضره ونضره وأنضره، أي نعمه. يروى بالتخفيف والتشديد، من النضارة، وهي في الأصل: حسن الوجه والبريق، وإنا أراد حسن خلقه وقدره. قال شمر: الرواة يروون هذا الحديث بالتخفيف والتشديد، وفسره أبو عبيد فقال: جعله الله ناضرا، قال: وروي عن الأصمعي فيه التشديد وأنشد:
  نضر الله أعظما دفنوهـا                      بسجستان طلحة الطلحات وأنشد شمر في لغة من رواه بالتخفيف قول جرير:
  والوجه لا حسنا ولا منضورا

  ومنضور لا يكون إلا من نضره، بالتخفيف، قال شمر: وسمعت ابن الأعرابي يقول: نضره الله فنضر ينضر، ونضر ينضر. وقال ابن الأعرابي: نضر وجهه ونضر وجهه ونضر، وأنضر، وأنضره الله، ونضره بالتخفيف. وقال أبو داوود عن النضر: نضر الله امرأ وأنضر الله امرأ فعل كذا ونضر الله امرأ قال الحسن المؤدب: ليس هذا من الحسن في الوجه، إنما معناه حسن الله وجهه في خلقه، أي جاهه وقدره، قال: وهو مثل قوله:  اطلبوا الحوائج إلى حسان الوجوه  يعني به ذوي الوجوه في الناس وذوي الأقدار. وفي الحديث:  يا معشر محارب، نضركم الله، لا تسقوني حلب امرأة  أي كان حلب النساء عندهم عيبا يتعايرون عليه. وقال الفراء في قوله عز وجل:  وجوه يومئذ ناضرة  قال: مشرقة بالنعيم. قال وقوله تعالى:  تعرف في وجوههم نضرة النعيم  قال: بريقه ونداه. والنضرة: نعيم الوجه. وقال الزجاج في تفسير قوله:  ناضرة  أي نضرت بنعيم الجنة. والناضر: الأخضر الشديد الخضرة، يقال: أخضر ناضر، كما يقال: أبيض ناضر، كما يقال: أبيض ناصع، وأصفر فاقع. قد يبالغ به في كل لون فيقال: أخضر ناضر وأحمر ناضر وأصفر ناضر، روي ذلك عن ابن الأعرابي وحكاه في نوادره. وقال أبو عبيد: أخضر ناضر معناه ناعم، وزاد الأزهري: له بريق في صفائه. والنضر، بالفتح عن ابن جني، والنضير كأمير، والنضار كغراب، والأنضر: اسم الذهب أو الفضة، وقد غلب على الذهب. ونقل الصاغاني عن السكري: النضار، ككتاب: الذهب والفضة، وقال الأعشى:
  إذا جردت يوما حسبت خميصة                      عليها وجريال النضير الدلامصا ج الجمع نضار، بالكسر، وأنضر قال أبو كبير الهذلي:
  وبياض وجهك لم تحل أسراره                      مثل الوذيلة أو كشنف الأنضر وأنشد الجوهري للكميت:
  ترى السابح الخنذيذ منها كأنمـا                      جرى بين ليتيه إلى الخد أنضر والنضرة: السبيكة من الذهب. وذهب نضار، صار هنا نعتا. قولهم: سوار من نضار، قيل: النضار، بالضم: الجوهر الخالص من التبر وغيره. قدح نضار: اتخذ من نضار الخشب. وفي حديث إبراهيم النخعي:  لا بأس أن يشرب في قدح النضار  ، قال شمر: قال بعضهم: هذه الأقداح الحمر الجيشانية سميت نضارا. وقال ابن الأعرابي: النضار: النبع. وقال الليث: النضار: الخالص من جوهر التبر والخشب، والجمع أنضر، وفي حديث عاصم الأحول:  رأيت قدح رسول الله صلى الله عليه وسلم عند أنس وهو قدح عريض من نضار  ، أي من خشب نضار وهو خشب معروف، قيل: هو الأثل الورسي اللون. وقال ابن الأعرابي: النضار: شجر الأثل، وقيل: هو الخلاف، أو هو ما كان عذيا على غير ماء، أو هو الطويل منه المستقيم الغصون، أو هو ما نبت منه في الجبل، وهو أفضله. النضار، فيما رواه أبو حنيفة: خشب للأواني أجود، لأنه يعمل منه ما رق من الأقداح واتسع وما غلظ، ولا يحتمله من الخشب غيره. قال: ويكسر، لغتان، والأولى أعرف، قال: ومنه كان منبر النبي صلى الله تعالى عليه وسلم. قال الزمخشري، ويكون بغور الحجاز، وقال يحيى بن نجيم: كل شجر أثل ينبت في جبل فهو نضار، وقال الأعشى:
  تراموا به غربا أو نضارا والغرب والنضار: ضربان من الشجر تعمل منهما الأقداح. وقال مؤرج: النضار من الخلاف يدفن خشبه حتى ينضر ثم يعمل فيكون أمكن لعامله في ترقيقه، وقال ذو الرمة:
  نقح جسمي عن نضار العود                      بعد اضطراب العنق الأملود

  قال: نضاره: حسن عوده، قال: وهي أجود العيدان التي تتخذ منها الأقداح. والناضر: الطحلب يكون على الماء. والنضر بن كنانة بن خزيمة بن مدركة بن الياس بن مضر أبو قريش خاصة، ومن لم يلده النضر فليس من قريش، كذا في المحكم. ويقال: إن اسمه قيس، وهو الجد الثالث عشر لسيدنا رسول الله صلى الله عليه وسلم. ولما قدم وفد كندة سنة عشر، وفيهم الأشعث بن قيس الكندي، فقال الأشعث للنبي صلى الله عليه وسلم: أنت منا، فقال النبي صلى الله عليه وسلم:  نحن بنو النضر بن كنانة لا نقفو أمنا ولا ننتفي من أبينا  قال أهل السيرة: كانت للنبي صلى الله عليه وسلم جدة من كندة، وهي أم كلاب بن مرة، فذلك أراد الأشعث، ولا عقب للنضر إلا من ابنه مالك. النضير، كزبير أخو النضر. يقال إن اسمه عبد مناة. وأبو نضرة المنذر بن مالك بن قطعة العبدي، من أهل البصرة، يروي عن ابن عمر وأبي سعيد، وكان من فصحاء الناس، فلج في آخر عمره، روى عنه قتادة وسليمان التيمي، مات سنة 108، ذكره ابن حبان في الثقات. وأم نضرة لم أجد لها ذكرا، تابعيان، ولعلها هي نضرة العبدية، فإنها تابعية روت عن الحسن بن علي، وعنها هشام، ذكرها ابن حبان. وعبيد بن نضار الحراني، ككتاب، محدث عدل، كتب عنه أبو المفضل الشيباني. روى الإيادي عن شمر: نضر الرجل، بالكسر: امرأته، قال: وهي شاعته أيضا. والنضير، كأمير: حي من يهود خيبر من آل هارون أو موسى عليهما السلام، وقد دخلوا في العرب، كانت منازلهم وبني قريظة خارج المدينة في حدائق وآطام لهم. وغزوة بني النضير مشهورة، قال الأزهري: كانت على ستة أشهر من وقعة أحد، وتفصيله في كتب السير، والنسبة نضري، محركة، منهم بكر بن عبد الله النضري شيخ الواقدي، وكذا أبو سعد بن وهب النضري له صحبة، روى عنه ابنه أسامة، وحسين بن عبد الله النضري، وروى عن أسامة المذكور، وربيع بن أبي الحقيق النضري الشاعر مذكور في السيرة، فهؤلاء كلهم من بني النضير. وأبو النضير بن التيهان: صحابي شهد أحدا، وهو أخو أبي الهيثم. ونضيرة، كسفينة: جارية أم سلمة، لها ذكر. ونضار بن حديق، كغراب، في همدان، هكذا نقله الصاغاني. قلت: ونضار بنت أبي حيان، وسمعت من أصحاب ابن الزبيدي نقله الحافظ وضبطه. والنضارات، بالضم: أودية بديار بلحارث بن كعب، قال جعفر بن علبة الحارثي وهو محبوس:
  ألا هل إلى ظل النضارات بالضحى                      سبيل وأصوات الحمام المـطـوق
  وسيري مع الفتيان كـل عـشـية                      أباري مطاياهم بأدماء سـمـلـق

  كذا في المعجم، وقرأت في كتاب غريب الحمام للحسن بن عبد الله الأصبهاني، وفيه:  ألا هل إلى أهل النضارات  وفيه: وتغريد الحمام. بدل: أصوات. والعباس بن الفضل بن زكريا بن يحيى بن النضر النضروي الهروي: محدث، عن أحمد بن نجدة، وعنه البرقاني، وحفيداه الحسن والحسين ابنا علي بن العباس بن الفضل، ذكرهما الفامي في تاريخ هراة، ووصفهما بالحفظ، مات الحسن سنة 420 وأخوه سنة 402. والحسين بن الحسن بن النضر بن حكيم النضري المروزي، عن عباس الدوري وغيره. وابنه القاضي عبد الله بن الحسين، روى عن الحارث بن أبي أسامة، وعمر، حدث عنه الحاكم وابنه أبو القاسم عبيد الله بن عبد الله، كان قاضي نسف. وشيخ الإسلام يونس بن طاهر النضري، عن زيد بن رفاعة الهاشمي، وعنه أبو عبد الله البوزجاني: محدثون. قلت: وعبد الملك بن الحسين أخو القاضي عبد الله المذكور، ذكره ابن نقطة وقال: روى عن أبي مسلم الكجي وغيره، وعنه أبو غانم الكراعي وآخرون. ومما يستدرك عليه: يقال: غلام غض نضير، وجارية غضة نضيرة. وقد أنضر الشجر، إذا اخضر ورقه. ونضر بن الحارث بن عبد رزاح الأوسي، له صحبة، هكذا ذكره الحافظ ابن حجر في التبصير من غير ألف ولام وفي معجم الصحابة لابن فهد هو النضر باللام، قال: وحكي فيه نصر بالصاد المهملة؛ ونضر بن مخراق شيخ لهشيم؛ ونضر بن يزيد، عن أبي المليح؛ ونضر بن موسى الفزاري أخو إسماعيل ابن بنت السدي، وهو جد عدي بن أبي الزغباء الصحابي، وأبو النضر السلمي، عن علي، اختلف فيه ورجح الأمير أنه بالمهملة، ونضر بن منصور شيخ للعلاء بن عمرو، فهؤلاء الذين نقل فيهم إعجام الضاد مجردا من الألف واللام. والنضر بن شميل من أئمة اللغة، تقدم ذكره في المقدمة. وبالتصغير نضير بن الحارث بن علقمة بن كلدة، من المؤلفة، استشهد باليرموك، وهو أخو النضر الذي قتل بالصفراء بعد بدر، ومحمد بن المرتفع بن النضير المكي، شيخ لابن جريج وابن عيينة، والنضير بن زياد الطائي، حدث عنه يحيى الحماني، هكذا ضبطه الدارقطني. ونضير مولى خالد بن يزيد بن معاوية. وكأمير: النضير بن عبد الجبار بن نضير وأخواه عبد الله وروح حدثوا، وكذا ابن أخيه الحارث بن روح، حدث أيضا، وهم مصريون معروفون، ونضير بن قيس روى عنه مسعر. وعبد الله بن النضير، شيخ للزبير بن بكار؛ وأبو نضير الشاعر، اسمه عمر بن عبد الملك، في زمن البرامكة، وسليمان بن أرقم وصالح بن حسان، النضيريان، هكذا بالفتح ضبطه السمعاني. والقياس النضريان، محركة، وهما ضعيفان مشهوران.

##### Türkçe

**النضرة**: nimet, geçim, zenginlik; ve denildi: güzellik ve parlaklık; **النضور** gibi, (ن ile) ötreli; ve **النضارة**, (ن ile) fethalı; ve **النضر**, harekeli; ve ağaç, yaprak, yüz, renk ve her şey **نضر** oldu; **نصر** ve **كرم** ve **فرح** gibi; üçüncüsünü Ebû Ubeyd nakletti. **ينضر** **نضرا** ve **نضارة** ve **نضورا** ve **نضرة**; o hâlde o **ناضر** ve **نضير** ve **أنضر**’dır; nüshalarda böyle; **اللسان**’da: o **ناضر** ve **نضير** ve **نضر**’dır; dişisi **نضرة**’dir. Ve **أنضر** **نضر** gibi. Ve Allah onu **نضرا** ile **نضره** etti; ve onu, şeddeli olarak, **نضره** etti; ve onu **أنضره** etti; böylece **أنضر** oldu. Ve “Allah bir işi **نضر** etti” dediğinde, mânâsı: onu nimetlendirdi. Hadiste: “Allah, sözümü işitip onu belleyip sonra onu işiten kimseye ulaştıran kulunu **نضر** etsin”; **نضره** ve **نضره** ve **أنضره**; yani onu nimetlendirdi. Tahfîf ve teşdîd ile rivayet olunur; **النضارة**’dandır; o da aslında: yüz güzelliği ve parıltıdır; ve (burada) onun ahlâkının ve kadrinin güzelliğini murad etti. Şemmer dedi: râviler bu hadisi tahfîf ve teşdîd ile rivayet ederler; Ebû Ubeyd onu tefsir etti ve dedi ki: Allah onu **ناضرا** kıldı. Dedi: onda Asmaî’den teşdîd rivayet edildi ve şu beyti okudu:
  Allah, Sicistân’da Talha et-Talhât’ı gömdükleri kemikleri **نضر** etsin.
Şemmer, onu tahfîf ile rivayet edenin dilinde Cerîr’in şu sözünü okudu:
  Ve yüz ne güzel ne de **منضورا**.

Ve **منضور** ancak onu tahfîf ile **نضره** eden (kimse)den olur. Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî’yi şöyle derken işittim: Allah onu **نضره** etti, böylece **نضر** oldu, **ينضر**; ve **نضر** olur, **ينضر**. İbnü’l-A‘râbî dedi: yüzü **نضر** oldu ve yüzü **نضر** oldu ve **نضر**; ve **أنضر**; ve Allah onu **أنضره** etti; ve onu tahfîf ile **نضره** etti. Ebû Dâvûd, **النضر** hakkında şöyle dedi: Allah bir kişiyi **نضر** etsin; ve Allah bir kişiyi **أنضر** etsin; falan şeyi yaptı; ve Allah bir kişiyi **نضر** etsin. Hasan el-Mueddib dedi: bu, yüzdeki güzellikten değildir; ancak mânâsı: Allah onun yüzünü yaratılışında güzel kılsın; yani onun câhını ve kadrini. Dedi: bu, şu sözü gibidir: “İhtiyaçları **حسان الوجوه**’a isteyin”; bununla insanlardaki yüz sahiplerini ve kadr sahiplerini kasteder. Hadiste: “Ey **محارب** topluluğu, Allah sizi **نضر** etsin; bana bir kadının sağımını içirmeyin”; yani kadınların sağması onlarda ayıp idi; onunla birbirlerini ayıplarlardı. Ferrâ, Aziz ve Celil olanın şu sözü hakkında: “O gün yüzler **ناضرة**’dir” dedi: nimetle parıldayıcıdır. Dedi: ve O’nun sözü: “Yüzlerinde nimet **نضرة**’sini tanırsın” dedi: onun parıltısı ve nemidir. Ve **النضرة**: yüz nimeti. Zecâc, “**ناضرة**” sözünün tefsirinde dedi: yani cennet nimetiyle **نضرت** oldu. Ve **الناضر**: şiddetli yeşil olan yeşildir; “**أخضر ناضر**” denir; “**أبيض ناضر**” denildiği gibi; “**أبيض ناصع**” denildiği gibi; ve “**أصفر فاقع**”. Her renkte onunla mübalağa edilebilir; böylece “**أخضر ناضر**” ve “**أحمر ناضر**” ve “**أصفر ناضر**” denir; bu, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet edildi ve o, **نوادر**’inde nakletti. Ebû Ubeyd dedi: “**أخضر ناضر**” mânâsı: yumuşak/naimdir; Ezherî artırdı: onun safiyetinde bir parıltı vardır. Ve **النضر**, (ن ile) fethalı, İbn Cinnî’den; ve **النضير** “**أمير**” gibi; ve **النضار** “**غراب**” gibi; ve **الأنضر**: altının veya gümüşün adıdır; ve altına galip olmuştur. Sâgânî, Sükkerî’den nakletti: **النضار**, “**كتاب**” gibi: altın ve gümüş. A‘şâ dedi:
  Bir gün soyulduğunda, üzerinde ve **النضير**’in parlak **الدلامص**’ı bulunan bir **خميصة** sandım.
Çoğulu **نضار**’dır; (ن ile) kesralı. Ve **أنضر**; Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
  Yüzünün beyazlığı, sırları çözülmemişken, **الوذيلة** gibi yahut **الأنضر**’ın küpesi gibi.
Cevherî, Kümeyt’ten şu beyti okudu:
  Ondan **السابح الخنذيذ**’i görürsün; sanki iki yanının arasında yanağa doğru **أنضر** akmıştır.
Ve **النضرة**: altından külçe. Ve **ذهب نضار**: burada sıfat oldu. “**سوار من نضار**” sözleri: denildi ki: **النضار**, (ن ile) ötreli: **التبر** ve başkasından olan saf cevherdir. **قدح نضار**: **نضار** ağacından yapılmıştır. İbrâhîm en-Nehaî’nin hadisinde: “**قدح النضار**’da içmesinde bir beis yoktur.” Şemmer dedi: bazısı dedi ki: bu kırmızı **الجيشانية** kadehler **نضارا** diye adlandırıldı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **النضار**: **النبع**’dır. Leys dedi: **النضار**: **التبر** ve ağacın cevherinden saf olandır; çoğulu **أنضر**’dır. Âsım el-Ahvel’in hadisinde: “Enes’in yanında Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in kadehini gördüm; geniş bir kadehti, **نضار**’dandı”; yani **نضار** ağacındandı; o, bilinen bir ağaçtır; denildi ki: **الأثل**’dir, **الورس** rengi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **النضار**: **شجر الأثل**’dir; ve denildi: o **الخلاف**’tır; yahut o, su dışında (kendi kendine) sulanan olandır; yahut o, ondan uzun olan, dalları düzgün olandır; yahut o, dağda bitenidir; ve o, onun en faziletlisidir. **النضار**, Ebû Hanîfe’nin rivayet ettiğine göre: kap-kacak için bir ağaçtır; daha iyidir; çünkü ondan kadehlerin inceleni ve genişleyeni ve kalını yapılır; başka ağaç onu taşımaz. Dedi: ve (kelime) iki lugatla kırılır; birincisi daha bilinir. Dedi: ondan, Peygamber صلى الله تعالى عليه وسلم’in minberi idi. Zemahşerî dedi: ve Hicaz’ın çukur yerlerinde olur. Yahyâ b. Necîm dedi: dağda biten her **أثل** ağacı **نضار**’dır. A‘şâ dedi:
  Onunla **غربا** yahut **نضارا** atıştılar; ve **الغرب** ve **النضار**: kadehlerin yapıldığı iki çeşit ağaçtır.
Müerric dedi: **النضار**, **الخلاف**’tandır; ağacı gömülür, ta ki **ينضر** oluncaya kadar; sonra işlenir; böylece onu inceltmede işleyene daha elverişli olur. Zü’r-Rumme dedi:
  Boynun sallanışından sonra, bedenimi **نضار العود**’dan arındırdı.

Dedi: **نضاره**: dönüşünün güzelliği; dedi: ve o, ondan kadehlerin yapıldığı değneklerin en iyisidir. Ve **الناضر**: su üzerinde bulunan yosundur. Ve **النضر بن كنانة بن خزيمة بن مدركة بن الياس بن مضر**: özellikle Kureyş’in babasıdır; ve **النضر**’ün doğurmadığı kimse Kureyş’ten değildir; **المحكم**’de böyledir. Ve denilir ki: onun adı **قيس**’tir; ve o, efendimiz Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in on üçüncü dedesidir. Ve **كندة** heyeti onuncu yılda geldiğinde, içlerinde **الأشعث بن قيس الكندي** de vardı; **الأشعث** Peygamber صلى الله عليه وسلم’e dedi ki: sen bizdensin; Peygamber صلى الله عليه وسلم dedi ki: “Biz **بنو النضر بن كنانة**’yız; annemizi izlemeyiz ve babamızdan soyumuzu reddetmeyiz.” Siyer ehli dedi: Peygamber صلى الله عليه وسلم’in **كندة**’den bir büyükannesi vardı; o da **أم كلاب بن مرة**’dir; işte **الأشعث** bunu kastetti; ve **النضر**’ün soyu, ancak oğlu **مالك**’ten devam eder. **النضير**: **زبير** gibi; **النضر**’ün kardeşi. Denilir ki onun adı **عبد مناة**’dir. Ve **أبو نضرة**: **المنذر بن مالك بن قطعة العبدي**; Basra ehlindendir; **ابن عمر** ve **أبو سعيد**’den rivayet eder; insanların fasihlerindendi; ömrünün sonunda inat etti; ondan **قتادة** ve **سليمان التيمي** rivayet etti; 108 yılında öldü; **ابن حبان** onu **الثقات**’ta zikretti. Ve **أم نضرة**: ona dair bir zikre rastlamadım; iki tâbiî; ve belki o, **نضرة العبدية**’dir; çünkü o tâbiîdir, **الحسن بن علي**’den rivayet etti; ondan da **هشام** (rivayet etti); onu **ابن حبان** zikretti. Ve **عبيد بن نضار الحراني**: **كتاب** gibi; adil bir muhaddis; ondan **أبو المفضل الشيباني** yazdı. **الإيادي** **شمر**’den rivayet etti: **نضر الرجل** (kesre ile): onun karısı; dedi: ve o, onun **شاعة**’sıdır da. Ve **النضير**: **أمير** gibi; Hayber Yahudilerinden bir kabile; **آل هارون**’dan yahut **موسى** عليهما السلام’dandır; Arapların içine girmişlerdi; meskenleri ve **بني قريظة** (meskenleri) şehrin dışında, kendilerine ait bahçelerde ve kalelerdeydi. Ve **غزوة بني النضير** meşhurdur; **الأزهري** dedi: Uhud vakasından altı ay sonra idi; tafsilatı siyer kitaplarındadır; nisbe **نضري**’dir, harekeli; onlardan **بكر بن عبد الله النضري**: **الواقدي**’nin şeyhi; yine **أبو سعد بن وهب النضري**: onun sohbeti vardır; ondan oğlu **أسامة** rivayet etti; ve **حسين بن عبد الله النضري**; ve zikredilen **أسامة**’dan rivayet etti; ve şair **ربيع بن أبي الحقيق النضري** siyer’de zikredilmiştir; işte bunların hepsi **بني النضير**’dendir. Ve **أبو النضير بن التيهان**: Uhud’u görmüş bir sahâbîdir; ve o, **أبو الهيثم**’in kardeşidir. Ve **نضيرة**: **سفينة** gibi; **أم سلمة**’nin câriyesi; onun zikri vardır. Ve **نضار بن حديق**: **غراب** gibi; Hemdân’da; **الصاغاني** onu böyle nakletti. Dedim: ve **نضار بنت أبي حيان**; ve **ابن الزبيدي**’nin ashabından, hâfızın naklini işittim ve onu ضبط etti. Ve **النضارات** (damme ile): **بلحارث بن كعب** diyarında vadiler; **جعفر بن علبة الحارثي**—hapiste iken—dedi:

  ألا هل إلى ظل النضارات بالضحى                      سبيل وأصوات الحمام المـطـوق
  وسيري مع الفتيان كـل عـشـية                      أباري مطاياهم بأدماء سـمـلـق

**المعجم**’de böyledir. Ve **الحسن بن عبد الله الأصبهاني**’nin **غريب الحمام** kitabında okudum; onda: **ألا هل إلى أهل النضارات**; ve onda: **وتغريد الحمام**; **أصوات** yerine. Ve **العباس بن الفضل بن زكريا بن يحيى بن النضر النضروي الهروي**: bir muhaddis; **أحمد بن نجدة**’den; ondan da **البرقاني** (rivayet etti); ve onun iki torunu **الحسن** ve **الحسين**—**علي بن العباس بن الفضل**’ün iki oğlu—**الفامي** onları **تاريخ هراة**’da zikretti ve onları hıfz ile vasfetti; **الحسن** 420 yılında öldü, kardeşi 402 yılında. Ve **الحسين بن الحسن بن النضر بن حكيم النضري المروزي**: **عباس الدوري** ve başkalarından. Ve onun oğlu kadı **عبد الله بن الحسين**: **الحارث بن أبي أسامة**’dan ve **عمر**’dan rivayet etti; ondan **الحاكم** ve oğlu **أبو القاسم عبيد الله بن عبد الله** rivayet etti; **نسف** kadısı idi. Ve Şeyhülislâm **يونس بن طاهر النضري**: **زيد بن رفاعة الهاشمي**’den; ondan da **أبو عبد الله البوزجاني**: muhaddislerdir. Dedim: ve zikredilen kadı **عبد الله**’ın kardeşi **عبد الملك بن الحسين**; onu **ابن نقطة** zikretti ve dedi: **أبي مسلم الكجي** ve başkalarından rivayet etti; ondan **أبو غانم الكراعي** ve başkaları (rivayet etti). Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: denilir ki: **غلام غض نضير** ve **جارية غضة نضيرة**. Ve **أنضر الشجر**: yaprağı yeşerdiği zaman. Ve **نضر بن الحارث بن عبد رزاح الأوسي**: onun sohbeti vardır; hâfız **ابن حجر** onu **التبصير**’de **ألف ولام** olmaksızın böyle zikretti; ve **ابن فهد**’in **معجم الصحابة**’sinde o, **النضر** (lâm ile)dir; dedi: onda **نصر** (ihmâl edilmiş **الصاد** ile) da hikâye edildi; ve **نضر بن مخراق**: **هشيم**’e şeyh; ve **نضر بن يزيد**: **أبي المليح**’ten; ve **نضر بن موسى الفزاري**: **إسماعيل**’in—**السدي**’nin kızının oğlu—kardeşi; ve o, sahâbî **عدي بن أبي الزغباء**’nın dedesidir; ve **أبو النضر السلمي**: **علي**’den; onda ihtilaf edildi ve emir, onun **المهملة** ile olduğunu tercih etti; ve **نضر بن منصور**: **العلاء بن عمرو**’ya şeyh; işte bunlar, **الضاد**’ın i‘câmının **ألف ولام**’dan soyut olarak nakledildiği kimselerdir. Ve **النضر بن شميل** lugat imamlarındandır; onun zikri mukaddimede geçti. Ve tasğîr ile: **نضير بن الحارث بن علقمة بن كلدة**: **المؤلفة**’dendir; Yermûk’ta şehid oldu; ve o, Bedir’den sonra **الصفراء**’da öldürülen **النضر**’ün kardeşidir; ve **محمد بن المرتفع بن النضير المكي**: **ابن جريج** ve **ابن عيينة**’ye şeyh; ve **النضير بن زياد الطائي**: ondan **يحيى الحماني** rivayet etti; **الدارقطني** onu böyle ضبط etti. Ve **نضير**: **خالد بن يزيد بن معاوية**’nin mevlası. Ve **أمير** gibi: **النضير بن عبد الجبار بن نضير** ve iki kardeşi **عبد الله** ve **روح** rivayet ettiler; yine onun kardeşinin oğlu **الحارث بن روح** da rivayet etti; ve onlar, bilinen Mısırlılardır; ve **نضير بن قيس**: ondan **مسعر** rivayet etti. Ve **عبد الله بن النضير**: **الزبير بن بكار**’a şeyh; ve şair **أبو نضير**: adı **عمر بن عبد الملك**; Bermekîler zamanında; ve **سليمان بن أرقم** ile **صالح بن حسان**: **النضيريان**; **السمعاني** onu böyle, fetha ile ضبط etti. Ve kıyas: **النضريان** (harekeli)dir; ve ikisi de meşhur iki zayıftır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَضُرَ
1 نَضُرَ ذ , aor. نَضُرَ ; (IAar, S, A, Msb, K;) and نَضَرَ, aor. نَضُرَ ; and نَضِرَ, aor. نَضَرَ ; (IAar, S, A. K;) the last [also] mentioned by A'Obeyd; (S;) inf. n. نَضَارَةٌ, (S, A, Msb, K,) of the first; (S, Msb;) and نُضُورٌ (K) and نَضْرَةٌ, (S, A, K,) of the second, (S,) or this is a simple subst., (Msb,) and نَضْرٌ, (TA,) [also of the second;] and نَضَرٌ, (K;) [of the third;] and ↓ أَنْضَرَ; (IAar, L, K, TA;) It (a tree, A, K, and a plant, A, and foliage, TA, and a colour, K, and a face, IAar, S, Msb, K, and anything, TA,) was, or became, beautiful (S, Msb, K,) and bright: (S * [see نَضْرَةٌ below] or, when said of a face, tropically used, (A,) signifying as above: (TA:) or (tropical:) it was, or became, beautiful and fresh: or beautiful and fine-skinned, so that the blood appeared [through the skin]: syn. حَسُنَ وَغَضَّ: (A:) or pleasant: (Fr:) and ↓ انضر, said of a tree, its foliage became green. (TA.) ― -b2- [When said of a man, sometimes signifying He was, or became, in a state of enjoyment, or in a plentiful and pleasant and easy state of life; agreeably with a usage of نَضَرَ and ↓ نَضَّرَ and ↓ أَنْضَرَ to be mentioned below. And in like manner, when said of life, it signifies It was, or became plentiful and pleasant and easy.] -A2- نَضَرَهُ اللّٰهُ, (IAar, S, A, Msb, K,) aor. نَضُرَ , (Msb,) inf. n. نَضْرٌ; (TA;) and ↓ نضّرهُ, (S, A, K,) or this has an intensive signification; (Msb;) and ↓ انضرهُ; (IAar, S, A, K;) when the pronoun relates to the face, (IAar, S, A,) in which case it is tropical, (A,) [or to a tree, or colour, as is implied in the K,] God made it beautiful (S, A, K,) and bright. (S, * TA.) ― -b2- When the pronoun relates to a man, the meaning (of the first of these three forms, as mentioned by En-Nadr and Sh and in the Mgh and TA, and of the ↓ second, as mentioned by As, and En-Nadr and Sh, &c., and of the ↓ third, as mentioned in the TA,) is God made him to have enjoyment, or plentiful and pleasant and easy life; syn. نَعَّمَهُ; (S, Mgh, Msb, TA;) or جَعَلهُ نَاضِرًا [which signifies the same]: (A'Obeyd:) or نَضَرَهُ اللّٰه, (El-Azdee, Mgh,) and اللّٰه ↓ نضّرهُ, (El-Hasan El-Muنddib, TA:) signifies (assumed tropical:) God made his rank, or station, good (El-Azdee, El-Hasan El-Muنddib, Mgh, TA,) among mankind: (El-Hasan El-Muنddib, TA:) not relating to beauty of the face; (ElAzdee, El-Hasan El-Muنddib, Mgh, TA:) but is similar to the saying, أُطْلُبُوا الحَوَائِجَ اِلَى حِسَانِ الوُجُوهِ [which see explained in art. وجه]. (El-Hasan El-Muنddib, TA.) As cites this verse:
نَضَّرَ اللّٰهُ أَعْظُمًا دَفَنُوهَا
بِسِجِسْتَانَ طَلْحَةَ الطَّلَحَاتِ
[May God grant enjoyment to bones which they have buried in Sijistلn: (I mean) Talhat-et- Talahلt]. (TA.) And it is said in a trad., نَضَرَ اللّٰهُ عَبْدًا سَمِعَ مَقَالَتِى فَوَعَاهَا ثُمَّ أَدّاهَا اِلى مَنْ يَسْمَعَهَا, (Sh, S, * A, * Mgh, * TA,) or ↓ نَضَّرَ, (Sh, S, in which latter we read امْرَأَ in the place of عبدا, and A, in which we find مَنْ in the place of عبدا, and Mgh; the reading ↓ نضّر alone being given in the copies which I have of the S and A;) May God cause to have enjoyment, or a plentiful and pleasant and easy life, [the servant, or man, who hears what I say, and keeps it in mind, then conveys it to him who hears it:] (S, Mgh, in explanation of the latter reading, and TA, in explanation of both readings:) or (assumed tropical:) may God make to have a good rank or station &c. (Mgh, in explanation of the former reading.)

نضّرهُ اللّٰه
2 نضّرهُ اللّٰه ذ : see نَضَرَهُ, throughout.

انضر
4 انضر ذ : see نَضُرَ, in two places. -A2- انضرهُ اللّٰهُ: see نَضَرَهُ, throughout.

نَضْرٌ
نَضْرٌ ذ (S, A, Msb, K) and ↓ نُضَارٌ (S, A, K, [in the CK نَضَار] and TA) and ↓ نَضِيرٌ (S, Msb, K) and ↓ أَنْضَرُ (K [without tenween, though this is not shown in the K, as it is originally an epithet, though it may be obsolete as an epithet,]) Gold: (S, A, Msb, K;) as also ↓ نِضَارٌ: (Es-Sukkaree:) or silver; (K;) as also ↓ نِصَارٌ: (Es-Sukkaree:) or generally the former: (TA:) pl. [of pauc.] (of the first, S.) أَنْضُرٌ, (S, K,) and [of mult.] نِضَارٌ: (K:) or (so accord. to the S and A, but in the K, and) ↓ نُضَارٌ signifies what is pure, (S, A, K,) of gold &c., (A,) or of native or unwrought gold or silver, (Lth, K,) and of wood, (Lth,) or of anything: (S:) and is used as an epithet, applied to gold (TA:) and ↓ نَضْرَةٌ [n. un. of نَضْرٌ] signifies a molten piece of gold. (TA.)

نَضِرٌ
نَضِرٌ ذ : see نَاضِرٌ.

نَضْرَةٌ
نَضْرَةٌ ذ Beauty (S, Msb, K,) and brightness: (S, TA:) so in the Kur, lxxvi. 11. (Jel.) [The above explanation in the Msb and K, “ beauty, ” is evidently imperfect. Accord. to the Msb, the word is a simple subst., not an inf. n.] (assumed tropical:) Pleasantness of countenance. ― -b2- نَضْرَةُ لنَّعِيمِ (assumed tropical:) The beauty and brightness of aspect characteristic of enjoyment, or of a plentiful and pleasant and easy state of existence: so in the Kur, lxxx ii: 24: (Bd, Jel:) or the brightness, or glistening, and moisture (نَدَا) [upon the skin] characteristic thereof. (Fr.) ― -b3- Enjoyment; or a plentiful and pleasant and easy life; syn. نَعْمَةٌ [in the CK نِعْمَة]. (A, K.) ― -b4- Richness; or competence or sufficiency. (A, K.) ― -b5-  Life. (A, K.) -A2- See also نَضْرٌ.

نُضَارٌ
نُضَارٌ ذ : see نَضْرٌ; each in two places. See also غَرَبٌ.

نِضَارٌ
نِضَارٌ ذ : see نَضْرٌ; each in two places. See also غَرَبٌ.

نَضِيرٌ
نَضِيرٌ ذ : see نَاضِرٌ, in two places: -A2- and see نَضْرٌ.

نَاضِرٌ
نَاضِرٌ ذ (A, L, K) and ↓ نَضِيرٌ (A, L, Msb, K) and ↓ نَضِرٌ, (A, L,) [being epithets from نَضَرَ and نَضُرَ and نَضِرَ, respectively,] and ↓ أَنْضَرُ, accord. to the K, but in the place of this we find in the corresponding passage in the L the verb أَنْضَرَ, with the addition “ is like نَضَرَ, ” (TA,) Beautiful (Msb, K) and bright. (TA.) So in the Kur, lxxv. 22, وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ (assumed tropical:) Faces on that day shall be beautiful and bright: (Bd, Jel:) or shining by reason of enjoyment, or of a beautiful and pleasant and easy state of existence. (Fr.) [These epithets have also other, similar, significations, shown by explanations of نَضُرَ and its variations.] نَاضِرٌ is coupled with غَضٌّ, as an epithet applied to a boy, (A,) and so ↓ نَضِيرٌ; (TA,) and نَاضرَةٌ with غَضَّةٌ, applied to a girl, (A,) and so نَضِيرَةٌ; (TA;) and thus used are tropical. (A.) ― -b2- نَاضِرٌ also signifies Intense in greenness: (K:) you say أَخْضَرُ نَاضِرٌ [intense, or bright, green], (S, K,) like as you say أَصْفَرُ فَاقِعٌ and أَبْيَضُ نَاصِعٌ: (S:) and in like manner it is used as an intensive epithet applied to any colour: you say أَحْمَرُ نَاضِرٌ [intense, or bright, red], and أَصْفَرُ نَاضِرٌ [intense, or bright, yellow]: (K:) so says IAar: (TA:) or أَخْضَرُ نَاصِرٌ signifies smooth green, accord. to A'Obeyd, and Az adds, glistening in its clearness. (TA.)

أَنْضَرُ
أَنْضَرُ ذ : see نَضْرٌ: -A2- and see نَاضِرٌ.

نُضَارٌ
نُضَارٌ ذ A tree of which yellow cups (أَقْدَاح) are made. (T, in TA, voce غَرَبٌ.) See وَرْسِىٌّ.

##### Türkçe

نَضُرَ
1 **نَضُرَ** ذ , muz. **نَضُرَ** ; (IAar, S, A, Msb, K;) ve **نَضَرَ**, muz. **نَضُرَ** ; ve **نَضِرَ**, muz. **نَضَرَ** ; (IAar, S, A. K;) sonuncusu [ayrıca] A'Obeyd tarafından zikredilmiştir; (S;) mastar **نَضَارَةٌ**, (S, A, Msb, K,) birincinin; (S, Msb;) ve **نُضُورٌ** (K) ve **نَضْرَةٌ**, (S, A, K,) ikincinin, (S,) yahut bu, basit bir isimdir, (Msb,) ve **نَضْرٌ**, (TA,) [ayrıca ikincinin;] ve **نَضَرٌ**, (K;) [üçüncünün;] ve ↓ **أَنْضَرَ**; (IAar, L, K, TA;) O (bir ağaç, A, K, ve bir bitki, A, ve yaprak örtüsü, TA, ve bir renk, K, ve bir yüz, IAar, S, Msb, K, ve herhangi bir şey, TA,) güzel (S, Msb, K,) ve parlak idi, yahut oldu: (S * [aşağıda **نَضْرَةٌ**’ye bak] yahut, bir yüz hakkında söylendiğinde, mecazen kullanılır, (A,) yukarıdaki gibi mânâlandırılarak: (TA:) yahut (mecaz:) güzel ve taze idi, yahut oldu: yahut güzel ve ince derili idi, öyle ki kan [derinin içinden] görünürdü: eşanlamlısı **حَسُنَ وَغَضَّ**: (A:) yahut hoş: (Fr:) ve ↓ **انضر**, bir ağaç hakkında söylendiğinde, onun yaprakları yeşil oldu. (TA.) ― -b2- [Bir adam hakkında söylendiğinde, bazen “zevk hâlinde idi, yahut oldu” veya “bolluk ve hoşluk ve kolaylık hâlinde bir hayat durumunda idi, yahut oldu” mânâsına gelir; aşağıda zikredilecek olan **نَضَرَ** ve ↓ **نَضَّرَ** ve ↓ **أَنْضَرَ** kullanımına uygun olarak. Ve aynı şekilde, hayat hakkında söylendiğinde, “bol ve hoş ve kolay idi, yahut oldu” mânâsına gelir.] -A2- **نَضَرَهُ اللّٰهُ**, (IAar, S, A, Msb, K,) muz. **نَضُرَ** , (Msb,) mastar **نَضْرٌ**; (TA;) ve ↓ **نضّرهُ**, (S, A, K,) yahut bunun şiddet (mübalağa) mânâsı vardır; (Msb;) ve ↓ **انضرهُ**; (IAar, S, A, K;) zamir yüze râci olduğunda, (IAar, S, A,) ki bu durumda mecazdır, (A,) [yahut bir ağaca veya renge; K’da ima edildiği üzere,] Allah onu güzel (S, A, K,) ve parlak kıldı. (S, * TA.) ― -b2- Zamir bir adama râci olduğunda, mânâ (bu üç şekilden birincisinin, En-Nadr ve Sh tarafından ve Mgh ve TA’da zikredildiği üzere, ve ↓ ikincisinin, As tarafından ve En-Nadr ve Sh vb. tarafından zikredildiği üzere, ve ↓ üçüncüsünün, TA’da zikredildiği üzere) şudur: Allah ona zevk, yahut bol ve hoş ve kolay bir hayat verdi; eşanlamlısı **نَعَّمَهُ**; (S, Mgh, Msb, TA;) yahut **جَعَلهُ نَاضِرًا** [ki aynı mânâyı ifade eder]: (A'Obeyd:) yahut **نَضَرَهُ اللّٰه**, (El-Azdee, Mgh,) ve **اللّٰه** ↓ **نضّرهُ**, (El-Hasan El-Muنddib, TA:) (varsayılan mecaz olarak) “Allah onun mertebesini yahut makamını iyi kıldı” mânâsına gelir (El-Azdee, El-Hasan El-Muنddib, Mgh, TA,) insanlar arasında: (El-Hasan El-Muنddib, TA:) yüz güzelliğiyle ilgili değildir; (ElAzdee, El-Hasan El-Muنddib, Mgh, TA:) fakat şu söze benzer: **أُطْلُبُوا الحَوَائِجَ اِلَى حِسَانِ الوُجُوهِ** [açıklaması için وجه maddesine bak]. (El-Hasan El-Muنddib, TA.) As şu beyti nakleder:
**نَضَّرَ اللّٰهُ أَعْظُمًا دَفَنُوهَا**
**بِسِجِسْتَانَ طَلْحَةَ الطَّلَحَاتِ**
[Allah, Sicistân’da gömdükleri kemiklere zevk versin: (yani) Talhat-et-Talahât]. (TA.) Ve bir hadiste şöyle denilmiştir: **نَضَرَ اللّٰهُ عَبْدًا سَمِعَ مَقَالَتِى فَوَعَاهَا ثُمَّ أَدّاهَا اِلى مَنْ يَسْمَعَهَا**, (Sh, S, * A, * Mgh, * TA,) yahut ↓ **نَضَّرَ**, (Sh, S, ki ikincisinde **عبدا** yerine **امْرَأَ** okuruz, ve A’da **عبدا** yerine **مَنْ** buluruz, ve Mgh; ↓ **نضّر** kıraati tek başına, elimdeki S ve A nüshalarında verilmiştir;) “Allah, [söylediğimi işiten ve onu zihninde tutan, sonra onu işitene ulaştıran] kulun yahut adamın zevk sahibi olmasını, yahut bol ve hoş ve kolay bir hayata sahip olmasını sağlasın:” (S, Mgh, son kıraatin açıklamasında, ve TA, iki kıraatin açıklamasında:) yahut (varsayılan mecaz:) “Allah ona iyi bir mertebe yahut makam vb. versin.” (Mgh, ilk kıraatin açıklamasında.)

نضّرهُ اللّٰه
2 **نضّرهُ اللّٰه** ذ : baştan sona **نَضَرَهُ**’a bak.

انضر
4 **انضر** ذ : iki yerde **نَضُرَ**’a bak. -A2- **انضرهُ اللّٰهُ**: baştan sona **نَضَرَهُ**’a bak.

نَضْرٌ
**نَضْرٌ** ذ (S, A, Msb, K) ve ↓ **نُضَارٌ** (S, A, K, [CK’de **نَضَار**] ve TA) ve ↓ **نَضِيرٌ** (S, Msb, K) ve ↓ **أَنْضَرُ** (K [tenvinsiz; gerçi bu K’da gösterilmemiştir; çünkü aslında bir sıfattır, her ne kadar sıfat olarak kullanımı terk edilmiş olabilir,]) Altın: (S, A, Msb, K;) ayrıca ↓ **نِضَارٌ**: (Es-Sukkaree:) yahut gümüş; (K;) ayrıca ↓ **نِصَارٌ**: (Es-Sukkaree:) yahut genel olarak birincisi: (TA:) cem‘ [kıllet] (birincinin, S.) **أَنْضُرٌ**, (S, K,) ve [kesret] **نِضَارٌ**: (K:) yahut (S ve A’ya göre böyle; fakat K’da) ↓ **نُضَارٌ** “saf olan şey” mânâsına gelir, (S, A, K,) altın vb.’den, (A,) yahut tabii yahut işlenmemiş altın veya gümüşten, (Lth, K,) ve ağaçtan, (Lth,) yahut herhangi bir şeyden: (S:) ve altına uygulanan bir sıfat olarak kullanılır: (TA:) ve ↓ **نَضْرَةٌ** [**نَضْرٌ**’ün isim birimi] erimiş bir altın parçası mânâsına gelir. (TA.)

نَضِرٌ
**نَضِرٌ** ذ : **نَاضِرٌ**’a bak.

نَضْرَةٌ
**نَضْرَةٌ** ذ Güzellik (S, Msb, K,) ve parlaklık: (S, TA:) Kur’ân’da böyledir, lxxvi. 11. (Jel.) [Msb ve K’daki yukarıdaki açıklama “güzellik” açıkça eksiktir. Msb’ye göre kelime basit bir isimdir, mastar değildir.] (varsayılan mecaz:) yüz görünüşünün hoşluğu. ― -b2- **نَضْرَةُ لنَّعِيمِ** (varsayılan mecaz:) zevke, yahut varoluşun bol ve hoş ve kolay bir hâline mahsus görünüş güzelliği ve parlaklığı: Kur’ân’da böyledir, lxxx ii: 24: (Bd, Jel:) yahut buna mahsus parlaklık yahut pırıltı ve (نَدَا) nem [deri üzerinde]. (Fr.) ― -b3- Zevk; yahut bol ve hoş ve kolay bir hayat; eşanlamlısı **نَعْمَةٌ** [CK’de **نِعْمَة**]. (A, K.) ― -b4- Zenginlik; yahut yeterlilik veya kifayet. (A, K.) ― -b5- Hayat. (A, K.) -A2- Ayrıca **نَضْرٌ**’a da bak.

نُضَارٌ
**نُضَارٌ** ذ : iki yerde, her biri için **نَضْرٌ**’a bak. Ayrıca **غَرَبٌ**’a da bak.

نِضَارٌ
**نِضَارٌ** ذ : iki yerde, her biri için **نَضْرٌ**’a bak. Ayrıca **غَرَبٌ**’a da bak.

نَضِيرٌ
**نَضِيرٌ** ذ : iki yerde **نَاضِرٌ**’a bak: -A2- ve **نَضْرٌ**’a da bak.

نَاضِرٌ
**نَاضِرٌ** ذ (A, L, K) ve ↓ **نَضِيرٌ** (A, L, Msb, K) ve ↓ **نَضِرٌ**, (A, L,) [sırasıyla **نَضَرَ** ve **نَضُرَ** ve **نَضِرَ**’den türemiş sıfatlar olarak,] ve ↓ **أَنْضَرُ**, K’ya göre; fakat bunun yerinde L’deki karşılık pasajda fiil **أَنْضَرَ**’ı buluruz, “**نَضَرَ** gibidir” ilavesiyle, (TA,) Güzel (Msb, K) ve parlak. (TA.) Kur’ân’da böyledir, lxxv. 22, **وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَةٌ** (varsayılan mecaz:) o gün yüzler güzel ve parlak olacaktır: (Bd, Jel:) yahut zevk sebebiyle, yahut varoluşun güzel ve hoş ve kolay bir hâli sebebiyle parlayıcı. (Fr.) [Bu sıfatların, **نَضُرَ** ve varyantlarının açıklamalarının gösterdiği üzere, başka benzer mânâları da vardır.] **نَاضِرٌ**, bir oğlana uygulanan bir sıfat olarak **غَضٌّ** ile birlikte getirilir, (A,) ve böylece ↓ **نَضِيرٌ**; (TA,) ve **نَاضرَةٌ**, bir kıza uygulanan **غَضَّةٌ** ile birlikte, (A,) ve böylece **نَضِيرَةٌ**; (TA;) ve böyle kullanıldıklarında mecazdırlar. (A.) ― -b2- **نَاضِرٌ** ayrıca “yeşillikte şiddetli” mânâsına gelir: (K:) **أَخْضَرُ نَاضِرٌ** [şiddetli yahut parlak yeşil] dersin, (S, K,) tıpkı **أَصْفَرُ فَاقِعٌ** ve **أَبْيَضُ نَاصِعٌ** dediğin gibi: (S:) ve aynı şekilde, herhangi bir renge uygulanan şiddet bildiren bir sıfat olarak kullanılır: **أَحْمَرُ نَاضِرٌ** [şiddetli yahut parlak kırmızı], ve **أَصْفَرُ نَاضِرٌ** [şiddetli yahut parlak sarı] dersin: (K:) IAar böyle der: (TA:) yahut **أَخْضَرُ نَاصِرٌ**, A'Obeyd’e göre, düz yeşil mânâsına gelir; Az da ekler: açıklığında pırıldayan. (TA.)

أَنْضَرُ
**أَنْضَرُ** ذ : **نَضْرٌ**’a bak: -A2- ve **نَاضِرٌ**’a da bak.

**نُضَارٌ**
**نُضَارٌ** ذ Sarı kâselerin (**أَقْدَاح**) yapıldığı bir ağaç. (T, TA’da, **غَرَبٌ** maddesinde.) **وَرْسِىٌّ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَضَرَ
نَضَرَ U ( n. ac. نَضْر 1 ,  نَضْرَة 1t ,  نُضُوْر 27 ),
a.  Was bright, beautiful; was fresh, green ( tree ).

b.  Was pleasant, easy.

c.  ( n. ac. نَضْر 1 ), Brightened.

d.  Made pleasant.

نَضِرَ
نَضِرَ A ( n. ac. نَضَر 4 ) نَضُرَ U ( n. ac. نَضَاْرَة 22t )
a.  see supra (a) , ( b ).

نَضَّرَ
نَضَّرَ II ,
a.  see I (b) , ( c ), ( d ).

أَنْضَرَ
أَنْضَرَ IV ,
a.  see I .

اِسْتَنْضَرَ
اِسْتَنْضَرَ X ,
a.  Found bright &c.

نَضْر
نَضْر 1 , ( pl. أَنْضُر 16 ,  نِضَاْر 23 ),
a.  Virgin gold or silver.

نَضْرَة
نَضْرَة 1t ,
a.  Beauty, brightness; brilliancy.

b.  Pleasantness; enjoyment, pleasure.

c.  Richness.

d.  Life.

e.  Molten piece of gold.

نِضْر
نِضْر 2 ,
a.  Wife.

نَضَر
نَضَر 4 ,
a.  see 1t (a) , ( b ), ( c ).

نَضِر
نَضِر 5 ,
a.  see 25 (a) .

أَنْضَرُ
أَنْضَرُ 14 ,
a.  see 1 &  25 ( a ).

نَاْضِر
نَاْضِر 21 ,
a.  see 25 (a) .

b.  Green slime.

نَضَاْر
نَضَاْر 22 ,
a.  see 1 .

نَضَاْرَة
نَضَاْرَة 22t ,
a.  see 1t .

نِضَاْر
نِضَاْر 23 ,
a.  see 24 (d) .

نُضَاْر
نُضَاْر 24 ,
a.  see 1 .

b.  Pure.

c.  Plank, board.

d.  A certain kind of wood.

نَضِيْر
نَضِيْر 25 ,
a.  Bright, beautiful; brilliant.

b.  see 1 .

نُضُوْر
نُضُوْر 27 ,
a.  see 1t (a) .

##### Türkçe

**نَضَرَ**
**نَضَرَ** U ( n. ac. **نَضْر** 1 , **نَضْرَة** 1t , **نُضُوْر** 27 ),
a. Parlak, güzel idi; taze, yeşil idi (ağaç).

b. Hoş, kolay idi.

c. ( n. ac. **نَضْر** 1 ), Parlaklaştırdı.

d. Hoş kıldı.

**نَضِرَ**
**نَضِرَ** A ( n. ac. **نَضَر** 4 ) **نَضُرَ** U ( n. ac. **نَضَاْرَة** 22t )
a. yukarıya bakınız (a), (b).

**نَضَّرَ**
**نَضَّرَ** II ,
a. I (b), (c), (d)’ye bakınız.

**أَنْضَرَ**
**أَنْضَرَ** IV ,
a. I’e bakınız.

**اِسْتَنْضَرَ**
**اِسْتَنْضَرَ** X ,
a. Parlak vb. buldu.

**نَضْر**
**نَضْر** 1 , ( pl. **أَنْضُر** 16 , **نِضَاْر** 23 ),
a. Bakire altın veya gümüş.

**نَضْرَة**
**نَضْرَة** 1t ,
a. Güzellik, parlaklık; parıltı.

b. Hoşluk; zevk alma, haz.

c. Zenginlik.

d. Hayat.

e. Eritilmiş bir parça altın.

**نِضْر**
**نِضْر** 2 ,
a. Eş.

**نَضَر**
**نَضَر** 4 ,
a. 1t (a), (b), (c)’ye bakınız.

**نَضِر**
**نَضِر** 5 ,
a. 25 (a)’ya bakınız.

**أَنْضَرُ**
**أَنْضَرُ** 14 ,
a. 1 ve 25 (a)’ya bakınız.

**نَاْضِر**
**نَاْضِر** 21 ,
a. 25 (a)’ya bakınız.

b. Yeşil balçık.

**نَضَاْر**
**نَضَاْر** 22 ,
a. 1’e bakınız.

**نَضَاْرَة**
**نَضَاْرَة** 22t ,
a. 1t’ye bakınız.

**نِضَاْر**
**نِضَاْر** 23 ,
a. 24 (d)’ye bakınız.

**نُضَاْر**
**نُضَاْر** 24 ,
a. 1’e bakınız.

b. Saf.

c. Tahta, kalas.

d. Belli bir tür ağaç.

**نَضِيْر**
**نَضِيْر** 25 ,
a. Parlak, güzel; parlak.

b. 1’e bakınız.

**نُضُوْر**
**نُضُوْر** 27 ,
a. 1t (a)’ya bakınız.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نضر
نَضَرَ - يَنْضُرُ (نَضُرَ - يَنْضُرُ) - نَضْرَة - نَاضِر - نَاضِرَة
نَضَرَ - يَنْضُرُ (نَضُرَ - يَنْضُرُ) + الكائن أو الشيء: يمتلأ بالري والماء ويزهو بالخضرة واللين: يبدو بأحسن هيئة: تبدو عليه آثار النعمة والرضا والرزق الحسن، وخاصة التشبع بالري والغذاء والحيوية وإشراقة الصحة والعافية
نَضْرَة: على وزن " فَعْلة" اسم فعل للمرة من " نَضَرَ - يَنْضُرُ ": الهيئة الحسنة في كائن محدد في ظرف خاص
نضرة الوجه أو نضرة النعيم: هي هيئة الوجه عندما يكون منعماً مسروراً، وهي حالة يكون فيها الوجه رياناً مليئاً بالماء غير جاف ولا متشقق ولا محترق
نَاضِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَضَرَ - يَنْضُرُ ": الكائن الذي تبدو عليه علامات الرضى والنعمة
ناضِرة: مؤنث " ناضِر "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " مسك التراب أو الشيء للماء ودرجاته "، وهي:
مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ)، نَضَرَ - يَنْضُرُ (نَضُرَ - يَنْضُرُ)، نَقَعَ - يَنْقَعُ، رَطُبَ - يَرْطُبُ (رَطِبَ - يَرْطَبُ)، ثَرِيَ - يَثْرَى، طَانَ - يَطِيْنُ
نضرة
 	﴿فوقاهم الله شر ذلك اليوم ولقاهم نضرة وسرورا(11)﴾ الإنسان ﴿تعرف في وجوههم نضرة النعيم(24)﴾ المطففين
ناضرة
 ﴿تعرف في وجوههم نضرة النعيم(24)﴾ المطففين { وجوه يومئذ ناضرة (22) إلى ربها ناظرة (23) ووجوه يومئذ باسرة (24)
مختار الصحاح
● [نضر] ن ض ر: النَّضْرُ بوزن النَّصر و النُّضَارُ بالضم و النَّضِيرُ الذهب وقيل النُّضَارُ الخالص من كل شيء و النَّضْرةُ بوزن البَّصرة الحُسْن والرونق وقد نَضَر وجهه يَنْضُر بالضم نَضْرةً أي حسُن و نَضَرَ الله وجهه أيضا يتعدى ويلزم و نَضُرَ من باب ظرُف لغة فيه وحكى أبو عُبيد نَضر من باب طرِب و نَضَّرَ الله وجهه تَنْضِيرا و أَنْضَرهُ بمعنى و نَضَّرَ الله امرأً بالتشديد أي نعَّمه وفي الحديث ﴿نضَّر الله امرأً سمع مقالتي فوعاها﴾ وأخْضَر ناضِرٌ مثل أصفر فاقع وأَبيض نَاصِع
الراغب
نضر
- النضرة: الحسن كالنضارة، قال تعالى: }نضرة النعيم﴿[المطففين/24] أي: رونقه. قال تعالى:﴾ولقاهم نضرة وسرورا﴿[الإنسان/11] ونضر وجهه ينضر فهو ناضر، وقيل: نضر ينضر. قال تعالى:﴾وجوه يومئذ ناضرة * إلى ربها ناظرة{ [القيامة/22 - 23] ونضر الله وجهه. وأخضر ناضر: غصن حسن. والنضر والنضير: الذهب لنضارته، وقدح نضار: خالص كالتبر، وقدح نضار بالإضافة: متخذ من الشجر.
مقاييس اللغة:
(نضر) النون والضاد والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على حُسنٍ وجمالٍ وخُلوص. منه النَّضْرة: حُسْن اللَّون، ونَضَُِرَ يَنْضَُر. ونَضَّر اللهُ وجهَه: حسَّنَه ونوَّره. وفي الحديث: "نضَّر الله امرأً سمِعَ مقالتي فوعاها". وأخْضَرُ ناضرٌ. ويقال هذا في [كُلِّ] مشرقٍ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَة﴾ [القيامة 22]. والنَّضير: الذَّهب، لحُسنه وخلوصه. قال:
إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])
وقَدَحٌ نُضَارٌ: اتُّخِذ من أثْلٍ يكون بالغَوْر، ولعلَّه أن يكون حَسَناً.
القاموس المحيط:
النَّضْرَةُ النَّعْمَةُ، والعَيْشُ، والغِنَى، والحُسْنُ، كالنُّضُورِ والنَّضارَةِ والنَّضَرِ، محرَّكةً، نَضَرَ الشَّجَرُ والوجْهُ واللَّوْنُ، كنَصَرَ وكَرُمَ وفَرِحَ، فهو ناضِرٌ ونَضِيرٌ وأنْضَرُ، ونَضَرَهُ اللُّه ونَضَّرَهُ وأنْضَرَهُ فأنْضَرَ.والناضِرُ الشديدُ الخُضْرَةِ، ويُبالَغُ به في كُلِّ لَوْنٍ. أخْضَرُ ناضِرٌ، وأحْمَرُ ناضِرٌ، وأصْفَرُ ناضِرٌ. والنَّضْرُ والنَّضيرُ والنُّضارُ والأَنْضَرُ الذَّهَبُ، أو الفِضَّةُ ج نِضارٌ، بالكسر، وأنْضُرٌ. والنُّضارُ، بالضم الجَوْهَرُ الخالصُ من التِّبْرِ، والخَشَبُ، والأَثْلُ، أو ما كان عَِذْياً على غيرِ ماءٍ، أو الطويلُ منه المُسْتَقيمُ الغُصونِ، أو ما نَبَتَ منه في الجبلِ، وخَشَبٌ للأوَانِي، ويُكْسَرُ، ومنه كان مِنْبَرُ النبيِّ، صلى الله عليه وسلم. والناضِرُ الطُّحْلُبُ. والنَّضْرُ بنُ كِنانَةَ أبو قُرَيْشٍ. وكزُبَيْرٍ أخو النَّضْرِ. وأبو نَضْرَةَ، المُنْذِرُ بنُ مالِكٍ، وأُمُّ نَضْرَةَ تابِعيَّانِ. وعُبَيْدُ بنُ نِضارٍ، ككِتابٍ مُحدِّثٌ. ونِضْرُ الرَّجُلِ، بالكسر امرأتُهُ.والنَّضيرُ، كأميرٍ حَيٌّ من يَهُودِ خَيْبَرَ، والنِسْبَةُ نَضَرِيٌّ، محرَّكةً، منهم بَكْرُ بنُ عبدِ اللهِ شَيْخُ الوَاقِدِيِّ. وأبو النَّضيرِ بنُ التَّيِّهانِ صَحابِيٌّ شَهِدَ أُحداً. ونَضيرَةُ، كسَفينَةٍ جارِيَةُ أُمِّ سَلَمَةَ. ونُضارُ بنُ حُدَيْقٍ، كغُرابٍ في هَمَذانَ. والنُّضاراتُ، بالضم أوْدِيَةٌ بِدِيارِ بَلْحَارِثِ بنِ كَعْبٍ. والعَبَّاسُ بن الفَضْلِ النَّصْروِيُّ محدِّثٌ. والحُسَيْنُ بنُ الحَسَنِ بنِ النَّضْرِ بنِ حَكيمٍ النَّضْرِيُّ، وابْنُه القاضي عبدُ اللهِ، وشَيْخُ الإِسلامِ يُونُسُ بنُ طاهِرٍ النَّضْرِيُّ محدِّثونَ.
تاج العروس:
نضر
النَّضْرَة : النَّعْمَة والعيش والغِنى وقيل : الحُسْن والرَّوْنَق كالنُّضور بالضمّ والنَّضارة بالفتح والنَّضَرِ مُحرَّكة وقد نَضَرَ الشجرُ والورقُ والوجهُ واللَّوْنُ وكلّ شيءٍ كَنَصَر وكَرُمَ وفَرِحَ الثالثة حكاها أبو عُبَيْد . يَنْضُر نَضْرَاً ونَضارَةً ونُضوراً ونَضْرَةً فهو ناضرٌ ونَضيرٌ وأَنْضَرُ هكذا في النسخ وفي اللسان : فهو ناضِرٌ ونَضير ونَضِرٌ والأنثى نَضِرَةٌ . وأَنْضَرَ كَنَضَر . وَنَضَرهُ اللهُ نَضْرَاً ونَضَّرَه بالتشديد وأَنْضَره فَأَنْضَر وإذا قلتُ نَضَرَ اللهُ أمراً فالمعنى نَعَّمَه وفي الحديث : " نَضَّرَ الله عبداً سَمِعَ مَقالَتي فوَعاها ثم أدَّاها إلى من يَسْمَعها " نَضَرَهُ ونَضَّرَه وأَنْضَرهُ أي نَعَّمه . يُروى بالتَّخفيف والتَّشديد من النَّضارة وهي في الأصل : حُسنُ الوجه والبَريق وإنّا أراد حُسنَ خُلُقه وقَدْرِه . قال شَمِرٌ : الرُّواة يَرْوُون هذا الحديث بالتخفيف والتشديد وفسّره أبو عُبَيْد فقال : جعله الله ناضراً قال : ورُوي عن الأصمعيّ فيه التشديد وأنشد : نَضَّرَ اللهُ أَعْظُماً دَفَنوها ... بسِجِسْتانَ طَلْحَةَ الطَّلحاتِ وأنشد شَمِرٌ في لغة من رواه بالتخفيف قولَ جَرير :
" والوَجهُ لا حَسَنَاً ولا مَنْضُورا   ومَنْضُور لا يكون إلاّ من نَضَرَه بالتخفيف قال شَمِرٌ : وسمعتُ ابنَ الأعرابيّ يقول : نَضَرَه اللهُ فَنَضَر يَنْضُرُ ونَضِرَ يَنْضَر . وقال ابْن الأَعْرابِيّ : نَضَرَ وَجْهُه ونَضِرَ وَجْهُه ونَضُرَ وأَنْضَر وأَنْضَره الله ونَضَرَه بالتخفيف . وقال أبو داوود عن النَّضْر : نَضَّرَ الله امْرأً وأَنْضَر اللهُ امْرأً فعلَ كذا وَنَضَر الله امْرأً قال الحسن المُؤدّب : ليس هذا من الحُسْن في الوجه إنّما معناه حَسَّن اللهُ وَجْهَه في خُلُقه أي جاهِهِ وقَدْرِه قال : وهو مثل قوله : " اطْلبوا الحَوائجَ إلى حِسَانِ الوُجوه " يعني به ذوي الوجوه في النَّاس وذوي الأقْدار . وفي الحديث : " يا مَعْشَرَ مُحارب نَضَّرَكم اللهُ لا تُسقوني حَلَبَ امرأة " أي كان حَلَبُ النِّساءِ عندهم عَيْبَاً يَتَعَايَرون عليه . وقال الفَرَّاء في قوله عزَّ وجلَّ : " وُجوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ " قال : مُشرِقةٌ بالنَّعيم . قال وقَوْلُهُ تَعالى : " تَعْرِفُ في وُجوههمْ نَضْرَةَ النَّعيم " قال : بَريقه ونَداه . والنَّضْرَة : نَعيمُ الوجه . وقال الزَّجَّاج في تفسير قوله : " ناضِرَة " أي نَضَرَتْ بنعيم الجنَّة . والناضِر : الأخضر الشديدُ الخُضْرة يقال : أَخْضَرُ ناضِر كما يقال : أبيضُ ناضِر كما يقال : أبيض ناصعٌ وأصفرُ فاقِع . قد يُبالَغ به في كلِّ لون فيُقال : أَخْضَر ناضِرٌ وأحمرُ ناضِرٌ وأصفرُ ناضِرٌ رُوي ذلك عن ابْن الأَعْرابِيّ وحكاه في نَوادره . وقال أبو عُبَيْد : أَخْضَر ناضِرٌ معناه ناعم وزاد الأَزْهَرِيّ : له بريقٌ في صَفائه . والنَّضْر بالفتح عن ابن جِنِّي والنَّضير كأَمير والنُّضار كغُراب والأَنْضَر : اسمُ الذَّهَب أو الفِضّة وقد غَلَبَ على الذَّهَب . ونقل الصَّاغانِيّ عن السُّكَّرِيّ : النِّضار ككِتاب : الذهَب والفضّة وقال الأعشى :
إذا جُرِّدَتْ يَوْمَاً حَسِبْتَ خَمِيصَةً ... عليها وجِرْيالَ النَّضيرِ الدُّلامِصَا ج الجمعُ نِضارٌ بالكسر وأَنْضُرٌ قال أبو كَبير الهُذَلِيّ :
وبَياضُ وَجْهِكَ لم تَحُلْ أَسْرَارُه ... مِثلُ الوَذِيلَةِ أو كشَنْفِ الأنْضُرِ وأنشد الجَوْهَرِيّ للكُمَيْت :
ترى السابِحَ الخِنْذيذَ منها كأنَّما ... جرى بَيْنَ ليتَيْهِ إلى الخدِّ أَنْضُرُ والنَّضْرَة : السَّبيكَةُ من الذَّهَب . وَذَهَبٌ نُضَارٌ صار هنا نَعْتَاً . قولهم : سِوارٌ من نُضار قيل : النُّضار بالضمّ : الجَوْهرُ الخالص من التِّبْر وغيرِه . قَدَحٌ نُضارٌ : اتُّخِذَ من نُضارِ الخِشَب . وفي حديث إبراهيم النَّخَعيِّ : " لا بَأْسَ أن يُشرَبَ في قَدَحِ النُّضار " قال شَمِرٌ : قال بَعْضُهم : هذه الأقداحُ الحُمرُ الجَيْشانِيّة سُمِّيت نُضاراً . وقال ابْن الأَعْرابِيّ : النُّضار : النَّبْع . وقال اللَّيْث : النُّضار : الخالصُ من جَوْهَر التِّبْر والخشب والجمعُ أَنْضُرٌ وفي حديث عاصمٍ الأحْول : " رَأَيْتُ قَدَحَ رسول الله صلّى الله عليه وسلَّم عند أنسٍ وهو قَدَحٌ عريضٌ من نُضار " أي من خشبِ نُضَارٍ وهو خشبٌ مَعْرُوف قيل : هو الأَثْلُ الوَرْسِيُّ اللَّوْن . وقال ابْن الأَعْرابِيّ : النُّضَار : شجرُ الأَثْل وقيل : هو الخِلاف أو هو ما كان عِذْياً على غيرِ ماءٍ أو هو الطويلُ منه المُستَقيمُ الغُصون أو هو ما نَبَتَ منه في الجبل وهو أفضلُه . النُّضار فيما رواه أبو حنيفة : خشبٌ للأواني أجودُ لأنه يُعمَل منه ما رقَّ من الأقداحِ واتَّسَعَ وما غَلُظ ولا يحتمله من الخشب غيرُه . قال : ويُكسَر لُغَتان والأُولى أَعْرَف قال : ومنه كان مَنْبَرُ النبيّ صلّى الله تعالى عليه وسلَّم . قال الزَّمَخْشَرِيّ ويكون بغَورِ الحِجاز وقال يحيى بن نُجَيْم : كلّ شَجَرِ أَثْلٍ يَنْبُتُ في جبلٍ فهو نُضارٌ وقال الأعشى :
" تَرَاَمَوْا به غَرَبَاً أو نُضارا والغَرَبُ والنُّضَار : ضَرْبَانِ من الشجرِ تُعمَل منهما الأقداح . وقال مُؤرِّج : النُّضار من الخِلاف يُدفَن خشبُه حتى يَنْضُر ثمّ يُعمَل فيكون أَمْكَن لعاملِه في تَرْقِيقه وقال ذو الرُّمَّة :
نُقِّحَ جِسْمي عنْ نُضَارِ العُودِ ... بعد اضْطرابِ العُنُقِ الأُمْلودِ
قال : نُضارُه : حُسنُ عُودِه قال : وهي أَجْوَدُ العِيدان التي تُتَّخذ منها الأقداح . والنّاضِر : الطُّحْلُبُ يكون على الماء . والنَّضْرُ بن كِنانةَ بن خُزَيْمة بن مُدْرِكَة بن الياس بن مُضَر أبو قُرَيْش خاصّةً ومن لم يَلِدْه النَّضْر فليس من قُرَيْش كذا في المُحكَم . ويقال : إنّ اسمه قَيْسٌ وهو الجَدُّ الثالث عشر لسيدِنا رسول الله صلّى الله عليه وسلَّم . ولمّا قَدِمَ وَفْدُ كِندَة سنة عَشْر وفيهم الأشعثُ بن قَيْس الكِنْدِيّ فقال الأشعث للنبي صلّى الله عليه وسلَّم : أنتَ منّا فقال النبيُّ صلّى الله عليه وسلَّم : " نحن بَنو النَّضْرِ بن كِنانةَ لا نَقْفُو أُمَّنا ولا نَنْتَفي من أبينا " قال أهل السيرة : كانت للنبي صلّى الله عليه وسلَّم جَدَّةٌ من كِندَة وهي أمُّ كلاب بن مُرَّة فذلك أراد الأشعثُ ولا عَقِبَ للنَّضْر إلاّ من ابنِه مالكٍ . النُّضَيْر كزُبَير أخو النَّضْر . يقال إنّ اسمه عَبْدُ مَناة . وأبو نَضْرَةَ المُنذر بن مالك بن قِطعَة العَبْدِيّ من أهل البَصرة يروي عن ابن عمر وأبي سعيد وكان من فُصَحاء الناس فُلِج في آخرِ عُمرِه روى عنه قَتادةُ وسليمان التَّيْمِيّ مات سنة 108 ، ذَكَرَه ابن حِبَّان في الثِّقات . وأمّ نَضْرَة لم أَجِدْ لها ذِكراً تابِعيّان ولعلّها هي نَضْرَة العَبْديّة فإنّها تابعيّة رَوَتْ عن الحسن بن عليّ وعنها هِشام ذكرها ابنُ حِبّان . وعُبَيْد بن نَضارٍ الحَرّانيّ ككِتاب مُحدِّث عَدْلٌ كتب عنه أبو المفضّل الشَّيْبانيّ . روى الإياديُّ عن شَمِر : نِضْرُ الرجلِ بالكسر : امرأتُه قال : وهي شاعَتُه أيضاً . والنَّضِير كأَمير : حَيٌّ من يَهود خَيْبَر من آل هارون أو موسى عليهما السلام وقد دخلوا في العرب كانت منازلهم وبني قُرَيْظة خارجَ المدينة في حدائق وآطامٍ لهم . وغَزْوَة بني النَّضير مشهورة قال الأَزْهَرِيّ : كانت على ستَّةِ أشهرٍ من وَقْعَةِ أُحُد وتَفصيلُه في كُتبِ السِّيَر والنِّسْبَة نَضَرِيّ محرَّكةً منهم بكرُ بن عَبْد الله النَّضَرِيّ شيخُ الواقديّ وكذا أبو سعدِ بن وَهْبٍ النَّضَريّ له صُحبة روى عنه ابنُه أسامة وحسين بن عَبْد الله النَّضَريّ وروى عن أسامةَ المذكور وربيعُ بنُ أبي الحُقَيْق النَّضَريّ الشاعر مذكور في السّيرة فهؤلاء كلّهم من بني النَّضير . وأبو النَّضِير بن التَّيِّهان : صَحابِيٌّ شَهِدَ أُحُداً وهو أخو أبي الهيثم . ونَضيرةُ كسَفينة : جاريةُ أمّ سَلَمَة لها ذكْرٌ . ونُضار بن حُدَيْق كغُراب في هَمْدَان هكذا نقله الصَّاغانِيّ . قلتُ : ونُضار بنتُ أبي حَيَّان وسَمِعَتْ من أصحاب ابن الزُّبيدي نقله الحافظ وضبطه . والنُّضارات بالضَّمِّ : أوديةٌ بديار بَلْحَارِثِ بن كعب قال جعفرُ بن عُلْبَةَ الحارثِيُّ وهو مَحْبُوسٌ :
ألا هلْ إلى ظِلِّ النُّضاراتِ بالضُّحى ... سَبيلٌ وأصْواتِ الحَمامِ المُطَوَّقِ
وَسَيْري مع الفِتْيانِ كلَّ عَشِيَّةٍ ... أُباري مَطاياهُمْ بأَدْماءَ سَمْلَقِ
كذا في المعجم وقرأتُ في كتاب غريب الحَمام للحسن بن عَبْد الله الأصبهانيّ وفيه : " ألا هل إلى أهل النّضارات " وفيه : وتغريد الحَمام . بدل : أصوات . والعبّاسُ بن الفَضْلِ بن زكريّا بن يحيى بن النَّضْر النَّضْرَوِيّ الهَرَوِيّ : مُحَدِّثٌ عن أحمد بن نَجْدَة وعنه البَرْقانيّ وحفيداه الحسن والحسين ابنا عليّ بن العبّاس بن الفَضْل ذكرهما الفاميّ في تاريخ هَراة ووصفهما بالحِفْظ مات الحسن سنة 420 وأخوه سنة 402 . والحسين بن الحسن بن النَّضْر بن حكيم النَّضْرِيّ المَرْوَزِيّ عن عبّاس الدُّوريّ وغيره . وابنه القاضي عَبْد الله بن الحسين روى عن الحارث بن أبي أسامة وعُمِّر حدّث عنه الحاكم وابنه أبو القاسم عبيد الله بن عَبْد الله كان قاضي نَسَف . وشيخُ الإسلام يونس بن طاهرٍ النَّضْريّ عن زيد بنِ رِفاعةَ الهاشميّ وعنه أبو عَبْد الله البُوزْجَاني : مُحَدِّثون . قلت : وعبد الملك بن الحسين أخو القاضي عَبْد الله المذكور ذكره ابن نُقْطَة وقال : روى عن أبي مُسلِم الكَجِّيّ وغيره وعنه أبو غانم الكُراعيّ وآخرون . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : يقال : غلامٌ غَضٌّ نَضِيرٌ وجاريةٌ غَضَّةٌ نَضِيرةٌ . وقد أَنْضَرَ الشجرُ إذا اخْضَرَّ ورَقُه . ونَضْرُ بن الحارث بن عبد رَزاح الأوسِيّ له صُحبة هكذا ذكره الحافظ ابن حَجَر في التَّبْصير من غير ألف ولام وفي مُعجَم الصحابة لابن فَهْد هو النَّضْر باللام قال : وحُكي فيه نَصْر بالصاد المُهملة ؛ ونَضْر بن مِخْراق شيخٌ لهُشَيْم ؛ وَنَضْرُ بن يَزيد عن أبي المُلَيْح ؛ وَنَضْرُ بن موسى الفَزاريّ أخو إسماعيل ابن بنت السُّدِّيّ وهو جَدّ عَدِيّ بن أبي الزَّغباءِ الصحابيّ وأبو النَّضْر السُّلَمِيّ عن عليّ اختلِف فيه ورجَّح الأمير أنّه بالمهملة وَنَضْرُ بن منصور شيخٌ للعَلاءِ بن عمرو فهؤلاء الذين نُقِل فيهم إعجام الضاد مجرَّداً من الألف واللام . والنَّضْرٌ بن شُمَيْل من أئمّة اللُّغَة تقدّم ذِكره في المقدّمة . وبالتَّصغير نُضَيْر بن الحارث بن عَلْقَمَة بن كَلَدَة من المُؤلَّفَة استُشهِد باليرموك وهو أخو النَّضْر الذي قُتل بالصَّفراء بعد بَدْر ومحمد بن المرْتفِع بن النُّضَيْر المكِّيّ شيخٌ لابن جُرَيْج وابن عُيَيْنة والنُّضَيْر بن زياد الطائيّ حدّث عنه يحيى الحمّاني هكذا ضبطه الدارقطنيّ . ونُضَيْرٌ مولى خالدِ بن يزيد بن معاوية . وكأَمير : النَّضِير بن عبد الجبّار بن نَضِير وأخواه عَبْد الله وَرَوْح حَدَّثوا وكذا ابن أخيه الحارث بن رَوْح حدّث أيضاً وهم مِصريُّون معروفون ونَضيرُ بن قَيْس روى عنه مِسْعَر . وعَبْد الله بن النَّضير شيخٌ للزُبَير بن بَكَّار ؛ وأبو نَضِير الشاعر اسمُه عمر بن عبد الملك في زمن البرامكة وسليمان بن أَرْقَم وصالح بن حَسّان النَّضِيرِيَّان هكذا بالفتح ضبطه السَّمْعانيّ . والقياس النَّضَرِيَّان محرَّكةً وهما ضَعيفان مَشْهُوران

##### Türkçe

نضر
**نَضَرَ** - **يَنْضُرُ** (**نَضُرَ** - **يَنْضُرُ**) - **نَضْرَة** - **نَاضِر** - **نَاضِرَة**
**نَضَرَ** - **يَنْضُرُ** (**نَضُرَ** - **يَنْضُرُ**) + canlı veya şey: sululuk ve su ile dolar ve yeşillik ve yumuşaklıkla övünür: en güzel hâl üzere görünür: üzerinde nimet, hoşnutluk ve güzel rızık eserleri görünür; özellikle sululuk, gıda ve canlılıkla doyma ve sağlığın ve afiyetin parıltısı
**نَضْرَة**: “**فَعْلة**” vezni üzere, **نَضَرَ** - **يَنْضُرُ**’dan bir defalık (marrat) için fiil ismi: özel bir durumda belirli bir varlıkta güzel heyet
Yüzün **نضرة**’si veya nimetin **نضرة**’si: yüzün nimetlendirilmiş, sevinçli olduğu zamandaki yüz heyetidir; yüzün sulanmış, su ile dolu, kuru olmayan, çatlamış olmayan ve yanmış olmayan olduğu bir hâldir
**نَاضِر**: **نَضَرَ** - **يَنْضُرُ**’dan, müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil: üzerinde hoşnutluk ve nimet alâmetleri görünen varlık
**ناضِرة**: **ناضِر**’in müennesi

Ve lafız, “toprağın veya şeyin suyu tutması ve dereceleri” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**مَاهَ - يَمُوهُ** (**مَاهَ - يَمِيهُ**)، **نَضَرَ - يَنْضُرُ** (**نَضُرَ - يَنْضُرُ**)، **نَقَعَ - يَنْقَعُ**، **رَطُبَ - يَرْطُبُ** (**رَطِبَ - يَرْطَبُ**)، **ثَرِيَ - يَثْرَى**، **طَانَ - يَطِيْنُ**
**نضرة**
 	﴿Allah onları o günün şerrinden korudu ve onlara **نضرة** ve sevinç verdi (11)﴾ İnsan ﴿yüzlerinde nimetin **نضرة**’sini tanırsın (24)﴾ Mutaffifîn
**ناضرة**
 ﴿yüzlerinde nimetin **نضرة**’sini tanırsın (24)﴾ Mutaffifîn { o gün birtakım yüzler **ناضرة**’dir (22) Rablerine bakıcıdır (23) ve o gün birtakım yüzler **باسرة**’dir (24)

مختار الصحاح
● [**نضر**] ن ض ر: **النَّضْرُ** “**النَّصر**” vezninde; **النُّضَارُ** (ضم ile) ve **النَّضِيرُ** altındır; ve denildi ki: **النُّضَارُ** her şeyin her türlü karışımdan arınmış olanıdır. **النَّضْرةُ** “**البَّصرة**” vezninde güzellik ve parlaklıktır. Ve “yüzü güzelleşti” demek üzere: **نَضَر** yüzü **يَنْضُر** (ضم ile) **نَضْرةً**. Ve “Allah onun yüzünü güzelleştirdi” da; hem geçişli olur hem lâzım olur. Ve **نَضُرَ** “**ظرُف**” bâbından, onda bir lehçedir. Ebû Ubeyd, **نَضر**’ı “**طرِب**” bâbından diye nakletti. Ve **نَضَّرَ** Allah onun yüzünü **تَنْضِيرا**; ve **أَنْضَرهُ** aynı mânâdadır. Ve **نَضَّرَ** Allah bir kimseyi (şeddeli) yani onu nimetlendirdi. Hadiste: ﴿Allah, sözümü işitip onu kavrayana **نضَّر** etsin﴾. Ve “**أخْضَر** **ناضِرٌ**” “**أصفر فاقع**” gibi; ve “**أَبيض نَاصِع**”.

الراغب
**نضر**
- **النضرة**: **النضارة** gibi güzelliktir. Yüce Allah dedi ki: }**نضرة النعيم**﴿[Mutaffifîn/24] yani: onun parlaklığı. Yüce Allah dedi ki:﴾ve onlara **نضرة** ve sevinç verdi﴿[İnsan/11]. Ve “yüzü **ينضر**” o hâlde o **ناضر**’dir; ve denildi ki: **نضر ينضر**. Yüce Allah dedi ki:﴾o gün yüzler **ناضرة** * Rablerine **ناظرة**{ [Kıyâme/22 - 23]. Ve “Allah onun yüzünü **نضر** etti”. Ve “**أخضر ناضر**”: güzel bir daldır. Ve **النضر** ve **النضير**: parlaklığından dolayı altındır. Ve “**قدح نضار**”: saf, külçe gibi. Ve izafetle “**قدح نضار**”: ağaçtan yapılmış.

مقاييس اللغة:
(**نضر**) **النون** ve **الضاد** ve **الراء**; güzellik, cemal ve saflığa delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan: **النَّضْرة**: rengin güzelliği; ve **نَضَُِرَ يَنْضَُر**. Ve “Allah onun yüzünü **نَضَّر** etti”: onu güzelleştirdi ve nurlandırdı. Hadiste: “Allah, sözümü işitip onu kavrayana **نضَّر** etsin”. Ve “**أخْضَرُ ناضرٌ**”. Ve bu, her güzel parlayan şey hakkında söylenir. Allah dedi ki: ﴿o gün yüzler **نَاضِرَة**﴾ [Kıyâme 22]. Ve **النَّضير**: altındır; güzelliği ve saflığı sebebiyle. Dedi ki:
إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])
Ve “**قَدَحٌ نُضَارٌ**”: Gawr’da bulunan **أثْل**’den yapılmıştır; ve belki de güzel olabilir.

القاموس المحيط:
**النَّضْرَةُ**: nimet, geçim, zenginlik ve güzellik; **النُّضُور** (ضم ile) ve **النَّضارَة** (فتح ile) ve **النَّضَرِ** (harekeli) gibi. **نَضَرَ** ağaç, yüz, renk ve her şey; **نَصَرَ** ve **كَرُمَ** ve **فَرِحَ** gibi; o hâlde o **ناضِرٌ** ve **نَضِيرٌ** ve **أنْضَرُ**’dır. Ve Allah onu **نَضَرَهُ** ve **نَضَّرَهُ** ve **أنْضَرَهُ**; böylece o **فأنْضَرَ**. Ve **الناضِرُ**: şiddetli yeşilliktir; her renkte onunla mübalağa edilir. “**أخْضَرُ ناضِرٌ**”, “**أحْمَرُ ناضِرٌ**”, “**أصْفَرُ ناضِرٌ**”. Ve **النَّضْرُ** ve **النَّضيرُ** ve **النُّضارُ** ve **الأَنْضَرُ**: altındır; yahut gümüş; çoğulu **نِضارٌ** (kesre ile) ve **أنْضُرٌ**. Ve **النُّضارُ** (ضم ile): külçeden, ağaçtan arınmış saf cevher; ve **الأَثْلُ**; yahut su olmaksızın kendiliğinden yetişen; yahut ondan uzun, dalları düzgün olan; yahut dağda biten; ve kaplar için ağaçtır; ve kırılır; ondan Peygamber’in minberi idi, صلى الله عليه وسلم. Ve **الناضِرُ**: su yosunudur. Ve **النَّضْرُ** b. Kinâne: özellikle Kureyş’in babasıdır. Ve **النُّضَيْرُ** (Zübeyr gibi): **النَّضْر**’in kardeşidir. Ve Ebû **نَضْرَةَ**: Münzir b. Mâlik; ve Ümm **نَضْرَةَ**: iki tâbiîdir. Ve Ubeyd b. **نِضارٍ** (Kitâb gibi): bir muhaddistir. Ve **نِضْرُ** erkeğin (kesre ile): karısıdır. Ve **النَّضيرُ** (Emîr gibi): Hayber Yahudilerinden bir kabiledir; nisbesi **نَضَرِيٌّ** (harekeli); onlardan: Vâkıdî’nin şeyhi Bekr b. Abdillah. Ve Ebû **النَّضيرِ** b. Teyyihân: Uhud’u görmüş bir sahâbîdir. Ve **نَضيرَةُ** (Sefîne gibi): Ümm Seleme’nin câriyesidir. Ve **نُضارُ** b. Hudeyk (Gurâb gibi): Hemedân’dadır. Ve **النُّضاراتُ** (ضم ile): Belhâris b. Ka‘b diyarında vadilerdir. Ve Abbâs b. el-Fadl **النَّصْروِيُّ**: bir muhaddistir. Ve Hüseyin b. Hasan b. **النَّضْرِ** b. Hakîm **النَّضْرِيُّ**, ve oğlu kadı Abdullâh, ve Şeyhu’l-İslâm Yûnus b. Tâhir **النَّضْرِيُّ**: muhaddislerdir.

تاج العروس:
**نضر**
**النَّضْرَة**: nimet, geçim, zenginliktir; ve denildi ki: güzellik ve parlaklıktır; **النُّضور** (ضم ile) ve **النَّضارة** (فتح ile) ve **النَّضَرِ** (harekeli) gibi. Ve ağaç, yaprak, yüz, renk ve her şey **نَصَر** ve **كَرُم** ve **فَرِح** gibi; üçüncüsü, Ebû Ubeyd’in naklettiğidir. **يَنْضُر** **نَضْرَاً** ve **نَضارَةً** ve **نُضوراً** ve **نَضْرَةً**; o hâlde o **ناضرٌ** ve **نَضيرٌ** ve **أَنْضَرُ**’dır; nüshalarda böyledir. Ve Lisân’da: o **ناضِرٌ** ve **نَضير** ve **نَضِرٌ**’dir; müennesi **نَضِرَةٌ**’dir. Ve **أَنْضَرَ** **نَضَر** gibi. Ve Allah onu **نَضْرَاً** ile **نَضَرهُ**; ve şeddeli olarak **نَضَّرَهُ**; ve **أَنْضَرهُ**; böylece o **فَأَنْضَر**. Ve “Allah bir işi **نَضَرَ** etti” dediğinde mânâ: onu nimetlendirdi. Hadiste: “Allah, sözümü işiten, onu kavrayan, sonra onu işitene ulaştıran kula **نَضَّرَ** etsin.” **نَضَرَهُ** ve **نَضَّرَهُ** ve **أَنْضَرهُ** yani onu nimetlendirdi. **النَّضارة**’dan; o aslında: yüzün güzelliği ve parıltısıdır; ve o, onun ahlâkının ve değerinin güzelliğini murad etti. Şemmir dedi ki: râviler bu hadisi hafifletme ve şeddeli olarak rivayet ederler; Ebû Ubeyd onu tefsir etti ve dedi ki: Allah onu **ناضراً** kılsın. Dedi ki: Asmaî’den onda şeddeli rivayet edildi ve şu beyti okudu: **نَضَّرَ اللهُ أَعْظُماً دَفَنوها ... بسِجِسْتانَ طَلْحَةَ الطَّلحاتِ**. Şemmir, hafifletme ile rivayet edenin dilinde Cerîr’in sözünü okudu:
" والوَجهُ لا حَسَنَاً ولا مَنْضُورا   ومَنْضُور لا يكون إلاّ من نَضَرَه بالتخفيف
Şemmir dedi ki: ve İbnü’l-A‘râbî’yi işittim, şöyle diyordu: Allah onu **نَضَرَهُ** etti, böylece o **نَضَر يَنْضُرُ**; ve **نَضِرَ يَنْضَر**. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: yüzü **نَضَرَ** ve yüzü **نَضِرَ** ve **نَضُرَ** ve **أَنْضَر**; ve Allah onu **أَنْضَرهُ** etti; ve onu hafifletme ile **نَضَرَهُ** etti. Ve Ebû Dâvûd, **النَّضْر** hakkında: “Allah bir kimseyi **نَضَّرَ** etsin” ve “Allah bir kimseyi **أَنْضَر** etsin” şu işi yaptı; ve “Allah bir kimseyi **نَضَر** etsin” dedi. Hasan el-Mueddib dedi ki: bu, yüzdeki güzellikten değildir; ancak mânâsı: Allah onun yüzünü ahlâkında, yani mevkiinde ve değerinde güzelleştirsin. Dedi ki: bu, şu söz gibidir: “İhtiyaçları güzel yüzlülere isteyin”; bununla insanlardaki yüz sahiplerini ve değer sahiplerini kasteder. Hadiste: “Ey Muhârib topluluğu, Allah sizi **نَضَّرَ** etsin; bana bir kadının sağdığı sütü içirmeyin”; yani kadınların sağması onlarda ayıp idi, onunla birbirlerini ayıplarlardı. Ferrâ, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında: “o gün yüzler **ناضِرَة**” dedi: nimetle parlayan. Dedi ki: ve Yüce O’nun sözü: “yüzlerinde nimetin **نَضْرَة**’sini tanırsın” dedi: onun parıltısı ve çiyi. Ve **النَّضْرَة**: yüzün nimeti. Zeccâc, “**ناضِرَة**”nın tefsirinde dedi ki: yani cennet nimetiyle **نَضَرَتْ**. Ve **الناضِر**: şiddetli yeşil, şiddetli yeşillik; denir ki: “**أَخْضَرُ ناضِر**” denildiği gibi “**أبيضُ ناضِر**” denir; denildiği gibi “**أبيض ناصع**” denir; ve “**أصفر فاقع**”. Her renkte onunla mübalağa edilebilir; denir ki: “**أخْضَر ناضِر**” ve “**أحمر ناضِر**” ve “**أصفر ناضِر**”; bu, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet edildi ve Nevâdir’inde nakletti. Ebû Ubeyd dedi ki: “**أخْضَر ناضِر**” mânâsı: yumuşak; Ezherî artırdı: saflığında bir parıltısı vardır. Ve **النَّضْر** (فتح ile) İbn Cinnî’den; ve **النَّضير** (Emîr gibi) ve **النُّضار** (Gurâb gibi) ve **الأَنْضَر**: altının veya gümüşün adıdır; ve altına galip olmuştur. Sâgânî, Sükkerî’den nakletti: **النِّضار** (Kitâb gibi): altın ve gümüş. A‘şâ dedi ki:
إذا جُرِّدَتْ يَوْمَاً حَسِبْتَ خَمِيصَةً ... عليها وجِرْيالَ النَّضيرِ الدُّلامِصَا
çoğulu **نِضارٌ** (kesre ile) ve **أَنْضُرٌ**. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi ki:
وبَياضُ وَجْهِكَ لم تَحُلْ أَسْرَارُه ... مِثلُ الوَذِيلَةِ أو كشَنْفِ الأنْضُرِ
Cevherî, Kümeyt’ten şu beyti okudu:
ترى السابِحَ الخِنْذيذَ منها كأنَّما ... جرى بَيْنَ ليتَيْهِ إلى الخدِّ أَنْضُرُ
Ve **النَّضْرَة**: altından külçedir. Ve “**ذَهَبٌ نُضَارٌ**”: burada sıfat olmuştur. “**سِوارٌ من نُضار**” sözleri; denildi ki: **النُّضار** (ضم ile): külçeden ve başkasından arınmış saf cevherdir. “**قَدَحٌ نُضارٌ**”: **نُضار** ağaçtan yapılmıştır. İbrâhîm en-Nehaî’nin hadisinde: “**قَدَحِ النُّضار**’da içilmesinde beis yoktur.” Şemmir dedi ki: bazısı dedi ki: bu kırmızı Ceyşânî kadehler **نُضار** diye adlandırıldı. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **النُّضار**: **النَّبْع**’dır. Leys dedi ki: **النُّضار**: külçe cevherinin ve ağacın saf olanıdır; çoğulu **أَنْضُرٌ**. Âsım el-Ahvel’in hadisinde: “Enes’in yanında Resûlullah’ın kadehini gördüm; o, **نُضار**’dan geniş bir kadehti”; yani **نُضار** ağacından; o bilinen bir ağaçtır; denildi ki: o, rengi **وَرْسِيّ** olan **الأَثْل**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **النُّضَار**: **الأَثْل** ağacıdır; ve denildi ki: o **الخِلاف**’tır; yahut su olmaksızın kendiliğinden yetişen; yahut ondan uzun, dalları düzgün olan; yahut dağda biten; ve o, onun en iyisidir. Ebû Hanîfe’nin rivayetinde **النُّضار**: kaplar için bir ağaçtır; daha iyidir; çünkü ondan kadehlerden incelen ve genişleyen yapılır; ve kalın olan yapılır; başka ağaç onu taşımaz. Dedi ki: iki lehçe ile kırılır; birincisi daha bilinir. Dedi ki: ondan Peygamber’in minberi idi, صلى الله تعالى عليه وسلم. Zemahşerî dedi ki: Hicaz’ın Gawr’unda bulunur. Yahyâ b. Nüceym dedi ki: dağda biten her **أَثْل** ağacı **نُضار**’dır. A‘şâ dedi ki:
" تَرَاَمَوْا به غَرَبَاً أو نُضارا
ve **الغَرَب** ve **النُّضَار**: kadehlerin yapıldığı iki tür ağaçtır. Müerric dedi ki: **النُّضار** **الخِلاف**’tandır; ağacı gömülür, ta ki **يَنْضُر** oluncaya kadar; sonra yapılır; böylece onu inceltmede işleyene daha elverişli olur. Zü’r-Rumme dedi ki:
نُقِّحَ جِسْمي عنْ نُضَارِ العُودِ ... بعد اضْطرابِ العُنُقِ الأُمْلودِ
Dedi ki: onun **نُضارُه**’u: dalının güzelliğidir. Dedi ki: o, kadehlerin yapıldığı dalların en iyisidir. Ve **النّاضِر**: su üzerinde olan yosundur. Ve **النَّضْرُ** b. Kinâne b. Huzeyme b. Müdrike b. İlyâs b. Mudar: özellikle Kureyş’in babasıdır; ve onu **النَّضْر** doğurmamışsa Kureyş’ten değildir; **المُحكَم**’da böyledir. Ve denilir ki: onun adı **قَيْسٌ**’tir; ve o, Efendimiz Resûlullah’ın صلى الله عليه وسلم on üçüncü dedesidir. Kinde heyeti onuncu yılda geldiğinde, içlerinde Eş‘as b. Kays el-Kindî vardı; Eş‘as Peygamber’e صلى الله عليه وسلم dedi ki: sen bizdensin. Peygamber صلى الله عليه وسلم dedi ki: “Biz **بَنو النَّضْرِ** b. Kinâne’yiz; annemizi izlemeyiz ve babamızdan soyumuzu inkâr etmeyiz.” Siyer ehli dedi ki: Peygamber’in صلى الله عليه وسلم Kinde’den bir ninesi vardı; o, Kilâb b. Mürre’nin annesidir; Eş‘as bununla murad etti. Ve **النَّضْر**’ün nesli, oğlu Mâlik’ten başkasıyla sürmedi. **النُّضَيْر** (Zübeyr gibi): **النَّضْر**’in kardeşidir; denilir ki: adı **عَبْدُ مَناة**’dır. Ve Ebû **نَضْرَةَ**: Münzir b. Mâlik b. Kıt‘a el-‘Abdî; Basra ehlindendir; İbn Ömer ve Ebû Saîd’den rivayet ederdi; insanların en fasihlerindendi; ömrünün sonunda felç oldu; ondan Katâde ve Süleyman et-Teymî rivayet etti; 108 yılında öldü; İbn Hibbân onu **الثِّقات**’ta zikretti. Ve Ümm **نَضْرَة**: ona dair bir zikre rastlamadım; iki tâbiîdir; ve belki o, **نَضْرَة العَبْديّة**’dir; çünkü o tâbiîdir; Hasan b. Ali’den rivayet etti; ondan Hişâm; İbn Hibbân onu zikretti. Ve Ubeyd b. **نَضارٍ** el-Harrânî (Kitâb gibi): adil bir muhaddistir; Ebû’l-Mufaddal eş-Şeybânî ondan yazdı. İyâdî, Şemmir’den rivayet etti: erkeğin **نِضْرُ**’ü (kesre ile): karısıdır; dedi ki: o, onun **شاعَتُه**’udur da. Ve **النَّضِير** (Emîr gibi): Hayber Yahudilerinden bir kabiledir; Hârûn veya Mûsâ عليهما السلام âlinden; Araplara karıştılar; meskenleri ve Benî Kurayza’nın meskenleri Medine dışında, bahçelerde ve kendilerine ait kalelerde idi. Benî **النَّضير** gazvesi meşhurdur. Ezherî dedi ki: Uhud vak‘asından altı ay sonra idi; tafsili siyer kitaplarındadır. Nisbe **نَضَرِيّ** (harekeli); onlardan: Vâkıdî’nin şeyhi Bekr b. Abdillah **النَّضَرِيّ**; ve yine Ebû Sa‘d b. Vehb **النَّضَريّ**; onun sahâbeliği vardır; ondan oğlu Üsâme rivayet etti; ve Hüseyin b. Abdillah **النَّضَريّ**; ve zikredilen Üsâme’den rivayet etti; ve şair Rebî‘ b. Ebî’l-Hukayk **النَّضَريّ** siyer’de zikredilmiştir; bunların hepsi Benî **النَّضير**’dendir. Ve Ebû **النَّضِير** b. et-Teyyihân: Uhud’u görmüş bir sahâbîdir; o, Ebû’l-Heysem’in kardeşidir. Ve **نَضيرةُ** (Sefîne gibi): Ümm Seleme’nin câriyesidir; onun bir zikri vardır. Ve **نُضار** b. Hudeyk (Gurâb gibi) Hemedân’dadır; Sâgânî böyle nakletti. Dedim ki: ve **نُضار** bint Ebî Hayyân; İbnü’z-Zübeydî’nin ashabından işitti; hâfız onu nakletti ve ضبط etti. Ve **النُّضارات** (ضم ile): Belhâris b. Ka‘b diyarında vadilerdir. Ca‘fer b. ‘Ulbe el-Hârisî, o hapsedilmiş iken dedi ki:
ألا هلْ إلى ظِلِّ النُّضاراتِ بالضُّحى ... سَبيلٌ وأصْواتِ الحَمامِ المُطَوَّقِ
وَسَيْري مع الفِتْيانِ كلَّ عَشِيَّةٍ ... أُباري مَطاياهُمْ بأَدْماءَ سَمْلَقِ
Mu‘cem’de böyledir. Ve ben Hasan b. Abdillah el-İsfahânî’nin **غريب الحَمام** kitabında okudum; onda: “ألا هل إلى أهل النّضارات” vardır; ve onda: “وتغريد الحَمام” vardır; “أصوات” yerine. Ve Abbâs b. el-Fadl b. Zekeriyyâ b. Yahyâ b. **النَّضْر** **النَّضْرَوِيّ** el-Heravî: Ahmed b. Necde’den muhaddistir; ondan Berkânî rivayet etti; ve iki torunu Hasan ve Hüseyin, Ali b. Abbâs b. el-Fadl’in iki oğludur; Fâmî onları Târîhu Herât’ta zikretti ve onları hıfz ile vasfetti; Hasan 420 yılında öldü, kardeşi 402 yılında. Ve Hüseyin b. Hasan b. **النَّضْر** b. Hakîm **النَّضْرِيّ** el-Mervezî: Abbâs ed-Dûrî ve başkasından. Ve oğlu kadı Abdullâh b. Hüseyin: Hâris b. Ebî Üsâme’den rivayet etti; uzun yaşadı; ondan Hâkim rivayet etti. Ve oğlu Ebû’l-Kâsım Ubeydullâh b. Abdullâh: Nesef kadısı idi. Ve Şeyhu’l-İslâm Yûnus b. Tâhir **النَّضْريّ**: Zeyd b. Rifâ‘a el-Hâşimî’den; ondan Ebû Abdillah el-Bûzcânî: muhaddislerdir. Dedim ki: ve Abdülmelik b. Hüseyin, zikredilen kadı Abdullâh’ın kardeşidir; İbn Nukta onu zikretti ve dedi ki: Ebû Müslim el-Keccî ve başkasından rivayet etti; ondan Ebû Gânim el-Kurâ‘î ve başkaları. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: denilir ki: “**غلامٌ غَضٌّ نَضِيرٌ**” ve “**جاريةٌ غَضَّةٌ نَضِيرةٌ**”. Ve ağaç **أَنْضَرَ** eder; yaprağı yeşerdiğinde. Ve **نَضْرُ** b. el-Hâris b. Abd Rezâh el-Evsî: onun sahâbeliği vardır; hâfız İbn Hacer onu **التَّبْصير**’de elif-lâmsız olarak böyle zikretti. Ve İbn Fehd’in **مُعجَم الصحابة**’sinde o, **النَّضْر** (lâm ile)dir; dedi ki: onda **نَصْر** (صاد المهملة ile) de nakledildi. Ve **نَضْر** b. Mihrâk: Huşeym’in şeyhidir. Ve **نَضْرُ** b. Yezîd: Ebû’l-Müleyh’ten. Ve **نَضْرُ** b. Mûsâ el-Fezârî: İsmâîl’in, Suddî’nin kızının oğlunun kardeşidir; ve o, sahâbî Adiyy b. Ebî’z-Zağbâ’nın dedesidir. Ve Ebû **النَّضْر** es-Sülemî: Ali’den; onda ihtilaf edildi; emir, onun **بالمهملة** olduğunu tercih etti. Ve **نَضْرُ** b. Mansûr: el-Alâ b. Amr’ın şeyhidir. İşte bunlar, **الضاد**’ın i‘câmının elif-lâm’dan soyut olarak nakledildiği kimselerdir. Ve **النَّضْرٌ** b. Şümeyl: dil imamlarındandır; zikri mukaddimede geçti. Ve tasğîr ile: **نُضَيْر** b. el-Hâris b. Alkame b. Kelde: müellefe’dendir; Yermûk’ta şehid oldu; o, Bedir’den sonra Safrâ’da öldürülen **النَّضْر**’in kardeşidir. Ve Muhammed b. el-Murtefi‘ b. **النُّضَيْر** el-Mekkî: İbn Cüreyc ve İbn Uyeyne’nin şeyhidir. Ve **النُّضَيْر** b. Ziyâd et-Tâî: ondan Yahyâ el-Hammânî rivayet etti; Dârakutnî onu böyle ضبط etti. Ve **نُضَيْرٌ**: Hâlid b. Yezîd b. Muâviye’nin mevlâsıdır. Ve (Emîr gibi): **النَّضِير** b. Abdülcebbâr b. **نَضِير**; ve iki kardeşi Abdullâh ve Rûh rivayet ettiler; ve yine kardeşlerinin oğlu Hâris b. Rûh da rivayet etti; onlar Mısırlı, bilinen kimselerdir. Ve **نَضيرُ** b. Kays: ondan Mis‘ar rivayet etti. Ve Abdullâh b. **النَّضير**: Zübeyr b. Bekkâr’ın şeyhidir. Ve Ebû **نَضِير** şair: adı Ömer b. Abdülmelik’tir; Bermekîler zamanında. Ve Süleyman b. Erkam ve Sâlih b. Hassân **النَّضِيرِيَّان**; Sem‘ânî onu böyle, فتح ile ضبط etti. Kıyas ise **النَّضَرِيَّان** (harekeli)dir; ve ikisi zayıf, meşhur kimselerdir.
