# نض (ن-ض) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B6

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ض
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الضّاد والنون
ضن ، نض : ( مستعملان ) .
ضن : قال الليث : الضِّنة وَالضِّنُّ والمِضنّة ، كل ذلك من الإمساك والبُخلُ ، تقول : رجل ضَنِين .
قال الله تعالى : ( ) الْمُبِينِ وَمَا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ ) ( التكوير : 24 ) .
قال الفراء : قرأ زيد بن ثابت ، وعاصم ، وأهل الحجاز : ( بِضَنِين ، وَهو حَسَن . يقول : يأتيه غَيب ، وهو مَنْفوسٌ فيه ، فلا يبخلُ به عليكم ، ولا يَضِنُّ به عنكم ، ولو كان مكان ( على ) ( عن ) صَلَح ، أو الباء كما تقول : ما هو بضنين بالغيب .
وقال الزجاج : ما هو على الغيب ببخيل ، أي هو يُؤَدِّي عن الله ، ويُعَلِّمُ كتابَ الله ، وقُرِيء : بظنين ، وتفسيره في
بابه . ويقال : ضَنِنْتُ أَضَنُّ ضَنّاً وهي اللغة العالية . ويقال : ضَنَنْتُ أَضِنُّ .
ويقال : هو عِلْقُ مِضَنَّةٍ ومَضَنَّةٍ ، أي هو شيءٌ نَفِيسٌ يُضَنُّ به ، ويُتَنافَسُ فيه .
ويقال : فلان ضِنَّتِي من بين إخواني ، أي اخْتَصُّ به وأَضِنُّ بمودَّته .
وفي الحديث : ( إنَّ للَّهَ ضَنَائِنُ من خَلْقِه يُحْيِيِهمْ في عافِية ، ويُميتُهُم في عافية ) أي خَصائِص .
ويقال : أضطنَّ يضطَنُّ ، أي بَخِلَ يَبْخَلُ ، وهو افْتِعال من الضنّ ، وكان في الأصل : اضتَنَّ ، فقُلِبت التَّاء طاءً .
وقال الأصمعيّ : المَضنُونَةُ : ضَرْبٌ من الغِسْلَةِ والطيب .
وقال الراعي :
تضم على مَضنونةٍ فارسيَّةٍ
ضفائرَ لا ضاحِي القُرون ولا جَعْد
وأنشد ابن السكيت :
قَدْ أكْنَبَتْ يداك بَعْدَ لِينِ
وبَعْدَ دُهْنِ الْبَانِ والمضنُونِ
أكْنَبَتْ : غَلُظَتْ ، والمضنُون : ضرب من الْغَوالِي الجَيِّدة .
نض : أبو عُبيد عن الأصمعيّ ، قال : اسمُ الدَّراهم والدَّنانير عند أَهْلِ الحجاز : ( النَّاضُّ ) وإنما يُسَمُّونَه ناضّاً ، إذا تحوَّلَ عَيْناً بعد أَنْ يكون مَتَاعاً ، وفِعله : نَضَّ المالُ ، أي صار عَيْناً بعدما كانَ مَتاعاً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : النَّضُّ : الإظهارُ ، والنَّضُّ : الحاصِل ، يقال : خُذْ ما نَضَّ لك من غَرِيمكَ . قال : ونَضَّضَ الرّجُلُ ، إذا كثُر نَاضُّه ، وهو ما ظَهَر وحَصَلَ ما مالِه ، قال : ومنه الخَبْر : ( خُذُوا صَدَقَةَ مَا نَضَّ من أَمْوَالِهم ) ، أي ما ظَهَر وحَصَلَ .
وَوُصِفَ رجلٌ بكثرة المال ، فَقِيل : هوأكثرُ النّاس نَاضّاً .
وروى شمر بإسْنادٍ له ، عن عِكْرمة أَنَّه قال : إنَّ الشَّريكَيْن يَقْتَسِمان ما نَضَّ مِنْ أَمْوَالِهمَا ولا يَقْتسمان الدَّيْن .
قال شمِر : ما نَضَّ ، أي ما صَار في أَيْدِيهما .
أبو عُبيد عن أَبي زيد : هو نُضَاضَةُ وَلَدِ أَبَوَيْه ، ونُضَاضَةُ الماء وغيره : آخِره وَبِقيَّتُه .
ويقال : نَضِّ إليَّ من معروفك نُضَاضَةً ، وهو الْقَلِيلُ منه .
وقال أبو سَعِيد : عليهم نَضَائِضُ من أَمْوالهم وبَضَائِضُ ، واحدتها نَضِيضَةٌ ، وبَضِيضَةٌ .
وقال الأصمعيّ : نَضَّ له بَشيءٍ ، وبَضَّ له بشيءَ ، وهو الْمَعروفُ الْقَليل .
وقال الليث : النَّضُّ : نَضِيضُ الماءِ كأَنَّما يخرج من حَجر ، تقول : نَضَّ الماءُ يَنِضُّ ،
وفلان يَسْتَنِضُّ معروفَ فلان ، أي يَسْتَخرجه ، ومنه قول رؤبة :
إنْ كَانَ خيراً مِنْكِ مُسْتَنَضّاً
فَاقْنَى فشر الْقَوْلِ ما أَنضّا
وقال أيضاً :
تَمتَاحُ دَلْوَى مكْرَهُ البِضَاضِ
ولا الْجَدَى من مُتْعَبٍ حَبَّاض
والنّضُّ : مكرُوهُ الأمْرِ ، تقول : أَصَابَنِي نَضٌّ من أَمْرِ فلان .
شمر ، عن ابن الأعرابيّ : اسْتَنْضَضْتُ منه شَيئاً ، أي اسْتَخْرجته وأَخذته ، وأنشد بيت رؤبة .
أبو عُبيد ، عن أبي عمرو : نَضْنَضْتُ الشيءَ ونَصْنَصته ، إذا حَرَّكته وأَقْلَقْته ، ومنه قيل للحيَّة : نَضْنَاضٌ ، وهو القلق الذي لا يَثْبُتُ في مكانه بِشرّته ونَشَاطِه . قال الراعي :
يَبيتُ الحيّةُ النّضاضُ فيها
مكانَ الْحِبِّ يَسْتَمعُ السِّرارَا
قال : وأخبرني الأصمعيّ : أنه سأل أَعرابياً عن النضناض : فأخرج لِسانه وحركه ، ولم يزِدْ على هذا ، وهذا كله يرجع إلى الحركة .
أبو عَمْرو : النَّضِيضة : المطر القليل ، وجمعها نَضائِض ، وأنشد :
في كُلّ عام قَطْرُهُ نَضائِضُ
أبو عبيد : النّضِيضَةُ من الرياح التي تنِضّ بالماء فَيَسِيل ، ويقال : الضّعيفة .

##### Türkçe

باب **الضّاد** و**النون**
**ضن** ، **نض** : (ikisi de kullanımdadır).
**ضن** : Leys dedi: **الضِّنة** ve **الضِّنُّ** ve **المِضنّة**; bunların hepsi tutma ve cimriliktendir; dersin ki: **رجل ضَنِين**.

Allah Teâlâ dedi: ( ) **الْمُبِينِ وَمَا هُوَ عَلَى الْغَيْبِ** ) (et-Tekvîr: 24).

Ferrâ dedi: Zeyd b. Sâbit, Âsım ve Hicaz ehli ( **بِضَنِين** ) diye okudu; ve o güzeldir. Der ki: Ona gayb gelir, ve o onda nefis (kıymetli) kılınmıştır; artık onu size karşı cimrilik etmez, onunla sizi mahrum bırakıp **يَضِنُّ** etmez; eğer ( **على** ) yerinde ( **عن** ) olsaydı da uygun olurdu; yahut bâ ile, senin “**ما هو بضنين بالغيب**” demen gibi.

Zeccâc dedi: O, gayb üzerine cimri değildir; yani Allah’tan (olanı) edâ eder ve Allah’ın kitabını öğretir. Ve ( **بظنين** ) diye de okunmuştur; onun tefsiri kendi babındadır. Ve denilir: **ضَنِنْتُ أَضَنُّ ضَنّاً**; ve bu yüksek dildir. Ve denilir: **ضَنَنْتُ أَضِنُّ**.

Ve denilir: O, **عِلْقُ مِضَنَّةٍ** ve **مَضَنَّةٍ**’dir; yani o, kendisiyle cimrilik edilen ve onda yarışılan nefis bir şeydir.

Ve denilir: Falan, kardeşlerim arasından benim **ضِنَّتِي**’mdir; yani onu kendime tahsis ederim ve onun sevgisiyle cimrilik ederim.

Hadiste: (Allah’ın, yaratıklarından **ضَنَائِنُ** vardır; onları afiyet içinde yaşatır ve onları afiyet içinde öldürür) yani hususîler.

Ve denilir: **أضطنَّ يضطَنُّ**; yani cimrilik etti, cimrilik eder; ve o, **الضنّ**’dan ifti‘âldir; aslında **اضتَنَّ** idi; sonra **التَّاء** **طاء**’a çevrildi.

Asmaî dedi: **المَضنُونَةُ**: yıkama ve güzel koku türlerinden bir türdür.

Râî dedi:
تضم على مَضنونةٍ فارسيَّةٍ
ضفائرَ لا ضاحِي القُرون ولا جَعْد

İbnü’s-Sikkît inşâd etti:
قَدْ أكْنَبَتْ يداك بَعْدَ لِينِ
وبَعْدَ دُهْنِ الْبَانِ والمضنُونِ

**أكْنَبَتْ**: kalınlaştı; ve **المضنُون**: iyi **الْغَوالِي**’den bir türdür.

**نض** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: dedi ki: Hicaz ehli yanında dirhemlerin ve dinarların adı: ( **النَّاضُّ** )’dır. Onu ancak, meta olduktan sonra nakde dönüştüğünde **ناضّاً** diye adlandırırlar. Fiili: **نَضَّ المالُ**; yani meta iken nakit oldu.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّضُّ**: ortaya çıkarma; ve **النَّضُّ**: elde edilen (hasıl olan)dır. Denilir: **خُذْ ما نَضَّ لك من غَرِيمكَ**. Dedi: Adam **نَضَّضَ** eder; yani onun **نَاضُّ**’u çoğalır; o da, malından ortaya çıkan ve elde edilen şeydir. Dedi: Bundan da haber (rivayet) vardır: ( **خُذُوا صَدَقَةَ مَا نَضَّ من أَمْوَالِهم** ); yani ortaya çıkan ve elde edilen.

Bir adam çok mal ile vasfedildi de denildi ki: O, insanların en çok **نَاضّاً** olanıdır.

Şemr, kendisine ait bir isnadla, İkrime’den rivayet etti: O dedi ki: İki ortak, mallarından **ما نَضَّ** olanı paylaşırlar; borcu paylaşmazlar.

Şemr dedi: **ما نَضَّ**; yani ikisinin ellerinde olan (şeye) dönüştü.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: O, ana-babasının evladının **نُضَاضَةُ**’sıdır. Ve suyun ve başkasının **نُضَاضَةُ**’sı: onun sonu ve artığıdır.

Ve denilir: İyiliğinden bana **نُضَاضَةً** olarak **نَضِّ** et; ve o, ondan az olandır.

Ebû Sa‘îd dedi: Onların mallarından **نَضَائِضُ** ve **بَضَائِضُ** vardır; tekili **نَضِيضَةٌ** ve **بَضِيضَةٌ**’dir.

Asmaî dedi: Ona bir şey ile **نَضَّ** etti; ve ona bir şey ile **بَضَّ** etti; ve o, az iyiliktir.

Leys dedi: **النَّضُّ**: sanki bir taştan çıkıyormuş gibi suyun **نَضِيضُ**’udur. Dersin ki: **نَضَّ الماءُ يَنِضُّ**.

Ve falan, falanın iyiliğini **يَسْتَنِضُّ** eder; yani onu çıkarır. Bundan da Ru’be’nin sözü:
إنْ كَانَ خيراً مِنْكِ مُسْتَنَضّاً
فَاقْنَى فشر الْقَوْلِ ما أَنضّا

Ve yine dedi:
تَمتَاحُ دَلْوَى مكْرَهُ البِضَاضِ
ولا الْجَدَى من مُتْعَبٍ حَبَّاض

Ve **النّضُّ**: işin hoş olmayanıdır. Dersin ki: Falanın işinden bana bir **نَضٌّ** isabet etti.

Şemr, İbnü’l-A‘râbî’den: **اسْتَنْضَضْتُ** ondan bir şey; yani onu çıkardım ve aldım. Ve Ru’be’nin beytini inşâd etti.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **نَضْنَضْتُ** şeyi ve **نَصْنَصته**; onu hareket ettirdiğim ve onu tedirgin ettiğim zaman. Bundan dolayı yılana **نَضْنَاضٌ** denilmiştir; o, şerri ve canlılığı sebebiyle yerinde durmayan tedirgin olandır. Râî dedi:
يَبيتُ الحيّةُ النّضاضُ فيها
مكانَ الْحِبِّ يَسْتَمعُ السِّرارَا

Dedi: Asmaî bana haber verdi: O, **النضناض** hakkında bir bedevîye sordu; o da dilini çıkardı ve onu hareket ettirdi; bundan fazlasını artırmadı. Ve bunların hepsi harekete döner.

Ebû Amr: **النَّضِيضة**: az yağmurdur; çoğulu **نَضائِض**’dir. Ve inşâd etti:
في كُلّ عام قَطْرُهُ نَضائِضُ

Ebû Ubeyd: **النّضِيضَةُ** rüzgârlardandır; suyu **تنِضّ** eder de akar. Ve denilir: zayıf (olan).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون وما بعدها في المضاعف والمطابق)
(نأ)  النون والهمزة أصلٌ يدلُّ على ضَعف في الشيء. فالنَّأنأة: الضَّعف. ورجلٌ نأناءٌ، إذا كان ضعيفاً. قال امرؤ القيس:
لعمركَ ما سعدٌ بِخُلَّة آثمٍ *** ولا نأْنأٍ عِند الحفاظِ ولا حَصِرْ([1])قال أبو زيد في كتاب الهمز([2]): نأنأت رأيي نأنأةً، إذا خلَّطت فيه([3]).
(نب)  النون والباء كلمتان. نَبَّ التَّيس نبيباً: صوَّتَ عند السِّفاد. والأُنبوب: ما بين كلِّ عُقدتينِ من رُمحٍ وغيرِه.
(نث)  النون والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على نَشْر شيءٍ وانتشاره. ونثُّ الحديثِ: إفشاؤُه. وجاء فلانٌ يَنِثُّ سِمَناً، كأنّه يتصبَّب سِمَناً. وفي الحديث: "يجيءُ أحدهم ينِثُّ كما ينِثّ الحَمِيتُ".
(نج)  النون والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تحرُّكٍ واضطرابٍ، وشِبه ذلك. فالنَّجْنَجَة: الجَوْلة عند الفَزَع. يقال نَجْنَجُوا. والنَّجنجة: ترديد الرأي. وتَنَجْنَجوا: أصافُوا([4]) في الموضع الذي أربَعوا فيه ثم عزَموا على تحضُّر المِياه. وتَنَجنَج لحمُه: استرخَى. ونَجَّت القُرحَة: سالت.
(نح)  النون والحاء كلمةٌ يُحكَى بها صوت. فالتَّنحنُح معروف. [و] النَّحيح: صوت يردِّده الإنسان في جَوفه. وحكِيت كلمةٌ ما ندري كيف صِحتها. وليس لها قياس. يقولون: ما أنا بِنَحيح النَّفس عن كذا، أي طيِّب النَّفسِ([5]).
(نخ)  النون والخاء أصلٌ صحيح، غير أنَّه مُخْتَلفٌ في تأويله، وهو النُخَّة في حديث النبيِّ صلَّى الله عليه وآله وسلم: "ليس في الجَبْهة ولا في النَُّخّة صدقة([6])". قالوا النَّخّة: الرَّقيق. وقال الفرّاء: النخة أن يأخذ المصَدِّق ديناراً بعد فَراغه من الصَّدقةِ لنفسه. واللَّفظ لا يقتضي هذا، ولعلَّ لَفظ الذي رواه الفراء: "ولا نخّة([7])" وأنشد:
عمّي الذي مَنَع الدِّينارَ ضاحيةً *** دينارَ نَخَّةِ كلبٍ وهو مشهودُ([8])ويقال النخَّة: الحمير، وهي بفتح النون وضمها. وقال أبو بكر([9]): تَنَخْنَخ البعيرُ: بَرك ثم مكَّن لثَفناته في الأرض.
(ند)  النون والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على شُرودٍ وفراق. وندَّ البعير نَدَّاً ونُدوداً: ذهَبَ على وجهه شارداً. ومن الباب النِدُّ والنَّديد: الذي ينادُّ في الأمر، أي يأتي برأيٍ غيرِ رأيِ صاحبِه. قال:
لئلاَّ يكونَ السَّندرِيُّ نديدتِي *** وأشْتُمَ أعْماماً عُموماً عَماعِما([10])والنَّدُّ فيما ذكر ابنُ دريد: التَّلُّ المرتفِع في السماء([11])، ويكون هذا قريباً من قياسه. والنِّدُّ من الطِّيب ليس عربياً.
(نز)  النون والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خِفَّة وقِلّة. من ذلك الظَّلِيمُ النَّزُّ: الذي لا يكاد يستقرُّ في مكان. والنّزُّ: الرَّجُل الخفيف الذكيّ، وكذا النَّاقة النَّزَّة. ومنه النَّزُّ، وهو ما تحلَّبَ من الأرض من ماء. وأنَزَّت الأرض: صارت ذاتَ نَزّ. وسمِّيَ نَزَّاً لقِلّته وَخِفَّة أمرِه.
(نس)  النون والسين أصلٌ صحيح له معنيان: أحدهما نوعٌ من السَّوْق، والآخر قِلّة في الشيء ويُختصّ به الماء.
فالأوَّل نَسَّ إبلَه ينُسُّها نَسَّاً: ساقها.
والثاني قولهم: نسَّت القطاةُ: عَطِشت. ويقال لمَكَّة النَّاسَّة، لقلّة الماء بها. ونَسَّتِ الخُبْزةُ نَسّاً: يبست. ونسّت الجُمَّة: تشعَّثَت([12])، وذلك لِقلّة الدُّهن فيها. ويقال للبَلَل الذي يكون برأس العود إذا أُوقِدَ: النَّسِيسة، وبه تشَبَّهُ بقيّةُ النّفْس. قال: ويقال له النَّسيس.
(نش)  النون والشين ليس بشيء، وإنَّما يُحكَى به صوتٌ. منه النَّشِيش: صوت الماء وغيرِه إذا غُلِيَ. ومنه أرضٌ نَشِيشَة([13])، *إذا كانت مِلحةً لا تُنبت، وأرض نَشَّاشَة([14]). ومنه نَشَّ الغديرُ: أخَذَ ماؤُه في النُّضوب.
(نص)  النون والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على رَفعٍ وارتفاعٍ وانتهاء في الشّيء. منه قولُهم نَصَّ الحديث إلى فلان: رفَعَه إليه. والنَّصُّ في السَّير أرفَعُه. يقال: نَصْنَصْتُ ناقتي([15]). وسيرٌ نصٌّ ونَصِيص. ومِنَصَّة العروس منه أيضاً. وبات فلانٌ منتَصَّاً على بعيره، أي مُنْتَصِباً. ونصُّ كلِّ شيء: مُنتهاه. وفي حديث عليٍّ عليه السلام: "إذا بلَغَ النساء نَصَّ الحِقاق([16])"، أي إذا بلَغْنَ غايةَ الصِّغَر وصِرنَ في حدِّ البُلوغ. والحِقَاقُ: مصدر المُحاقَّة، وهي أن يقول بعضُ الأولياء: أنا أحقُّ بها، وبعضُهم: أنا أحقّ. ونصَصْت الرّجُل: استقصيتُ مسألتَه عن الشَّيء حتَّى تَستخرِجَ ما عنده. وهو القياس، لأنَّك تبتغي بلوغَ النِّهاية. ومن هذه الكلمة [النَّصنصة]: إثبات البعير رُكبتَيه في الأرض إذا هَمَّ بالنُّهوض. والنَّصنصة: التَّحريك. والنُّصَّة. القُصَّة من شَعر الرّأس، وهي على موضعٍ رفيع.
(نض)  النون والضاد أصلانِ صحيحان أحدُهما يدلُّ على تيسيرِ الشَّيء وظُهورِه، والثاني على جنسٍ من الحركة.
الأوَّل: قولُ العرب: خذ ما نَضَّ لك من دَينٍ، أي تَيسَّر. وفلانٌ يستنضُّ مالَ فلانٍ، أي يأخذه كما تيسَّر. والنَّضيض من الماء: القَليل. فأمّا النَّاضُّ من المال فيقال: هو ما له مادَّةٌ وبقاء، ويقال بل هو ما كانَ عَيناً. وإلى هذا يذهب الفُقهاءُ في الناضّ.
(نط)  النون والطاء. يقولون النّطانِط من الرِّجال: الطِّوال، الواحد نَطْنَاط، ونطنطت الشَّيء: مددتَه.
(نع)  النون والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على مَيلٍ واضطراب. ويقال للشَّيء إذا مالَ واضطرب: تنَعنعَ. والنُّعنُع: الهَنُ المسترخي. والنُّعنُعِ: الطَّويل من الرِّجال المضطرِب الخَلْق. ويقولون: تَنَعنَعَ منّا، أي تباعَدَ. قال ذو الرُّمة:
* النازحُ المتنعنِعُ([17]) *
(نغ)  النون والغين كلمةٌ تدلُّ على بَعض الأعضاء. والنَّغانغ: لَحَمَاتٌ تكون في الحَلْق عند اللَّهاة، الواحد نُغْنُغ. قال جرير:
غَمزَ ابنُ مُرّةَ يا فرزدقُ كينَها *** غَمْز الطبيبِ نغانغَ المعذورِ([18])وقد تسمَّى الزَّوائدُ في باطن الأُذنين النَّغانغ.
(نف)  النون والفاء كلمةٌ واحدة، هي النَّفنَف: الهواء. وكلُّ مهوىً بينَ شيئينِ نَفنف. قال الشَّاعر([19]):
تُعلَّقُ في مثل السَّوارِي سيوفُنا *** وما بينَها والكعِب غَوْطٌ نفانِفُ([20])(نق)  النون والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على صوتٍ من الأصوات. ونقَّت الضَّفادع: صوّتت، وهي النَّقَّاقة. وكذلك الدَّجاجة تُنقنِقُ للبيض. وقد يقال ذلك للنقاقة والنِّقْنِقُ: الظَّليم، لأنه يُنَقنِق.
ومما شذَّ عن الباب نقنقَتِ العينُ: غارت.
(نم)  النون والميم أصلٌ صحيح له معنيان: أحدهما إظهار شيءٍ وإبرازُه، والآخر لونٌ من الألوان.
فالأوَّل ما حكاه الفراء، يقال: إبلٌ نمَّة([21]): لم يَبْقَ في أجوافها الماء والنَّمَّام منه، لأنَّه لا يُبقي الكلام في جوفِه. ورجلٌ نَمَّام. ويقولون: أسْكَتَ الله نَامَّتَه([22]): ما ينمُّ عليه من حركته. والنَّميمة: الصَّوت والهَمْس، لأنَّهما يَنُِمّان على الإنسان. ومنه النَّمَّام: رَيحانٌ يدلُّ عليه رائحتُه. ومنه قولهم: ما بها نُمِّيٌّ، أي أحد، كأنهما يريدون ذو حركة تدلُّ عليه. وقولهم للفلس: نُمِّيٌّ ليس عربيَّاً([23]).
والأصل الآخر النَّمنَمة: مُقارَبَة الخطوط. والنُِّمنُِم: البياض يكون على الأظفار، الواحد نُِمنُِمة.
--------------ـــ
([1]) ديوان امرئ القيس 138 واللسان (نأنأ)، يمدح به سعد بن الضباب الإيادي.
([2]) كتاب الهمز لأبي زيد 5-6.
([3]) في كتاب الهمز: "إذا خلطت فيه تخلطاً فلم تبرمه".
([4]) في الأصل: "أصابوا"، صوابه في المجمل.
([5]) في الأصل: "أي طبت النفس"، تحريف. وفي المجمل: "ويقال ما هو بنحنح النفس عنه" أي لا تطيب نفسه عنه.
([6]) أورد الحديث في اللسان (جبه) وفسر الجبهة بأنها الخيل.
([7]) كذا وردت العبارة في الأصل.
([8]) أنشده في اللسان (نخخ، ضحا). وقد سبق في ضحى.
([9]) الجمهرة (1: 141).
([10]) البيت للبيد في ديوانه 44 طبع فيينا 1881. وأنشده ابن الأنباري في الأضداد 19 وثعلب في مجالسه 635 وصاحب اللسان (سندر، ندد، عمم) والسندري هذا هو السندري بن عيساء، وعيساء أمه. انظر كتاب من نسب إلى أمه من الشعراء في نوادر المخطوطات 85.
([11]) الجمهرة (1: 76) وقال هو وصاحب اللسان: "لغة يمانية".
([12]) في الأصل: "الحمة تشقت"، صوابه في المجمل.
([13]) في الأصل: "نشنشة"، تحريف، صوابه من القاموس.
 ([14])وكذا في المجمل، ويقال "نشناشة" أيضاً.
([15]) النصنصة: التحريك والقلقلة، وأكثر ما تستعمل في البعير لازمة، يقال نصنص البعير ونصنص الرجل. والمألوف أن يقال نصصت البعير، بالمضاعف لا المطابق.
([16]) تمام الحديث: "فالعصبة أولى"، أي أولى بها من الأم.
([17]) البيت بتمامه كما في الديوان 351 واللسان (نعع):
على مثلها يدنو البعيد ويبعد الـ *** قريب ويطوي النازح المتنعنع
 ([18]) سبق إنشاد البيت في (دغر، عذر، كين).
([19]) هو مسكين الدارمي، كما في الحيوان (6: 494)، ولم ينسبه غيره.
([20]) استشهد بعجزه في اللسان (غوط 240). والبيت شاهد للنحويين في كثرة العطف على الضمير المخفوض بدون إعادة الجار. ونحوه قوله:
فاليوم قربت تهجونا وتشتمنا *** فاذهب فما بك والأيام من عجب
          انظر شرح الأشموني للألفية في

##### Türkçe

(باب **النون** وما بعدها في المضاعف والمطابق)
(**نأ**)  **النون** ve **الهمزة**; şeyde bir zayıflığa delâlet eden bir asıldır. **فالنَّأنأة**: zayıflık. Ve bir adam **نأناءٌ**, zayıf olduğu zaman. İmru’ul-Kays dedi:
لعمركَ ما سعدٌ بِخُلَّة آثمٍ *** ولا نأْنأٍ عِند الحفاظِ ولا حَصِرْ([1])قال أبو زيد في كتاب الهمز([2]): **نأنأت** رأيي **نأنأةً**، إذا خلَّطت فيه([3]).

(**نب**)  **النون** ve **الباء** iki kelimedir. **نَبَّ** teke **نبيباً**: çiftleşme sırasında ses çıkardı. Ve **الأُنبوب**: her iki boğum arasındaki şey; mızraktan ve başkasından.

(**نث**)  **النون** ve **الثاء**; bir şeyin yayılması ve yaygınlaşmasına delâlet eden sahih bir asıldır. Ve **نثُّ الحديثِ**: onu ifşâ etmektir. Ve falan kimse **يَنِثُّ سِمَناً** geldi; sanki yağ sızdırıyor. Ve hadiste: "يجيءُ أحدهم ينِثُّ كما ينِثّ الحَمِيتُ".

(**نج**)  **النون** ve **الجيم**; bir hareket ve çalkantıya ve bunun benzerine delâlet eden sahih bir asıldır. İşte **النَّجْنَجَة**: korku anında dolaşma. **نَجْنَجُوا** denir. Ve **النَّجنجة**: görüşü tekrarlama. Ve **تَنَجْنَجوا**: içinde dört ay kaldıkları yerde yazı geçirdiler([4]) sonra sulara yerleşmeye azmettiler. Ve eti **تَنَجنَج**: gevşedi. Ve **نَجَّت** yara: aktı.

(**نح**)  **النون** ve **الحاء**; onunla bir sesin taklit edildiği bir kelimedir. İşte **التَّنحنُح** bilinir. [Ve] **النَّحيح**: insanın iç boşluğunda tekrarladığı sestir. Ve bir kelime taklit edildi; doğruluğunu nasıl bilelim. Ve onun için kıyas yoktur. Derler: **ما أنا بِنَحيح النَّفس عن كذا**, yani gönlü hoş([5]).

(**نخ**)  **النون** ve **الخاء** sahih bir asıldır; ancak onun te’vilinde ihtilâf edilmiştir; o da Peygamber’in sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem hadîsindeki **النُخَّة**’dir: "ليس في الجَبْهة ولا في النَُّخّة صدقة([6])". Dediler: **النَّخّة**: ince (zayıf) olan. Ve Ferrâ dedi: **النخة**; sadaka toplayanın, sadakadan boşaldıktan sonra kendisi için bir dinar almasıdır. Lafız bunu gerektirmez; belki Ferrâ’nın rivayet ettiği lafız: "ولا نخّة([7])"dir. Ve şu beyit okundu:
عمّي الذي مَنَع الدِّينارَ ضاحيةً *** دينارَ نَخَّةِ كلبٍ وهو مشهودُ([8])Ve denir: **النخَّة**: eşeklerdir; o, **النون**’un fethası ve zammıyla olur. Ve Ebû Bekr([9]) dedi: deve **تَنَخْنَخ** etti: çöktü, sonra dizlerinin altındaki nasırlarını yere yerleştirdi.

(**ند**)  **النون** ve **الدال**; kaçış ve ayrılığa delâlet eden sahih bir asıldır. Ve deve **ندَّ** **نَدَّاً** ve **نُدوداً**: başıboş giderek yüzü üzere gitti. Ve bu bâbdan **النِدُّ** ve **النَّديد**: işte karşı gelen; yani sahibinin görüşünden başka bir görüş getiren. Dedi ki:
لئلاَّ يكونَ السَّندرِيُّ نديدتِي *** وأشْتُمَ أعْماماً عُموماً عَماعِما([10])Ve **النَّدُّ**, İbn Düreyd’in zikrettiğine göre: gökte yükselen tepedir([11]); bu, onun kıyasına yakın olur. Ve güzel kokudan **النِّدُّ** Arapça değildir.

(**نز**)  **النون** ve **الزاء**; hafiflik ve azlığa delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan **الظَّلِيمُ النَّزُّ**: bir yerde neredeyse durup kalmayan. Ve **النّزُّ**: hafif, zeki adam; aynı şekilde **النَّاقة النَّزَّة**. Ve ondan **النَّزُّ**: yerden su olarak sızıp çıkan şeydir. Ve yer **أنَزَّت**: **نَزّ** sahibi oldu. Ve onun azlığı ve işinin hafifliği sebebiyle **نَزَّاً** diye adlandırıldı.

(**نس**)  **النون** ve **السين**; iki mânâsı olan sahih bir asıldır: birincisi sevkten bir tür; ikincisi şeyde bir azlık olup suya mahsus kılınır.
Birincisi: **نَسَّ** develerini **ينُسُّها نَسَّاً**: onları sürdü.
İkincisi: onların sözü: **نسَّت القطاةُ**: susadı. Ve Mekke’ye **النَّاسَّة** denir; orada suyun azlığından dolayı. Ve ekmek **نَسَّتِ الخُبْزةُ نَسّاً**: kurudu. Ve saç tutamı **نسّت الجُمَّة**: dağınık oldu([12]); bu, onda yağın azlığındandır. Ve odun başında yakıldığı zaman bulunan ıslaklığa: **النَّسِيسة** denir; onunla canın kalıntısı benzetilir. Dedi ki: ona **النَّسيس** de denir.

(**نش**)  **النون** ve **الشين** bir şey değildir; ancak onunla bir ses taklit edilir. Ondan **النَّشِيش**: suyun ve başkasının kaynadığı zaman sesi. Ve ondan **أرضٌ نَشِيشَة**([13]): *tuzlu olup bitirmediği zaman; ve **أرض نَشَّاشَة**([14]). Ve ondan: gölcük **نَشَّ** etti: suyu çekilmeye başladı.

(**نص**)  **النون** ve **الصاد**; şeyde bir yükseltmeye, yükselmeye ve sona ermeye delâlet eden sahih bir asıldır. Ondan onların sözü: **نَصَّ الحديث** إلى فلان: onu ona yükseltti (isnâd etti). Ve yürüyüşte **النَّصُّ**: onun en yükseği (en hızlısı). Denir: **نَصْنَصْتُ** devem([15]). Ve yürüyüş **نصٌّ** ve **نَصِيص**. Ve gelinin **مِنَصَّة**’si de ondandır. Ve falan kimse devesi üzerinde **منتَصَّاً** geceledi; yani dikilmiş olarak. Ve her şeyin **نصُّ**’u: onun sonudur. Ve Ali aleyhisselâm’ın hadisinde: "إذا بلَغَ النساء **نَصَّ الحِقاق**([16])": yani küçüklüğün sonuna ulaştıkları ve bulûğ sınırına girdikleri zaman. Ve **الحِقَاقُ**: **المُحاقَّة**’nin masdarıdır; o da bazı velîlerin: “ben ona daha hak sahibiyim” demesi, bazılarının da: “ben daha hak sahibiyim” demesidir. Ve adamı **نصَصْت**: onda olanı çıkarıncaya kadar onu şey hakkında sorgusunu sonuna kadar götürdüm. Ve bu kıyastır; çünkü sen nihâyete ulaşmayı istersin. Ve bu kelimeden **النَّصنصة**: deve kalkmaya niyetlendiği zaman dizlerini yere sabitlemesidir. Ve **النَّصنصة**: hareket ettirme. Ve **النُّصَّة**: baş saçından perçem; o, yüksek bir yer üzerindedir.

(**نض**)  **النون** ve **الضاد**; iki sahih asıldır: birincisi şeyin kolaylaşmasına ve ortaya çıkmasına, ikincisi hareketten bir cinse delâlet eder.
Birincisi: Arapların sözü: borçtan sana **نَضَّ** olanı al; yani kolaylaştı. Ve falan kimse falanın malını **يستنضُّ**: yani kolaylaştığı gibi alır. Ve sudan **النَّضيض**: az olan. Ama maldan **النَّاضُّ** denilince: onun için bir madde ve kalıcılık olan şeydir, denir; hatta denir ki: ayn (nakit) olan şeydir. Fakihler **الناضّ** hakkında buna giderler.

(**نط**)  **النون** ve **الطاء**. Derler: erkeklerden **النّطانِط**: uzunlar; teki **نَطْنَاط**. Ve şeyi **نطنطت**: onu uzattın.

(**نع**)  **النون** ve **العين**; meyil ve çalkantıya delâlet eden sahih bir asıldır. Ve şeye meyledip çalkantılandığı zaman: **تنَعنعَ** denir. Ve **النُّعنُع**: gevşek olan şey. Ve **النُّعنُعِ**: yaratılışı çalkantılı olan erkeklerden uzun olan. Ve derler: bizden **تَنَعنَعَ**; yani uzaklaştı. Zü’r-Rumme dedi:
* النازحُ المتنعنِعُ([17]) *

(**نغ**)  **النون** ve **الغين**; bazı organlara delâlet eden bir kelimedir. Ve **النَّغانغ**: küçük et parçalarıdır; küçük dil yanında boğazda olur; teki **نُغْنُغ**. Cerîr dedi:
غَمزَ ابنُ مُرّةَ يا فرزدقُ كينَها *** غَمْز الطبيبِ نغانغَ المعذورِ([18])Ve iç kulakların içinde olan fazlalıklara da **النَّغانغ** adı verilir.

(**نف**)  **النون** ve **الفاء** tek bir kelimedir; o da **النَّفنَف**: havadır. Ve iki şey arasındaki her düşüş yeri **نَفنف**’tir. Şair([19]) dedi:
تُعلَّقُ في مثل السَّوارِي سيوفُنا *** وما بينَها والكعِب غَوْطٌ نفانِفُ([20])(**نق**)  **النون** ve **القاف**; seslerden bir sese delâlet eden bir asıldır. Kurbağalar **نقَّت**: ses çıkardılar; o, **النَّقَّاقة**’dır. Ve tavuk da yumurta için **تُنقنِقُ** eder. Ve bu, **النقاقة** ve **النِّقْنِقُ** için de söylenir: devekuşudur; çünkü o **يُنَقنِق** eder.
Ve bâbdan şâz olanlardan: göz **نقنقَت**: çöktü.

(**نم**)  **النون** ve **الميم**; iki mânâsı olan sahih bir asıldır: birincisi bir şeyi ortaya çıkarmak ve belirginleştirmek; ikincisi renklerden bir renktir.
Birincisi: Ferrâ’nın naklettiği şeydir; denir: **إبلٌ نمَّة**([21]): karınlarında su kalmadı. Ve ondan **النَّمَّام**; çünkü o sözü karnında bırakmaz. Ve bir adam **نَمَّام**. Ve derler: Allah onun **نَامَّتَه**’ini sustursun([22]): hareketinden onunla kendisine delâlet edilen şeyi. Ve **النَّميمة**: ses ve fısıltıdır; çünkü ikisi insana delâlet eder. Ve ondan **النَّمَّام**: reyhandır; kokusu ona delâlet eder. Ve ondan onların sözü: onda **نُمِّيٌّ** yok; yani hiç kimse; sanki “ona delâlet eden hareket sahibi”ni kastediyorlar. Ve fels’e “**نُمِّيٌّ**” demeleri Arapça değildir([23]).
Diğer asıl: **النَّمنَمة**: çizgileri birbirine yaklaştırmadır. Ve **النُِّمنُِم**: tırnaklar üzerinde olan beyazlıktır; teki **نُِمنُِمة**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَضَّ
1 نَضَّ ذ , aor. نَضِ٣َ , inf. n. نَضِيضٌ (S, A, Mgh, Msb, K) and نَضٌّ, (K,) It (water) welled from a source, or spring: (TA:) or flowed: (TA:) or flowed, (S, Mgh, K,) or came forth, (Mgh, Msb,) by little and little, (S, A, Mgh, Msb,) from stone or the like; (Mgh;) like بَضَّ: (A:) or exuded; or oozed forth, (A, K,) [like بَضَّ;] like as it does from stone. (TA.) You say also, سَحَابَةٌ تَنِضُّ بِالْمَآءِ A cloud flowing with water. (TA.) And رِيحٌ تَنِضُّ بِالْمَآءِ [app. A wind bringing rain]. (K.) And نَضَّتِ القِرْبَةُ مِنْ شِدَّةِ المَلْءِ, (K,) aor. نَضِ٣َ , inf. n. نَضِيضٌ, (TA,) The water-skin slit, or burst, (K, TA,) and its water came forth, (TA,) in consequence of being very full. (K, TA.) ― -b2- [Hence,] نَضَّ اِلَيْهِ مِنْ مَعْرُوفِهِ شَىْءٌ, aor. نَضِ٣َ , inf. n. نَضٌّ [and نَضِيضٌ], (assumed tropical:) Somewhat flowed to him from his bounty: but the verb is mostly thus used in negative phrases. (TA.) You say also, نَضَّ مِنْ مَعْرُوفِكَ نُضَاضَةٌ (assumed tropical:) A little of thy bounty [flowed forth]. (TA.) And نَضَّ لَهُ بِشَىْءٍ (assumed tropical:) He did him a small benefit; as also بَضَّ. (As.) ― -b3- Hence too, (Mgh,) نَضَّ, (IKoot, S, A, &c.,) aor. نَضِ٣َ , inf. n. نَضِيضٌ, (K,) also signifies (tropical:) It (a thing, IKoot, Msb, or an affair, K) was, or became, within the power or reach; or possible; or easy of obtainment or attainment; or prepared, or ready; or produced; or apparent; or it presented itself; syn. أَمْكَنَ; (K, TA;) and تَيَسَّرَ; (S, A, Mgh, Msb, TA;) and حَصَلَ; (IKoot, Mgh, Msb, TA;) and ظَهَرَ. (Mgh.) You say, خُذْ مَا نَضَّ (tropical:) Take thou, or receive thou, what hath become easy of obtainment or attainment: or prepared, or ready; or produced; or apparent; or what hath presented itself; syn. تَيَسَّرَ; (S, A, Mgh, Msb, TA;) and حَصَلَ; (Mgh, TA;) لَكَ to thee, or for thee; (S, A, Mgh, TA;) مِنْ دَيْنِ of a debt; (S;) or من الدَّيْنِ of the debt; (Msb;) or من دَيْنِكَ of thy debt; (A, Mgh;) or من غَرِيمِكَ from thy debtor. (TA.) And it is said in a trad., خُذُوا صَدَقَةَ مَا نَضَّ مِنْ أَمْوَالِهِمْ (tropical:) Take ye the poor-rate of what hath appeared, or presented itself, of their possessions; syn. ظَهَرَ, and حَصَلَ. (Mgh.) You say also. نَضَّ الثَّمَنُ (assumed tropical:) The price was, or became, produced, or apparent, or prepared, or ready: was, or became, given in ready money, or promptly, or quickly, or in advance: syn. حَصَلَ: and تَعَجَّلَ. (Msb.) And مَا تَضَّ بِيَدِى مِنْهُ شَىْءٌ, (S, Msb,) i. e. ما حَصَلَ (assumed tropical:) [Nothing became produced, or apparent, &c., by my hand therefrom: or, accord. to A 'Obeyd, or As, (see نَضَّ,) the verb in this instance seems to have the signification here next following] (Msb.) نَضَّ مَالُهُ also signifies (tropical:) His property became converted into money, or cash, after it had been a commodity, or commodities. (A, Mgh. *)

2 نَضَّ٣َ see R. Q. 1, in two places.

انضّ
4 انضّ ذ He (a pastor, S) gave lambs or kids to drink a small quantity of milk. (S, K, TA.) -A2- (assumed tropical:) He accomplished a want. (K.)

5 تَنَضَّ٣َ see 10, in two places. -A2- تَنَضَّضْتُ فُلَانًا (assumed tropical:) I excited, incited, urged, or instigated, such a one. (Sgh, K, TA.) [In one copy of the K, ↓ تَنَضْنَضْتُ.]

8 اِنْتَضَ٣َ see 10.

استنضّ الثِّمَادَ
10 استنضّ الثِّمَادَ ذ He sought repeatedly and perseveringly the [small quantities, or remains, termed] ثِمَاد of water, and took of them little by little. (TA [in which, however, الثِّمَارَ is erroneously put for الثِّمَادَ].) ― -b2- [Hence,] هُوَ يَسْتَنِضُّ مَعْرُوفًا (tropical:) He seeks, or demands, bounty, or a benefit, as it were drop by drop; syn. يَسْتَقْطِرُهُ: (K, TA:) or extracts, or elicits, it: (TA:) or seeks, or demands, its accomplishment. (A, TA.) And هُوَ يَسْتَنِضُّ حَقَّهُ, (S, K,) or حقّه ↓ يَنْتَضُّ, (so in a copy of the Msb,) (assumed tropical:) He seeks, or demands, the accomplishment of his right, or due, (S, Msb, K,) and takes, or receives, (S,) part after part, (S, Msb,) مِنْ فُلَانٍ from such a one: (S:) or extracts, or elicits, it, part after part. (K.) And مَنْهُ حَقِّى ↓ تَنضَّضْتُ [in one copy of the K ↓ تَنَضْنَضْتُ] (assumed tropical:) I took, or exacted, or received, fully, or wholly, from him, my right, or due, (K, TA,) part after part: (TA) [as also تَنَضَّضْتُهُ مِنْه.] And الحَاجَةُ ↓ تَنَضَّضْتُ [in one copy of the K ↓ تَنَضْنَضْتُ] A I sought, or demanded, the accomplishment of the want. (K.)

نَضْنَضَ
R. Q. 1 نَضْنَضَ ذ , (K, TA,) or ↓ نَضَّضُ, (so in the CK,) said of a man, (TA,) (assumed tropical:) His نَاضّ, (K, TA,) i. e. what was apparent of his property, (TA,) became much, or abundant. (K, TA.) -A2- He moved about his tongue; as also تَصْنَصَ; but the ض in the former is not a substitute for the ص in the latter, as some assert it to be: (L, TA:) the verb is used in this sense in speaking of a man; (TA:) and of a serpent; (S *, A, K;) inf. n. نَضْنَضَةٌ: (S, but in one copy نَضِيضَةٌ:) and accord. to Ibn-'Abbلd, نَضْنَضَةٌ [the inf. n.] signifies the making, or uttering, of a sound: or the sound itself; (صَوْت;) [app. by a motion of the tongue;] of the serpent; and hence, [accord. to some,] the epithet نَضْنَاضٌ, as applied to a serpent: (TA:) or this epithet is from the phrase, (IAar.) نَصْنَضَ فُلَانًا, (IAar, K,) ↓ نَضَّضَهُ, (so in the CK,) He put such a one in motion, (IAar,) and he disquieted, disturbed, or unsettled, him; or removed him from his place. (IAar, K.) [In one place, in the TA, اسنضّ مِنْهُ شَيْئًا is made to signify the same; but this is doubtless a mistake, arising from an omission in transcription.] You say also, نَضْنَضَ البَعِيرُ ثَفنَاته The camel moved about his ثَفِنَات [q. v.], and made them to be in contact with the ground; or this is [نَصْنَصَ,] with ص. (TA.)

R. Q. 2  see 5: ― -b2- and see also 10, in two places.

نَضٌّ
نَضٌّ ذ (S, Msb, K) and ↓ ناضٌّ (S, A, Mgh, Msb, K) (tropical:) Gold and silver coin or money; or deenلrs and dirhems: (S, A, Mgh, Msb:) such are called المَال ↓ نَاضٌّ: (A, TA:) or the dirhem and deenلr: (K:) of the dial. of El-Hijلz: (As, S, Mgh, Msb:) but accord. to A 'Obeyd, (S, Msb,) or As, (TA,) these are called ↓ نَاضٌّ only when converted into such after having been a commodity, or commodities; (S, Msb, K;) because one says, مَا نَضَّ بِيَدِى مِنْهُ شَىْءٌ, (S, Msb,) i. e. مَا حَصَلَ: (Msb:) نَضٌّ also signifies what is apparent, or produced, or prepared, or ready; and so ↓ نَاضٌّ, particularly of property: (TA:) and ↓ the latter, what has continuance, or endurance, of property, (Msb.) A man of much property is described as being أَكْثَرُ النَّاسِ ↓ نَاضًّا (tropical:) [The most abounding of men in gold and silver coin]. (TA.) -A2- See also نَضِيضٌ.

نَضَضٌ
نَضَضٌ ذ Water upon sand beneath which is hard ground, from which whenever any exudes and collects, it is taken. (TA.)

بِئْرٌ نَضُوضٌ
بِئْرٌ نَضُوضٌ ذ A well of which the water flows by little and little: or oozes forth. (K, TA.)

نَضِيضٌ
نَضِيضٌ ذ Water little in quantity: (S, O, L, K.) pl. نِضَاضٌ; (S, O, L, TA; in the K, نَضَائِضُ, which is a mistake. TA.) Also, A small quantity of milk. (S. K.) ― -b2- رَجُلٌ نَضِيضٌ اللَّحْمِ (assumed tropical:) A man having little flesh; (K;) as also ↓ نَضُّهُ, and ↓ نَضْنَاضُهُ. (TA.) -A2- جَاؤوا بِأَقُصَى نَضِيضِهِمْ, and ↓ نَضِيضَتِهِمْ, They came with the most remote of their company; (O, K;) from Ibn-'Abbلd. (TA.)

نُضَاضَةٌ
نُضَاضَةٌ ذ A remainder, (S, K,) or small remainder, (A,) of water, (S, A, K,) &c.: (S, K:) the last thereof: pl. نَضَائِصُ and نِضَاضٌ. (TA.) [Hence,] نُضَاضَةُ وَلَدِ الرَّجُلِ (tropical:) The last of the children of the man: (AZ, S, A, K:) applied alike to the male and female and to two and more; (S, K;) like عِجْزَةٌ and كِبْرَةٌ. (S.) ― -b2- (tropical:) A small thing: (A) what comes into one's hand, of a thing: a small benefit. (TA.)

نَصِيضَةٌ
نَصِيضَةٌ ذ A small quantity of rain: (AA, S, K:) or a weak rain: or a weak cloud: or one flowing with water: (TA:) pl. [of pauc.] أَنِضَّةٌ and [of mult.] نَضَائِضُ. (S, K.) ― -b2- A wind that brings rain. (تَنِضُّ بِالْمَآءِ,) so that it flows: or a weak wind. (A 'Obeyd, K.) ― -b3- لقَدٌ تَرَكْثِ الاِبِلُ المَآءَ وَهِىَ ذَاتُ نَضِيضَةٍ, and ذَاتُ نَضَائِضَ, The camels have left the water, having thirst; (S, K.; *) not having satisfied their thirst. (S.) -A2- The sound of the roasting of flesh-meat upon heated stones: pl. نَضَائِضُ: (S, K:) ISd, however, says, I think that نَضَائضُ is a sing., like خَشَارِمُ; but the sing. may be نَضِيضَةٌ. (TA.) [It seems to me not improbable that نَضَائِضُ may in a mistranscription, for نَضَائِضُ, pl. of the inf. n. نَضْنَضَةٌ used as a subst.] -A3- See also نَضِيضٌ.

نَضْنَاضٌ
نَضْنَاضٌ ذ : see نَضِيضٌ. -A2- حَيَّةٌ نَضْنَاضٌ, (IAar, S, K,) and نَضْنَاضَةٌ, (S, A, K,) A serpent that remains not still in a place, (IAar, K,) by reason of its malignity and liveliness: (IAar:) or that, when it bites, kills immediately: (K:) or that moves about its tongue, (S, A, K,) having put it forth; (K;) as also with ص: [see نَصْنَاصٌ:] (TA:) or that utters a sound, or sounds. (TA.) It is said that Dhu-r-Rummeh, being asked respecting the meaning of نَضْناضٌ, did nothing more than move about his tongue in his mouth; (S:) or put forth his tongue, and move it about, (IJ, O,) in his mouth, making a sign with it to him who asked him. (O.)

نَضْنَاضَةٌ
نَضْنَاضَةٌ ذ : see فَضْفَاضَةٌ.

نَاضٌ
نَاضٌ ذ (tropical:) A thing, or an affair, within one's power or reach [&c.: see 1, of which it is the part. n.]. (K.) ― -b2- See also نَضٌّ in six places.

##### Türkçe

**نَضَّ**
1 **نَضَّ** ذ, muzâri‘ **نَضِ٣َ**, mastar ismi **نَضِيضٌ** (S, A, Mgh, Msb, K) ve **نَضٌّ**, (K,) O (su) bir kaynaktan yahut pınardan kabardı: (TA:) yahut aktı: (TA:) yahut aktı, (S, Mgh, K,) yahut çıktı, (Mgh, Msb,) azar azar, (S, A, Mgh, Msb,) taştan yahut benzerinden; (Mgh;) **بَضَّ** gibi: (A:) yahut sızdı; yahut dışarı sızdı, (A, K,) [**بَضَّ** gibi;] taştan olduğu gibi. (TA.) Şunu da dersin: **سَحَابَةٌ تَنِضُّ بِالْمَآءِ** Su ile akan bir bulut. (TA.) Ve **رِيحٌ تَنِضُّ بِالْمَآءِ** [görünüşe göre: yağmur getiren bir rüzgâr]. (K.) Ve **نَضَّتِ القِرْبَةُ مِنْ شِدَّةِ المَلْءِ**, (K,) muzâri‘ **نَضِ٣َ**, mastar ismi **نَضِيضٌ**, (TA,) Su tulumu yarıldı yahut patladı, (K, TA,) ve onun suyu çıktı, (TA,) pek dolu olmasının sonucu olarak. (K, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **نَضَّ اِلَيْهِ مِنْ مَعْرُوفِهِ شَىْءٌ**, muzâri‘ **نَضِ٣َ**, mastar ismi **نَضٌّ** [ve **نَضِيضٌ**], (mecaz kabul edilerek:) Onun iyiliğinden ona bir şey aktı: fakat fiil çoğunlukla böylece olumsuz ibarelerde kullanılır. (TA.) Şunu da dersin: **نَضَّ مِنْ مَعْرُوفِكَ نُضَاضَةٌ** (mecaz kabul edilerek:) Senin iyiliğinden bir azıcık [dışarı aktı]. (TA.) Ve **نَضَّ لَهُ بِشَىْءٍ** (mecaz kabul edilerek:) Ona küçük bir fayda yaptı; **بَضَّ** da böyledir. (As.) ― -b3- Bundan dolayı da, (Mgh,) **نَضَّ**, (IKoot, S, A, &c.,) muzâri‘ **نَضِ٣َ**, mastar ismi **نَضِيضٌ**, (K,) ayrıca (mecaz:) O (bir şey, IKoot, Msb, yahut bir iş, K) kudret yahut erişim dâhilinde oldu yahut oldu; yahut mümkün oldu; yahut elde edilmesi yahut erişilmesi kolay oldu; yahut hazırlanmış yahut hazır oldu; yahut meydana gelmiş oldu; yahut açık oldu; yahut kendini sundu; eşanlamlısı **أَمْكَنَ**; (K, TA;) ve **تَيَسَّرَ**; (S, A, Mgh, Msb, TA;) ve **حَصَلَ**; (IKoot, Mgh, Msb, TA;) ve **ظَهَرَ**. (Mgh.) Şunu dersin: **خُذْ مَا نَضَّ** (mecaz:) Elde edilmesi yahut erişilmesi kolay olmuş olanı al; yahut hazırlanmış yahut hazır; yahut meydana gelmiş; yahut açık; yahut kendini sunmuş olanı; eşanlamlısı **تَيَسَّرَ**; (S, A, Mgh, Msb, TA;) ve **حَصَلَ**; (Mgh, TA;) **لَكَ** sana, yahut senin için; (S, A, Mgh, TA;) **مِنْ دَيْنِ** bir borçtan; (S;) yahut **من الدَّيْنِ** borçtan; (Msb;) yahut **من دَيْنِكَ** senin borcundan; (A, Mgh;) yahut **من غَرِيمِكَ** borçlundan. (TA.) Ve bir rivayette şöyle denmiştir: **خُذُوا صَدَقَةَ مَا نَضَّ مِنْ أَمْوَالِهِمْ** (mecaz:) Mallarından açık olmuş yahut kendini sunmuş olanın sadakasını alın; eşanlamlısı **ظَهَرَ**, ve **حَصَلَ**. (Mgh.) Şunu da dersin: **نَضَّ الثَّمَنُ** (mecaz kabul edilerek:) Fiyat meydana gelmiş yahut açık olmuş yahut hazırlanmış yahut hazır olmuştu: peşin para olarak yahut derhal yahut çabucak yahut önceden verilmiş yahut verilmiş oldu: eşanlamlısı **حَصَلَ**: ve **تَعَجَّلَ**. (Msb.) Ve **مَا تَضَّ بِيَدِى مِنْهُ شَىْءٌ**, (S, Msb,) yani **ما حَصَلَ** (mecaz kabul edilerek:) [Ondan elimle hiçbir şey meydana gelmedi yahut açık olmadı, &c.: yahut A ‘Obeyd’e yahut As’a göre, (bk. **نَضَّ**, ) bu örnekte fiil burada hemen ardından gelen anlamı taşıyor görünür] (Msb.) **نَضَّ مَالُهُ** da (mecaz:) Onun malı, bir meta yahut metalar olduktan sonra paraya yahut nakde çevrilmiş oldu, anlamına gelir. (A, Mgh. *)

2 **نَضَّ٣َ** iki yerde R. Q. 1’e bak.

**انضّ**
4 **انضّ** ذ O (bir çoban, S) kuzulara yahut oğlaklara az miktar süt içirdi. (S, K, TA.) -A2- (mecaz kabul edilerek:) Bir ihtiyacı yerine getirdi. (K.)

5 **تَنَضَّ٣َ** iki yerde 10’a bak. -A2- **تَنَضَّضْتُ فُلَانًا** (mecaz kabul edilerek:) Ben falancayı kışkırttım, tahrik ettim, dürttüm yahut teşvik ettim. (Sgh, K, TA.) [K’nin bir nüshasında ↓ **تَنَضْنَضْتُ**.]

8 **اِنْتَضَ٣َ** 10’a bak.

**استنضّ الثِّمَادَ**
10 **استنضّ الثِّمَادَ** ذ O, suyun [az miktarları yahut kalıntıları diye adlandırılan] **ثِمَاد**’ını tekrar tekrar ve sebatla aradı ve onlardan azar azar aldı. (TA [ancak onda **الثِّمَارَ**, yanlışlıkla **الثِّمَادَ** yerine konmuştur].) ― -b2- [Bundan dolayı,] **هُوَ يَسْتَنِضُّ مَعْرُوفًا** (mecaz:) O, sanki damla damla, iyilik yahut bir fayda arar yahut talep eder; eşanlamlısı **يَسْتَقْطِرُهُ**: (K, TA:) yahut onu çıkarır yahut elde eder: (TA:) yahut onun yerine getirilmesini arar yahut talep eder. (A, TA.) Ve **هُوَ يَسْتَنِضُّ حَقَّهُ**, (S, K,) yahut **حقّه ↓ يَنْتَضُّ**, (Msb’nin bir nüshasında böyle,) (mecaz kabul edilerek:) O, hakkının yahut alacağının yerine getirilmesini arar yahut talep eder, (S, Msb, K,) ve alır yahut teslim alır, (S,) parça parça, (S, Msb,) **مِنْ فُلَانٍ** falancadan: (S:) yahut onu parça parça çıkarır yahut elde eder. (K.) Ve **مَنْهُ حَقِّى ↓ تَنضَّضْتُ** [K’nin bir nüshasında ↓ **تَنَضْنَضْتُ**] (mecaz kabul edilerek:) Ben ondan hakkımı yahut alacağımı tam olarak yahut bütünüyle aldım yahut tahsil ettim yahut teslim aldım, (K, TA,) parça parça: (TA) [**تَنَضَّضْتُهُ مِنْه** da böyledir.] Ve **الحَاجَةُ ↓ تَنَضَّضْتُ** [K’nin bir nüshasında ↓ **تَنَضْنَضْتُ**] A Ben ihtiyacın yerine getirilmesini aradım yahut talep ettim. (K.)

**نَضْنَضَ**
R. Q. 1 **نَضْنَضَ** ذ, (K, TA,) yahut ↓ **نَضَّضُ**, (CK’de böyle,) bir adam hakkında söylenir, (TA,) (mecaz kabul edilerek:) Onun **نَاضّ**’ı, (K, TA,) yani malından açık olanı, (TA,) çok oldu yahut bol oldu. (K, TA.) -A2- Dilini oynattı; **تَصْنَصَ** da böyledir; fakat birincideki **ض**, bazılarının iddia ettiği gibi ikincideki **ص**’ın yerine geçen bir harf değildir: (L, TA:) fiil bu anlamda bir adam hakkında kullanılır; (TA:) ve bir yılan hakkında; (S *, A, K;) mastar ismi **نَضْنَضَةٌ**: (S, fakat bir nüshada **نَضِيضَةٌ**:) ve İbn-‘Abbād’a göre, **نَضْنَضَةٌ** [mastar ismi] bir ses çıkarma yahut seslendirme demektir: yahut sesin kendisi; (**صَوْت;**) [görünüşe göre dilin bir hareketiyle;] yılanın; ve bundan dolayı, [bazılarına göre,] yılan için kullanılan sıfat **نَضْنَاضٌ**: (TA:) yahut bu sıfat şu ibareden gelir, (IAar.) **نَصْنَضَ فُلَانًا**, (IAar, K,) ↓ **نَضَّضَهُ**, (CK’de böyle,) O falancayı hareket ettirdi, (IAar,) ve onu huzursuz etti, rahatsız etti yahut yerinden oynattı; yahut onu yerinden kaldırdı. (IAar, K.) [TA’da bir yerde, **اسنضّ مِنْهُ شَيْئًا**’nın aynı anlama geldiği yapılmıştır; fakat bu, yazımda bir düşmeden doğan şüphesiz bir hatadır.] Şunu da dersin: **نَضْنَضَ البَعِيرُ ثَفنَاته** Deve, **ثَفِنَات**’ını [bk. madde] oynattı ve onları yerle temas eder hâle getirdi; yahut bu, **ص** ile [**نَصْنَصَ**]dır. (TA.)

R. Q. 2  5’e bak: ― -b2- ve ayrıca iki yerde 10’a da bak.

**نَضٌّ**
**نَضٌّ** ذ (S, Msb, K) ve ↓ **ناضٌّ** (S, A, Mgh, Msb, K) (mecaz:) Altın ve gümüş sikke yahut para; yahut dinarlar ve dirhemler: (S, A, Mgh, Msb:) bunlara **المَال ↓ نَاضٌّ** denir: (A, TA:) yahut dirhem ve dinar: (K:) Hicaz lehçesinde: (As, S, Mgh, Msb:) fakat A ‘Obeyd’e göre, (S, Msb,) yahut As’a göre, (TA,) bunlara ancak bir meta yahut metalar olduktan sonra böyleye çevrildiklerinde ↓ **نَاضٌّ** denir; (S, Msb, K;) çünkü şöyle denir: **مَا نَضَّ بِيَدِى مِنْهُ شَىْءٌ**, (S, Msb,) yani **مَا حَصَلَ**: (Msb:) **نَضٌّ** ayrıca açık olan, yahut meydana gelmiş olan, yahut hazırlanmış olan, yahut hazır olan demektir; ve özellikle mal hakkında ↓ **نَاضٌّ** da böyledir: (TA:) ve ↓ ikincisi, malın devamlılığı yahut kalıcılığı olan şey demektir, (Msb.) Çok mal sahibi bir adam, **أَكْثَرُ النَّاسِ ↓ نَاضًّا** (mecaz:) diye nitelenir [altın ve gümüş sikke bakımından insanların en bolu]. (TA.) -A2- Ayrıca **نَضِيضٌ**’a da bak.

**نَضَضٌ**
**نَضَضٌ** ذ Sert zemin altında bulunan kum üzerindeki su; ondan ne zaman bir şey sızıp birikse, alınır. (TA.)

**بِئْرٌ نَضُوضٌ**
**بِئْرٌ نَضُوضٌ** ذ Suyu azar azar akan bir kuyu: yahut sızıp çıkan. (K, TA.)

**نَضِيضٌ**
**نَضِيضٌ** ذ Miktarı az su: (S, O, L, K.) çoğulu **نِضَاضٌ**; (S, O, L, TA; K’de **نَضَائِضُ**, ki bu bir hatadır. TA.) Ayrıca, az miktar süt. (S. K.) ― -b2- **رَجُلٌ نَضِيضٌ اللَّحْمِ** (mecaz kabul edilerek:) Eti az olan bir adam; (K;) ↓ **نَضُّهُ**, ve ↓ **نَضْنَاضُهُ** da böyledir. (TA.) -A2- **جَاؤوا بِأَقُصَى نَضِيضِهِمْ**, ve ↓ **نَضِيضَتِهِمْ**, Onlar, topluluklarının en uzaktaki kısmıyla geldiler; (O, K;) İbn-‘Abbād’dan. (TA.)

**نُضَاضَةٌ**
**نُضَاضَةٌ** ذ Suyun, (S, A, K,) vb.nin, (S, K:) bir artığı, (S, K,) yahut küçük artığı, (A,) : onun sonu: çoğulu **نَضَائِصُ** ve **نِضَاضٌ**. (TA.) [Bundan dolayı,] **نُضَاضَةُ وَلَدِ الرَّجُلِ** (mecaz:) Adamın çocuklarının sonuncusu: (AZ, S, A, K:) erkeğe ve dişiye ve ikiye ve daha fazlasına eşit uygulanır; (S, K;) **عِجْزَةٌ** ve **كِبْرَةٌ** gibi. (S.) ― -b2- (mecaz:) Küçük bir şey: (A) bir şeyden, kişinin eline geçen: küçük bir fayda. (TA.)

**نَصِيضَةٌ**
**نَصِيضَةٌ** ذ Az miktar yağmur: (AA, S, K:) yahut zayıf bir yağmur: yahut zayıf bir bulut: yahut su ile akan bir (bulut): (TA:) çoğulu [azlık için] **أَنِضَّةٌ** ve [çokluk için] **نَضَائِضُ**. (S, K.) ― -b2- Yağmur getiren bir rüzgâr. (**تَنِضُّ بِالْمَآءِ,**) öyle ki akar: yahut zayıf bir rüzgâr. (A ‘Obeyd, K.) ― -b3- **لَقَدٌ تَرَكْثِ الاِبِلُ المَآءَ وَهِىَ ذَاتُ نَضِيضَةٍ**, ve **ذَاتُ نَضَائِضَ**, Develer suyu bırakmışlardır, susuzluk sahibi iken; (S, K.; *) susuzluklarını gidermemiş olarak. (S.) -A2- Kızgın taşlar üzerinde etin kızarmasının sesi: çoğulu **نَضَائِضُ**: (S, K:) ISd ise der ki: Ben sanıyorum ki **نَضَائضُ** tekildir, **خَشَارِمُ** gibi; fakat tekil **نَضِيضَةٌ** olabilir. (TA.) [Bana göre **نَضَائِضُ**’un, isim olarak kullanılan mastar ismi **نَضْنَضَةٌ**’nın çoğulu olan **نَضَائِضُ** yerine bir yanlış yazım olması uzak değildir.] -A3- Ayrıca **نَضِيضٌ**’a da bak.

**نَضْنَاضٌ**
**نَضْنَاضٌ** ذ : **نَضِيضٌ**’a bak. -A2- **حَيَّةٌ نَضْنَاضٌ**, (IAar, S, K,) ve **نَضْنَاضَةٌ**, (S, A, K,) Kötücüllüğü ve canlılığı sebebiyle bir yerde durmayan yılan: (IAar, K,) yahut ısırdığı zaman hemen öldüren: (K:) yahut dilini dışarı çıkarmış olarak onu oynatan, (S, A, K,) (K;) **ص** ile de böyledir: [bk. **نَصْنَاصٌ**:] (TA:) yahut ses çıkaran yahut sesler çıkaran. (TA.) Denilmiştir ki Zü’r-Rummeh’e **نَضْناضٌ**’un anlamı sorulunca, ağzında dilini oynatmaktan başka bir şey yapmadı; (S:) yahut dilini çıkarıp onu ağzında oynattı, (IJ, O,) sorana onunla işaret ederek. (O.)

**نَضْنَاضَةٌ**
**نَضْنَاضَةٌ** ذ : **فَضْفَاضَةٌ**’a bak.

**نَاضٌ**
**نَاضٌ** ذ (mecaz:) Kudret yahut erişim dâhilinde olan bir şey yahut bir iş [&c.: bk. 1; bunun ism-i fâilidir]. (K.) ― -b2- Ayrıca altı yerde **نَضٌّ**’a da bak.
