# نطس (ن-ط-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B7%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ط - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والطاء والنون معهما
ن ط س، س ن ط، س ط ن مستعملات
نطس:
النَّطْسُ ومنه التَّنَطُّس وهو التقُّزز.
والنِّطاسيُّ والنِّطِّيسُ: العالِمُ بالطبِّ، وهو بالرُّومية النِّسطاسُ، وما أنطَسَه.
سنط:
السِّنَاط: الكَوْسَجُ من الرجال، وفِعلُه سَنُط، وكذلك عامَّةُ ما جاء على بناء فِعال، وكذلك ما جاء على بناء المجهول ثلاثيّاً.
سطن:
الأُسْطُوانةُ معروفة.
ويقال للرجل الطويل الرِّجْلَيْن والظَّهْر: أُسطُوان.
ونُون الأسْطُوانة من أصل بناء الكلمة على تقدير أفعُوالة، وبيانُهُ قولهم أساطينُ مُسَطَّنَةٌ.

##### Türkçe

باب **السين** ve **الطاء** ve **النون** onlarla birlikte

**ن ط س**، **س ن ط**، **س ط ن** kullanımdadır

**نطس**:
**النَّطْسُ**; ve ondan **التَّنَطُّس**; o da tiksinmedir.
Ve **النِّطاسيُّ** ve **النِّطِّيسُ**: tıpta âlim olan; ve o Rumcada **النِّسطاسُ**’tır; ve onu ne kadar da **أنطَسَه**.

**سنط**:
**السِّنَاط**: erkeklerden **الكَوْسَجُ**; ve onun fiili **سَنُط**; ve yine **فِعال** binası üzere gelenlerin geneli böyledir; ve yine meçhul binası üzere üçlü olarak gelen böyledir.

**سطن**:
**الأُسْطُوانةُ** bilinir.
Ve iki bacağı ve sırtı uzun olan adama **أُسطُوان** denir.
Ve **نُون**’u **الأسْطُوانة**’nin, kelimenin bina aslındandır; **أفعُوالة** takdiri üzere; ve onun beyanı, onların “**أساطينُ مُسَطَّنَةٌ**” sözüdür.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَنَطُّسُ: المبالغة في التطهُّر. وكلُّ من أدقَّ النظر في الأمور واستقصى عِلمها فهو مُتَنَطِّسٌ. وفي حديث عمر رضي الله عنه: "لولا التَنَطُّسُ ما باليتُ أن لا أغسل يدي". يقال منه: رجلٌ نَطُسٌ ونَطِسٌ. وقد نَطِسَ بالكسر نَطَساً. ومنه قيل للمُتَطَبِّبِ: نِطِّيسٌ، ونِطاسِيٌّ أيضاً. قال البعيث بن بِشْرٍ يصف شَجَّةً أو جراحةً:
إذا قاسَها الآسي النِطاسيُّ أَدْبَرَتْغَثِيثَتُها وازْدادَ وَهْياً هُزومُهـا
قال أبو عبيدة: ويروى: النَطاسِيُّ بفتح النون. وتَنَطَّسْتُ الأخبارَ: تَحَسَّسْتُها. والناطِسُ: الجاسوسُ.

##### Türkçe

**التَنَطُّسُ**: temizlenmede aşırıya gitmek. Ve her kim işlerde bakışı inceltir ve bilgisini sonuna kadar araştırırsa o, **مُتَنَطِّسٌ**’tur. Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisinde: “**التَنَطُّسُ** olmasaydı, ellerimi yıkamamaya aldırmazdım.” Ondan şöyle denir: **رجلٌ نَطُسٌ** ve **نَطِسٌ**. Ve (o) kesre ile **نَطِسَ** (der), **نَطَساً**. Ve ondan, **المُتَطَبِّبِ** için **نِطِّيسٌ** denildi; ve **نِطاسِيٌّ** da. **البعيث بن بِشْرٍ** bir **شَجَّةً** yahut bir **جراحةً**yı vasfederek dedi:
إذا قاسَها الآسي النِطاسيُّ أَدْبَرَتْغَثِيثَتُها وازْدادَ وَهْياً هُزومُهـا
**أبو عبيدة** dedi: Ve şöyle rivayet olunur: **النَطاسِيُّ** nûn’un fethasıyla. Ve **تَنَطَّسْتُ الأخبارَ**: onları yokladım. Ve **الناطِسُ**: casus.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ط ن
سنط ، سطن ، نطس ، طنس ، نسط ، طسن .
طنس ونسط : أهمله الليث
روى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الطَّنَسُ : الظُّلْمة الشديدة .
قال : النُّسُط : الَّذين يستخرجون أولاد النُّوق إذا تَعسَّر وِلادُها .
قلت : النون في هذين الحرفين مبدَلةٌ من الميم ؛ فالطّنْس أصلُه الطّمْس والطَّلْس ، والنَّسْط مِثل المَسْط سواء ، وسنَقِفُ عليها في بابها .
( نطس ) : وأما نَطَس فقد رُوِي عن عمرَ أنّه خرج من الخَلاء فدعا بطعام ، فقيل له : ألاَ تتوضّأ ؟ فقال : لولا التنطُّس لما بالَيْتُ أن لا أَغسِل يدي .
قال أبو عُبَيد : سئل ابن عُلَيَّة عن التّنطُّس فقال : هو التّقذُّر . قال : وقال الأصمعيّ : هو المبالَغة في الطَّهور ، وكذلك كلّ من أدقّ النظَر في الأمور ، واستقصَى عليها فهو متنطِّس ؛ ومنه قيل للطبيب : نِطَاسِيّ ونطِّيس ، وذلك لدقة نظرِه في الطبّ .
وقال أبو عَمْرو نحوه ، وأنشد أحدهما للبَعيث يصف شَجَّةً :
إذا قاسها الآسي النِّطاسيُّ أدبَرَتْ
غَثِيثَتُها وازدادَ وَهْياً هُزُومُها
وقال رُؤْبة :
وقد أكون مرّة نَطِيسَاً
طَبَّاً بأَدْواء الصِّبا نِقْرِيسَا
قال : والنِّقْرِيس : قريب المعنى من النِّطِّيس ، وهو الفَطن للأمور العالِمُ بها .
وقال شمر : وقال أبو عَمرو : امرأةٌ نطسة : إذا كانت تنطِّسُ من الفُحْش ، أي : تَقَزَّز . قال : وقال أبو زيد : إنه لشديد التنطس ، أي : التَقزَّز . قال : وقال ابن الأعرابي : المتنطِّس والمتطرِّس : المتنوِّق المختار . قال : والنُّطس : المتَقَزِّزون . والنطس : الأطباء الحُذَّاق . وقال الليث : النِّطاسيّ والنِّطِّيس : العالِم بالطبّ ، وهي بالروميّة النِّسْطاس ، يقال : ما أَنْطَسَه . وقال ابن الأعرابي : النَّطس : المبالغة في الطَّهارة . والنَّدس : الفطْنة والكيس .
سنط : قال الليث : السَّناط : الكَوْسَجُ من الرجال ، وفعلُه سَنُط ، وكذلك عامة ما جاء على بناءِ فِعال ، وكذلك ما جاء على بناء المجهول ثلاثاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السنُط : الخفيفو العوارِض ولم يَبلُغوا حال الكواسج .
وقال غيره : الواحد سنوط .
وأخبرني المنذريُّ عن أبي العباس عن ابن الأعرابي : رجلٌ سُناط وسِناط : لا شَعْر في وجهه قال : والسِّنْطُ المَفْصل بين الكَفِّ والساعد . وعُبيد سنوط : اسم رجل معروف .
سطن : قال الليث : الأسطُوانة معروفة . ويقال للرجل الطويلِ الرِّجْلين والظَّهْر : أُسْطوانة قال : ونون الأسْطُوانة من أصل بناءِ الكلمة ، وهو على تقدير أُفعُوالة ؛ وبيان ذلك أنّهم يقولون : أساطِينُ مسطَّنة .
وقال الفرّاء : النون في الأسطُوانة أصليّة . قال : ولا نظيرَ لهذه الكلمة في كلامهم . ويقال للرجل الطويل الرجْلين ، وللدَابةِ الطويلة القوائم مُسطَّن ، وقوائِمُهُ أساطينُه .
وقال ابن دُريد : جَمَلٌ أسْطُوانة : إذا كان طويلَ العُنُق ، ومنه الأسطوانة ورَوَى ابن هانىء عن أبي مالك : الساطُن الخبيث ، ولم يَعرفه أصحابنا .
وروى ثعلبٌ عن ابن الأعرابي قال : الأَسَطان : آنية الصُّفْر .
قلت : لا أحسب الأُسطُوان مُعَرَّباً ، والفُرس تقول : أُستُون .
طسن : قال أبو حاتم : قالت العامة في جمع طس وحم : طواسين ، وحواميمُ ، والصواب ذوات طس وذوات حم وذوات ألم وما أشبه ذلك ، وأنشد بيتَ الكُمَيت :
وجدْنا لكمْ في آل حاميم آيةً
تأوَّلها مِنَّا تقيٌّ ومُعْرِبُ

##### Türkçe

س ط ن
**سنط** , **سطن** , **نطس** , **طنس** , **نسط** , **طسن** .

**طنس** ve **نسط** : Lîs onu ihmâl etti.

Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **الطَّنَسُ** : şiddetli karanlıktır.
Dedi: **النُّسُط** : doğumları güçleştiğinde dişi develerin yavrularını çıkaran kimselerdir.
Dedim: Bu iki lafızdaki **النون** , **الميم**’den بدل edilmiştir; zira **الطّنْس**’in aslı **الطّمْس** ve **الطَّلْس**’tır; **النَّسْط** da **المَسْط** gibidir, eşittir; ve onu kendi bâbında ele alacağız.

( **نطس** ) : **نَطَس**’a gelince, Ömer’den rivayet edilmiştir ki o helâdan çıktı da yemek istedi; kendisine: “Abdest almayacak mısın?” denildi; o da dedi ki: “**التنطُّس** olmasaydı, ellerimi yıkamamaya aldırmazdım.”

Ebû ‘Ubeyd dedi: İbn ‘Uleyye’ye **التّنطُّس** hakkında soruldu da dedi ki: “O, tiksinmedir.” Dedi: Asma‘î de dedi ki: “O, temizlikte aşırıya gitmektir; yine işlerde ince nazar eden ve onları iyice araştıran herkes **متنطِّس**’tir; bundan dolayı tabibe **نِطَاسِيّ** ve **نطِّيس** denilmiştir; bu, tıpta nazarının inceliğindendir.”

Ebû ‘Amr da bunun benzerini söyledi; ikisinden biri, el-Ba‘îs’e ait şu beyti okudu; bir yarığı vasfeder:
إذا قاسها الآسي **النِّطاسيُّ** أدبَرَتْ
غَثِيثَتُها وازدادَ وَهْياً هُزُومُها

Rü’be dedi:
وقد أكون مرّة **نَطِيسَاً**
طَبَّاً بأَدْواء الصِّبا **نِقْرِيسَا**

Dedi: **النِّقْرِيس** , **النِّطِّيس**’e yakın mânâdadır; o, işlere karşı uyanık, onları bilen kimsedir.

Şemmer dedi: Ebû ‘Amr dedi: **امرأةٌ نطسة** : fuhuş sebebiyle **تنطِّس** ederse; yani tiksinirse. Dedi: Ebû Zeyd dedi: “O, **شديد التنطس**’tur”; yani tiksinmedir. Dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: **المتنطِّس** ve **المتطرِّس** : seçici, seçen kimsedir. Dedi: **النُّطس** : tiksinenlerdir. Ve **النطس** : mahir tabiplerdir. Lîs dedi: **النِّطاسيّ** ve **النِّطِّيس** : tıbbı bilen kimsedir; bu, Rumca **النِّسْطاس**’tır; “**ما أَنْطَسَه**” denir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **النَّطس** : temizlikte aşırıya gitmektir. Ve **النَّدس** : zekâ ve kurnazlıktır.

**سنط** : Lîs dedi: **السَّناط** : erkeklerden köseçtir; fiili **سَنُط**’tur; yine **فِعال** vezni üzere gelenlerin çoğu böyledir; yine meçhul bina üzere üçlü gelenler de böyledir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السنُط** : yanları hafif olanlardır; köseçlerin hâline ulaşmamışlardır.

Başkası dedi: tekili **سنوط**’tur.

Bana el-Münzirî, Ebû’l-‘Abbâs’tan, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: **رجلٌ سُناط وسِناط** : yüzünde kıl yoktur. Dedi: **السِّنْطُ** : avuç ile önkol arasındaki eklemdir. Ve **عُبيد سنوط** : bilinen bir adamın adıdır.

**سطن** : Lîs dedi: **الأسطُوانة** bilinir. Ve uzun bacaklı ve sırtı uzun adama **أُسْطوانة** denir. Dedi: **الأسْطُوانة**’nin **نون**’u kelimenin bina aslındandır; o, **أُفعُوالة** takdirindedir; bunun beyanı şudur ki onlar “**أساطِينُ مسطَّنة**” derler.

Ferrâ dedi: **الأسطُوانة**’deki **النون** aslîdir. Dedi: Bu kelimenin onların sözünde bir benzeri yoktur. Ve uzun bacaklı adama, ve uzun ayaklı hayvana **مُسطَّن** denir; onun ayakları **أساطينُه**’dir.

İbn Düreyd dedi: **جَمَلٌ أسْطُوانة** : boynu uzun olursa; bundan **الأسطوانة** (da) gelir. Ve İbn Hânî’, Ebû Mâlik’ten rivayet etti: **الساطُن** : habîstir; bizim ashabımız onu bilmedi.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: **الأَسَطان** : sarı (bakır) kaplardır.

Dedim: **الأُسطُوان**’ın mu‘arreb olduğunu sanmıyorum; Farslar “**أُستُون**” der.

**طسن** : Ebû Hâtim dedi: Avam, **طس** ve **حم**’ın cem‘inde “**طواسين**” ve “**حواميمُ**” dedi; doğrusu “**ذوات طس**” ve “**ذوات حم**” ve “**ذوات ألم**” ve buna benzerleridir. Ve el-Kümeyt’in şu beytini okudu:
وجدْنا لكمْ في آل حاميم آيةً
تأوَّلها مِنَّا تقيٌّ ومُعْرِبُ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والطاء وما يثلثهما)
(نطع)  النون والطاء والعين أصلٌ يدلُّ على بَسطٍ في شيء ومَلاَسَة. منه النِّطْع، ويقال له النَّطْع([1])، وهو مبسوطٌ أملس. والنَِّطع([2]): ما ظهر من غار الفَمِ الأعلى. وهو كذلك. والتنطُّع في الكلام: التعمُّق، وهو قياسُه لأنَّه يتبسَّط فيه. ويُستعار فيقال: تنَطَّع الصانعُ في صنعته، أظهَرَ حِذْقَه.
(نطف)  النون والطاء والفاء أصلان* أحدهما جنسٌ من الحَلْي، والآخَر نُدُوَّة وبَلَل، ثم يستعار ويُتوسَّع فيه.
فالأوَّل: النَّطَف. يقال هو اللُّؤلؤ، الواحدة نَطَفة([3]). ويقال: بل النَّطَفَ: القِرَطَة.
والأصل الآخر النُّطْفة: الماء الصافي. وليلةٌ نَطوفٌ: مَطَرَتْ حتَّى الصَّباح. والنِّطَاف: العرَق. ثم يستعار هذا فيقال النَّطَف: التّلطُّخ. ولا يكاد يُقال إلا في القبيح والعَيب. ويقال نَطِفٌ، أي مَعِيب. ونَطِفَ الشَّيء: فَسَد.
(نطق)  النون والطاء والقاف أصلانِ صحيحان: أحدهما كلام أو ما أشبهه، والآخَر جنسٌ من اللِّباس.
الأوَّل المَنْطِق، ونَطَق يَنطِق نُطْقَاً. ويكون هذا لما لا نفهمه نحن. قال الله تعالى في قِصّة سليمان: ﴿عُلِّمْنَا مَنْطِقَ الطَّيْر﴾ [النمل 16].
والآخَر النِّطاق: إزارٌ فيه تِكَّة. وتسمَّى الخاصرة: الناطقة، لأنَّها بموضع النِّطاق. ويقال للشَّاة التي يُعْلَمُ عليها في موضِع النِّطاق بحُمْرَة: منَطَّقة. وذات النِّطاق: أكَمَةٌ لهم. والمِنْطَق: كلُّ ما شَدَدتَ به وَسَطك. والمِنْطَقة: اسمٌ لشيء بعينه. وجاء فلانٌ منتطِقاً فرسَه، إذا جانَبَه ولم يركبْه، كأنَّه عِندَ النِّطاق منه، إذْ كان بجَنْبه. فأمَّا قولُه:
أبْرَحُ ما أدَامَ اللهُ قَومي *** على الأعداءِ منتطقاً مُجِيدا([4])فقد قال قومٌ: أراد به هذا، وأنَّه لا يزال يَجنُبُ فرساً جواداً. ويقال هو من الباب الأوَّل، أي منتطقٌ قائلٌ مَنْطِقاً في الثَّناء على قومي.
ويقولون - وهو من الثَّاني- "منْ يَطُلْ ذَيلُ أبيه ينتطِقْ به([5])"، وهو مثلٌ، أي من كَثُر بنو أبيه أعانُوه.
(نطل)  النون والطاء واللام كلمةٌ واحدة. يقولون: النَّاطِل: مكيالٌ من مَكاييل الخمر. ويقال: بل النَّاطِل: الفَضْلةُ تَبقَى في الإناء من الشَّراب. وهو أشْبَهُ بقوله:
ولو أنَّ ما عندَ ابن بُجْرَةَ عندها *** من الخمر لم تَبْلُلْ لَهَاتِي بناطلِ([6])ويقولون إن كان صحيحاً: إن النَّيْطَل: الدَّلو، والدَّاهية.
(نطي)  النون والطاء والحرف المعتلّ كلمةٌ تدلُّ على تباعُدٍ في الشَّيء وتطاوُل. وأرضٌ نَطِيَّةٌ: بعيدة. قال امرؤ القيس:
تَرَوَّحَ من أرضٍ لأرضٍ نَطيّة *** لذكرةِ قَيض حولَ بيض مُفَلَّقِ([7])وأنْطَاه، إذا أعطاه. ومَن أعطى أحداً شيئاً فقد جَعَل الشّيءَ عن نفسه بعيداً. ويحتمل أنَّه من باب الإبدال، من الإعطاء.
وممّا حُمِل على هذا: لا تُنَاطِ الرِّجَال، أي لا تُمَرَّسْ بهم وتطاوِلْهُم العداوَةَ.
(نطح)  النون والطاء والحاء أصلٌ واحد. وهو نَطَح. يقال: نَطَح الكبش يَنْطِحُ. ويحمَل عليه فيقال للوحشيِّ إذا أتاكَ مستقبلاً لك: نطيحٌ وناطِح. ويقولون: إنَّه لا يُتَبرَّك به، ولذلك يقال للمشؤوم: نَطِيح. وفرسٌ نَطيحٌ: يأخذُ فودَيْ رأسِه بياض.
ومن الباب نَوَاطِحُ الدَّهر، أي شدائده، وأصابَهُ ناطحٌ: أمر شديد. وقياس كلّ واحد. ويقال للشَّرَطَينِ: النَّطْحُ والنّاطح. وقولهم:
* الليلُ داجٍ والكباشُ تَنْتطِحْ([8]) *
أي يَنطَِح بعضُها بعضاً. وهذا عبارةٌ عن اقتتال الأبطال، واصطِدام الكُماة. وتناطَحت الأمواج والسُّيولُ والرِّجالُ في الحرب.
(نطس)  النون والطاء والسين كلمتانِ متباينتان لا يرجعانِ إلى قياسٍ واحد. التَّنطُّس، وهو التقذُّر والتقزُّز.
والكلمةُ الأخرى النَّطِيس([9]) والنِّطاسيّ: العالم. وتَنَطَّسْتُ الأخبار: تجَسَّستُها.
(نطش)  النون والطاء والشين أصلٌ يدلُّ على حركةٍ وقُوّة. يقولون: النَّطْش: شِدَّة الجَبْلَة. وما به نَطِيشٌ، أي قُوّة. قال ابنُ دريد([10]): قولهم: عَطْشانُ نَطْشان، من قولهم: ما به نَطِيش، أي حَرَكة.
--------------ـــ
([1]) كذا ضبطت الكلمتان في الأصل والمجمل. لكن فيها أربع لغات، يضاف إلى هاتين اللغتين: النطع، بالتحريك، والنطع كعنب، كما في اللسان والقاموس.
([2]) وهذا أيضاً فيه لغات سابقة.
([3]) ويقال أيضاً، "نطفة" كهمزة، ويجمع هذا على نطف كغرف.
([4])كذا ورد البيت بالخرم في الأصل، وأنشده تاماً في المجمل: "وأبرح". وهو لخداش بن زهير، كما سبق في حواشي (برح).
([5]) وكذا ورد بهذه الكناية في المجمل. وفي اللسان: "أير أبيه"، مع نسبة المثل إلى علي بن أبي طالب. وعند الميداني: "هن أبيه". وروى الميداني أيضاً: "من يطل ذيله ينتطق به".
([6]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوان الهذليين (1: 144)، واللسان (نطل). وأنشدها في المجمل كذلك.
([7]) ديوان امرئ القيس برواية الطوسي وخرابنداذ، نسختي دار الكتب.
([8]) أنشده في اللسان (نطح).
([9])  ويقال نطيس كسكيت أيضاً.
([10])  الجمهرة (3: 429) في

##### Türkçe

(باب **النون** و**الطاء** وما يثلثهما)
(**نطع**)  **النون** ve**الطاء** ve**العين**; bir asıldır, bir şeyde yayma ve pürüzsüzlüğe delâlet eder. Ondan **النِّطْع**; ve ona **النَّطْع** denir([1]); o, yayılmış pürüzsüzdür. Ve **النَِّطع**([2]): üst ağzın mağarasından görünen şey. O da böyledir. Ve الكلامda **التنطُّع**: derinleşme; ve o, onun kıyasıdır; çünkü onda yayılıp genişler. Ve ödünç alınır da denir: **تنَطَّع** sanatkâr, sanatında; maharetini ortaya koydu.

(**نطف**)  **النون** ve**الطاء** ve**الفاء** iki asıldır*; birisi süs eşyasından bir cins, diğeri ıslaklık ve nem; sonra ödünç alınır ve onda genişletilir.
Birincisi: **النَّطَف**. Denir: o, inci(ler)dir; bir tanesi **نَطَفة**([3]). Ve denir: bilakis **النَّطَفَ**: **القِرَطَة**.
Diğer asıl **النُّطْفة**: duru su. Ve **ليلةٌ نَطوفٌ**: sabaha kadar yağmur yağdı. Ve **النِّطَاف**: ter. Sonra bu ödünç alınır da denir: **النَّطَف**: bulaşma. Ve neredeyse ancak çirkinlikte ve ayıpta söylenir. Ve denir: **نَطِفٌ**, yani ayıplı. Ve **نَطِفَ** şey: bozuldu.

(**نطق**)  **النون** ve**الطاء** ve**القاف** iki sahih asıldır: birisi söz yahut ona benzer; diğeri giyimden bir cins.
Birincisi **المَنْطِق**; ve **نَطَق** **يَنطِق** **نُطْقَاً**. Ve bu, bizim anlamadığımız şey için de olur. Allah تعالى Süleyman kıssasında dedi: ﴿عُلِّمْنَا **مَنْطِقَ الطَّيْر**﴾ [النمل 16].
Diğeri **النِّطاق**: içinde bağ olan bir izar. Ve böğür: **الناطقة** diye adlandırılır; çünkü o, **النِّطاق**ın yerindedir. Ve **النِّطاق** yerinde kızıllıkla işaret konulduğu bilinen koyuna: **منَطَّقة** denir. Ve **ذات النِّطاق**: onlara ait bir tepeciktir. Ve **المِنْطَق**: belini bağladığın her şey. Ve **المِنْطَقة**: belirli bir şeyin adıdır. Ve falan kimse, atını **منتطِقاً** olarak geldi; onu yanına aldı ve ona binmediği zaman; sanki ondan **النِّطاق** yanında gibidir; zira o, onun yanındaydı. Ama onun sözü:
أبْرَحُ ما أدَامَ اللهُ قَومي *** على الأعداءِ منتطقاً مُجِيدا([4])
Birtakım kimseler dedi ki: bununla bunu kastetti; ve o, iyi bir atı daima yanına alır. Ve denir: o, birinci babdandır; yani **منتطقٌ** söyleyen, kavmimi övmede bir **مَنْطِق** söyleyen.
Ve derler —ki o, ikincidendir— “**منْ يَطُلْ ذَيلُ أبيه ينتطِقْ به**([5])”; ve o bir meseldir; yani babasının oğulları çok olan kimseye onlar yardım eder.

(**نطل**)  **النون** ve**الطاء** ve**اللام** tek bir kelimedir. Derler: **النَّاطِل**: şarap ölçülerinden bir ölçektir. Ve denir: bilakis **النَّاطِل**: içkiden kapta kalan artık. Ve o, onun sözüne daha benzer:
ولو أنَّ ما عندَ ابن بُجْرَةَ عندها *** من الخمر لم تَبْلُلْ لَهَاتِي بناطلِ([6])
Ve derler, eğer sahih ise: **النَّيْطَل**: kova ve musibet.

(**نطي**)  **النون** ve**الطاء** ve illetli harf; bir kelimedir, şeyde uzaklaşmaya ve uzamaya delâlet eder. Ve **أرضٌ نَطِيَّةٌ**: uzak. İmru’ul-Kays dedi:
تَرَوَّحَ من أرضٍ لأرضٍ نَطيّة *** لذكرةِ قَيض حولَ بيض مُفَلَّقِ([7])
Ve **أنْطَاه**; ona verdiği zaman. Ve kim birine bir şey verirse, şeyi kendinden uzak kılmış olur. Ve muhtemeldir ki o, ibdâl babındandır; vermeden.
Ve bundan buna hamledilen şeylerdendir: **لا تُنَاطِ الرِّجَال**; yani onlarla uğraşıp onları yıpratma ve onlara düşmanlığı uzatma.

(**نطح**)  **النون** ve**الطاء** ve**الحاء** tek bir asıldır. Ve o, **نَطَح**tır. Denir: **نَطَح** koç, **يَنْطِحُ**. Ve bunun üzerine hamledilir de denir: vahşîye, sana karşıdan geldiği zaman: **نطيحٌ** ve **ناطِح**. Ve derler: onunla bereketlenilmez; bu yüzden uğursuza **نَطِيح** denir. Ve **فرسٌ نَطيحٌ**: başının iki yanını beyazlık alır.
Ve babdandır: **نَوَاطِحُ الدَّهر**; yani onun şiddetleri. Ve ona **ناطحٌ** isabet etti: şiddetli bir iş. Ve her birinin kıyası böyledir. Ve iki yıldıza: **النَّطْحُ** ve**النّاطح** denir. Ve onların sözü:
* الليلُ داجٍ والكباشُ تَنْتطِحْ([8]) *
Yani bazıları bazılarını boynuzlar. Ve bu, yiğitlerin çarpışmasının ve zırhlıların çarpışıp tokuşmasının ifadesidir. Ve dalgalar ve seller ve savaşta adamlar **تناطَحت**.

(**نطس**)  **النون** ve**الطاء** ve**السين** iki kelimedir; birbirinden ayrıdır; tek bir kıyasa dönmezler. **التَّنطُّس**; ve o, tiksinme ve iğrenmedir.
Diğer kelime **النَّطِيس**([9]) ve**النِّطاسيّ**: âlim. Ve **تَنَطَّسْتُ الأخبار**: onları gözetledim.

(**نطش**)  **النون** ve**الطاء** ve**الشين**; hareket ve kuvvete delâlet eden bir asıldır. Derler: **النَّطْش**: yaratılışın şiddeti. Ve onda **نَطِيشٌ** yoktur; yani kuvvet. İbn Düreyd([10]) dedi: onların “**عَطْشانُ نَطْشان**” sözü, onların “onda **نَطِيش** yoktur” sözündendir; yani hareket.

--------------ـــ
([1]) Böylece iki kelime asıl ve el-Mücmel’de ضبط edildi. Lakin onda dört lügat vardır; bu iki lügata ilâveten: **النطع** harekeleme ile, ve **النطع** “عنب” gibi; Lisân ve Kâmûs’ta olduğu üzere.
([2]) Bu da, onda önceki lügatler vardır.
([3]) Ayrıca “**نطفة**” hemze gibi de denir; ve bu, “**نطف**” “غرف” gibi üzerine cem‘ edilir.
([4]) Beyit asılda hazf ile böyle vârid oldu; ve el-Mücmel’de tam olarak “وأبرح” diye rivayet etti. Ve o, Hudâş b. Zuheyr’indir; daha önce (برح) haşiyelerinde geçtiği üzere.
([5]) El-Mücmel’de bu kinaye ile böyle vârid oldu. Lisân’da: “**أير أبيه**”; meselin Ali b. Ebî Tâlib’e nisbetiyle. Meydânî yanında: “**هن أبيه**”. Meydânî ayrıca rivayet etti: “**من يطل ذيله ينتطق به**”.
([6]) Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir; Dîvânü’l-Hüzeliyyîn’de (1: 144) ve Lisân’da (نطل). El-Mücmel’de de onu böyle rivayet etti.
([7]) Dîvânu İmri’i’l-Kays, et-Tûsî ve Harâbendâz rivayetiyle; Dârü’l-Kütüb nüshalarım.
([8]) Lisân’da (نطح) onu rivayet etti.
([9]) Ayrıca “**نطيس**” “سكيت” gibi de denir.
([10]) el-Cemhere (3: 429) içinde.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ط س
رجل نطس وندس‏:‏ فطن متنوّق في الأمور وإن فلاناً ليتنطّس في اللبس والطّعمة فلا يلبس إلا حسناً ولا يأكل إلا نظيفاً‏.‏
وتنطّس في الكلام‏:‏ تأنّق فيه‏.‏
وتنطّس في كل شيء إذا أدقّ فيه النظر ومنه‏:‏ النّطاسيّ والنّطّيس‏:‏ للعالم بالطبّ وهو بالروميّة نسطاس‏.‏
وهو يتنطّس عن الأخبار‏:‏ يتبحّث عنها ويستقصي‏.‏
وفيه تنطّس‏:‏ تفزّز وتنطّس من مواكلته‏.‏

##### Türkçe

ن ط س
**رجل نطس وندس**: işlerde anlayışlı, incelikli olan. Ve “filân kimse elbise ve yiyecekte mutlaka **يتنطّس** eder”; artık ancak güzel olanı giyer ve ancak temiz olanı yer.
Ve **تنطّس في الكلام**: onda süslendi/inceledi.
Ve **تنطّس في كل شيء**: onda bakışı incelttiği zaman. Ve ondandır: **النّطاسيّ** ve **النّطّيس**: tıpta âlim olan kimse için; ve o Rumca’da **نسطاس**tır.
Ve “o haberler hakkında **يتنطّس** eder”: onları araştırır ve sonuna kadar soruşturur.
Ve onda **تنطّس** vardır: huysuzlandı ve onunla birlikte yemesinden dolayı **تنطّس** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رجل نَطْس ونَطُسٌ ونَطِسٌ ونَطِيس ونِطاسِيٌّ: عالم بالأُمور حاذق بالطب وغيره، وهو بالرومية النِّسْطاسُ، يقال: ما أَنْطَسَه؛ قال أَوس ابن حجر:
فهَلْ لَكُمْ فيها إِليَّ فَإِنَّني
طَبِيبٌ بما أَعْيا النِّطاسِيَّ حِذْيَما
أَراد ابن حذيم كما قال:
يَحْمِلْنَ عَبَّاس بن عَبْدِ المُطَّلِبْ
يعني عبدَ اللَّه بنَ عباس، رضي اللَّه عنهما. والنُّطُسُ: الأَطباء الحُذَّاق. ورجل نَطِس ونَطُس: للمبالغ في الشيء.
وتَنَطَّسَ عن الأَخبار: بَحَثَ. وكل مُبالغ في شيء مُتَنَطِّس. وتَنَطَّسْتُ الأَخبار: تَجَسَّسْتُها. والنَّاطِسُ: الجاسوس. وتَنَطَّس: تَقَزَّزَ وتَقَذَّرَ. والتَنَطُّسُ: المبالغة في التَّطَهُّرِ. والتَنَطُّس: التَقَذُّرُ. ومنه حديث عمر، رضي اللَّه عنه: أَنه خرج من الخَلاء فدعا بطعام فقيل له: أَلا تَتَوَضَّأُ؟ قال: لولا التَّنَطُّس ما باليت أَن لا أَغْسِل يدي؛ قال الأَصمعي: وهو المبالغة في الطُّهُور والتَّأَنُّق فيه. وكل من تَأَنَّق في الأُمور ودقق النظر فيها، فهو نَطِس ومُتَنَطِّس؛ وكذلك كل من أَدَقَّ النظر في الأُمور واسْتَقصى عليها، فهو مُتَنَطِّس، وقد نَطِس، بالكسر، نَطَساً؛ ومنه قيل للطبيب: نِطاسِيٌّ ونِطِّيس مثل فِسِّيقٍ، وذلك لدقة نظره في الطِّبِّ؛ وقال البعيث بن بشر يصف شَجَّة أَو جراحة:
إِذا قاسَها الآسِي النِّطاسِيُّ أَدْبَرَتْ
غَثِيثَتُها، وازْدادَ وَهْياً هُزُومُها
قال أَبو عبيد: وروي النِّطاسِي، بفتح النون؛ وقال رؤبة:
وقَدْ أَكُونُ مَرَّةً نِطِّيسا،
طَبّاً بأَدْواء الصِّبا نِقْرِيسا
قال: النِّقْريس قريب المعنى من النِّطِّيس وهو الفَطِنُ للأُمور العالم بها. أَبو عمرو: امرأَة نَطِسَة على فَعِلَةٍ إذا كانت تَنَطَّس من الفُحْشِ أَي تَقَزَّزُ. وإِنه لشديد التَّنَطُّس أَي التَّقَزُّز. ابن الأَعرابي: المُتَنَطِّس والمُتَطَرِّسُ المتَنَوِّقُ المُخْتار. وقال: النَّطَس المبالغة في الطهارة، والنَّدَس الفِطْنة والكَيْس.

##### Türkçe

Adam **نَطْس** ve **نَطُسٌ** ve **نَطِسٌ** ve **نَطِيس** ve **نِطاسِيٌّ**: işlerde âlim, tıpta ve başkasında mahir; ve o Rumcada **النِّسْطاسُ**’tır. Denir: “Onu ne kadar **أَنْطَسَه**!”; Evs b. Hacer dedi:
فهَلْ لَكُمْ فيها إِليَّ فَإِنَّني
طَبِيبٌ بما أَعْيا النِّطاسِيَّ حِذْيَما

İbn Huzeym’in, dediği gibi, İbn Huzeym’i kastetti:
يَحْمِلْنَ عَبَّاس بن عَبْدِ المُطَّلِبْ

Yani Abdullah b. Abbas’ı, Allah ikisinden de razı olsun. Ve **النُّطُسُ**: mahir tabiplerdir. Ve adam **نَطِس** ve **نَطُس**: bir şeyde aşırı olan için.

Ve haberlerden **تَنَطَّسَ**: araştırdı. Ve bir şeyde aşırı olan her kişi **مُتَنَطِّس**’tir.

Ve ben haberleri **تَنَطَّسْتُ**: onları gözetledim. Ve **النَّاطِسُ**: casustur. Ve **تَنَطَّس**: tiksindi ve iğrendi. Ve **التَنَطُّسُ**: **التَّطَهُّرِ**de aşırılıktır. Ve **التَنَطُّس**: iğrenmedir. Ve ondan, Ömer’in hadisi, Allah ondan razı olsun: onun heladan çıktığı, sonra yemek çağırdığı; ona denildi ki: “Abdest almayacak mısın?” Dedi: “**التَّنَطُّس** olmasaydı, ellerimi yıkamamaya aldırmazdım.”; el-Asmaî dedi: O, **الطُّهُور**da ve onda süslenmede aşırılıktır.

Ve işlerde süslenen ve onda bakışı incelten her kimse, o **نَطِس** ve **مُتَنَطِّس**’tir; yine işlerde bakışı daha da incelten ve onları sonuna kadar araştıran her kimse, o **مُتَنَطِّس**’tir; ve gerçekten **نَطِس** (kesre ile) **نَطَساً**; ve ondan tabibe **نِطاسِيٌّ** ve **نِطِّيس** denildi, **فِسِّيقٍ** gibi; bu, tıpta bakışının inceliğindendir. Ve el-Baîs b. Bişr, bir yarılmayı yahut yarayı vasfederek dedi:
إِذا قاسَها الآسِي النِّطاسِيُّ أَدْبَرَتْ
غَثِيثَتُها، وازْدادَ وَهْياً هُزُومُها

Ebû Ubeyd dedi: ve **النِّطاسِي** (nun’un fethasıyla) rivayet edildi; ve Ru’be dedi:
وقَدْ أَكُونُ مَرَّةً نِطِّيسا،
طَبّاً بأَدْواء الصِّبا نِقْرِيسا

Dedi: **النِّقْريس** anlamca **النِّطِّيس**e yakındır; o, işlere karşı zeki, onlarla âlim olandır. Ebû Amr: kadın **نَطِسَة** “**فَعِلَةٍ**” üzere; eğer **الفُحْشِ**ten **تَنَطَّس** ediyorsa, yani tiksiniyorsa. Ve gerçekten o, şiddetli **التَّنَطُّس** sahibidir; yani tiksinme. İbnü’l-A‘râbî: **المُتَنَطِّس** ve **المُتَطَرِّسُ**: süslenen, seçen kimsedir. Ve dedi: **النَّطَس** temizlikte aşırılıktır; ve **النَّدَس** zekâ ve akıllılıktır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ط س * * التَّنَطُسُ * المُبالغة في التطهر وكل من أَدق النظر في الأُمور واستقصى عِلمها فهو * مُتَنَطِسٌ * وفي حديث عُمر رضي الله عنه ﴿لولا التَّنَطُس ما باليت ألا أغسل يدي﴾

##### Türkçe

* ن ط س * * **التَّنَطُسُ** * temizlenmede aşırılık; ve her kim işlerde bakışı inceltir ve onların bilgisini sonuna kadar araştırırsa o, * **مُتَنَطِسٌ** *’tir. Ve Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisinde: ﴿**لولا التَّنَطُس** ما باليت ألا أغسل يدي﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النطس، بالفتح، وككتف وعضد: العالم بالأمور والحاذق بها، عن ابن السكيت، وهو بالرومية: نسطاس، وقد نطس، كفرح، نطسا. والنطاسي، بالكسر، وحكى أبو عبيد الفتح أيضا: العالم بالطب، قال البعيث بن بشر، يصف شجة أو جراحة:
  إذا قاسها الآسي النطاسي أدبرت                      غثيثتها وإزداد وهيا هزومهـا والنطيس، كسكيت: المتطبب الدقيق نظره في الطب. والناطس: الجاسوس، لتنطسه عن الأخبار وبحثه. والنطس، ككتف: المتقزز المتقذر المتأنق في الأمور. والنطس، بضمتين: الأطباء الحذاق المدققون. والنطس أيضا: المتقززون عن الفخش. والنطسة، كهمزة: الرجل الكثير التنطس، وهو التقذر والتأنق في الطهارة وفي الكلام والمطعم والملبس، فلا يتكلم إلا بالفصاحة، ولا يلبس إلا طيبا، ولا يأكل إلا نظيفا، وكذا في جميع الأمور. وفي حديث عمر رضي الله تعالى عنه: أنه خرج من الخلاء فدعا بطعام فقيل له: ألا تتوضأ، فقال: لولا التنطس ما باليت ألا أغسل يدي، قال الأصمعي: وهو المبالغة في الطهور والتأنق فيه. وكل من تأنق في الأمور ودقق النظر فيها فهو نطس ومتنطس، وكذلك كل من أمعن النظر في الأمور واستقصى عليها فهو متنطس. ومما يستدرك عليه: رجل نطيس، كأمير أي حاذق، قال رؤبة:
  وقد أكون مرة نطيسـا
  طبا بأدواء الصبا نقريسا النقريس: قريب المعنى من النطيس، وهو الفطن للأمور العالم بها، ويقال: ما أنطسه. وتنطس عن الأخبار: بحث، وكل مبالغ في شيء: متنطس. وتنطست الأخبار: تجسستها. وقال أبو عمرو: امرأة نطسة، على فعلة، إذا كانت تنطس من الفحش، أي تقزز. وقال ابن الأعرابي: المتنطس والمتطرس: المتنوق المختار. والنطس: الحريق، وهذه عن الصاغاني.

##### Türkçe

**النطس**; fetha ile; ve **ككتف** ve **عضد** (vezninde): işlerde âlim olan ve onlarda mahir olan; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve o Rumca’da: **نسطاس**’tır. Ve **نطس** etti; **كفرح** (vezninde); **نطسا**.

Ve **النطاسي**; kesra ile; Ebû Ubeyd fethayı da nakletti: tıpta âlim olan. El-Ba‘îs b. Bişr dedi; bir **شجة** yahut **جراحة**’yı vasfederken:
  Eğer onu **الآسي النطاسي** ölçerse, onun **غثيثتها**’sı geri döner
  ve onun zayıflığı artar; onun yenilgisi bozgun olur

Ve **النطيس**; **كسكيت** (vezninde): tıpta bakışı ince olan, ince tedavi eden.

Ve **الناطس**: casus; haberlerden **تنطسه** etmesi ve araştırması sebebiyle.

Ve **النطس**; **ككتف** (vezninde): tiksinen, iğrenen, işlerde özenen.

Ve **النطس**; iki damme ile: mahir, inceleyen hekimler.

Ve **النطس** ayrıca: **الفخش**’tan tiksinenler.

Ve **النطسة**; **كهمزة** (vezninde): **التنطس**’u çok olan adam; o da temizlikte, sözde, yiyecekte ve giyside iğrenme ve özenmedir; artık ancak fesahatle konuşur, ancak hoş (temiz) giyer, ancak temiz yer; ve aynı şekilde bütün işlerde.

Ve Ömer (Allah Teâlâ ondan razı olsun) hadîsinde: onun helâdan çıktığı, sonra yemek çağırdığı; ona “abdest almayacak mısın?” denildiği; o da “**التنطس** olmasaydı, ellerimi yıkamamaya aldırmazdım” dediği (vardır). El-Asma‘î dedi: o, taharette aşırıya gitmek ve onda özenmektir.

Ve işlerde özenen ve onlarda bakışı inceleyen herkes **نطس** ve **متنطس**’tur; yine işlerde bakışı derinleştiren ve onları sonuna kadar araştıran herkes **متنطس**’tur.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رجل نطيس**; **كأمير** (vezninde), yani mahir. Ru’be dedi:
  Ve bazen **نطيسـا** olurum
  çocukluk dertlerinde tabip; **نقريسا**

**النقريس**: **النطيس**’e yakın mânâdadır; o, işlere karşı zeki, onlarda âlim olandır. Ve “**ما أنطسه**” denir.

Ve haberlerden **تنطس** etti: araştırdı. Ve bir şeyde aşırı giden herkes: **متنطس**.

Ve **تنطست الأخبار**: onları tecessüs ettim.

Ebû Amr dedi: **امرأة نطسة**; **على فعلة** (vezni üzere); eğer o, **الفحش**’tan **تنطس** ederse; yani tiksinirse.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **المتنطس** ve **المتطرس**: seçici, seçen **المتنوق**.

Ve **النطس**: yangın; ve bu, es-Sâğânî’dendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَطِسَ
1 نَطِسَ ذ , aor. نَطَسَ , (S, K,) inf. n. نَطَسٌ, (S,) He was, or became, learned, or knowing, (K,) in affairs, and skilful therein: (TA:) or he exa mined things minutely, and attained the utmost knowledge of them. (S.)

مَا أَنْطَسَهُ
4 مَا أَنْطَسَهُ ذ How intelligent and knowing is he in affairs! (TA.)

تنطّس
5 تنطّس ذ He took extraordinary pains, or exceeded the usual bounds, in cleansing or purifying himself, or in removing himself far from unclean things or impurities: (As, S:) or he shunned, or removed himself far from, unclean things: (M, A, K:) and he was dainty, nice, exquisite, refined, or scrupulously nice, and exact, syn. تَأَتَّقَ, (As, M, A, K,) in cleanliness; (K;) and in speech, (A, K,) so as never to speak otherwise than chastely; (TA;) and in diet and apparel, (A, K,) so as never to eat or wear anything but what was clean, (A,) or so as never to eat anything but what was clean nor wear anything but what was good; (TA;) and in all affairs. (K.) It is said in a trad. of 'Omar, لَوْ لَا التَّنَطَّسُ مَا بَالَيْتُ أَلَّا أَغْسِلَ يَدِى, (S, M,) i. e., Were it not for the being scrupulously nice and exact, I had not cared for my not washing my hand. (M.) ― -b2- تنطّس فِيهِ He examined it (anything) minutely. (A.) ― -b3- تنطّس الأَخْبَارَ, (S,) or عَنِ الأَخْبَارِ, (M, A,) He searched, or sought, for, or after, news, or tidings; searched or inquired into, investigated, scrutinized, or examined, news, or tidings. (S, M, A.)

نَطْسٌ
نَطْسٌ ذ : see نَطِسٌ; the former, in two places; and the latter, in four.

نَطُسٌ
نَطُسٌ ذ : see نَطِسٌ; the former, in two places; and the latter, in four.

نَطِسٌ
نَطِسٌ ذ Learned, or knowing; (A, K;) as also ↓ نَطُسٌ (K) and ↓ نَطْسٌ (A, K) and ↓ نِطَاسِىٌّ and ↓ نَطَاسِىٌّ: (K:) or learned, or knowing, in affairs, and skilful therein: as also ↓ نَطُسٌ and ↓ نَطْسٌ: (ISk, TA:) intelligent, or skilful, and scrupulously nice and exact (مُتَنَوِّقٌ), in affairs: (A:) or one who examines things minutely, and attains the utmost knowledge of them: as also ↓ نَطُسٌ and ↓ مُتَنَطِّسٌ: (S:) or learned, or knowing, in affairs: skilful in physic &c.: as also ↓ نَطُسٌ and ↓ نِطِّيسٌ and ↓ نِطَاسِىٌّ: (M:) or ↓ نِطّيسٌ (S, A, K, TA) and ↓ نِطَاسِىٌّ (S, TA) and ↓ نَطَاسِىٌّ, (A'Obeyd, S,) a student of physic, (S, K, TA,) who examines it minutely; (TA;) or learned, or knowing, in physic; in Greek نُسْطَاس [ γνώστης]: (A, TA: *) and ↓ مُتَنَطِّسٌ one who is dainty, nice, exquisite, refined, or scrupulously nice and exact (مُتَنَوِّقٌ), and who chooses or selects [what is best]; (IAar;) or any one who takes extraordinary pains, or exceeds the usual bounds, in a thing: (M:) also ↓ نَطِيسٌ, [without teshdeed,] a skilful man: (TA:) and ↓ نُطُسٌ, [pl. of نَطِسٌ or نَطُسٌ or نَطْسٌ,] skilful physicians. (A, K.) ― -b2- Also, One who shuns, or removes himself far from, unclean things; (K, TA;) who is scrupulously nice and exact (مُتَأَنِّقٌ) in affairs: (TA:) and نَطِسَةٌ a woman who shuns, or removes herself far from, foul, evil, or unseemly, things: (AA, TA.) and نُطُسٌ, [pl. of نَطِسٌ,] men who do thus: (K, TA:) and ↓ نُطَسَةٌ a man who shuns much, or removes himself very far from, unclean things, and is very dainty, nice, exquisite, refined, or scrupulously nice and exact (كَثِيرُ التّأَنُّقِ) in cleanliness, and in speech, and in diet and apparel, and in all affairs. (K, * TA.) See 5.

نُطُسٌ
نُطُسٌ ذ : see نَطِسٌ, throughout.

نُطَسَةٌ
نُطَسَةٌ ذ : see نَطِسٌ, throughout.

نَطِيسٌ
نَطِيسٌ ذ : see نَطِسٌ, throughout.

نَِطَاسِىٌّ
نَِطَاسِىٌّ ذ : see نَطِسٌ, throughout.

نِطِّيسٌ
نِطِّيسٌ ذ : see نَطِسٌ, throughout.

نَاطِسٌ
نَاطِسٌ ذ , (accord. to one copy of the S, and the L, and the CK, and a MS. copy of the K,) or ↓ نَاطُوسٌ, (accord. to the TA. as from the K,) or both, (accord. to one copy of the S,) A spy, who searches for news, or tidings, and then brings them. (S, L, K, TA.)

نَاطُوسٌ
نَاطُوسٌ ذ : see نَاطسٌ.

مُتَنَطِّسٌ
مُتَنَطِّسٌ ذ : see نَطِسٌ, in two places.

##### Türkçe

نَطِسَ
1 **نَطِسَ** ذ , muz. **نَطَسَ** , (S, K,) mast. is. **نَطَسٌ**, (S,) O, işlerde, (K,) âlim, yahut bilen oldu; ve onda maharetli oldu: (TA:) yahut şeyleri ince ince inceledi ve onların en uç bilgisine ulaştı. (S.)

مَا أَنْطَسَهُ
4 **مَا أَنْطَسَهُ** ذ İşlerde ne kadar akıllı ve bilendir o! (TA.)

تنطّس
5 **تنطّس** ذ Kendini temizlemede yahut arındırmada olağanüstü zahmet aldı, yahut alışılmış sınırları aştı; yahut kendini pis şeylerden yahut necasetlerden çok uzaklaştırdı: (As, S:) yahut pis şeylerden sakındı, yahut kendini onlardan çok uzaklaştırdı: (M, A, K:) ve temizlikte (K;) ve sözde, (A, K,) öyle ki iffetlice olandan başka türlü asla konuşmamak üzere; (TA;) ve yiyecek ve giyside, (A, K,) öyle ki temiz olandan başka bir şeyi asla yememek yahut giymemek üzere, (A,) yahut temiz olandan başka bir şeyi asla yememek ve iyi olandan başka bir şeyi asla giymemek üzere; (TA;) ve bütün işlerde; (K.) nazlı, ince, seçkin, rafine, yahut titizlikle nazlı ve dakik oldu, eş anlamlısı **تَأَتَّقَ**, (As, M, A, K,). 'Ömer’in bir rivayetinde şöyle denilmiştir: **لَوْ لَا التَّنَطَّسُ مَا بَالَيْتُ أَلَّا أَغْسِلَ يَدِى**, (S, M,) yani: Titizlikle nazlı ve dakik olma olmasaydı, elimin yıkanmamasına aldırmazdım. (M.) ― -b2- **تنطّس فِيهِ** Onu (herhangi bir şeyi) ince ince inceledi. (A.) ― -b3- **تنطّس الأَخْبَارَ**, (S,) yahut **عَنِ الأَخْبَارِ**, (M, A,) haberleri aradı yahut peşine düştü; haberleri araştırdı yahut soruşturdu, tahkik etti, didikledi, yahut inceledi. (S, M, A.)

نَطْسٌ
**نَطْسٌ** ذ : bk. **نَطِسٌ**; birincisi, iki yerde; ve ikincisi, dört yerde.

نَطُسٌ
**نَطُسٌ** ذ : bk. **نَطِسٌ**; birincisi, iki yerde; ve ikincisi, dört yerde.

نَطِسٌ
**نَطِسٌ** ذ Âlim, yahut bilen; (A, K;) bunun gibi ayrıca ↓ **نَطُسٌ** (K) ve ↓ **نَطْسٌ** (A, K) ve ↓ **نِطَاسِىٌّ** ve ↓ **نَطَاسِىٌّ**: (K:) yahut işlerde âlim, yahut bilen, ve onda maharetli: bunun gibi ayrıca ↓ **نَطُسٌ** ve ↓ **نَطْسٌ**: (ISk, TA:) işlerde akıllı, yahut maharetli, ve titizlikle nazlı ve dakik (**مُتَنَوِّقٌ**): (A:) yahut şeyleri ince ince inceleyen ve onların en uç bilgisine ulaşan: bunun gibi ayrıca ↓ **نَطُسٌ** ve ↓ **مُتَنَطِّسٌ**: (S:) yahut işlerde âlim, yahut bilen: tıpta vb. maharetli: bunun gibi ayrıca ↓ **نَطُسٌ** ve ↓ **نِطِّيسٌ** ve ↓ **نِطَاسِىٌّ**: (M:) yahut ↓ **نِطّيسٌ** (S, A, K, TA) ve ↓ **نِطَاسِىٌّ** (S, TA) ve ↓ **نَطَاسِىٌّ**, (A'Obeyd, S,) tıp talebesi, (S, K, TA,) onu ince ince inceleyen; (TA;) yahut tıpta âlim, yahut bilen; Yunancada **نُسْطَاس** [ γνώστης]: (A, TA: *) ve ↓ **مُتَنَطِّسٌ** nazlı, ince, seçkin, rafine, yahut titizlikle nazlı ve dakik (**مُتَنَوِّقٌ**) olan, ve [en iyiyi] seçen yahut seçip ayıran kimse: (IAar;) yahut bir şeyde olağanüstü zahmet alan, yahut alışılmış sınırları aşan herhangi biri: (M:) ayrıca ↓ **نَطِيسٌ**, [şeddesiz,] maharetli bir adam: (TA:) ve ↓ **نُطُسٌ**, [**نَطِسٌ** yahut **نَطُسٌ** yahut **نَطْسٌ**’in çoğulu,] maharetli hekimler. (A, K.) ― -b2- Ayrıca, pis şeylerden sakınan, yahut kendini onlardan çok uzaklaştıran; (K, TA;) işlerde titizlikle nazlı ve dakik (**مُتَأَنِّقٌ**) olan: (TA:) ve **نَطِسَةٌ** kötü, fena, yahut yakışıksız şeylerden sakınan, yahut kendini onlardan çok uzaklaştıran bir kadın: (AA, TA.) ve **نُطُسٌ**, [**نَطِسٌ**’in çoğulu,] bunu yapan erkekler: (K, TA:) ve ↓ **نُطَسَةٌ** pis şeylerden çok sakınan, yahut kendini onlardan pek uzaklaştıran, ve temizlikte, ve sözde, ve yiyecek ve giyside, ve bütün işlerde çok nazlı, ince, seçkin, rafine, yahut titizlikle nazlı ve dakik (**كَثِيرُ التّأَنُّقِ**) olan bir adam. (K, * TA.) bk. 5.

نُطُسٌ
**نُطُسٌ** ذ : her yerinde bk. **نَطِسٌ**.

نُطَسَةٌ
**نُطَسَةٌ** ذ : her yerinde bk. **نَطِسٌ**.

نَطِيسٌ
**نَطِيسٌ** ذ : her yerinde bk. **نَطِسٌ**.

نَِطَاسِىٌّ
**نَِطَاسِىٌّ** ذ : her yerinde bk. **نَطِسٌ**.

نِطِّيسٌ
**نِطِّيسٌ** ذ : her yerinde bk. **نَطِسٌ**.

نَاطِسٌ
**نَاطِسٌ** ذ , (S’nin bir nüshasına, ve L’ye, ve CK’ye, ve K’nın bir yazma nüshasına göre,) yahut ↓ **نَاطُوسٌ**, (TA’ya göre K’dan naklen,) yahut ikisi de, (S’nin bir nüshasına göre,) Haber yahut haberler arayan, sonra da onları getiren bir casus. (S, L, K, TA.)

نَاطُوسٌ
**نَاطُوسٌ** ذ : bk. **نَاطسٌ**.

مُتَنَطِّسٌ
**مُتَنَطِّسٌ** ذ : iki yerde bk. **نَطِسٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَطِسَ
نَطِسَ A ( n. ac. نَطَس 4 ),
a.  Was skilful, intelligent.

تَنَطَّسَ
تَنَطَّسَ V ,
a.  Was scrupulous, particular.

b.  [ Fī ], Examined minutely.

c.  [ acc. or 'An ], Sought for ( news ).

نَطْس
نَطْس 1 ,
a.  see 5 .

نَطِس
نَطِس 5 ,  نَطُس 6 , ( pl. نُطُس 10 ),
a.  Skilful, expert; learned.

نُطَسَة
نُطَسَة 9t ,
a.  Scrupulous, conscientious; fastidious.

نُطُس
نُطُس 10 ,
a.  Physicians.

نَاْطِس
نَاْطِس 21 ,
a.  Spy.

نَطَاْسِيّ
نَطَاْسِيّ 22yi ,  نِطَاْسِيّ 23yi ,
a.  see 5 .

b.  Physician.

نَطِيْس
نَطِيْس 25 ,  نِطِّيْس 30 ,
a.  see 5 .

نَاْطُوْس
نَاْطُوْس 40 ,
a.  see 21 .

تَنَطَّسَ
N. Ag. تَنَطَّسَ V ,
a.  see 5 .

##### Türkçe

**نَطِسَ**
**نَطِسَ** A ( n. ac. **نَطَس** 4 ),
a. Usta idi, zeki idi.

**تَنَطَّسَ**
**تَنَطَّسَ** V ,
a. Titiz idi, seçici idi.

b. [ **فِي** ], İnce ince inceledi.

c. [ acc. or **عَنْ** ], (haber) aradı.

**نَطْس**
**نَطْس** 1 ,
a. 5’e bak.

**نَطِس**
**نَطِس** 5 , **نَطُس** 6 , ( pl. **نُطُس** 10 ),
a. Usta, ehil; âlim.

**نُطَسَة**
**نُطَسَة** 9t ,
a. Titiz, vicdanlı; müşkülpesent.

**نُطُس**
**نُطُس** 10 ,
a. Tabipler.

**نَاْطِس**
**نَاْطِس** 21 ,
a. Casus.

**نَطَاْسِيّ**
**نَطَاْسِيّ** 22yi , **نِطَاْسِيّ** 23yi ,
a. 5’e bak.

b. Tabip.

**نَطِيْس**
**نَطِيْس** 25 , **نِطِّيْس** 30 ,
a. 5’e bak.

**نَاْطُوْس**
**نَاْطُوْس** 40 ,
a. 21’e bak.

**تَنَطَّسَ**
N. Ag. **تَنَطَّسَ** V ,
a. 5’e bak.
