# نطس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B7%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نطس

النطس، بالفتح، وككتف وعضد: العالم بالأمور والحاذق بها، عن ابن السكيت، وهو بالرومية: نسطاس، وقد نطس، كفرح، نطسا. والنطاسي، بالكسر، وحكى أبو عبيد الفتح أيضا: العالم بالطب، قال البعيث بن بشر، يصف شجة أو جراحة:
  إذا قاسها الآسي النطاسي أدبرت                      غثيثتها وإزداد وهيا هزومهـا والنطيس، كسكيت: المتطبب الدقيق نظره في الطب. والناطس: الجاسوس، لتنطسه عن الأخبار وبحثه. والنطس، ككتف: المتقزز المتقذر المتأنق في الأمور. والنطس، بضمتين: الأطباء الحذاق المدققون. والنطس أيضا: المتقززون عن الفخش. والنطسة، كهمزة: الرجل الكثير التنطس، وهو التقذر والتأنق في الطهارة وفي الكلام والمطعم والملبس، فلا يتكلم إلا بالفصاحة، ولا يلبس إلا طيبا، ولا يأكل إلا نظيفا، وكذا في جميع الأمور. وفي حديث عمر رضي الله تعالى عنه: أنه خرج من الخلاء فدعا بطعام فقيل له: ألا تتوضأ، فقال: لولا التنطس ما باليت ألا أغسل يدي، قال الأصمعي: وهو المبالغة في الطهور والتأنق فيه. وكل من تأنق في الأمور ودقق النظر فيها فهو نطس ومتنطس، وكذلك كل من أمعن النظر في الأمور واستقصى عليها فهو متنطس. ومما يستدرك عليه: رجل نطيس، كأمير أي حاذق، قال رؤبة:
  وقد أكون مرة نطيسـا
  طبا بأدواء الصبا نقريسا النقريس: قريب المعنى من النطيس، وهو الفطن للأمور العالم بها، ويقال: ما أنطسه. وتنطس عن الأخبار: بحث، وكل مبالغ في شيء: متنطس. وتنطست الأخبار: تجسستها. وقال أبو عمرو: امرأة نطسة، على فعلة، إذا كانت تنطس من الفحش، أي تقزز. وقال ابن الأعرابي: المتنطس والمتطرس: المتنوق المختار. والنطس: الحريق، وهذه عن الصاغاني.

### Türkçe

**النطس**; fetha ile; ve **ككتف** ve **عضد** (vezninde): işlerde âlim olan ve onlarda mahir olan; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve o Rumca’da: **نسطاس**’tır. Ve **نطس** etti; **كفرح** (vezninde); **نطسا**.

Ve **النطاسي**; kesra ile; Ebû Ubeyd fethayı da nakletti: tıpta âlim olan. El-Ba‘îs b. Bişr dedi; bir **شجة** yahut **جراحة**’yı vasfederken:
  Eğer onu **الآسي النطاسي** ölçerse, onun **غثيثتها**’sı geri döner
  ve onun zayıflığı artar; onun yenilgisi bozgun olur

Ve **النطيس**; **كسكيت** (vezninde): tıpta bakışı ince olan, ince tedavi eden.

Ve **الناطس**: casus; haberlerden **تنطسه** etmesi ve araştırması sebebiyle.

Ve **النطس**; **ككتف** (vezninde): tiksinen, iğrenen, işlerde özenen.

Ve **النطس**; iki damme ile: mahir, inceleyen hekimler.

Ve **النطس** ayrıca: **الفخش**’tan tiksinenler.

Ve **النطسة**; **كهمزة** (vezninde): **التنطس**’u çok olan adam; o da temizlikte, sözde, yiyecekte ve giyside iğrenme ve özenmedir; artık ancak fesahatle konuşur, ancak hoş (temiz) giyer, ancak temiz yer; ve aynı şekilde bütün işlerde.

Ve Ömer (Allah Teâlâ ondan razı olsun) hadîsinde: onun helâdan çıktığı, sonra yemek çağırdığı; ona “abdest almayacak mısın?” denildiği; o da “**التنطس** olmasaydı, ellerimi yıkamamaya aldırmazdım” dediği (vardır). El-Asma‘î dedi: o, taharette aşırıya gitmek ve onda özenmektir.

Ve işlerde özenen ve onlarda bakışı inceleyen herkes **نطس** ve **متنطس**’tur; yine işlerde bakışı derinleştiren ve onları sonuna kadar araştıran herkes **متنطس**’tur.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رجل نطيس**; **كأمير** (vezninde), yani mahir. Ru’be dedi:
  Ve bazen **نطيسـا** olurum
  çocukluk dertlerinde tabip; **نقريسا**

**النقريس**: **النطيس**’e yakın mânâdadır; o, işlere karşı zeki, onlarda âlim olandır. Ve “**ما أنطسه**” denir.

Ve haberlerden **تنطس** etti: araştırdı. Ve bir şeyde aşırı giden herkes: **متنطس**.

Ve **تنطست الأخبار**: onları tecessüs ettim.

Ebû Amr dedi: **امرأة نطسة**; **على فعلة** (vezni üzere); eğer o, **الفحش**’tan **تنطس** ederse; yani tiksinirse.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **المتنطس** ve **المتطرس**: seçici, seçen **المتنوق**.

Ve **النطس**: yangın; ve bu, es-Sâğânî’dendir.
