# نطع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B7%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نطع

النَّطْعُ والنَّطَعُ والنِّطْعُ والنِّطَعُ من الأَدَمِ: معروف؛ قال التميمي:
يَضْرِبْنَ بالأَزِمَّةِ الخُدُودا،
ضَرْبَ الرِّياحِ النِّطَعَ المَمْدُودا
قال ابن بري: أَنكر زياد نَطْع وقال نِطْع، وأَنكر علي بن حَمْزةَ نَطَع وأَثبت نِطَع لا غير، وحكى ابن سيده عن ابن جني قال: اجتمع أَبو عبد الله ابن الأَعرابي وأَبو زياد الكلابي على الجِسْرِ فسأَل أَبو زياد أَبا عبد الله عن قوْلِ النابغةِ:
على ظَهْرِ مِبْناةٍ جدِيدٍ سُيُورُها
فقال أَبو عبد الله: النَّطْعُ، بالفتح، فقال أَبو زياد: لا أَعرفه، فقال: النِّطْعُ، بالكسر، فقال أَبو زياد: نَعَمْ والجمع أَنْطُعٌ وأَنْطاعٌ ونُطُوعٌ.
والنُّطاعةُ والقُطاعةُ والقُضاضةُ: اللُّقْمةُ يُؤكل نِصْفُها يم تُرَدُّ إِلى الخِوانِ، وهو عَيْبٌ. يقال: فلان لاطِعٌ ناطِعٌ قاطِعٌ. والنِّطْعُ والنِّطَعُ والنَّطَعُ والنَّطَعةُ: ما ظهرَ من غارِ الفَمِ الأَعلى، وهي الجِلْدةُ المُلْتَزِقةُ بعظم الخُلَيْقاءِ فيها آثار كالتَّحْزِيزِ، وهناك مَوقِعُ اللسان في الحَنَكِ، والجمع نُطُوعٌ لا غير، ويقال لِمَرْفَعِه من أَسْفَلِه الفِراشُ.
والتَّنَطُّعُ في الكلام: التَّعَمُّقُ فيه مأْخوذ منه. وفي الحديث: هَلَكَ المُتَنَطِّعُونَ؛ هم المُتَعَمِّقُونَ المُغالُونَ في الكلامِ الذين يتَكلمون بأَقْصَى حُلُوقِهم تَكَبُّراً كما قال النبي، صلى الله عليه وسلم: إِنَّ أَبْغَضَكُم إِليّ الثَّرْثارُونَ المُتَفَيْهِقُون، وكل منها مذكور في موضعه؛ قال ابن الأَثير: هو مأْخوذ من النِّطَعِ وهو الغارُ الأَعْلى في الفَمِ، قال: ثم استعمل في كل تَعَمُّقٍ قوْلاً وفِعْلاً. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: لن تَزالوا بخَيْرٍ ما عَجَّلْتُم الفِطْرَ ولم تَنَطَّعُوا تَنَطُّعَ أَهْلِ العِراقِ أَي تتكلفوا القول والعمل، وقيل: أَراد به ههنا الإِكثارَ من الأَكلِ والشرْبِ والتوسُّعَ فيه حتى يَصِلَ إِلى الغارِ الأَعْلى، ويستحب للصائم أَن يُعَجِّلَ الفِطْرَ بتَناوُلِ القَليلِ من الفَطُورِ. ومنه حديث ابن مسعود: إِيّاكُم والتَّنَطُّعَ والاخْتِلافَ فإِنما هو كقول أَحدكم هَلُمَّ وتعالَ؛ أَراد النهْيَ على المُلاحاةِ في القِراءاتِ المختلفةِ وأَنّ مَرْجِعَها كُلِّها إِلى وجه واحد من الصواب كما أَن هَلُمَّ بمعنى تعالَ. ابن الأَعرابي: النُّطُعُ المُتَشَدِّقُون في كلامهم. وتَنَطَّعَ في الكلام وتَنَطَّسَ إِذا تأَنَّقَ فيه وتَعَمَّقَ. وتَنَطَّعَ في شَهَواتِه: تأَنَّقَ.
ويقال: وطِئْنا نِطَاع بني فلان أَي دخَلْنا أَرْضَهم. قال: وجَنابُ القومِ نِطاعُهم. قال الأَزهري: ونَطاعِ بوزن قَطامِ ماءٌ في بلادِ بني تَمِيمٍ وقد ورَدْتُه. يقال: شَرِبَتْ إِبلُنا من ماءِ نَطاعِ، وهي رَكِيّةٌ عَذْبةُ الماء غَزِيرَتُه. ويومُ نطاعِ: يومٌ من أَيامِ العرب؛ قال الأَعشى:
بظُلْمِهِمْ بِنَطاعِ المَلْكَ ضاحِيةً،
فقد حَسَوْا بَعْدُ من أَنْفاسِها جُرَعا

### Türkçe

**النَّطْعُ** ve **النَّطَعُ** ve **النِّطْعُ** ve **النِّطَعُ**, deriden: bilinen (şey)dir;

Temîmî dedi ki:
Dizginlerle yanaklara vururlar,
Uzatılmış **النِّطَعَ**’ı rüzgârların vurması gibi.

İbn Berrî dedi ki: Ziyâd **نَطْع**’ı inkâr etti ve **نِطْع** dedi; Ali b. Hamza **نَطَع**’ı inkâr etti
ve yalnız **نِطَع**’ı sabit kıldı; İbn Sîde, İbn Cinnî’den şöyle dediğini nakletti: Ebû Abd
Allah İbnü’l-A‘râbî ile Ebû Ziyâd el-Kilâbî köprü üzerinde bir araya geldiler; Ebû Ziyâd, Ebû
Abd Allah’a Nâbiga’nın şu sözü hakkında sordu:
Kayışları yeni bir **مِبْناةٍ**’ın sırtı üzerindedir.
Ebû Abd Allah dedi ki: **النَّطْعُ**, fetha ile; Ebû Ziyâd dedi ki: Onu bilmem.
O dedi ki: **النِّطْعُ**, kesra ile; Ebû Ziyâd dedi ki: Evet; çoğulu **أَنْطُعٌ** ve **أَنْطاعٌ**
ve **نُطُوعٌ**’dur.

**النُّطاعةُ** ve **القُطاعةُ** ve **القُضاضةُ**: lokmadır; onun yarısı yenir, sonra
sofraya geri çevrilir; bu bir ayıptır. Denir ki: Falan **لاطِعٌ** **ناطِعٌ** **قاطِعٌ**.

**النِّطْعُ** ve **النِّطَعُ** ve **النَّطَعُ** ve **النَّطَعةُ**: üst ağzın mağarasından görünen şeydir;
o, **الخُلَيْقاءِ** kemiğine yapışık deridir; onda çizik gibi izler vardır;
orada damakta dilin yeri vardır; çoğulu yalnız **نُطُوعٌ**’dur;
altından onun yükselti yerine **الفِراشُ** denir.

Konuşmada **التَّنَطُّعُ**: onda derinleşmedir; ondan alınmıştır. Hadiste:
**هَلَكَ المُتَنَطِّعُونَ**; onlar, konuşmada derinleşen, aşırı giden kimselerdir; Peygamberin dediği gibi,
sallallahu aleyhi ve sellem: **إِنَّ أَبْغَضَكُم إِليّ الثَّرْثارُونَ المُتَفَيْهِقُون**; bunların her biri
kendi yerinde zikredilmiştir; İbnü’l-Esîr dedi ki: O, **النِّطَعِ**’dan alınmıştır; o, ağızdaki
üst mağaradır; dedi ki: sonra her derinleşmede, söz ve fiil olarak, kullanıldı. Ömer’in,
radıyallahu anh, hadisinde: Siz, iftarı acele ettiğiniz ve Irak ehlinin **تَنَطُّعَ**’ı gibi
**تَنَطَّعُوا** etmediğiniz sürece hayır üzere olmaya devam edeceksiniz; yani söz ve ameli
külfete sokmayın; denildi ki: Burada onunla, yeme ve içmeyi çoğaltmayı ve onda genişlemeyi
kastetti; ta ki üst mağaraya ulaşsın; oruçluya, iftarı, iftarlığın azını almakla acele etmesi
müstehabdır. Ondandır İbn Mes‘ûd’un hadisi: Sakının **التَّنَطُّعَ**’dan ve ihtilaftan; çünkü o,
sizden birinizin “**هَلُمَّ**” ve “**تعالَ**” demesi gibidir; farklı kıraatlerde çekişmeyi yasaklamayı
ve hepsinin dönüşünün tek bir doğru yüze olduğunu kastetti; tıpkı **هَلُمَّ**’ın, **تعالَ**
manasında olması gibi. İbnü’l-A‘râbî: **النُّطُعُ**, konuşmalarında ağzını genişletenlerdir.
Konuşmada **تَنَطَّعَ** ve **تَنَطَّسَ**, onda süslendiği ve derinleştiği zaman (denir).
Şehvetlerinde **تَنَطَّعَ**: süslendi.

Ve denir ki: Biz falan oğullarının **نِطَاع**’ını çiğnedik; yani onların toprağına girdik. Dedi ki:
Kavmin yanı, onların **نِطاع**’ıdır. Ezherî dedi ki: Ve **نَطاعِ**, **قَطامِ** vezninde, Benî Temîm
diyarında bir sudur; ona vardım. Denir ki: Develerimiz **نَطاعِ** suyundan içti; o, suyu tatlı,
bol olan bir kuyudur. Ve **يومُ نطاعِ**: Arapların günlerinden bir gündür; A‘şâ dedi ki:
Onların zulmüyle, **نَطاعِ**’da, kralın (yeri) açıkta (iken),
Sonra onun nefeslerinden yudumlar içtiler.
