# نطف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B7%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نطف

النطَفُ والوحَرُ: العَيْب. يقال: هم أَهل الرَّيْب والنطَف. ابن سيده: نطَفَه نَطْفاً ونطَّفه لطَّخه بعيب وقَذَفَه به. وقد نَطِف، بالكسر، نَطَفاً ونَطافةً ونُطوفة، فهو نطِف: عابَ وأَرابَ. ويقال: مرَّ بنا قوم نَطِفُون نَضِفون وحَرُون نَجِسُون كفَّار. والنطَف: التَّلَطُّخ بالعيب؛ قال الكميت:
فَدَعْ ما ليس منك ولستَ منه،
هما رِدْفَين من نَطَفٍ قَرِيبُ
قال رِدْفين على أَنهما اجتمعا عليه مترادفين فنصبهما على الحال. وفلان يُنْطَف بسُوء أَي يُلَطَّخ. وفلان يُنْطَف بفُجور أَي يُقْذَف به. وما تنَطَّفْت به أَي ما تلطَّخْت. وقد نَطِف الرجل، بالكسر، إذا اتُّهم بريبة، وأَنطفه غيره. والنَّطِفُ: الرجل المُرِيب. وإنه لَنطِف بهذا الأَمر أَي متَّهَم، وقد نطِف ونُطِف نطَفاً فيهما. ووقع في نطَف أَي شرّ وفساد. ونَطِف الشيءُ أَي فسد. ونطِف البعير نطَفاً، فهو نطِف: أَشرفت دَبَرَتُه على جوفه ونَقَّبت عن فُؤاده، وقيل: هو الذي أَصابته الغُدّة في بطنه، والأُنثى نطَفة. والنطَفُ: إشراف الشجَّة على الدماغ والدبَرة على الجوف، وقد نطِف البعير؛ قال الراجز:
كَوْسَ الهِبَلِّ النَّطِفِ المَحْجوزِ
قال ابن بري: ومثله قول الآخر:
شدّاً عليّ سُرَّتي لا تَنْقَعِفْ
إذا مَشَيْتُ مِشْيَةَ العَوْدِ النَّطِفْ
ورجل نطِف: أَشرفت شَجَّته على دِماغه. ونطِف من الطعام يَنطَف نطَفاً: بَشِم. والنَّطف: علة يُكوى منها الرجل، ورجُل نطِف: به ذلك الداء؛ أَنشد ثعلب:
واسْتَمَعُوا قَوْلاً به يُكْوى النَّطِفْ،
يَكادُ مَنْ يُتْلَى عليه يُجْتأَفْ
(* ورد هذا البيت في مادة جأف وفيه يجتئف بدل يجتأف.)
والنَّطْفُ: عَقْر الجُرح. ونطَف الجرحَ والخُراجَ نَطْفاً: عقره. والنَّطَف والنُّطَف: اللؤلؤ الصافي اللون، وقيل: الصغار منها، وقيل: هي القِرَطةُ، والواحدة من كل ذلك نَطَفة ونُطَفة، شبهت بقَطْرة الماء. والنَّطَفة، بالتحريك: القُرط. وغلام مُنَطَّف: مُقَرَّط. ووصيفة مُنطَّفة ومُتَنطِّفة أَي مُقَرَّطة بتُومَتَيْ قُرْط؛ قال:
كأَنَّ ذا فَدّامةٍ مُنَطَّفا
قَطَّف من أَعْنابه ما قَطَّفا
وقال الأَعشى:
يَسْعى بها ذو زُجاجاتٍ له نَطَفٌ،
مُقَلِّصٌ أَسْفَلَ السِّربالِ مُعْتَمِلُ
وتَنَطَّفَتِ المرأَة أَي تَقَرَّطت.
والنُّطْفة والنُّطافة: القليل من الماء، وقيل: الماء القليل يَبقى في القِربة، وقيل: هي كالجُرْعة ولا فِعل للنُّطفة. والنُّطفة: الماء القليل يبقى في الدَّلْو؛ عن اللحياني أَيضاً، وقيل: هي الماء الصافي، قلَّ أَو كثر، والجمع نُطَف ونِطاف، وقد فرق الجوهري بين هذين اللفظين في الجمع فقال: النُّطفة الماء الصافي، والجمع النِّطاف، والنُّطفة ماء الرجل، والجمع نُطَف. قال أَبو منصور: والعرب تقول للمُويْهة القليلة نُطفة، وللماء الكثير نُطفة، وهو بالقليل أَخص، قال: ورأَيت أَعرابيّاً شرب من رَكِيّة يقال لها شَفِيَّة وكانت غزيرة الماء فقال: واللّه إنها لنطفة باردة؛ وقال ذو الرمة فجعل الخمر نُطفة:
تَقَطُّعَ ماء المُزْنِ في نُطَفِ الخَمْرِ
وفي الحديث: قال لأَصحابه: هل من وَضوء؟ فجاء رجل بنُطفة في إداوة؛ أَراد بها ههنا الماء القليل، وبه سمي المنيُّ نُطفة لقلته. وفي التنزيل العزيز: أَلم يك نُطفة من منيّ يُمْنى. وفي الحديث: تخيروا لِنُطَفِكم، وفي رواية: لا تجعلوا نُطَفكم إلا في طَهارة، وهو حث على استخارة أُم الولد وأَن تكون صالحة، وعن نكاح صحيح أَو ملك يمين. وروي عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: لا يزالُ الإسلامُ يزيد وأَهله ويَنْقُصُ الشِّرك وأَهله حتى يسير الراكب بين النُّطْفتين لا يخشى إلا جوراً؛ أَراد بالنطفتين بحر المشرق وبحر المغرب، فأَما بحر المشرق فإنه ينقطع عند نواحي البصرة، وأَما بحر المغرب فمُنْقَطَعُه عند القُلْزم؛ وقال بعضهم: أَراد بالنطفتين ماء الفُرات وماء البحر الذي يلي جُدّة وما والاها فكأَنه، صلى اللّه عليه وسلم، أَراد أَن الرجل يسير في أَرض العرب بين ماء الفرات وماء البحر لا يخاف في طريقه غير الضَّلال والجَوْر عن الطريق، وقيل: أَراد بالنطفتين بحر الروم وبحر الصين لأَن كل نطفة غير الأُخرى، واللّه أعلم بما أَراد؛ وفي رواية: لا يخشى جوراً أَي لا يخاف في طريقه أَحداً يجور عليه ويظلمه. وفي الحديث: قطَعْنا إليهم هذه النُّطفةَ أَي البحر وماءه. وفي حديث علي، كرم اللّه وجهه: وليُمْهِلْها عند النِّطاف والأَعْشاب، يعني الإبل والماشية، النطاف: جمع نُطفة، يريد أَنها إذا وردت على المياه والعُشب يدَعُها لتَرِد وترعى. والنطفة: التي يكون منها الولد.
والنَّطْفُ: الصبُّ. والنَّطْفُ: القَطْر. ونطَف الماءُ ونطَف الحُبُّ والكوز وغيرهما يَنْطِفُ ويَنْطُف نَطْفاً ونُطوفاً ونِطافاً ونَطَفاناً: قَطَر. والقِرْبة تَنْطف أَي تقْطُر من وَهْيٍ أَو سَرْبٍ أَو سُخْف. ونَطَفانُ الماء: سَيَلانُه. ونطَف الماءُ ينطُف وينطِف إذا قطر قليلاً قليلاً. وفي صفة السيد المسيح، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: ينْطِفُ رأْسه ماء. وفي حديث ابن عمر، رضي اللّه عنهما: دخلت على حفصة ونَوْساتُها تنطف. وفي الحديث: أَن رجلاً أَتاه فقال: يا رسول اللّه رأَيتُ ظُلَّة تنطف سمناً وعسلاً أَي تقطُر. والنُّطافةُ: القُطارة. والنَّطُوف: القَطُور. وليلة نطُوف: قاطرة تمطر حتى الصباح. ونطفَت آذان الماشية وتَنطَّفت: ابتلَّت بالماء فقطَرت؛ ومنه قول بعض الأَعراب ووصف ليلة ذات مطر: تَنْطف آذان ضأْنها حتى الصباح. والناطِفُ: القُبَّيط لأَنه يتَنَطَّف قبل استِضْرابه أَي يقْطُر قبل خُثورته؛ وجعل الجعدي الخمر ناطفاً فقال: وبات فَريق يَنْضَحُون كأَنما
سُقُوا ناطِفاً، من أَذْرِعاتٍ، مُفَلْفَلا
والتَّنَطُّف: التَّقَزُّزُ. وأَصاب كَنْزَ النَّطِف، وله حديث، قال الجوهري: قولهم لو كان عنده كَنْزُ النَّطِف ما عدا؛ قال: هو اسم رجل من بني يَرْبوعٍ كان فقيراً فأَغار على مال بعث به باذانُ إلى كِسرى من اليمن، فأَعطى منه يوماً حتى غابت الشمس فضربت به العرب المثل؛ قال ابن بري: هذا الرجل هو النَّطِفُ بن الخَيْبَري أَحد بني سَلِيط بن الحرث بن يَرْبُوعٍ، وكان أَصاب عَيْبَتَيْ جوهر من اللَّطِيمة التي كان باذانُ أَرسَل بها إلى كسرى بن هُرْمُزَ، فانتهبها بنو حَنظلةَ فقُتِلت بها تمِيم يوم صَفْقة المُشَقَّر، ورأَيت حاشية بخط الشيخ رضيّ الدين الشاطبي، رحمه اللّه، قال: قال ابن دريد في كتاب الاشتقاق: النَّطِف اسمه حِطَّانُ، قال ابن بري: ويقال النطف رجل من بني يربوع كان فقيراً يحمل الماء على ظهره فينطف أَي يقطر، وكان أغار على مال بعث به باذان إلى كسرى.

### Türkçe

**النطَفُ** ve **الوحَرُ**: ayıp. Denir ki: onlar şüphe ve **النطَف** ehlidir. İbn Sîde: onu **نطَفَه** **نَطْفاً** ve **نطَّفه**: onu ayıpla lekeledi ve onu bununla itham etti. Ve (fiil) **نَطِف** oldu, kesre ile, **نَطَفاً** ve **نَطافةً** ve **نُطوفة**; o hâlde o **نطِف**tir: ayıpladı ve şüpheye düşürdü. Ve denir ki: yanımızdan **نَطِفُون** **نَضِفون** **وحَرُون** **نَجِسُون** kâfir bir kavim geçti. Ve **النطَف**: ayıpla bulaşma; Kümeyt dedi ki:

فَدَعْ ما ليس منك ولستَ منه،
هما رِدْفَين من نَطَفٍ قَرِيبُ

“**رِدْفين**” dedi; ikisinin onun üzerinde art arda birleştiği (kabulü) üzere; böylece onları hâl olarak nasbetti. Ve falan **يُنْطَف** kötü (şey) ile; yani lekelendirilir. Ve falan **يُنْطَف** fısk ile; yani onunla itham edilir. Ve onunla **تنَطَّفْت** olmadım; yani bulaşmadım. Ve adam **نَطِف** oldu, kesre ile, eğer şüphe ile itham edilirse; ve başkası onu **أَنطفه** yaptı. Ve **النَّطِفُ**: şüpheli adam. Ve o, bu işte elbette **لَنطِف**tir; yani itham edilmiş; ve onda ikisinde de **نطِف** ve **نُطِف** **نطَفاً** oldu. Ve **نطَف** içine düştü; yani şer ve fesat. Ve şey **نَطِف** oldu; yani bozuldu. Ve deve **نطِف** oldu **نطَفاً**; o hâlde o **نطِف**tir: yarası ( **دَبَرَتُه** ) karnının üzerine yükseldi ve kalbinden deldi; ve denildi ki: karnında **الغُدّة** isabet eden (devedir); dişisi **نطَفة**dir. Ve **النطَفُ**: yaranın ( **الشجَّة** ) beyin üzerine yükselmesi ve **الدبَرة**’nin karın üzerine yükselmesi; ve deve **نطِف** oldu; Râciz dedi ki:

كَوْسَ الهِبَلِّ النَّطِفِ المَحْجوزِ

İbn Berrî dedi ki: ve bunun benzeri, başkasının sözü:

شدّاً عليّ سُرَّتي لا تَنْقَعِفْ
إذا مَشَيْتُ مِشْيَةَ العَوْدِ النَّطِفْ

Ve adam **نطِف**: yarası beyninin üzerine yükseldi. Ve yemekten **نطِف** olur, **يَنطَف** **نطَفاً**: tıka basa doydu (bıktı). Ve **النَّطف**: erkeğin ondan dağlandığı bir illet; ve adam **نطِف**: onda o hastalık vardır; Sa‘leb inşad etti:

واسْتَمَعُوا قَوْلاً به يُكْوى النَّطِفْ،
يَكادُ مَنْ يُتْلَى عليه يُجْتأَفْ

(* Bu beyit **جأف** maddesinde gelmiştir; onda **يجتئف** yerine **يجتأف** vardır.)

Ve **النَّطْفُ**: yaranın dipten kesilmesi. Ve yarayı ve çıbanı **نطَف** etti **نَطْفاً**: onu dipten kesti. Ve **النَّطَف** ve **النُّطَف**: rengi saf inci; ve denildi ki: onlardan küçükler; ve denildi ki: o **القِرَطةُ**dır; ve bunların her birinin teki **نَطَفة** ve **نُطَفة**dir; su damlasına benzetildi. Ve **النَّطَفة** (harekeli): küpe. Ve **غلام مُنَطَّف**: küpeli. Ve **وصيفة مُنطَّفة** ve **مُتَنطِّفة**: yani iki inci küpe ile küpeli; dedi ki:

كأَنَّ ذا فَدّامةٍ مُنَطَّفا
قَطَّف من أَعْنابه ما قَطَّفا

A‘şâ dedi ki:

يَسْعى بها ذو زُجاجاتٍ له نَطَفٌ،
مُقَلِّصٌ أَسْفَلَ السِّربالِ مُعْتَمِلُ

Ve kadın **تَنَطَّفَت**: yani küpelendi.

Ve **النُّطْفة** ve **النُّطافة**: suyun azı; ve denildi ki: kırbada kalan az su; ve denildi ki: o, yudum gibidir; ve **النُّطفة** için fiil yoktur. Ve **النُّطفة**: kovada kalan az su; Lihyânî’den de; ve denildi ki: o, saf sudur, az olsun çok olsun; çoğulu **نُطَف** ve **نِطاف**tır. Cevherî bu iki lafız arasında çoğulda ayırım yaptı da dedi ki: **النُّطفة** saf sudur, çoğulu **النِّطاف**tır; ve **النُّطفة** erkeğin suyudur, çoğulu **نُطَف**tır. Ebû Mansûr dedi ki: Araplar azıcık suya **نُطفة** derler; çok suya da **نُطفة** derler; ve o, az olana daha özeldir. Dedi ki: suyu bol olan, **شَفِيَّة** denilen bir kuyudan bir bedevînin içtiğini gördüm; sonra dedi ki: Vallahi o elbette soğuk bir **نطفة**dir. Zû’r-Rumme dedi ve şarabı **نُطفة** yaptı:

تَقَطُّعَ ماء المُزْنِ في نُطَفِ الخَمْرِ

Ve hadiste: ashabına dedi ki: “Abdestlik var mı?”; bir adam bir ibriğin içinde bir **نُطفة** ile geldi; burada onunla az suyu kastetti; ve azlığından dolayı meni **نُطفة** diye adlandırıldı. Ve aziz tenzilde: “O, akıtılan bir meniden bir **نُطفة** değil miydi?” Ve hadiste: “**لِنُطَفِكم** için seçiniz”; bir rivayette: “**نُطَفكم**’i ancak bir temizlik içinde kılınız”; bu, çocuğun annesi için hayırlısını istemeye ve onun saliha olmasına ve sahih nikâhtan yahut sağ elin mülkiyetinden olmasına teşviktir. Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi ki dedi: “İslâm artmaya devam eder, ehli (de artar); şirk azalır, ehli (de azalır); ta ki binen kimse iki **النُّطْفتين** arasında gider, yalnızca bir eğrilikten korkar.” İki **النطفتين** ile doğu denizini ve batı denizini kastetti; doğu denizi Basra taraflarında kesilir; batı denizinin kesildiği yer ise **القُلْزم** yanındadır. Bazıları dedi ki: iki **النطفتين** ile Fırat’ın suyunu ve Cidde’yi ve çevresini takip eden denizin suyunu kastetti; sanki o, sallallahu aleyhi ve sellem, adamın Arap diyarında Fırat suyu ile deniz suyu arasında yürüdüğünü, yolunda sapma ve yoldan eğrilme dışında korkmadığını kastetti. Ve denildi ki: iki **النطفتين** ile Rum denizini ve Çin denizini kastetti; çünkü her **نطفة** ötekinden başkadır; Allah, ne kastettiğini daha iyi bilir. Bir rivayette: “**جوراً**dan korkmaz”; yani yolunda ona zulmeden ve haksızlık eden birinden korkmaz. Ve hadiste: “Onlara bu **النُّطفةَ**’yi kestik”; yani denizi ve suyunu. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Onu **النِّطاف** ve otlar yanında mühletli kılsın”; yani develer ve davarlar; **النطاف**: **نُطفة**’nin çoğuludur; onların sulara ve ota vardıklarında, su içsinler ve otlasınlar diye onları bırakmasını ister. Ve **النطفة**: ondan çocuk olan (şey).

Ve **النَّطْفُ**: dökme. Ve **النَّطْفُ**: damlama. Ve su **نطَف** etti, ve tane ve testi ve başkası **يَنْطِفُ** ve **يَنْطُف** eder: **نَطْفاً** ve **نُطوفاً** ve **نِطافاً** ve **نَطَفاناً**; damladı. Ve kırba **تَنْطف** eder; yani zayıflık yahut delik yahut yırtıktan damlar. Ve suyun **نَطَفانُ**’ı: onun akmasıdır. Ve su **ينطُف** ve **ينطِف** eder, eğer az az damlarsa. Efendi Mesih’in vasfında, nebimiz üzerine ve onun üzerine salât ve selâm olsun: başı su **ينْطِفُ** eder. İbn Ömer hadîsinde, Allah ikisinden razı olsun: Hafsa’nın yanına girdim; onun saç örgüleri **تنطف** ediyordu. Ve hadiste: bir adam ona geldi de dedi: “Ey Allah’ın Resulü, yağ ve bal damlatan bir gölgelik gördüm”; yani damlar. Ve **النُّطافةُ**: damlayan şey. Ve **النَّطُوف**: çok damlayan. Ve **ليلة نطُوف**: damlayan, sabaha kadar yağmur yağdıran. Ve davarın kulakları **نطفَت** etti ve **تَنطَّفت**: su ile ıslandı da damladı; ondan, bazı bedevîlerin sözü ve yağmurlu bir geceyi vasfetmesi: “Onun koyunlarının kulakları sabaha kadar **تَنْطف** eder.” Ve **الناطِفُ**: **القُبَّيط**; çünkü koyulaşmasından önce **يتَنَطَّف** eder; yani katılaşmasından önce damlar. Ca‘dî şarabı **ناطِفاً** yaptı da dedi:

وبات فَريق يَنْضَحُون كأَنما
سُقُوا ناطِفاً، من أَذْرِعاتٍ، مُفَلْفَلا

Ve **التَّنَطُّف**: tiksinme. Ve **كَنْزَ النَّطِف**’e isabet etti; ve onun bir hadisi vardır. Cevherî dedi ki: “Eğer onda **كَنْزُ النَّطِف** olsaydı, geçip gitmezdi” sözleri; dedi ki: o, Benî Yerbû‘dan bir adamın adıdır; fakirdi; Yemen’den Kisrâ’ya Bâzân’ın gönderdiği mala baskın yaptı; bir gün ondan güneş batıncaya kadar verdi; böylece Araplar onunla darb-ı mesel yaptı. İbn Berrî dedi ki: bu adam, Benî Selît b. el-Hâris b. Yerbû‘dan **النَّطِفُ بن الخَيْبَري**’dir; ve Bâzân’ın Hürmüz oğlu Kisrâ’ya gönderdiği **اللَّطِيمة**’den iki mücevher sandığı elde etmişti; Benî Hanzala onu yağmaladı; **صَفْقة المُشَقَّر** gününde onun yüzünden Temîm öldürüldü. Ve şeyh Radiyyüddîn eş-Şâtıbî’nin hattıyla bir hâşiye gördüm, Allah ona rahmet etsin; dedi ki: İbn Düreyd **كتاب الاشتقاق**’ta dedi: **النَّطِف**’in adı **حِطَّانُ**’dır. İbn Berrî dedi ki: ve denilir ki: **النطف** Benî Yerbû‘dan bir adamdır; fakirdi; sırtında su taşırdı da **ينطف** ederdi; yani damlardı; ve Bâzân’ın Kisrâ’ya gönderdiği mala baskın yapmıştı.
