# نطل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B7%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نطل

النطل: ما على طعم العنب من القشر. أيضا: ما يرفع من نقيع الزبيب بعد السلاف، وإذا أنقعت الزبيب فأول ما يرفع من عصارته هو السلاف، فإذا صب الماء عليه ثانية فهو النطل، قال ابن مقبل يصف الخمر:
  مما يعتق في الدنان كأنها                      بشفاه ناطله ذبيح غزال والناطل بكسر الطاء: الجرعة من الماء واللبن والنبيذ، قال أبو ذؤيب:
  فلو أن ما عند ابن بجرة عندها                      من الخمر لم تبلل لهاتي بناطل الناطل: الفضلة تبقى في المكيال، وفي العباب: تبقى في الإناء من الشراب. قيل: الناطل: الخمر عامة، يقال: ما بها طل ولا ناطل: أي لبن ولا خمر. الناطل أيضا: مكيالها، أي الخمر، ومكيال اللبن أيضا، وفي الصحاح عن الأصمعي: الناطل، بالكسر غير مهموز: كوز كان يكال به الخمر، هو الناطل أيضا، بفتح الطاء، قال ثعلب: الناطل يهمز ولا يهمز: القدح الصغير الذي يرى الخمار فيه النموذج، وكذلك قول ابن الأعرابي في كونه يهمز ولا يهمز، كالنيطل كحيدر، حكاه ابن الأنباري عن أبيه عن الطوسي، قال الأصمعي: جمع الناطل نياطل، قال لبيد:
  تكر علينا بالمزاج النياطل وقال أبو عمرو: النآطل: مكاييل الخمر، واحدها نأطل كهاجر مهموزا، وقال الليث: الناطل: مكيال يكال به اللبن ونحوه، وجمعه النواطل، وقال ابن بري: قول الجوهري: الجمع نياطل، هو قول أبي عمرو الشيباني، والقياس منعه لأن فاعلا لا يجمع على فياعل، قال: والصواب أن نياطل جمع نيطل لغة في النأطل. يقال: ما ظفرت منه بناطل: أي بشيء، والناطل: الشيء القليل. ونطل الخمر نطلا: عصرها. في الصحاح: نطل رأس العليل بالنطول: إذا جعل الماء المطبوخ بالأدوية في كوز وفي بعض نسخ الصحاح في إناء ثم صبه عليه أي على رأسه قليلا قليلا، انتهى. والنطل، بالكسر: خثارة الشراب. والنطلة، بالضم: الجرعة، يقال: ما في الدن نطلة ناطل: أي جرعة خمر. أيضا: ما أخرجته من فم السقاء بيدك كما في العباب، وفي الأساس: أخذت نطلة من النحي، وهي ما تأخذه بطرف الإصبع. والنيطل، كحيدر: الرجل الداهية، عن أبي زيد، والذي في الصحاح: النيطل على وزن زبرج، وفي هامشه: يهمز ولا يهمز، وفي العباب: قال شمر: النئطل، بالكسر والهمز: الداهية، قال ابن بري: جمع النئطل نآطل، وأنشد:
  قد علم النآطل الأصلال
  وعلماء الناس والجهال
  وقعي إذا تهافت الرؤال قال: وقال المتلمس في مفرده:
  و علمت أني قد رميت بنـئطـل                      إذ قيل: صار من ال دوفن قومس قال ابن عباد: النيطل: الطويل الجرم، والمذاكير من الرجال. النيطل: الدلو ما كانت، وأنشد الجوهري:
  ناهزتهم بنـيطـل جـروف
  بمسك عنز من مسوك الريف

  وقال الفراء: إذا كانت الدلو كبيرة فهي النيطل. النيطل: الداهية، قال الأصمعي: يقال: جاء فلان بالنئطل والضئبل، وهي الداهية، كالنطلاء، عن ابن عباد. قال أبو تراب: انتطل فلان من الزق نطلة، وامتطل مطلة: إذا صب منه شيئا يسيرا. في الأساس: المناطل: المعاصر التي ينطل فيها، ومثله في الجمهرة. ورماه الله بالأنطلة: أي بالدواهي، كذا نص المحيط، وفي بعض النسخ بالأنطال، وهو غلط. ومما يستدرك عليه: النطل: اللبن القليل، عن ابن الأعرابي. ونطل فلان نفسه بالماء نطلا ونطولا: صب عليه منه شيئا بعد شيء يتعالج به. والنيطل، كحيدر: الموت والهلاك. والنطلة، بالضم: الشيء القليل. والنطالة: ما ينطل به الماء من المواضع المنخفضة إلى ما علا منها، ويقال لها: النواطل أيضا.

### Türkçe

**النطل**: üzüm tanesinin tadı üzerinde bulunan kabuktan olan şey. Ayrıca: **السلاف**dan sonra kuru üzüm ıslatmasından yukarı kaldırılan şey; ve kuru üzümü ıslattığında onun özsuyundan ilk yukarı kaldırılan şey **السلاف**dır; sonra onun üzerine ikinci defa su dökersen o **النطل**dır. İbn Mukbil şarabı vasfederek dedi ki:
  Küplerde yıllanmış olanlardan; sanki o,
  **ناطله**nin dudaklarında boğazlanmış bir ceylan yavrusu.

**الناطل** (طاء’nın kesresiyle): sudan, sütten ve nebizden yudum. Ebû Züeyb dedi ki:
  Eğer onun yanında İbn Becera’daki şey olsaydı,
  şaraptan, dudaklarım bir **ناطل** ile ıslanmazdı.

**الناطل**: ölçek kabında kalan artık; ve **العباب**’da: kapta içkiden kalan şey. Denildi: **الناطل**: şarap, genel olarak; denilir: “onda ne **طل** vardır ne de **ناطل**”: yani ne süt ne de şarap. **الناطل** ayrıca: onun ölçeği; yani şarabın; ve sütün ölçeği de. Ve **الصحاح**’ta Asma‘î’den: **الناطل** (kesre ile), hemzesiz: şarabın onunla ölçüldüğü bir testi; o da **الناطل**dır ayrıca, طاء’nın fethasıyla. Sa‘leb dedi: **الناطل** hemzelenir de hemzelenmez de: şarapçının içinde numuneyi gördüğü küçük kadeh; İbnü’l-A‘râbî’nin onun hemzelenip hemzelenmemesi hususundaki sözü de böyledir; **النيطل** gibi, **حيدر** gibi; bunu İbnü’l-Enbârî babasından, o da Tûsî’den nakletti. Asma‘î dedi: **الناطل**ın çoğulu **نياطل**dır. Lebîd dedi ki:
  Bize karışımla **النياطل** tekrar tekrar dolaştırır.

Ebû Amr dedi: **النآطل**: şarap ölçekleri; tekili **نأطل**dır, **هاجر** gibi, hemzeli olarak. Leys dedi: **الناطل**: süt ve benzeri onunla ölçülen bir ölçek; çoğulu **النواطل**dır. İbn Berrî dedi: Cevherî’nin “çoğul **نياطل**dır” sözü, Ebû Amr eş-Şeybânî’nin sözüdür; kıyas bunu men eder; çünkü **فاعل** kalıbı **فياعل** üzerine çoğul yapılmaz. Dedi: Doğrusu, **نياطل**ın, **النأطل** hakkında bir dil olarak **نيطل**ın çoğulu olmasıdır. Denilir: “ondan bir **ناطل** ile zafere ermedim”: yani bir şey ile. Ve **الناطل**: az şey. Ve “şarabı **نطلا** ile **نطل** etti”: onu sıktı. **الصحاح**’ta: “hastanın başını **النطول** ile **نطل** etti”: ilaçlarla pişirilmiş suyu bir testiye—ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında bir kaba—koyup sonra onu, yani başının üzerine, azar azar döktüğünde. Bitti. Ve **النطل** (kesre ile): içkinin tortusu. Ve **النطلة** (ضم ile): yudum; denilir: “küpte bir **ناطل** **نطلة** yoktur”: yani bir yudum şarap. Ayrıca: **العباب**’da olduğu üzere, kırbanın ağzından elinle çıkardığın şey. Ve **الأساس**’ta: “tuluktan bir **نطلة** aldım”; o, parmak ucuyla aldığın şeydir. Ve **النيطل**, **حيدر** gibi: kurnaz adam; Ebû Zeyd’den. **الصحاح**’ta olan ise: **النيطل**, **زبرج** vezni üzerinedir; ve kenar notunda: hemzelenir de hemzelenmez de. Ve **العباب**’da: Şemmer dedi: **النئطل** (kesre ve hemze ile): bela. İbn Berrî dedi: **النئطل**ın çoğulu **نآطل**dır. Ve şu beyti okudu:
  **النآطل** kökleri bildi,
  insanların bilginleri ve cahilleri de bildi,
  **الرؤال** yığılıp döküldüğünde benim vuruşumu da.

Dedi: Müfredi hakkında Mütelemmis dedi ki:
  Ve bildim ki ben bir **نـئطـل** ile vurulmuşum,
  “**ال دوفن**’den bir kavim **قومس** oldu” denildiğinde.

İbn Abbâd dedi: **النيطل**: uzun gövdeli; ve erkeklerden erkeklik uzuvları. **النيطل**: kova, nasıl olursa olsun. Cevherî şu beyti okudu:
  Onlara bir **نـيطـل** ile yaklaştım, derin,
  kır kokularından bir keçi miskiniyle.

Farrâ dedi: Kova büyük olursa o **النيطل**dır. **النيطل**: bela. Asma‘î dedi: denilir: “falanca **النئطل** ve **الضئبل** ile geldi”; o, beladır; İbn Abbâd’dan, **النطلاء** gibi. Ebû Turâb dedi: “falanca tulumdan bir **نطلة** ile **انتطل** etti; ve bir **مطلة** ile **امتطل** etti”: ondan az bir şey döktüğünde. **الأساس**’ta: **المناطل**: içinde **ينطل** edilen sıkacaklar; **الجمهرة**’de de bunun benzeri. “Allah onu **الأنطلة** ile vurdu”: yani belalarla; **المحيط**’in nassı böyledir. Bazı nüshalarda **الأنطال** iledir; o yanlıştır. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **النطل**: az süt; İbnü’l-A‘râbî’den. “Falanca kendisini su ile **نطلا** ve **نطولا** ile **نطل** etti”: onunla tedavi olmak üzere üzerine ondan parça parça döktü. Ve **النيطل**, **حيدر** gibi: ölüm ve helâk. Ve **النطلة** (ضم ile): az şey. Ve **النطالة**: suyun alçak yerlerden yüksek olanlarına onunla aktığı şey; ona **النواطل** da denilir.
