# نطو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B7%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نطو

: ( و *!النَّطْوُ المَدُّ ) . يقالُ : *!نَطَوْتُ الحَبْلَ *!نَطْواً إذا مَدَدْته .
( و ) النَّطْوُ : ( البُعْدُ ) . يقالُ : أَرضٌ *!نَطِيَّةٌ ، ومَكانٌ *!نَطِيٌّ ، أَي بَعِيدٌ ، نقلَهُ الجَوْهرِي ، وأنْشَدَ للعجَّاج :
وبلْدةٍ نِياطُها *!نَطِيُّ
قِيٌّ تُناسِيها بِلادٌ قِيُّأَي طَرِيقُها بَعِيدٌ .
( و ) *!النَّطْوُ : ( السُّكوتُ ) . وفي حديثِ زيْدِ بن ثابتٍ : ( كُنْتُ مع رَسُولِ اللهاِ ، صلى الله عليه وسلم وهو يُمْلي عليَّ كتاباً وأَنا أَسْتَفْهمُه ، فدخلَ رجُلٌ فقالَ له : *!اُنْطُ ) ، أي اسْكُتْ ، بلُغَةِ حِمْيَر .
قال ابنُ الأعْرابِي : لقد شَرَّفَ سَيِّدُنا رَسُولُ اللهاِ ، صلى الله عليه وسلم هذه اللّغَةَ وهي حِمْيَريَّة .
( و ) *!النَّطْوُ ( تَسْدِيَةُ الغَزْلِ ) . وقد *!نَطَتْ غَزْلَها *!تَنْطُوهُ ، وهي *!ناطِيَةٌ ، والغَزْلُ *!مَنْطُوٌّ *!ونَطِيٌّ ؛ *!والنَّاطي : المُسَدِّي ؛ قال الَّراجزُ :
وهُنَّ يَذْرَعْنَ الرَّقاقَ السَّمْلَقا
ذَرْعَ *!الَّنواطِي السّجلَ المُدَقَّقا ( *!والنَّطَاةُ : قِمَعُ البُسْرَةِ أَو الشُّمْروخُ ، ج *!أَنْطاءٌ ) ، عن كُراعٍ

هو على حذْفِ الزائِدِ .
( و ) *!نَطاةٌ ، ( بِلا لامٍ : خَيْبَرُ ) نَفْسُها عَلَم لها . ومنه الحديثُ : ( غَدا إلى *!النَّطاةِ ) .
قالَ ابنْ الأثير وقد تَكَرَّر ذِكْرُها في الحديثِ ، وإدْخالُ اللام عليها كإدْخالِها على حَارثٍ وعباسٍ ، كأنَّ *!النَّطاةَ وصفٌ لها غلبَ عليها .
( أَو عَيْنٌ بها ) ، واسْتَظْهَرَه الأزْهري كما يَأْتي ؛ ( أَو حِصْنٌ بها ) ؛ نقلَهُ الزَّمْخْشري وابنُ الأثير .
وقالَ الجَوْهري أُطُم بها .
( أَو ) *!نَطاةُ خَيْبَر : ( حُمَّاها ) خاصَّةُ ، قالَهُ اللَّيْثُ ، وعَم به بعضُهم .
قالَ الأزْهري : وهذا غَلَطٌ *!ونَطاةُ : عَيْنٌ بخَيْبَرَ تَسْقِي نَخِيلَ بعضِ قُرَاها ، وهي وَبِئةٌ ، وقد ذَكَرَها الشمَّاخ :
كأَنَّ نَطاةَ خَيْبرَ زَوَّدَتْه
بَكُورُ الوِرْدِ رَيِّثةُ القُلاعفظنَّ اللّيْثُ أنَّها اسْمٌ للحُمَّى ، وإنَّما نَطاةُ عَيْنٌ بخَيْبَرَ .
قُلْت : وقولُ الزَّمَخْشَرُيِّ والصَّاغاني مِثْل قَوْل الأزْهري .
وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لكثيرٍ :
حُزِيَتْ لي بحَزْمِ فَيْدَةَ تُحْدَى
كاليَهُودِي مِن نَطاةِ الرِّقالِقولهُ : حُزِيَتْ أَي رُفِعَتْ وأَرادَ : كنَخْلِ اليَهُودِي الرِّقالِ .
( *!وأَنْطَى ) : لُغَةٌ في ( أَعْطَى ) .
قالَ الجَوْهرِي : هي لغةُ اليَمَنِ .
وقالَ غيرُهُ : هي لُغَةُ سعْدِ بنِ بكْرٍ ، والجَمْعُ بَيْنهما أنّه يجوزُ كَوْنها لهما ، نقلَهُ شيْخنا عن شرْحِ الشفاء .

قُلْت : هي لُغَةُ سعْدِ بنِ بِكْرِ ، وهُذَيْل والأزْد وقَيْسِ والأنْصار يَجْعَلُون العَيْن السَّاكنَة نوناً إذا جاوَرَتِ الطاءَ ، وقد مَرَّ ذِكْرُ ذلَكَ في المَقْصدِ الخامِسِ من خُطْبةِ هذا الكتابِ ، وهؤلاء مِن قَبائِلِ اليَمَنِ ما عَدا هُذَيْل ؛ وقد شَرَّفَها النَّبيُّ ، صلى الله عليه وسلم فيما رَوَى الشَّعْبي أنَّه ، صلى الله عليه وسلم قالَ لرَجُل : ( *!أَنْطِه كذا وكذا ) ، أَي أَعْطِ وفي حديثٍ آخر : ( وإنَّ مالَ اللهاِ مَسْؤُولٌ *!ومُنْطى ) ، أَي مُعْطًى . وفي حديثِ الدُّعاء . ( لا مانِعَ لمَا *!أَنْطَيْت ) . وفي حديثٍ آخر : ( اليَدُ *!المُنْطِيَةُ خَيْرٌ مِن اليَدِ السُّفْلى ) . وفي كتابِه لوائِل : ( *!وأَنْطُو الثبَجَة ) . وفي كتابِه لتمِيمٍ الدَّارِي : ( هذا ما *!أَنْطَى رَسُولُ الله ، صلى الله عليه وسلم إلى آخِره ) .
ويُسَمّون هذا *!الإِنْطاء الشَّرِيف وهو مَحْفوظٌ عنْدَ أوْلادِه .
قال شيخنا : وقُرِىءَ شاذّاً ( إنَّا *!أنْطَيْناكَ الكَوْثَر ) .
( *!وتَناطَى : تَسابَقَ ) في الأَمْرِ .
( و ) *!تَناطَى . ( فلاناً : مارَسَهُ ) .

وحكَى أَبو عبيدٍ : تَناطَيْتُ الرِّجالَ تَمرَّسْتُ بهم .
( و ) *!تَناطَى ( الكَلامَ : تعاطَاهُ ) ، على لغَةِ اليمنِ : ( و ) المَعْنى ( تَجاذَبَهُ .
( *!والمُناطَاةُ : المُنازَعَةُ والمُطاوَلَةُ ) ؛ عن ابنِ سيدَه .
وفي الصِّحاح : يقالُ : لا *!تُناطِ الرِّجالَ أَي لا تَمرَّسْ بهم .
( و ) *!المُناطاةُ أَيْضاً : ( أَنْ تَجْلِسَ المَرْأتانِ فَتَرْميَ كلُّ واحِدَةٍ ) منهما ( إلى صاحِبَتِها كُبَّةَ غَزْلٍ حتى تُسَدِّيا الثَّوْبَ ) ؛ وقد تقدَّمَ أَنَّ النَّطْوَ هو التَّسْدِيَةُ .
ممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!النَّطْوَةُ : السّفرَةُ البَعِيدَةُ .
*!والنِّطاءُ ، بالكسر : البُعْد .
وبَلَدٌ *!مَنْطِيٌّ : أَي بَعِيدٌ .
قال المُفَضَّل : وزَجْر للعَرَبِ تقولُه للبَعيرِ تَسْكِيناً له إذا نَفَرَ : *!انْطُ ؛ فيَسْكُن ؛ وهي أَيْضاً إشْلاء للكَلْبِ ، انتَهَى .
*!وأَنْطَى : سَكَتَ .
*!والأَنْطاءُ : العَطِيَّاتُ .
*!والنَّطِيُّ ، كغَنِيَ : الغَزْلُ .

### Türkçe

: ( ve **النَّطْوُ** uzatmadır ) . Denilir: **نَطَوْتُ الحَبْلَ** **نَطْواً** onu uzattığım zaman.

( ve ) **النَّطْوُ**: ( uzaklıktır ) . Denilir: **أَرضٌ نَطِيَّةٌ** ve **مَكانٌ نَطِيٌّ**; yani uzak; onu el-Cevherî nakletti ve el-‘Accâc’a ait olarak şu beyti okudu:
وبلْدةٍ نِياطُها **نَطِيُّ**
قِيٌّ تُناسِيها بِلادٌ قِيُّ
Yani: onun yolu uzaktır.

( ve ) **النَّطْوُ**: ( susmaktır ) . Zeyd b. Sâbit’in hadisinde: “Allah’ın Resûlü ile beraberdim, Allah ona salât ve selâm etsin; bana bir yazı dikte ediyordu ve ben ona sorup anlamaya çalışıyordum; derken bir adam girdi, ona dedi ki: **اُنْطُ**”; yani sus; Himyer diliyle.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Andolsun, efendimiz Allah’ın Resûlü, Allah ona salât ve selâm etsin, bu dili şereflendirdi; o da Himyerîdir.

( ve ) **النَّطْوُ** ( ipliğin çözgüye konulmasıdır ) . Ve o, ipliğini **نَطَتْ**; onu **تَنْطُوهُ**; o **ناطِيَةٌ**dır; ve iplik **مَنْطُوٌّ** ve **نَطِيٌّ**dür; **والنَّاطي**: çözgüye koyandır; râciz dedi ki:
وهُنَّ يَذْرَعْنَ الرَّقاقَ السَّمْلَقا
ذَرْعَ **الَّنواطِي** السّجلَ المُدَقَّقا
( **والنَّطَاةُ**: hurmanın olgunlaşmamış meyvesinin kılıfı yahut şümrûh; çoğulu **أَنْطاءٌ**dur ); Kurâ‘dan.

O, زائد’in hazfi üzerinedir.

( ve ) **نَطاةٌ**, ( lamsız: Hayber ) bizzat ona ait bir özel addır. Ondan hadis: “**النَّطاةِ**’ye sabahladı (gitti).”

İbnü’l-Esîr dedi: Hadiste onun zikri tekrar etmiştir; ve lamın ona dâhil edilmesi, Hâris ve Abbâs üzerine dâhil edilmesi gibidir; sanki **النَّطاةَ** ona ait bir vasıftır, ona galip gelmiştir.

( yahut onda bir pınardır ); el-Ezherî onu, geleceği üzere, daha kuvvetli görmüştür; ( yahut onda bir kaledir ); onu ez-Zemahşerî ve İbnü’l-Esîr nakletti.

El-Cevherî dedi: onda bir **أُطُم** vardır.

( yahut ) Hayber’in **نَطاةُ**’si: ( özellikle onun hummasıdır ); bunu el-Leys söyledi; bazıları onunla genelleştirdi.

El-Ezherî dedi: Bu bir yanlıştır; **ونَطاةُ**: Hayber’de bir pınardır; onun bazı köylerinin hurmalıklarını sular; o vebalıdır; eş-Şemmâh onu zikretti:
كأَنَّ نَطاةَ خَيْبرَ زَوَّدَتْه
بَكُورُ الوِرْدِ رَيِّثةُ القُلاع
El-Leys zannetti ki o hummanın adıdır; hâlbuki **نَطاةُ** Hayber’de bir pınardır.

Dedim: ez-Zemahşerî ve es-Sâğânî’nin sözü, el-Ezherî’nin sözü gibidir.

El-Cevherî, Kesîr’e ait olarak şu beyti okudu:
حُزِيَتْ لي بحَزْمِ فَيْدَةَ تُحْدَى
كاليَهُودِي مِن نَطاةِ الرِّقالِ
Onun sözü: **حُزِيَتْ** yani kaldırıldı; ve muradı: Yahudî’nin **الرِّقالِ** hurmalığı gibi.

( **وأَنْطَى** ): ( **أَعْطَى** ) hakkında bir lehçedir.

El-Cevherî dedi: O Yemen’in lehçesidir.

Başkası dedi: O Sa‘d b. Bekr’in lehçesidir; ikisini birleştirmek şudur ki: onun ikisine de ait olması caizdir; onu şeyhimiz, eş-Şifâ şerhinden nakletti.

Dedim: O Sa‘d b. Bekr’in lehçesidir; ve Hüzeyl, Ezd, Kays ve Ensâr, sâkin **العَيْن**’ı, **الطاء**’a komşu olduğu zaman **النون** yaparlar; bunun zikri, bu kitabın hutbesinin beşinci maksadında geçmiştir; bunlar, Hüzeyl hariç, Yemen kabilelerindendir; ve Peygamber, Allah ona salât ve selâm etsin, onu şereflendirmiştir; eş-Şa‘bî’nin rivayet ettiğine göre o, Allah ona salât ve selâm etsin, bir adama dedi ki: “**أَنْطِه** şöyle şöyle”; yani ver. Ve başka bir hadiste: “Allah’ın malı sorumludur ve **مُنْطى**dır”; yani verilmiş. Ve dua hadîsinde: “Benim **أَنْطَيْت**’ime engel yoktur.” Ve başka bir hadiste: “**المُنْطِيَةُ** el, aşağı elden hayırlıdır.” Ve Vâil’e yazısında: “**وأَنْطُو الثبَجَة**.” Ve Temîm ed-Dârî’ye yazısında: “Bu, Allah’ın Resûlü’nün, Allah ona salât ve selâm etsin, verdiği şeydir; sonuna kadar.”

Buna **الإِنْطاء الشَّرِيف** adını verirler; o, onun evlatları yanında korunmuştur.

Şeyhimiz dedi: Şâz olarak “İnnâ **أنْطَيْناكَ** el-Kevser” diye okunmuştur.

( **وتَناطَى**: yarıştı ) işte.

( ve ) **تَناطَى**. ( falancayı: onu tecrübe etti ).

Ebû Ubeyd nakletti: **تَناطَيْتُ الرِّجالَ**; onlarla tecrübe kazandım.

( ve ) **تَناطَى** ( sözü: onu ele aldı / üstlendi ), Yemen lehçesi üzere: ( ve ) mânâ ( onu çekiştirdi / birbirine çekti ).

( **والمُناطَاةُ**: çekişme ve uzatma / boy ölçüşmedir ); İbn Sîde’den.

Es-Sıhâh’ta: denilir: **لا تُناطِ الرِّجالَ**; yani onlarla tecrübe kazanma.

( ve ) **المُناطاةُ** ayrıca: ( iki kadının oturması; sonra her birinin, diğerine bir yumak iplik atması; ta ki kumaşı çözgüye koysunlar ); ve daha önce geçti ki **النَّطْوَ** çözgüye koymadır.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**النَّطْوَةُ**: uzak yolculuktur.
**والنِّطاءُ**, kesre ile: uzaklıktır.
Ve **بَلَدٌ مَنْطِيٌّ**: yani uzak.
El-Mufaddal dedi: Arapların deve için bir zeciridir; ürktüğü zaman onu sakinleştirmek için ona söyledikleri: **انْطُ**; böylece sakinleşir; o ayrıca köpeği kışkırtmadır; bitti.
**وأَنْطَى**: sustu.
**والأَنْطاءُ**: عطِيَّات (bağışlar/ihsanlar)dır.
**والنَّطِيُّ**, **غَنِيَ** gibi: ipliktir.
