# نظر (ن-ظ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Korkuluk demektir

- Harfler: ن - ظ - ر
- Kur'an'da: 129 geçiş · 115 ayet · 47 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (47)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَنْظُرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعُلُونَ | Bakarlar | 19 | 19 | [2:210](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:210.md) |
| [فَانْظُرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%92.md) | فَافْعُلْ | Bak; Hemen bak | 13 | 13 | [2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:259.md) |
| [انْظُرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%92.md) | افْعُلْ | Bak | 10 | 9 | [4:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/4:50.md) |
| [فَيَنْظُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَيَفْعُلُوا | Hemen bakarlar | 6 | 6 | [12:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/12:109.md) |
| [يُنْظَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعَلُونَ | Süre tanınırlar | 6 | 6 | [2:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:162.md) |
| [فَانْظُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعُلُوا | Hemen bakın; Bakın | 5 | 5 | [3:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/3:137.md) |
| [تَنْظُرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعُلُونَ | Bakarsınız | 4 | 4 | [2:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:50.md) |
| [يَنْظُرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%8F.md) | يَفْعُلُ | Bakar | 4 | 4 | [3:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/3:77.md) |
| [الْمُنْتَظِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفْتَعِلِينَ | Bekleyenler | 3 | 3 | [7:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:71.md) |
| [الْمُنْظَرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفْعَلِينَ | Süre tanınanlar | 3 | 3 | [7:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:15.md) |
| [انْظُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعُلُوا | Bakın | 3 | 3 | [6:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/6:11.md) |
| [تُنْظِرُونِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90.md) | تُفْعِلُونِ | Bana süre tanımayın | 3 | 3 | [7:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:195.md) |
| [فَانْتَظِرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْتَعِلُوا | Bekleyin; Öyleyse bekleyin | 3 | 3 | [7:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:71.md) |
| [لِلنَّاظِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | لِلْفَاعِلِينَ | Bakanlar için; Bakanlara | 3 | 3 | [7:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:108.md) |
| [مُنْتَظِرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُفْتَعِلُونَ | Bekleyenler | 3 | 3 | [6:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/6:158.md) |
| [نَظَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B8%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | فَعَلَ | Baktı | 3 | 3 | [9:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/9:127.md) |
| [وَانْظُرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%92.md) | وَافْعُلْ | Ve bak | 3 | 2 | [2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:259.md) |
| [فَأَنْظِرْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | فَأَفْعِلْنِي | Bana süre tanı | 2 | 2 | [15:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/15:36.md) |
| [فَلْيَنْظُرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%90.md) | فَلْيَفْعُلْ | Baksın | 2 | 2 | [80:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/80:24.md) |
| [فَلْيَنْظُرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%92.md) | فَلْيَفْعُلْ | Hemen baksın | 2 | 2 | [18:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/18:19.md) |
| [مُنْظَرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | مُفْعَلِينَ | Süre tanınanlar | 2 | 2 | [15:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/15:8.md) |
| [يَنْظُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَفْعُلُوا | Bakarlar; İncelerler | 2 | 2 | [7:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:185.md) |
| [أَنْظُرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%92.md) | أَفْعُلْ | Bakarım | 1 | 1 | [7:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:143.md) |
| [أَنْظِرْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | أَفْعِلْنِي | Bana süre tanı | 1 | 1 | [7:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:14.md) |
| [النَّاظِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Bakanlar | 1 | 1 | [2:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:69.md) |
| [انْتَظِرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْتَعِلُوا | Bekleyin | 1 | 1 | [6:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/6:158.md) |
| [انْظُرُونَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | افْعُلُونَا | Bize bakın | 1 | 1 | [57:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/57:13.md) |
| [انْظُرْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | افْعُلْنَا | Bize bak | 1 | 1 | [2:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:104.md) |
| [سَنَنْظُرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%8F.md) | سَنَفْعُلُ | Bakacağız | 1 | 1 | [27:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/27:27.md) |
| [فَانْظُرِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%90%D9%8A.md) | فَافْعُلِي | Hemen bak | 1 | 1 | [27:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/27:33.md) |
| [فَنَاظِرَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَفَاعِلَةٌ | Hemen bakan | 1 | 1 | [27:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/27:35.md) |
| [فَنَظَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B8%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | فَفَعَلَ | İnceledi | 1 | 1 | [37:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/37:88.md) |
| [فَنَظِرَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَفَعِلَةٌ | Ertelemek | 1 | 1 | [2:280](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:280.md) |
| [فَيَنْظُرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%8E.md) | فَيَفْعُلَ | Hemen bakar | 1 | 1 | [7:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:129.md) |
| [لِنَنْظُرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%84%D9%90%D9%86%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%8E.md) | لِنَفْعُلَ | Bakmamız için | 1 | 1 | [10:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/10:14.md) |
| [مُنْظَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُفْعَلُونَ | Süre tanınanlar | 1 | 1 | [26:203](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/26:203.md) |
| [نَاظِرَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَاعِلَةٌ | Bakan | 1 | 1 | [75:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/75:23.md) |
| [نَاظِرِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Bakanlar | 1 | 1 | [33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/33:53.md) |
| [نَظْرَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B8%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعْلَةً | Bakmak | 1 | 1 | [37:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/37:88.md) |
| [نَنْظُرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%86%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%92.md) | نَفْعُلْ | Bakarız | 1 | 1 | [27:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/27:41.md) |
| [وَانْتَظِرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْتَعِلُوا | Ve bekleyin | 1 | 1 | [11:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/11:122.md) |
| [وَانْتَظِرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%92.md) | وَافْتَعِلْ | Ve bekle | 1 | 1 | [32:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/32:30.md) |
| [وَانْظُرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْعُلُوا | Ve bakın | 1 | 1 | [7:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:86.md) |
| [وَانْظُرْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَافْعُلْنَا | Ve bize bak | 1 | 1 | [4:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/4:46.md) |
| [وَلْتَنْظُرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B8%D9%8F%D8%B1%D9%92.md) | وَلِتَفْعُلْ | Ve baksın | 1 | 1 | [59:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/59:18.md) |
| [يَنْتَظِرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%8F.md) | يَفْتَعِلُ | Bekler | 1 | 1 | [33:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/33:23.md) |
| [يَنْتَظِرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B8%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْتَعِلُونَ | Beklerler | 1 | 1 | [10:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/10:102.md) |

## Mücavir kökler — 126 mücavir (379 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 21 ortak ayet · G² 85 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
2. [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) — 12 ortak ayet · G² 63 · Gezerler
3. [صعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 19 · Yıldırım demektir
4. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 17 ortak ayet · G² 19 · Önce
5. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 8 ortak ayet · G² 18 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
6. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 40 ortak ayet · G² 18 · Kevn, tepe demektir
7. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 20 ortak ayet · G² 14 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
8. [قوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · Kuvvet
9. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · Yiyecek demektir
10. [بغت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D8%AA.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir
11. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 40 ortak ayet · G² 10 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
12. [أرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Misvak ağacıdır
13. [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
14. [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Huff : Devenin kopmuş toynağı demektir
15. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
16. [دمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Dumur (dal) : “Deber” kökünden türemiştir
17. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · Üst
18. [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
19. [رعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Otlak yerdir
20. [غمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Yol, işaret bulunmayan yer
21. [يمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Büyük akarsu
22. [خلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Haliy : Boş arı kovanıdır
23. [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
24. [كيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Tuzak demektir
25. [بيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Biid yumurta demektir
26. [صيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
27. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
28. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
29. [سنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Sin” dişler demektir
30. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 11 ortak ayet · G² 5 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
31. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Rical ayak demektir
32. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Sicim bağıdır
33. [فقه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%82%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kavrarlar
34. [نزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Gerilmiş yay demektir
35. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
36. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
37. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
38. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 9 ortak ayet · G² 3 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
39. [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
40. [مكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Sinek kapan bitki demektir
41. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 8 ortak ayet · G² 3 · Baid uzak demektir
42. [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Dil demektir
43. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 13 ortak ayet · G² 3 · “Yemm” durgun akan su demektir
44. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Örter
45. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Örnek verdi
46. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Ferv “Ferre”ye bak
47. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Kıdr kazandır
48. [جدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Cedle havan tokmağı demektir
49. [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kaldınız
50. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Alet kaldıraç demektir
51. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Umulur
52. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 16 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir
53. [ظلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Gölge demektir
54. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Arka
55. [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
56. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 9 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
57. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
58. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
59. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Söz
60. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B8%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نظر |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md), [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md), [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md), [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Gözü veya aklı belirli bir hedefe çevirip dikkatle odaklanmak, gözetlemek ve vaktini beklemek |
| Çekirdek Özet 2 | Varlık ve olaylar üzerinde ibret, tefekkür, basiret ve araştırma amacıyla zihinsel yöneliş kurmak; nihai hüküm veya vaktin gelmesini intizar etmek |
| Çekirdek Özet 3 | Pasif bir optik algı değil; nesneye yönelme, muhakeme etme, bilgi üretme ve erteleme/süre tanıma (inzar) içeren iradi yönelim süreci |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalın ve gayesiz bir fiziki «gözle bakma» eylemine indirgeyerek Kur'an'daki tefekkür, ibret, araştırma, erteleme ve ilahi lütuf bağlamlarını zedelemek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نظ | Bir şeye odaklanarak dizme, sıralama, tutma ve ardışık ilgi kurma anlamını taşır; nitekim [نظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%85.md) kökünde inci tanelerini bir ipe belli bir düzen ve odaklanmayla ardışık dizme esastır. | ر | Çekirdeğin taşıdığı sıralı ve odaklı ilgi anlamı, insan başı ve zihinsel yönelimi temsil eden ر harfiyle birleşerek dikkatin belirli bir nesneye, zamana veya hedefe bilfiil yöneltilmesi, gözleme ve beklentiye dönüştürülmesini sağlar. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan veya balık; süreklilik, canlılık ve dışa doğru uzanan dikkat akışı. | Zihinsel veya görsel dikkatin kaynaktan hedefe doğru kesintisiz ve odaklı biçimde uzanmasını temsil eder. |
| ظ | Sepet/çit türevi baskın örtü; yoğunlaşma, belirginleşme ve gölgede tutarak koruma (ikiz harf ط imgesinden türetme yoğunlaşma). | Dikkatin dağılmasını engelleyerek bakılan hedefi sınırlandırma, çerçeveye alma ve odağı nesne üzerinde sabitleme hareketidir. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst, bilinç ve karar merkezi. | Eylemin şuursuz bir temas değil; bilinç, akıl, irade ve idrak merkezi olan zihinden yönetilen amaçlı bir yönelim olduğunu gösterir. |
| نظر | Canlı bir dikkatin zihin merkezinden çıkarak hedefe odaklanması ve onu çerçeveleyip incelemesi. | Gözün veya zihnin baş/akıl iradesiyle belli bir nesneye yönelip, dikkatini nesne üzerinde sabitleyerek onda derinleşmesi ve neticeyi beklemesi hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneye gözü dikip dikkatle bakmak, gözetlemek; yüksek bir yerden düşmanı veya tehlikeyi kollamak için kurulan gözetleme yeri ve gözcülük (el-manzara). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü'l-Kays divanında sevgilisinin yurduna dair bekleyişi ve kendisine süre verilmesini ifade eden beytinde bu kök süre tanıma ve bekleme anlamında kullanılmıştır: فإنّكُما إن تَنْظُرَانِيَ ليلةً / من الدَّهر ينفَعْني لدى أمِّ جُندَبِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik çöl hayatında yüksek tepelerdeki gözetleme noktalarına «el-manzara», uzağı ve tehlikeyi dikkatle gözleyip haber veren kimseye «racülün nazûr» denilmesi; ayrıca borçluya süre tanıma anlamında erken dönem kabile içi iktisadi ilişkilerde yer alması. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Dīwānu Imri’il-Qays.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde نظر kökü, özellikle Güney-Batı Sami ve Kuzeybatı Sami alanlarında paralellikler gösteren, görsel algıdan ziyade «odaklanmış gözetleme», «bekleme», «zaman tanıma» ve «koruma amacıyla nöbet tutma» alanlarına kayan bir köktür. Arapça dışındaki dillerde saf görme eylemi için genellikle İbranice *ra'ah* veya Aramice *haza* gibi kökler tercih edilirken, kökün soydaşı olan biçimler gözetleme kulesi, nöbet tutma, dikkat kesilme ve nezaret etme semantiğiyle belirir. Ugaritçe metinlerde *n-ẓ-r* biçiminde muhafaza etme, gözetleme ve koruma fiili olarak karşımıza çıkar; nitekim bu kök Fenike ve İbranice katmanında *naṣar* (נָצַר - beklemek, korumak, dikkatle saklamak, gözetlemek) köküyle fonetik ve semantik bir örtüşme arz eder. Arapçada peltek kalın ظ sesine karşılık İbranicede sad harfinin gelmesi düzenli Sami ses denkliklerindendir. Buradan hareketle kökün kadim Sami çekirdeğinde «gözün salt ışığı algılaması» değil, «bir nesneye veya tehlikeye karşı gözü dikip teyakkuzda durma, koruma, bekleme» anlamının yattığı görülür.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نظر | Gözü dikip bakmak, incelemek, düşünmek (tefekkür), süre tanımak (inzar) ve bekleme (intizar) anlam dallanması. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ugaritçe *n-ẓ-r*, İbranice *naṣar* (נָצַר), Süryanice *nṭar* (ܢܛܪ) | Korumak, gözetlemek, beklemek, nöbet tutmak ve dikkatle muhafaza etmek ekseninde ses ve anlam birliği. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hipotezi | Kökün Doğu ve Çad kollarında zayıf ve spekülatif izleri bulunmakla birlikte sağlam metodolojik veri sınırlıdır. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Arabic-English Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نظر | Anlamlı | Odaklanarak bakmak, gözetlemek, beklemek | Hedef köktür; gözü veya fikri hedefe çevirmeyi, intizarı ve süre vermeyi ifade eder. | Kur'an'da geçer |
| نرظ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte herhangi bir kullanım kaydedilmemiştir (mühmel). | Kur'an'da geçmez |
| ظنر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Harflerin bu dizilişi kullanım dışıdır (mühmel). | Kur'an'da geçmez |
| [ظرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B1%D9%86.md) | Anlamı bulunmayan | Çakmaktaşı veya sert taş parçası | Bazı sözlüklerde çok nadir olarak sert taş parçası (zuran/zirran) için zikredilse de fiil kökü olarak oluşmamıştır. | Kur'an'da geçmez |
| رنظ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Kullanım dışı mühmel diziliştir. | Kur'an'da geçmez |
| رظن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Kullanım dışı mühmel diziliştir. | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نظر | Merkez | İradi bakış, odaklanma, inceleme ve bekleme | Gözü veya aklı kasıtlı olarak hedefe çevirip üzerinde durma ve neticeyi bekleme eylemidir. | Algının iradi yönelişini ve sürecini vurgular; sonuçtan ziyade yönelme eylemidir. |
| [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) | Komşu | İdrak, net görme, basiret ve ayırt etme | نظر yönelmeyi ve bakmayı ifade ederken [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) nesnenin künhüne vararak net biçimde görmeyi ve kavramayı ifade eder. | Körlüğün zıddıdır; görsel veya kalbî kavrayışın tam hasıl olmasıdır. |
| [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) | Komşu | Görsel algı, kanaat, zihinsel kavrayış | [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) doğrudan görme fiilini ve bu fiil neticesinde oluşan kesin fikri/hükmü karşılar. | Bakışın nesnesiyle buluşup zihinde bir hüküm veya görüntü üretmesidir. |
| [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) | Komşu | Hazır bulunma, tanıklık, gözlemleme | [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) olayın bizzat içinde bulunarak, tecrübe ederek görmeyi ve bilmeyi içerir. | Uzaktan yönelme değil, hadiseye doğrudan iştirak ve tanıklıktır. |
| [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) | Komşu | Gözetleme, denetleme, teyakkuz | [رقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D8%A8.md) boynunu uzatarak bir şeyi sürekli kontrol altında tutma ve kollama nüansına sahiptir. | نظر kökünün intizar ve manzara boyutuna yakın duran teyakkuz halidir. |
| [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) | Zıt | Dalgınlık, dikkatsizlik, terk etme | Gözün veya zihnin hakikatten yüz çevirmesi, ilgiyi kesmesi ve uyarılara kayıtsız kalmasıdır. | نظر kökünün gerektirdiği dikkat, odaklanma ve tefekkürün tam yokluğudur. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نظر | Yönelerek bakma, inceleme, süre tanıma, bekleme | Hem gözün hem aklın hedefe çevrilmesini, bekleme ve mühlet vermeyi kapsayan bütüncül kök. | Kesin |
| Latince | Spectare, considerare, intueri | Dikkatle bakmak, incelemek, göz önünde bulundurmak | Spectare ve considerare kökün zihinsel tetkik ve bakış boyutunu karşılar; süre verme anlamı dışarıda kalır. | Güçlü |
| İngilizce | Look, gaze, contemplate, expect, grant respite | Bakmak, tefekkür etmek, beklemek, süre vermek | Look ve contemplate zihinsel/fiziki yönelişi verirken, expect beklemeyi (intizar), respite ise süre tanımayı (inzar) karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Schauen, betrachten, abwarten, Aufschub gewähren | Bakmak, mülahaza etmek, beklemek, tehir etmek | Betrachten tefekkürlü bakışı tam verir; hukuki süre tanıma boyutu için ek fiiller gerekir. | Güçlü |
| Fransızca | Regarder, contempler, attendre, accorder un délai | Bakmak, tefekkür etmek, beklemek, mühlet tanımak | Regarder yönelmeyi, contempler derin tetkiki, accorder un délai ise inzar boyutunu taşır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Gözle fiziki bakış | İradi olarak gözü bir nesneye çevirip bakma | İnsanların boğulan Firavun ordusuna veya gökyüzüne bakışı; Bakara [2:50](https://lisan.digital/tr/ayet/2:50.md), Gāşiye [88:17](https://lisan.digital/tr/ayet/88:17.md) |
| Akli tefekkür ve ibret | Yeryüzünü, geçmiş kavimlerin akıbetini ve kâinatı inceleyip ders çıkarma | İbret ve araştırma emri içeren siyaklar; Âl-i İmrân [3:137](https://lisan.digital/tr/ayet/3:137.md), En'âm [6:11](https://lisan.digital/tr/ayet/6:11.md), Yûnus [10:101](https://lisan.digital/tr/ayet/10:101.md) |
| İntizar (bekleme) | Bir olayın, azabın veya vaktin gelmesini kollama | Tehdit ve meydan okuma bağlamlarında helakin veya zaferin beklenmesi; A'râf [7:71](https://lisan.digital/tr/ayet/7:71.md), Yûnus [10:20](https://lisan.digital/tr/ayet/10:20.md) |
| İnzar (mühlet / süre tanıma) | Cezayı veya borcu erteleme, süre verme | İblis'e mühlet verilmesi veya borçluya vade tanınması; A'râf [7:15](https://lisan.digital/tr/ayet/7:15.md), Bakara [2:280](https://lisan.digital/tr/ayet/2:280.md), Hicr [15:37](https://lisan.digital/tr/ayet/15:37.md) |
| İlahi lütuf ve merhamet | Allah'ın kuluna rahmet nazarıyla bakması, ilgilenmesi | Kıyamet günü inkârcılardan ilahi rahmet ve ilginin kesilmesi; Âl-i İmrân [3:77](https://lisan.digital/tr/ayet/3:77.md) |
| Ahirette doğrudan rü'yet | Müminlerin rablerine perdesiz yönelişi | Cennet ehlinin sevinç ve temaşası; Kıyâme [75:23](https://lisan.digital/tr/ayet/75:23.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Bilgi teorisi (istidlâl) ve Rü'yetullah | Marifetullaha ulaşmada «nazar ve istidlâl»in aklen veya şer'an farz olup olmadığı; Kıyâme [75:23](https://lisan.digital/tr/ayet/75:23.md) çerçevesinde Allah'ın görülmesi meselesi. | Zihnin öncülleri düzenleyerek bilinmeyene ulaşması (istidlâlî tefekkür) ve ahirette engelsiz temaşa. |
| Fıkıh | Borçlar hukuku ve evlilik öncesi hıkuk | Darda olan borçluya mühlet verilmesi («fenazıratün ilâ meysereh») ve evlenilecek kişiye bakma («en-nazar ile'l-mahtûbe») hükümleri. | Hukuki süre tanıma (inzar/tehir) ve meşru sınırlarla çerçevelenmiş fiziki gözlem. |
| Tefsir | Sünnetullah ve afaki âyetler | Geçmiş kavimlerin akıbetine dair seyahat ve gözlem emirlerinin metodolojisi; afak ve enfüsteki delillerin tetkiki. | Tarihsel ve kozmik hadiselerin sebep-sonuç bağlamında ibret nazarıyla okunması. |
| Hadis | Ahlak, teyakkuz ve ibadet | Harama bakıştan sakınma («en-nazaru sehmin»), borçluya süre tanımanın fazileti ve müminin feraseti. | Bakışın kalbe açılan menfez olarak ahlaki denetimi ve muhtaç olana zaman tanıma fazileti. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve marifet | İradi yöneliş ve tefekkür | Taklidi kırmak, tahkiki imana ulaşmak | Dinin temel çağrısı körü körüne kabul değil, kâinata ve tarihe ibretle nazar ederek hakikati bulmaktır. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Gözlem ve rasyonel muhakeme | Veri toplama, hipotez kurma ve teemmül | İlmin başlangıcı sistematik gözlemdir; kök hem deneysel veriye yönelmeyi hem de akli tahlili temsil eder. | Kesin |
| Siyasi | Yönetim ve kamu düzeni | Gözetim, denetim ve teyakkuz | Tehditleri erken tespit ve adaleti sağlama | İdarenin tebaayı gözetmesi (nezaret), tehlikelere karşı yüksek gözetleme mevkileri (manzara) kurmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Borç ve sözleşme hukuku | Vade, erteleme ve mühlet | İflası önleme, üretkenliği ve adaleti koruma | Sıkıntıdaki borçluya süre verilmesi (inzar), sermaye akışının tıkanmasını ve sosyal çöküşü önler. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gözlemcinin etkisi ve yönlü vektör (Focus / Measurement Vector) | Fizikte bir sistemin durumunun gözlemcinin odaklanması ve ölçüm yapmasıyla belirlenmesi; matematikte belirli bir hedefe doğrultulmuş yönlü büyüklük. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hermenötik teemmül ve hukuki erteleme (Moratorium) | Sosyoloji ve felsefede metne veya toplumsal olguya önyargısız odaklanarak anlam üretme; hukukta kriz anında yükümlülüklerin dondurulup süre tanınması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel organ olan gözün bir cisme gelişi güzel bakmasına (salt görme) veya halk dilindeki nazar değmesi/büyü inancına hapsedilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Aklın işletilmesi, delillerin tahlil edilmesi (istidlâl), tarihin tecrübesinden ders alma, ilahi rahmetin muhatabı olma ve darda kalana süre tanıma gibi bilişsel, ahlaki ve hukuki genişlik. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'daki «bakmazlar mı?» («efelâ yenzurûn») çağrılarının kuru bir göz gezdirmeye indirgenmesi; böylece aklî, bilimsel ve felsefi soruşturma emrinin pasifleştirilerek imanın tahkikten taklide düşürülmesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin insanı pasif bir alıcı değil, evreni, tarihi ve nefsini aktif bir gözlemci ve muhakeme edici olarak okumaya çağırdığını gösteren anahtar epistemolojik kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yeryüzünde gezip dolaşmayı ve helak olan kavimlerin akıbetini incelemeyi emreden ayetlerde, kâinatın yaratılışına dair kozmolojik delillerde ve borç hukuku düzenlemelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İmanın akli sorgulamayı dışladığı veya Kur'an'ın afaki hadiselere ilgisiz olduğu yönündeki yanılgıları yıkar; ayrıca gözün görmesi ile kalbin ve aklın ibretle kavraması arasındaki farkı netleştirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Gözü ve dikkati belirli bir noktaya veya ufka dikerek kesintisiz odaklanmak, tehlikeyi kollamak ve gözetleme yerinden gelişmeleri beklemek.
- Soyut anlam: Zihinsel enerjiyi bilinçli olarak bir meseleye yöneltip delilleri tahlil etmek (istidlâl), sonucun olgunlaşması için süre tanımak (inzar) ve hadiselerin nihayetini tefekkürle beklemek.
- Sistematik karşılık: İrade ile yönlendirilen bir bilgi edinme süreci; borç ve adalet ilişkilerinde ise zamansal bir esneklik (vade/mühlet) mekanizması.
- LaTeX modeli: $$N(S, O, t) = \int_{t_0}^{t_0 + \Delta t} \mathbf{u}_{S \to O}(\tau) \, d\tau$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $N$ fonksiyonu nazar sürecini temsil eder. $S$ gözlemci veya düşünen özneyi (süje), $O$ ise dikkat yöneltilen nesneyi, olguyu veya afaki delili gösterir. $\mathbf{u}_{S \to O}$ ifadesi özneden nesneye doğru yönlendirilmiş birim dikkat ve odaklanma vektörüdür. $\Delta t$ parametresi ise bakışın anlık bir temas değil, süreklilik arz eden bir inceleme veya tanınan hukuki mühlet (inzar/intizar) olduğunu ifade eden zaman aralığıdır; integral bu zaman boyunca korunan bilinçli yönelimin toplam idrak veya vade çıktısını gösterir.

## Geçtiği ayetler (115 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B8%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:50.md) — تَنْظُرُونَ

وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ الْبَحْرَ فَأَنْجَيْنَاكُمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ

Meal (IK): Hani, bir de sizin için denizi yarmış, ve sizi kurtarmıştık. Firavun hanedanını da, siz bakıp dururken suda boğmuştuk.

### [Bakara 2:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:55.md) — تَنْظُرُونَ

وَإِذْ قُلْتُمْ يَامُوسَى لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْكُمُ الصَّاعِقَةُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ

Meal (IK): Bir de, hani siz: Ey Musa, biz Allah’ı apaşikar görünceye kadar sana inanmayacağız, demiştiniz de, bakıp dururken sizi yıldırım çarpmıştı.

### [Bakara 2:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:69.md) — النَّاظِرِينَ

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا لَوْنُهَا قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاءُ فَاقِعٌ لَوْنُهَا تَسُرُّ النَّاظِرِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Bizim için Rabbına dua et de onun ne renk olduğunu bize iyice açıklasın. O da: Rabbım diyor ki: O bakanları rahatlatacak sapsarı renkli bir inektir, demişti.

### [Bakara 2:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:104.md) — انْظُرْنَا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوا وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; bizi de dinle, demeyin, bizi de gözet, deyin ve dinleyin. Kafirlere elim bir azab vardır.

### [Bakara 2:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:162.md) — يُنْظَرُونَ

خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

Meal (IK): Onun içinde temelli kalacaklardır. Onlardan ne azab hafifletilir, ne de yüzlerine bakılır.

### [Bakara 2:210](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:210.md) — يَنْظُرُونَ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ فِي ظُلَلٍ مِنَ الْغَمَامِ وَالْمَلَائِكَةُ وَقُضِيَ الْأَمْرُ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ

Meal (IK): Onlar; Allah’ın buluttan gölgeler içinde, meleklerle birlikte kendilerine gelivermesini ve işlerini bitirivermesini mi bekliyorlar? Halbuki bütün işler Allah’a döndürülür.

### [Bakara 2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:259.md) — فَانْظُرْ · وَانْظُرْ

أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَانْظُرْ إِلَى حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Yahut altı üstüne gelmiş bir kasabaya uğrayan kimse gibisini görmedin mi? Allah, bunu ölümünden sonra nasıl diriltecek? dedi. Bunun üzerine Allah, onu yüz sene ölü bıraktı, sonra diriltti. Na kadar kaldın? dedi. O da: Bir gün veya bir günden daha az kaldım, dedi. Hayır, yüz yıl kaldın. Öyle iken yiyeceğine içeçeğine bak; henüz bozulmamış, bir de merkebine bak. Hem seni insanlara bir ibret kılacağız. Kemiklere bak, onları nasıl birleştirip yerli yerine koyuyor ve sonra onlara nasıl et giydiriyoruz? dedi. Bu hal ona apaçık belli olunca: Artık Allah’ın herşeye Kadir olduğunu biliyorum, dedi.

### [Bakara 2:280](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/2:280.md) — فَنَظِرَةٌ

وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Borçlu darda ise, kolaylığa kadar beklemelidir. Eğer bilirseniz, sadaka olarak bağışlamanız sizin için daha hayırlıdır.

### [Ali İmran 3:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/3:77.md) — يَنْظُرُ

إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.

### [Ali İmran 3:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/3:88.md) — يُنْظَرُونَ

خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

Meal (IK): Ebediyyen onun içindedirler. Onlardan azab hafifletilmez ve onlara rahmet nazarıyla bakılmaz.

### [Ali İmran 3:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/3:137.md) — فَانْظُرُوا

قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): Sizden önce neler gelip geçti. Onun için gezin de yalanlayanların sonunun nasıl olduğunu görün.

### [Ali İmran 3:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/3:143.md) — تَنْظُرُونَ

وَلَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَأَنْتُمْ تَنْظُرُونَ

Meal (IK): Gerçekten siz, ölümle karşılaşmadan önce onu arzulamıştınız. İşte onu gördüğünüz halde bakıp duruyorsunuz.

### [Nisa 4:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/4:46.md) — وَانْظُرْنَا

مِنَ الَّذِينَ هَادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَنْ مَوَاضِعِهِ وَيَقُولُونَ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَاسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَرَاعِنَا لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَطَعْنًا فِي الدِّينِ وَلَوْ أَنَّهُمْ قَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاسْمَعْ وَانْظُرْنَا لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَقْوَمَ وَلَكِنْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Yahudilerden öyleleri var ki; kelimeleri yerlerinden değiştirir ve dillerini eğip bükerek ve dine tan ederek; işittik ve karşı geldik, duy, duymaz olası ve bizi güt (raina) derler. Eğer işittik ve itaat ettik, dinle ve bizi gözet demiş olsalardı, onlar için daha iyi olurdu. İşte Allah, inkarları yüzünden onlara la’net etmiştir. Onların ancak pek azı iman eder.

### [Nisa 4:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/4:50.md) — انْظُرْ

انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَكَفَى بِهِ إِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Bir bak; Allah’a karşı nasıl yalan uyduruyorlar? Apaçık bir günah olarak bu, yeter.

### [Maide 5:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/5:75.md) — انْظُرْ

مَا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَأُمُّهُ صِدِّيقَةٌ كَانَا يَأْكُلَانِ الطَّعَامَ انْظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الْآيَاتِ ثُمَّ انْظُرْ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

Meal (IK): Meryem oğlu Mesih, Peygamberden başka bir şey değildir. Ondan önce de peygamberler geçmiştir. Annesi de dosdoğru bir kadındı. İkisi de yemek yerlerdi. Onlara ayetleri nasıl açıkladığımıza bak. Sonra da bak ki; nasıl yüz çeviriyorlar.

### [En'am 6:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/6:8.md) — يُنْظَرُونَ

وَقَالُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ مَلَكٌ وَلَوْ أَنْزَلْنَا مَلَكًا لَقُضِيَ الْأَمْرُ ثُمَّ لَا يُنْظَرُونَ

Meal (IK): Ona bir melek indirmeli değil miydi? dediler. Eğer Biz, bir melek indirseydik; elbette iş bitirilmiş olurdu da sonra kendilerine göz bile açtırılmazdı.

### [En'am 6:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/6:11.md) — انْظُرُوا

قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): De ki: Yeryüzünde gezip dolaşın da sonra bir görün, yalanlayanların sonu nice olmuştur?

### [En'am 6:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/6:24.md) — انْظُرْ

انْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Bak, kendilerine nasıl yalan söylediler? Yalan yere uydurdukları kendilerinden nasıl kayboluverdi?

### [En'am 6:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/6:46.md) — انْظُرْ

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلَى قُلُوبِكُمْ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِهِ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُونَ

Meal (IK): De ki: Bana haber verir misiniz; eğer Allah, kulağınızı, gözlerinizi alır ve kalblerinizin üstüne mühür vurursa; Allah’tan başka onları size getirecek ilah kimdir? Bak, ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz da sonra onlar yüz çeviriyorlar.

### [En'am 6:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/6:65.md) — انْظُرْ

قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ

Meal (IK): De ki: Üstünüzden ve altınızdan size azab göndermeye, sizi fırka fırka yapıp kiminizin hıncını kimine tattırmaya Kadir olan O’dur. Bak; onlar iyice anlasınlar diye ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz.

### [En'am 6:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/6:99.md) — انْظُرُوا

وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ فَأَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًا نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَرَاكِبًا وَمِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِهَا قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ وَجَنَّاتٍ مِنْ أَعْنَابٍ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُشْتَبِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ انْظُرُوا إِلَى ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَيَنْعِهِ إِنَّ فِي ذَلِكُمْ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): O’dur; gökten su indirmiş olan. Onunla her bitkiyi çıkardık. Ondan yeşillikler çıkardık. Ondan yığın yığın taneler, hurmaların tomurcuklarından sarkan salkımlar, birbirine hem benzeyen, hem benzemeyen üzümlerden, zeytinden ve nardan bahçeler yapıp çıkarıyoruz. Meyvesine; bir meyve verdikleri zaman, bir de olgunlaştıkları zaman bakın. Şüphesiz ki bunlarda; iman eden bir kavim için ayetler vardır.

### [En'am 6:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/6:158.md) — يَنْظُرُونَ · انْتَظِرُوا · مُنْتَظِرُونَ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ لَا يَنْفَعُ نَفْسًا إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْرًا قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ

Meal (IK): Onlar; hala kendilerine meleklerin gelmesini, yahut Rabbının gelmesini veya Rabbının ayetlerinden birinin gelmesini mi bekliyorlar? Rabbının ayetleri geldiği gün; kişi daha önceden inanmamış veya imanından bir hayır kazanmamışsa; imanı, ona hiç fayda vermez. De ki: Bekleyin, doğrusu biz de bekleyenlerdeniz.

### [Araf 7:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:14.md) — أَنْظِرْنِي

قَالَ أَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Bana, onların tekrar dirilecekleri güne kadar mühlet ver.

### [Araf 7:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:15.md) — الْمُنْظَرِينَ

قَالَ إِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ

Meal (IK): Buyudu ki: Sen mühlet verilmişlerdensin.

### [Araf 7:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:53.md) — يَنْظُرُونَ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ فَهَلْ لَنَا مِنْ شُفَعَاءَ فَيَشْفَعُوا لَنَا أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Onlar, onun te’vilinden başkasını mı bekliyorlar? Onun te’vilinin geldiği gün; daha önce onu unutmuş olanlar derler ki: Gerçekten Rabbımızın elçileri, bize hakkı getirmiştir. Şimdi bize şefaat edecek var mı ki; şefaat etsin. Yahut geriye çevrilir miyiz ki, yapmış olduğumuzdan başkasını yapalım? Onlar gerçekten kendilerini hüsrana uğratmışlardır. Ve uydurageldikleri şeyler, kendilerinden uzaklaşıp kaybolmuştur.

### [Araf 7:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:71.md) — فَانْتَظِرُوا · الْمُنْتَظِرِينَ

قَالَ قَدْ وَقَعَ عَلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ رِجْسٌ وَغَضَبٌ أَتُجَادِلُونَنِي فِي أَسْمَاءٍ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ مَا نَزَّلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Gerçekten üzerinize Rabbınızdan bir azab, bir gazab hak oldu. Allah onlara, kendinizin ve atalarınızın taptığı bir takım adlar hakkında hiç bir hüccet indirmemişken benimle mücadele mi ediyorsunuz? Bekleyin öyleyse, şüphesiz ben de sizinle beraber bekleyenlerdenim.

### [Araf 7:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:84.md) — فَانْظُرْ

وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ مَطَرًا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Onların üzerine öyle bir yağmur yağdırdık ki; bir bak, işte suçluların sonu nasıl olmuştur.

### [Araf 7:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:86.md) — وَانْظُرُوا

وَلَا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِرَاطٍ تُوعِدُونَ وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِهِ وَتَبْغُونَهَا عِوَجًا وَاذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Ve siz, Allah’a iman edenleri tehdit ederek, Allah’ın yolundan alıkoyarak ve onun eğriliğini isteyerek, her yolun başını tutup oturmayın. Hem hatırlayın ki; siz, vaktiyle pek az idiniz de sizi O, çoğalttı. Ve bakın fesad çıkaranların sonu ne olmuştur.

### [Araf 7:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:103.md) — فَانْظُرْ

ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَظَلَمُوا بِهَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Sonra onların ardından Musa’yı ayetlerimizle Firavun’a ve erkanına gönderdik. Onlar buna karşı haksızlık ettiler. Bir bak ki; fesadçıların sonu nice oldu?

### [Araf 7:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:108.md) — لِلنَّاظِرِينَ

وَنَزَعَ يَدَهُ فَإِذَا هِيَ بَيْضَاءُ لِلنَّاظِرِينَ

Meal (IK): Elini çıkardı, ne görsün; o da bakanlara bembeyaz.

### [Araf 7:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:129.md) — فَيَنْظُرَ

قَالُوا أُوذِينَا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنَا وَمِنْ بَعْدِ مَا جِئْتَنَا قَالَ عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَيَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Dediler ki: Sen, bize gelmezden önce de, geldikten sonra da eziyyet edildik. Dedi ki: Rabbınızın, düşmanınızı yok etmesi ve yeryüzünde sizi onların yerine getirmesi umulur. Ve o zaman nasıl davranacağınıza bakacaktır.

### [Araf 7:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:143.md) — أَنْظُرْ · انْظُرْ

وَلَمَّا جَاءَ مُوسَى لِمِيقَاتِنَا وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ قَالَ لَنْ تَرَانِي وَلَكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَانِي فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَخَرَّ مُوسَى صَعِقًا فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ سُبْحَانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Musa ta’yin ettiğimiz vakitte gelince ve Rabbı onunla konuşunca; dedi ki: Rabbım; bana, kendini göster. Sana bakayım. Buyurdu ki: Beni kat’iyyen göremezsin. Ama dağa bak; eğer o yerinde kalırsa, sen de Beni görürsün. Rabbı dağa tecelli edince; onu paramparça etti ve Musa da baygın düştü. Ayılınca dedi ki: Tenzih ederim Seni, Sana tevbe ettim ve ben, mü’minlerin ilkiyim.

### [Araf 7:185](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:185.md) — يَنْظُرُوا

أَوَلَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ وَأَنْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَدِ اقْتَرَبَ أَجَلُهُمْ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Onlar; göklerin melekutuna, Allah’ın yarattığı herhangi bir şeye ve ecellerinin yaklaşmış olması ihtimaline hiç bakmazlar mı? Bundan sonra artık hangi söze inanacaklar?

### [Araf 7:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:195.md) — تُنْظِرُونِ

أَلَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ يُبْصِرُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا قُلِ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ كِيدُونِ فَلَا تُنْظِرُونِ

Meal (IK): Onların ayakları var mıdır ki onunla yürüsünler? Elleri var mıdır ki onunla tutsunlar? Gözleri var mıdır ki onunla görsünler? Kulakları var mıdır ki onunla işitsinler? De ki: Çağırın ortaklarınızı da, elinizden gelirse, bana tuzak kurun ve göz açtırmayın.

### [Araf 7:198](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/7:198.md) — يَنْظُرُونَ

وَإِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يَسْمَعُوا وَتَرَاهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ

Meal (IK): Onları hidayete çağırsanız; duymazlar bile. Onları sana bakar görürsün; ama görmezler ki.

### [Enfal 8:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/8:6.md) — يَنْظُرُونَ

يُجَادِلُونَكَ فِي الْحَقِّ بَعْدَ مَا تَبَيَّنَ كَأَنَّمَا يُسَاقُونَ إِلَى الْمَوْتِ وَهُمْ يَنْظُرُونَ

Meal (IK): Hak, apaçık meydana çıktıktan sonra bile, sanki göz göre göre ölüme sürükleniyorlarmış gibi seninle mücadele ediyorlardı.

### [Tevbe 9:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/9:127.md) — نَظَرَ

وَإِذَا مَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ هَلْ يَرَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ

Meal (IK): Bir sure indiği zaman; birbirlerine bakarlar ve: Sizi bir kimse görüyor mu? der, sonra dönüp giderler. Allah, onların kalblerini döndürmüştür. Çünkü onlar, anlamazlar güruhudur.

### [Yunus 10:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/10:14.md) — لِنَنْظُرَ

ثُمَّ جَعَلْنَاكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ مِنْ بَعْدِهِمْ لِنَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Sonra onların ardından sizi, nasıl davranacağınıza bakmak için yeryüzünde onların yerine getirdik.

### [Yunus 10:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/10:20.md) — فَانْتَظِرُوا · الْمُنْتَظِرِينَ

وَيَقُولُونَ لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَيْبُ لِلَّهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ

Meal (IK): Ona Rabbından bir ayet indirlmeli değil miydi? derler. De ki: Gayb; ancak Allah’a aittir. Bekleyin, doğrusu ben de sizinle birlikte bekleyenlerdenim.

### [Yunus 10:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/10:39.md) — فَانْظُرْ

بَلْ كَذَّبُوا بِمَا لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Hayır, onlar bilgisini kavrayamadıkları, yorumu kendilerine gelmemiş bir şeyi yalanladılar. Onlardan öncekiler de böyle yalanlamışlardı. Zalimlerin sonunun nasıl olduğuna bir bak.

### [Yunus 10:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/10:43.md) — يَنْظُرُ

وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْظُرُ إِلَيْكَ أَفَأَنْتَ تَهْدِي الْعُمْيَ وَلَوْ كَانُوا لَا يُبْصِرُونَ

Meal (IK): İçlerinde sana bakanlar da vardır. Körlere sen mi yol göstereceksin? Üstelik hiç görmüyorlarsa.

### [Yunus 10:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/10:71.md) — تُنْظِرُونِ

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ يَاقَوْمِ إِنْ كَانَ كَبُرَ عَلَيْكُمْ مَقَامِي وَتَذْكِيرِي بِآيَاتِ اللَّهِ فَعَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْتُ فَأَجْمِعُوا أَمْرَكُمْ وَشُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُنْ أَمْرُكُمْ عَلَيْكُمْ غُمَّةً ثُمَّ اقْضُوا إِلَيَّ وَلَا تُنْظِرُونِ

Meal (IK): Onlara Nuh’un haberini oku. Hani Nuh, kavmine demişti ki: Ey kavmim; aranızda kalmam, Allah’ın ayetlerini hatırlatmam, onlarla öğüt vermem size ağır geliyorsa; ben, Allah’a tevekkül ettim. Siz ve ortaklarınız toplanıp ne yapacağınızı kararlaştırın, içinizde ne tasarlıyorsanız açığa çıkarın, sonra bana mühlet de vermeyerek yapacağınızı yapın.

### [Yunus 10:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/10:73.md) — فَانْظُرْ

فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَجَعَلْنَاهُمْ خَلَائِفَ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ

Meal (IK): Onu yalanladılar; ama Biz, onu ve gemide beraberinde bulunanları kurtardık. Bunları yeryüzünün halifeleri yaptık. Ayetlerimizi yalanlayanları ise suda boğduk. Bir bak uyarılanların sonu nice oldu.

### [Yunus 10:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/10:101.md) — انْظُرُوا

قُلِ انْظُرُوا مَاذَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا تُغْنِي الْآيَاتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): De ki: Göklerde ve yerde neler var, bir bakın. Fakat bunca ayetler ve uyarılar inanmayanlar güruhuna fayda vermez.

### [Yunus 10:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/10:102.md) — يَنْتَظِرُونَ · فَانْتَظِرُوا · الْمُنْتَظِرِينَ

فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلَّا مِثْلَ أَيَّامِ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ قُلْ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ

Meal (IK): Kendilerinden önce geçenlerin başlarına gelen günler gibisinden başkasını mı bekliyorlar? De ki: Bekleyin, ben de sizinle beraber beklemekteyim.

### [Hud 11:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/11:55.md) — تُنْظِرُونِ

مِنْ دُونِهِ فَكِيدُونِي جَمِيعًا ثُمَّ لَا تُنْظِرُونِ

Meal (IK): Hepiniz birlikte tuzak kurun bana. Sonra da hiç müsade etmeyin.

### [Hud 11:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/11:122.md) — وَانْتَظِرُوا · مُنْتَظِرُونَ

وَانْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ

Meal (IK): Bekleyin, biz de bekleyeceğiz.

### [Yusuf 12:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/12:109.md) — فَيَنْظُرُوا

وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Senden önce gönderdiğimiz elçiler de ancak kasabalar halkından, kendilerine vahyettiğimiz birtakım erkeklerdi. Yeryüzünde dolaşmıyorlar mı ki; görsünler kendilerinden önce geçenlerin akıbetlerinin nasıl olduğunu. İttika edenler için ahiret yurdu elbette daha hayırlıdır. Hala akıllanmayacak mısınız?

### [Hicr 15:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/15:8.md) — مُنْظَرِينَ

مَا نُنَزِّلُ الْمَلَائِكَةَ إِلَّا بِالْحَقِّ وَمَا كَانُوا إِذًا مُنْظَرِينَ

Meal (IK): Biz, melekleri ancak hak ile indiririz. O zaman da kendilerine mühlet verilmez.

### [Hicr 15:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/15:16.md) — لِلنَّاظِرِينَ

وَلَقَدْ جَعَلْنَا فِي السَّمَاءِ بُرُوجًا وَزَيَّنَّاهَا لِلنَّاظِرِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, gökte burçlar yaptık ve onları bakanlar için donattık.

### [Hicr 15:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/15:36.md) — فَأَنْظِرْنِي

قَالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Rabbım; beni hiç olmazsa tekrar dirilecekleri güne kadar ertele,

### [Hicr 15:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/15:37.md) — الْمُنْظَرِينَ

قَالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Şüphesiz sen ertelenenlerdensin.

### [Nahl 16:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/16:33.md) — يَنْظُرُونَ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ كَذَلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Onlar, kendilerine meleklerin veya Rabbının emrinin gelmesini mi bekliyorlar? Onlardan öncekiler de böyle yapmışlardı. Allah onlara zulmetmedi, fakat onlar kendilerine zulmediyorlardı.

### [Nahl 16:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/16:36.md) — فَانْظُرُوا

وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ وَمِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلَالَةُ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; her ümmete: Allah’a ibadet edin ve putlardan kaçının, diye peygamberler göndermişizdir. Allah, içlerinden kimini hidayete erdirdi. Kimi de sapıklığı hak etti. Şimdi yeryüzünde gezin de; peygamberleri yalanlayanların sonunun nasıl olduğunu görün.

### [Nahl 16:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/16:85.md) — يُنْظَرُونَ

وَإِذَا رَأَى الَّذِينَ ظَلَمُوا الْعَذَابَ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

Meal (IK): O zalimler azabı görünce; onlardan ne hafifletilir, ne de mühlet verilir.

### [İsra 17:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/17:21.md) — انْظُرْ

انْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَلَلْآخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجَاتٍ وَأَكْبَرُ تَفْضِيلًا

Meal (IK): Bak, nasıl onların bir kısmını bir kısmına üstün kıldık. Elbetteki ahiret; dereceler bakımından da büyüktür, üstünlük bakımından da.

### [İsra 17:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/17:48.md) — انْظُرْ

انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ فَضَلُّوا فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا

Meal (IK): Bak, sana nasıl misaller veriyorlar. Bunun için dalalete düşmüşlerdir. Ve bir daha yol bulamamaktadırlar.

### [Kehf 18:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/18:19.md) — فَلْيَنْظُرْ

وَكَذَلِكَ بَعَثْنَاهُمْ لِيَتَسَاءَلُوا بَيْنَهُمْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالُوا رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثْتُمْ فَابْعَثُوا أَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هَذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنْظُرْ أَيُّهَا أَزْكَى طَعَامًا فَلْيَأْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ وَلْيَتَلَطَّفْ وَلَا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَدًا

Meal (IK): Böylece, birbirine sorsunlar diye onları uyandırdık. İçlerinden biri; ne kadar kaldınız? dedi. Bir gün veya daha az bir müddet kaldık, dediler. Ne kadar kaldığınızı Rabbınız daha iyi bilendir. Şimdi siz, birinizi paranızla şehre gönderin de yiyeceklere baksın, hangisi daha temiz ise ondan size getirsin. Orada nazik davransın da sakın sizi kimseye duyurmasın, dediler.

### [Taha 20:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/20:97.md) — وَانْظُرْ

قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لَا مِسَاسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِدًا لَنْ تُخْلَفَهُ وَانْظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفًا لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِّ نَسْفًا

Meal (IK): Dedi ki: Haydi git, doğrusu hayatta artık; bana dokunmayın, demenden başka yapacağın bir şey yoktur. Bir de senin için hiç kaçamayacağın bir ceza günü var. Sarılıp durduğun üstüne düşüp tapındığın ilahına bak; yemin olsun ki; biz onu yakacağız, sonra da parçaparça edip denize atacağız.

### [Enbiya 21:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/21:40.md) — يُنْظَرُونَ

بَلْ تَأْتِيهِمْ بَغْتَةً فَتَبْهَتُهُمْ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ رَدَّهَا وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

Meal (IK): Doğrusu o aniden gelecek ve onları şaşırtacaktır. Artık onu geri çevirmeye güçleri yetmeyecektir. Ve onlara mühlet de verilmeyecektir.

### [Hac 22:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/22:15.md) — فَلْيَنْظُرْ

مَنْ كَانَ يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ فَلْيَنْظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ مَا يَغِيظُ

Meal (IK): Kim, dünyada ve ahirette Allah’ın ona yardım etmeyeceğini sanıyorsa; bir sebeple göğe tırmansın sonra kessin de bir düşünsün bakalım; bu hilesi kendisini öfkelendiren şeye engel olabilir mi?

### [Furkan 25:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/25:9.md) — انْظُرْ

انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ فَضَلُّوا فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا

Meal (IK): Bir bak; sana nasıl misaller getirip saptılar. Bir daha yol bulamazlar.

### [Şuara 26:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/26:33.md) — لِلنَّاظِرِينَ

وَنَزَعَ يَدَهُ فَإِذَا هِيَ بَيْضَاءُ لِلنَّاظِرِينَ

Meal (IK): Elini çıkardı, bir de ne görsün; bakanlara bembeyazdır.

### [Şuara 26:203](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/26:203.md) — مُنْظَرُونَ

فَيَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنْظَرُونَ

Meal (IK): O zaman derler ki: Acaba bekletilemez miyiz?

### [Neml 27:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/27:14.md) — فَانْظُرْ

وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Gönülleri kesin olarak kabul ettiği halde, zulüm ve kibirle bunları bile bile inkar ettiler. Bozguncuların sonunun nasıl olduğuna bir bak.

### [Neml 27:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/27:27.md) — سَنَنْظُرُ

قَالَ سَنَنْظُرُ أَصَدَقْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Bakalım, doğru mu söyledin, yoksa yalancılardan mı oldun?

### [Neml 27:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/27:28.md) — فَانْظُرْ

اذْهَبْ بِكِتَابِي هَذَا فَأَلْقِهْ إِلَيْهِمْ ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانْظُرْ مَاذَا يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Şu yazımı götür, kendilerine bırak. Sonra bir yana çekil, bak; neye dönecekler.

### [Neml 27:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/27:33.md) — فَانْظُرِي

قَالُوا نَحْنُ أُولُو قُوَّةٍ وَأُولُو بَأْسٍ شَدِيدٍ وَالْأَمْرُ إِلَيْكِ فَانْظُرِي مَاذَا تَأْمُرِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Biz, güçlü kimseler ve zorlu savaş adamlarıyız. Emirse senindir, sen emretmene bak.

### [Neml 27:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/27:35.md) — فَنَاظِرَةٌ

وَإِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِمْ بِهَدِيَّةٍ فَنَاظِرَةٌ بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ

Meal (IK): Ben, onlara bir hediyye göndereyim de elçilerin ne ile döneceklerine bakayım.

### [Neml 27:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/27:41.md) — نَنْظُرْ

قَالَ نَكِّرُوا لَهَا عَرْشَهَا نَنْظُرْ أَتَهْتَدِي أَمْ تَكُونُ مِنَ الَّذِينَ لَا يَهْتَدُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Onun tahtını değişikliğe uğratın, bir bakalım hidayeti bulabilecek mi, yoksa bulamayanlardan mı olacak?

### [Neml 27:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/27:51.md) — فَانْظُرْ

فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ مَكْرِهِمْ أَنَّا دَمَّرْنَاهُمْ وَقَوْمَهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Düzenlerinin sonunun nice olduğuna bir bak. Biz; onları ve kavimlerini toptan yerle bir ettik.

### [Neml 27:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/27:69.md) — فَانْظُرُوا

قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): De ki: Yeryüzünde gezinin de suçluların sonunun nasıl olduğunu görün.

### [Kasas 28:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/28:40.md) — فَانْظُرْ

فَأَخَذْنَاهُ وَجُنُودَهُ فَنَبَذْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Biz de onu ve askerlerini yakalayıp suya attık. Zalimlerin sonunun nasıl olduğuna bir bak.

### [Ankebut 29:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/29:20.md) — فَانْظُرُوا

قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): De ki: Yeryüzünde gezip dolaşın da Allah’ın yaratmaya nasıl başladığını bir görün. İşte Allah; yeni bir ahiret hayatını da tekrar yaratacaktır. Muhakkak ki Allah; her şeye kadirdir.

### [Rum 30:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/30:9.md) — فَيَنْظُرُوا

أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَأَثَارُوا الْأَرْضَ وَعَمَرُوهَا أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهَا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Onlar; yeryüzünde dolaşıp gezmezler mi ki, kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görsünler. Onlat, kendilerinden daha kuvvetliydiler. Toprağı altüst etmişler ve onu kendilerinden daha çok imar etmişlerdi. Peygamberleri onlara nice açık deliller getirmişti. Demek Allah onlara zulmetmiyordu. Ama onlar kendilerine zulmediyorlardı.

### [Rum 30:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/30:42.md) — فَانْظُرُوا

قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلُ كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُشْرِكِينَ

Meal (IK): De ki: Yeryüzünde gezip dolaşın da daha önce geçenlerin akıbetinin nasıl olduğunu görün. Onların çoğu müşrik idiler.

### [Rum 30:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/30:50.md) — فَانْظُرْ

فَانْظُرْ إِلَى آثَارِ رَحْمَةِ اللَّهِ كَيْفَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ ذَلِكَ لَمُحْيِي الْمَوْتَى وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Allah’ın rahmetinin belirtilerine bir baksana. Toprağı öldükten sonra nasıl diriltiyor? İşte O; bütün ölüleri de muhakkak diriltecek. O; her şeye kadirdir.

### [Secde 32:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/32:29.md) — يُنْظَرُونَ

قُلْ يَوْمَ الْفَتْحِ لَا يَنْفَعُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِيمَانُهُمْ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ

Meal (IK): De ki: Fetih günü o kafirlere imanları fayda vermeyecek ve onlara bakılmayacak.

### [Secde 32:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/32:30.md) — وَانْتَظِرْ · مُنْتَظِرُونَ

فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَانْتَظِرْ إِنَّهُمْ مُنْتَظِرُونَ

Meal (IK): Bırak onları ve bekle. Zaten onlar da beklemektedir.

### [Ahzab 33:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/33:19.md) — يَنْظُرُونَ

أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ فَإِذَا جَاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ كَالَّذِي يُغْشَى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ أُولَئِكَ لَمْ يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا

Meal (IK): Size karşı cimridirler. Korku geldiği zaman, görürsün ki onlar üstüne ölüm baygınlığı çökmüş gibi gözleri dönerek sana bakarlar. Korku gidince de iyiliğinizi çekemeyerek, sivri dilleriyle sizi incitirler. İşte onlar, inanmamışlardır. Bunun için de Allah yaptıklarını boşa çıkarmıştır. Bu, Allah için pek kolaydır.

### [Ahzab 33:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/33:23.md) — يَنْتَظِرُ

مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا

Meal (IK): Mü’minlerden öyle erler vardır ki; Allah’a verdikleri ahde sadakat göstermişlerdir. Kimi bu uğurda canını verdi, kimi de beklemektedir. Ve onlar, hiç bir değiştirme ile değiştirmediler.

### [Ahzab 33:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/33:53.md) — نَاظِرِينَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا

Meal (IK): Ey iman edenler; Peygamber’in evlerine yemeğe çağrılmaksızın ve vakitli vakitsiz girmeyin. Ama davet olunursanız; girin ve yemeği yeyince de lafa dalmadan dağılın. Bu haliniz, Peygamber’i üzüyordu, o da size bir şey söylemeye çekiniyordu. Allah ise hakkı söylemekten çekinmez. Peygamber’in eşlerinden bir şey istediğinizde; onu perde arkasından isteyin. Bu; sizin kalbleriniz için de, onların kalbleri için de daha temizdir. Allah’ın Rasulünü üzmeniz ve ondan sonra eşlerini nikahlamak asla caiz değildir. Çünkü bu; Allah katında büyük bir günahtır.

### [Fatır 35:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/35:43.md) — يَنْظُرُونَ

اسْتِكْبَارًا فِي الْأَرْضِ وَمَكْرَ السَّيِّئِ وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّةَ الْأَوَّلِينَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَحْوِيلًا

Meal (IK): Yeryüzünde büyüklenerek ve kötü düzen kurarak. Halbuki kötü düzen ancak ehline zarar verir. Öncekilerin sünnetlerini görmezler mi? Sen, Allah’ın sünnetinde bir değişiklik bulamazsın. Sen, Allah’ın sünnetinde bir başkalaşma da bulamazsın.

### [Fatır 35:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/35:44.md) — فَيَنْظُرُوا

أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَكَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَيْءٍ فِي السَّمَوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ إِنَّهُ كَانَ عَلِيمًا قَدِيرًا

Meal (IK): Yeryüzünde gezip dolaşmazlar mı ki; kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görsünler. Hem onlar, kendilerinden daha da kuvvetliydiler. Göklerde de yerde de Allah’ı aciz bırakacak hiç bir şey yoktur. Şüphesiz ki O; Alim, Kadir olandır.

### [Yasin 36:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/36:49.md) — يَنْظُرُونَ

مَا يَنْظُرُونَ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً تَأْخُذُهُمْ وَهُمْ يَخِصِّمُونَ

Meal (IK): Onlar; sadece bir tek çığlığı beklerler ki çekişip dururlarken o, ansızın kendilerini yakalayıverir.

### [Saffat 37:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/37:19.md) — يَنْظُرُونَ

فَإِنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ فَإِذَا هُمْ يَنْظُرُونَ

Meal (IK): O, sadece bir tek çığlıktır ki onların birden bire gözleri açılıverecektir.

### [Saffat 37:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/37:73.md) — فَانْظُرْ

فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ

Meal (IK): Bir bak; uyarılanların akıbeti nice oldu.

### [Saffat 37:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/37:88.md) — فَنَظَرَ · نَظْرَةً

فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ

Meal (IK): Derken yıldızlara bir göz atarak baktı.

### [Saffat 37:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/37:102.md) — فَانْظُرْ

فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَابُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَاأَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): O, kendisinin yanısıra yürümeye başlayınca dedi ki: Oğulcuğum; doğrusu ben, rüyada iken seni boğazladığımı görüyorum. Bir bak, ne dersin? O da dedi ki: Babacığım; sana emrolunanı yap. İnşallah beni sabredenlerden bulursun.

### [Sad 38:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/38:15.md) — يَنْظُرُ

وَمَا يَنْظُرُ هَؤُلَاءِ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً مَا لَهَا مِنْ فَوَاقٍ

Meal (IK): Bunlar, bir tek çığlık beklemektedirler ki, onun bir an bile gecikmesi yoktur.

### [Sad 38:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/38:79.md) — فَأَنْظِرْنِي

قَالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Rabbım, diriltilecekleri güne kadar beni ertele.

### [Sad 38:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/38:80.md) — الْمُنْظَرِينَ

قَالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Sen, şüphesiz ertelenensin,

### [Zümer 39:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/39:68.md) — يَنْظُرُونَ

وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَى فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنْظُرُونَ

Meal (IK): Ve Sur’a üflenmiştir. Artık Allah’ın dilediği bir yana, göklerde olanlar ve yerde olanlar baygın düşmüştür. Sonra ona bir daha üflenmiş ve bir de bakacaksın ki ayakta bakınıp duruyorlar.

### [Mü'min 40:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/40:21.md) — فَيَنْظُرُوا

أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ كَانُوا مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ

Meal (IK): Yeryüzünde gezip dolaşmadılar mı ki; kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görsünler? Onlar; kendilerinden daha kuvvetli ve yeryüzünde daha çok eser bırakan kimselerdi. Allah; onları günahlarıyla yakalayıverdi. Allah’a karşı onları koruyan yoktur.

### [Mü'min 40:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/40:82.md) — فَيَنْظُرُوا

أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَأَشَدَّ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الْأَرْضِ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Yeryüzünde gezip dolaşmazlar mı ki; kendilerinden öncekilerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görsünler. Hem onlar; kendilerinden daha çok, daha kuvvetli ve yeryüzünde daha sağlam eser bırakan kimselerdi. Ama kazandıkları onlara bir fayda sağlamamıştı.

### [Şura 42:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/42:45.md) — يَنْظُرُونَ

وَتَرَاهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا خَاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ وَقَالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخَاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَلَا إِنَّ الظَّالِمِينَ فِي عَذَابٍ مُقِيمٍ

Meal (IK): Ve onları ateşe sunulurken zilletten başları öne eğilmiş, göz ucuyla gizli gizli çevreye bakarken göreceksin. İman etmiş olanlar da derler ki: Hüsranda olanlar; kıyamet günü kendilerini de, ailelerini de hüsranda bırakanlardır. İyi bilin ki; zalimler muhakkak sürekli bir azab içindedirler.

### [Zuhruf 43:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/43:25.md) — فَانْظُرْ

فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): Biz de onlardan intikam aldık. Yalanlayanların sonunun nasıl olduğuna bir bak.

### [Zuhruf 43:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/43:66.md) — يَنْظُرُونَ

هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Onlar, farkında değillerken kendilerine ansızın o saatın gelmesini mi bekliyorlar?

### [Duhan 44:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/44:29.md) — مُنْظَرِينَ

فَمَا بَكَتْ عَلَيْهِمُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ وَمَا كَانُوا مُنْظَرِينَ

Meal (IK): Gök ve yer onların helakine ağlamadı. Ve onlar, mühlet verilenler de olmadı.

### [Muhammed 47:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/47:10.md) — فَيَنْظُرُوا

أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ دَمَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَلِلْكَافِرِينَ أَمْثَالُهَا

Meal (IK): Yeryüzünde dolaşmazlar mı, kendilerinden öncekilerin akibetlerinin nasıl olduğuna baksınlar. Allah onları yere batırmıştır. Ve kafirlere de bunun benzeri vardır.

### [Muhammed 47:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/47:18.md) — يَنْظُرُونَ

فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً فَقَدْ جَاءَ أَشْرَاطُهَا فَأَنَّى لَهُمْ إِذَا جَاءَتْهُمْ ذِكْرَاهُمْ

Meal (IK): Onlar, kıyamet saatının ansızın kendilerine gelip çatmasından başka bir şey mi bekliyorlar? Şüphesiz onun alametleri gelmiştir. Kendilerine gelip çatınca öğüt almaları neye yarar?

### [Muhammed 47:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/47:20.md) — يَنْظُرُونَ · نَظَرَ

وَيَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا لَوْلَا نُزِّلَتْ سُورَةٌ فَإِذَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْكَمَةٌ وَذُكِرَ فِيهَا الْقِتَالُ رَأَيْتَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ نَظَرَ الْمَغْشِيِّ عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَأَوْلَى لَهُمْ

Meal (IK): İman etmiş olanlar; bir sure indirilmeli değil miydi? derler. Fakat muhkem bir sure indirilip de orada muharebe zikrolununca; kalblerinde hastalık olanların, ölüm korkusundan bayılmış kimselerin bakışları gibi sana baktıklarını görürsün. Bu, onlar için daha evladır.

### [Kaf 50:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/50:6.md) — يَنْظُرُوا

أَفَلَمْ يَنْظُرُوا إِلَى السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا وَزَيَّنَّاهَا وَمَا لَهَا مِنْ فُرُوجٍ

Meal (IK): Üstlerindeki göğe hiç bakmazlar mı? Onu nasıl bina etmiş ve nasıl donatmışız? Onda hiç bir çatlak da yoktur.

### [Zariyat 51:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/51:44.md) — يَنْظُرُونَ

فَعَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ وَهُمْ يَنْظُرُونَ

Meal (IK): Onlar ise Rabblarının emrine başkaldırmışlardı, buyruğundan çıkmışlardı. Bunun üzerine kendilerini göz göre göre yıldırım çarpmıştı.

### [Vakıa 56:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/56:84.md) — تَنْظُرُونَ

وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ تَنْظُرُونَ

Meal (IK): O vakit görürsünüz siz.

### [Hadid 57:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/57:13.md) — انْظُرُونَا

يَوْمَ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ لِلَّذِينَ آمَنُوا انْظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ قِيلَ ارْجِعُوا وَرَاءَكُمْ فَالْتَمِسُوا نُورًا فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بَابٌ بَاطِنُهُ فِيهِ الرَّحْمَةُ وَظَاهِرُهُ مِنْ قِبَلِهِ الْعَذَابُ

Meal (IK): O gün; münafık erkeklerle münafık kadınlar, iman edenlere: Bekleyin bizi; ışığınızdan faydalanalım, diyeceklerdir. Onlara: Dönün, arkanıza da bir ışık arayın, denilir. Nihayet onların arasına kapısının içinde rahmet, dışında azab olan bir sur çekilir.

### [Haşr 59:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/59:18.md) — وَلْتَنْظُرْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’tan korkun. Ve herkes, yarın için ne hazırladığına bir baksın. Allah’tan korkun, şüphesiz ki Allah; işlediklerinizden haberdardır.

### [Müddessir 74:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/74:21.md) — نَظَرَ

ثُمَّ نَظَرَ

Meal (IK): Sonra baktı.

### [Kıyamet 75:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/75:23.md) — نَاظِرَةٌ

إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ

Meal (IK): Rabblarına bakacaklardır.

### [Nebe 78:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/78:40.md) — يَنْظُرُ

إِنَّا أَنْذَرْنَاكُمْ عَذَابًا قَرِيبًا يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ يَدَاهُ وَيَقُولُ الْكَافِرُ يَالَيْتَنِي كُنْتُ تُرَابًا

Meal (IK): Biz, sizi yakın bir azabla uyardık. O gün; kişi elleriyle sunduğuna bakacak. Ve kafir: Keşki ben, toprak olsaydım, diyecektir.

### [Abese 80:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/80:24.md) — فَلْيَنْظُرِ

فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ إِلَى طَعَامِهِ

Meal (IK): Öyle ya insan yiyeceğine bir baksın.

### [Mutaffifun 83:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/83:23.md) — يَنْظُرُونَ

عَلَى الْأَرَائِكِ يَنْظُرُونَ

Meal (IK): Tahtlar üzerinde temaşa ederler.

### [Mutaffifun 83:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/83:35.md) — يَنْظُرُونَ

عَلَى الْأَرَائِكِ يَنْظُرُونَ

Meal (IK): Tahtlar üzerinde, bakarak,

### [Tarık 86:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/86:5.md) — فَلْيَنْظُرِ

فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسَانُ مِمَّ خُلِقَ

Meal (IK): Şu halde insan bir baksın, neden yaratılmıştır?

### [Gaşiye 88:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/ayet/88:17.md) — يَنْظُرُونَ

أَفَلَا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ

Meal (IK): Onlar deveye bakmazlar mı, nasıl yaratılmıştır?

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Korkuluk demektir. Nazar bakmak, re’y ise görmek anlamındadır. Re’y derinlemesine görmek, nazar genişlemesine görmek, basar uzağı görmek, şuhud ise içinde bulunmak, her yönüyle görmek demektir. Raye, uzaktan görülebilen işaret demektir. “Basar” göz demektir. “Nazar” korkuluk demektir. Nazar bakmak, re’y ise görmek anlamındadır. Re’y derinlemesine görmek, nazar genişlemesine görmek, basar uzağı görmek, şuhud ise içinde bulunmak, her yönüyle görmek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الظاء والراء والنون معهما
ن ظ ر يستعمل فقط
نظر:
نَظَرَ إليه ينظرُ نَظَراً، ويجوز التخفيف في المصدر تحمله على لفظ العامّة في المصادر، وتقول: نَظَرُتُ إلى كذا وكذا من نَظَر العين ونَظَر القلب.
وقوله تعالى: "ولا ينظُرُ إليهم يوم القيامة، أي لا يَرحَمُهم.
وقد تقول العرب: نَظَرْت لكَ، أي عطفت عليك بما عندي، وقال الله -عزّ وجَلَّ: "لا ينظُرُ إليهم"، ولم يَقُلْ: لا ينظُرُ لهم فيكون بمعنى التَّعَطُّف.
ورجلٌ نَظُورٌ: لا يغفَلُ عن النظر إلى ما أهَمَّه.
والمَنْظَرةُ: موضع في رأسِ الجَبَل فيه رَقيب يحرُسُ أصحابَه من العَدوِّ.
ومَنْظَرةُ الرجلِ: مَرْآته إذا نَظَرْتَ إليه أعجَبَكَ أو ساءَكَ، وتقول: إِنّه لَذو مَنْظَرِةٍ بلا مَخَبَرةٍ.
والمَنْظَر مصدر كالنَّظَر، وإن فلاناً لفي مَنظَرٍ ومَسْمَع أي فيما أحَبَّ النَظَرَ إليه والاستِماع، قال:
لقد كنتُ عن هذا المَقام بمَنظَرٍ
أي بمَعزلٍ فيما أحبَبت.
وقال أو زُبَيْد لغَلامه وكانَ في خَفْضٍ ودَعَةٍ، فقاتَلَ حَيّاً من الأراقِم فقُتِلَ:
قد كنتَ في منظَرٍ ومُسْتَـمَـعٍ		عن نَصْر بَهْراءَ غيرَ ذي فَرَسِ
والمَنْظَر: الشيءُ الذي يعجبُ الناظرَ إذا نَظَرَ إليه فسَرَّه.
وتقول العرب: إِنَّ فلاناً لشديدُ الناظر إذا كان بَريئاً من التُّهمة، ينظُرُ بمِلءِ عَينَيه، وشديد الكاهل أي منيع الجانب.
والنَّظرة من الجِنِّ تُصيبُ الإنسانَ مثلَ الخَطْفة، ونُظِرَ فلانٌ: أصابته نَظرةٌ فهو منظورٌ.
ونَظارِ كقولك انتظِرْ، اسمٌ وُضِعَ في موضِع الأمر.
وناظرُ العَين: النقطةُ السوداءُ الخالصةُ في جَوف سواد العين، وبها يَرى الناظرُ ما يَرَى.
ونظيرُ الشيء: مِثُلُه لأنّه إذا نُظِرَ إليهما كأنّهما سواءٌ في المَنْظر وفي التأنيث نظيرةٌ، وجمعه نَظِائرُ، وتقول: ما كان هذا نَظيراً لهذا، ولقد انظَرَ به وما كان خطيراً، ولقد أخْطَرَ به.
ويقول القائل للمُؤَمَّل يرجوه: إِنَّما انظُرُ إل اللَّهِ ثُمَّ إليكَ، أي أتَوقَّع فضْلَ اللَّهِ ثم فضْلَكَ.
ونَظَرْتُ فلاناً وانتَظَرْتُه بمعنىّ، فإذا قلتَ: انتظرت فلم يُجاوزْكَ فعلَه فمعناه وقَفْت وتَمَهَّلْت ونحو ذلك.
وتقول: انظُرني يا فلانُ، أي استَمِعْ إليَّ، وكذلك قوله تعالى: "وقولوا انظُرْنا".
ويقول المتكلِّم لِمن يُعْجِلُه: انظُرني ابتَلِع رِيقي.
وبَعَثَ فلان شيئاً فأنظَرْتُه، أي أنشَأْتُه، والاسم منه النَّظِرة.
واشتريته بنَظِرةٍ أي بانتظار، وقوله -جلَّ وعَزَّ- "فنَظِرة إلى مَيْسُرةٍ"، أي إِنظار.
واستَنْظَرَ المُشتَري فلاناً: سَأَلَه النَّظِرةَ.
والتَنَظرُّ: تَوَقُّع من ينتَظِره.
وبفلانٍ نَظرة، أي سُوءُ هَيْئةٍ.
والمناظَرَة: أن تُناظِرَ أخاكَ في أمرٍ إذا نَظَرْتُما في مَعاً كيف تَأْتِيانِه?.

##### Türkçe

باب **الظاء** ve**الراء** ve**النون** onlarla birlikte
**ن ظ ر** yalnızca kullanılır.
**نظر**:
**نَظَرَ** ona, **ينظرُ** **نَظَراً**; ve masdarda hafifletme câizdir; onu, masdarlarda avâmın lafzına hamledersin; ve dersin ki: **نَظَرُتُ** şuna şuna, gözün bakışından ve kalbin bakışından.
Ve O’nun sözü (yüce): "ولا ينظُرُ إليهم يوم القيامة"، yani onlara merhamet etmez.
Ve Araplar diyebilir: **نَظَرْت لكَ**، yani yanımdakiyle sana şefkat ettim; ve Allah (azîz ve celîl) dedi: "لا ينظُرُ إليهم"، ve demedi: لا ينظُرُ لهم; böylece şefkat manasında olurdu.
Ve bir adam **نَظُورٌ**: kendisini ilgilendiren şeye bakmaktan gafil olmaz.
Ve **المَنْظَرةُ**: dağın başında bir yer; onda bir gözcü vardır, sahiplerini düşmandan korur.
Ve adamın **مَنْظَرةُ**: aynasıdır; ona baktığında seni hayran bırakır yahut seni kötü eder; ve dersin: Şüphesiz o, tecrübe olmaksızın bir **مَنْظَرِةٍ** sahibidir.
Ve **المَنْظَر** masdardır, **النَّظَر** gibi; ve şüphesiz falan kimse bir **مَنظَرٍ** ve **مَسْمَع** içindedir, yani ona bakmayı ve dinlemeyi sevdiği şey içindedir; dedi ki:
لقد كنتُ عن هذا المَقام بمَنظَرٍ
yani sevdiğim şey içinde bir uzak yerde.
Ve dedi ki, yahut **زُبَيْد** kölesine; o alçaklık ve rahatlık içindeydi; sonra **الأراقِم**’den bir kabileyle savaştı da öldürüldü:
قد كنتَ في منظَرٍ ومُسْتَـمَـعٍ		عن نَصْر بَهْراءَ غيرَ ذي فَرَسِ
Ve **المَنْظَر**: bakanın ona baktığında hoşuna giden, onu sevindiren şey.
Ve Araplar der: Şüphesiz falan kimse ithamdan beri olduğunda **شديدُ الناظر**’dır; iki gözünün dolusuyla bakar; ve **شديد الكاهل** yani tarafı sağlam.
Ve cinlerden **النَّظرة** insana bir kapma gibi isabet eder; ve **نُظِرَ** falan: ona bir bakış isabet etti; o da **منظورٌ**dur.
Ve **نَظارِ** senin “**انتظِرْ**” demen gibi; emir yerinde konulmuş bir isimdir.
Ve gözün **ناظرُ العَين**’i: gözün siyahlığının içinde saf siyah noktadır; bakan onunla gördüğünü görür.
Ve bir şeyin **نظيرُ**’i: benzeridir; çünkü ikisine bakıldığında sanki görünüşte eşittirler; ve müenneste **نظيرةٌ**; çoğulu **نَظِائرُ**; ve dersin: Bu, bunun **نَظيراً**ı olmadı; ve gerçekten onunla **انظَرَ** etti, ve değerli olmadı; ve gerçekten onunla **أخْطَرَ** etti.
Ve söyleyen, umulan kimseye, onu umarak der: Ben ancak Allah’a sonra sana **انظُرُ** ederim; yani Allah’ın fazlını sonra senin fazlını beklerim.
Ve **نَظَرْتُ** falanı ve **انتَظَرْتُه** aynı manadadır; fakat “**انتظرت**” dediğinde, onun fiili seni aşmadıysa, manası: durdum ve ağır davrandım ve bunun benzeri.
Ve dersin: **انظُرني** ey falan, yani beni dinle; ve bunun gibi O’nun sözü (yüce): "وقولوا انظُرْنا".
Ve konuşan, kendisini acele ettirene der: **انظُرني**; tükürüğümü yutayım.
Ve falan bir şey gönderdi de ben onu **فأنظَرْتُه**; yani onu meydana getirdim; ondan isim **النَّظِرة**’dir.
Ve onu bir **نَظِرةٍ** ile satın aldım, yani bir bekleyişle; ve O’nun sözü (celîl ve azîz): "فنَظِرة إلى مَيْسُرةٍ"، yani **إِنظار**.
Ve alıcı falandan **استَنْظَرَ**: ondan **النَّظِرةَ**yi istedi.
Ve **التَنَظرُّ**: beklediği kimseyi bekleyenin beklentisi.
Ve falanda bir **نَظرة** vardır, yani kötü bir görünüş.
Ve **المناظَرَة**: bir işte kardeşinle münazara etmendir; siz ikiniz birlikte baktığınızda onu nasıl yapacağınıza?.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَظَرُ: تأمُّلُ الشيء بالعين، وكذلك النَظَرانُ بالتحريك. وقد نَظَرْتُ إلى الشيء. والنَظَرُ: الانتِظارُ. ويقال: حَيٌّ حِلالٌ ونَظَرٌ، أي متجاورون يرى بعضهم بعضاً. وداري تَنْظُرُ إلى دار فلان، ودورنا تَناظَرُ، أي تَقابَلُ. وإذا أخذتَ في طريق كذا فنَظَرَ إليك الجبل فخُذْ عن يمينه أو يساره. ونَظَرَ الدهرُ إلى بني فلان فأهلكهم. والنَظْرَةُ: عينُ الجِنِّ. ورجلٌ فيه نَظْرَةٌ، أي شحوبٌ. والناظِرُ في المقلة: السوادُ الأصغر الذي فيه إنسانُ العين. ويقال للعين: الناظِرَةُ. والناظِرانِ: عِرقانِ في مجرى الدمع على الأنف من جانبيه. قال الشاعر:
قليلةُ لحمِ النـاظِـرينَ يَزينُـهـاشبابٌ ومَخْفوضٌ من العيشِ بارِدُ
والناظِرُ: الحافظُ. والنَظِرَةُ: التأخير. وأَنْظَرْتُهُ، أي أخَّرتُهُ. واسْتَنْظَرَهُ، أي استمهله. وتَنَظَّرَهُ، أي انْتَظَرَهُ في مُهْلة. وقولهم: نَظارِ، أي انْتَظِرْهُ. وناظَرَهُ من المُناظَرَىِ. والمَنْظَرَةُ: المَرْقَبَةُ. ويقال: مَنْظَرُهُ خيرٌ من مَخبره. ورجلٌ مَنْظَرانيٌّ مخبرانيٌّ، وامرأةٌُ حسنةُ المَنْظَرِ والمَنْظَرَةَ أيضاً. والنَظَّارَةُ: القومُ ينظُرونَ إلى شيء. ونَظيرُ الشيء: مثله. وحكى أبو عبيدة: النِظْرُ والنَظيرُ بمعنًى واحد، مثل الندّ والنديد. وأنشد:
ألا هل أتى نِظْري مُلَيْكَةَ أَنَّني		أنا اللَّيْثُ مَعْدُوًّا عليه وعادِيا
قال الفراء: يقال: فلان نظيرة قومه، ونَظورَةُ قومه، للذي يُنظر إليه منهم، ويجمعان على نَظائِر.

##### Türkçe

**النَظَرُ**: göz ile şey üzerinde teemmül; aynı şekilde harekeli olarak **النَظَرانُ** da. “Şeye baktım” denir: **نَظَرْتُ إلى الشيء**. Ve **النَظَرُ**: bekleyiştir. Ve denir: **حَيٌّ حِلالٌ ونَظَرٌ**; yani birbirine komşudurlar, bazısı bazısını görür. “Evimin falanın evine bakar” (denir): **وداري تَنْظُرُ إلى دار فلان**; ve “evlerimiz karşılıklı bakışır” (denir): **ودورنا تَناظَرُ**; yani karşı karşıya gelir. Ve “şu yol üzerinde yola koyulduğunda dağ sana baktıysa, onun sağından veya solundan git” (denir): **وإذا أخذتَ في طريق كذا فنَظَرَ إليك الجبل فخُذْ عن يمينه أو يساره**. Ve “zaman falanoğullarına baktı da onları helâk etti” (denir): **ونَظَرَ الدهرُ إلى بني فلان فأهلكهم**. Ve **النَظْرَةُ**: cinin gözü. Ve “onda **نَظْرَةٌ** olan bir adam”; yani solgunluk. Ve gözbebeğinde **الناظِرُ**: içinde göz bebeğinin insanı bulunan daha küçük siyahlıktır. Ve göze **الناظِرَةُ** denir. Ve **الناظِرانِ**: burnun iki yanından, gözyaşı yolunun mecrasında bulunan iki damardır. Şair dedi ki:
قليلةُ لحمِ النـاظِـرينَ يَزينُـهـاشبابٌ ومَخْفوضٌ من العيشِ بارِدُ
Ve **الناظِرُ**: koruyucudur. Ve **النَظِرَةُ**: ertelemedir. Ve “onu erteledim” (denir): **أَنْظَرْتُهُ**; yani onu geciktirdim. Ve “ondan mühlet istedi” (denir): **اسْتَنْظَرَهُ**; yani ondan mühlet talep etti. Ve “ona mühlet içinde intizar etti” (denir): **تَنَظَّرَهُ**; yani ona bir mühlet içinde bekledi. Ve onların sözü: **نَظارِ**; yani “onu bekle”. Ve **ناظَرَهُ**: **المُناظَرَىِ**’dan (münazara yaptı). Ve **المَنْظَرَةُ**: gözetleme yeridir. Ve denir: “onun görünüşü haberinden hayırlıdır”: **مَنْظَرُهُ خيرٌ من مَخبره**. Ve “görünüşçü haberci bir adam”: **رجلٌ مَنْظَرانيٌّ مخبرانيٌّ**; ve “görünüşü güzel bir kadın” ve **المَنْظَرَةَ** da (denir): **وامرأةٌُ حسنةُ المَنْظَرِ والمَنْظَرَةَ أيضاً**. Ve **النَظَّارَةُ**: bir şeye bakan topluluktur. Ve bir şeyin **نَظيرُ**’i: onun benzeridir. Ebû Ubeyde nakletti: **النِظْرُ** ve **النَظيرُ** tek bir mânâdadır; **الندّ** ve **النديد** gibi. Ve şu beyti okudu:
ألا هل أتى نِظْري مُلَيْكَةَ أَنَّني		أنا اللَّيْثُ مَعْدُوًّا عليه وعادِيا
Ferrâ dedi ki: “Falanca kavminin **نظيرة**’sidir ve kavminin **نَظورَةُ**’sudur” denir; onların içinden kendisine bakılan kimse için; ve ikisi **نَظائِر** üzerine cem‘ olunur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ظ ر ن
نظر
استعمل من وجوهه : ( نظر ) .
نظر : قال الليث : تقول العرب : نَظَرَ يَنظُرُ نَظَراً ، قال : ويجوز تخفيف المصدر ، تَحْمِلُه على لفظِ العَامَّةِ من المصادر ، قال وتقول : نَظَرتُ إلى كذا وكذا من نَظَرِ العين ، ونَظَرِ القلب .
ويقول القائل للمُؤَمَّل يرجوه : إنما أَنْظُر إلى الله ثم إليك ، أي إنما أتوقع فَضْلَ الله ثم فضلك .
ثعلب عن ابن الأعرابي : النَّظْرَةُ الرحمةُ والنظرةُ اللَّمْحَةُ بالعَجَلة .
ومنه الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال لعليّ : ( لا تُتْبِعُ النظرةَ النظرةَ ، فإن لك الأولى ولَيْسَتْ لك الآخرة ) ، قال : والنَّظْرَةُ الهَيْبَةُ .
قال بعض الحكماء : من لم يَعْمَل نَظَرهُ لم يَعْمَل لِسانُه ، ومعناه : أنَّ النَّظْرةَ إذا خَرجتْ بإنكار القلبِ عمِلتْ في القلب وإن خرجتْ بإنكار العَيْن دونَ القلب ، لم تَعْمل ، ويجوز أن يكون معناه : إن لم يعمل فيه نظرك إليه بالكَراهة عند ذنب أذنبه لم يفعل قولك أيضاً .
أبو عبيد عن الفراء : رجل فيه نَظْرَةٌ أي شُحُوبٌ .
وأنشد شمر :
وفي الهام مِنْها نَظْرَةٌ وشُنُوعٌ
وقال أبو عمرو : النَّظْرَة : الشُّنْعَةُ والقبحُ ، يقال : إن في هذه الجارية لَنَظْرةً إذا كانت قبيحةً .
أبو العباس عن ابن الأعرابي يقال : فيه نَظْرةٌ ورَدَّةٌ وجَبْلةٌ ، إذا كان فيه عَيْبٌ .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم : أنَّ أبا ليلى الأعرابي قال : فيه رَدَّة أي يَرْتَدُّ البَصَرُ عنه مِن قُبْحه ، وفيه نَظْرةٌ أي قُبْحٌ ، وأنشد الرياشي :
لَقَدْ رَابَني أَنَّ ابنَ جَعْدَةَ بادِنٌ
وفي جِسْمِ لَيْلَى نَظْرَةٌ وشُحُوبُ
وفي الحديث : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) رأى جارية فقال : ( إن بها نَظْرَة فاسْتَرْقُوا لها ) .
قيل : معناه أن بها إصابةَ عينٍ من نظر
الجِنِّ إليها وكذلك بها سَفْعَة ، وقول الله جلّ وعزّ : ( طَعَامٍ غَيْرَ ) ( الأحزاب : 53 ) .
قال أهل اللغة : معناه غير مُنْتَظِرين بلوغَه وإدراكَه ، يقال : نظرت فلاناً وانتظرته بمعنى واحد .
قال الليث : فإذا قلت : انتظرت فلم يُجَاوِزك فِعْلك فمعناه : وقفتَ وتمهلتَ .
وقوله تعالى : ( ءَامَنُواْ انظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِن ) ( الحديد : 13 ) قرىء ( انظرونا ) و ( أنظرونا ) بقطع الألف ، فمن قرأ أُنظُرونا بضم الألف فمعناه انْتظِرونا ، ومن قرأ أَنظِرونا فمعناه أَخِّرُونا .
وقال الزجاج : قيل : إن معنى أَنْظرونا انْتظرونا أيضاً .
ومنه قول عمرو بن كلثوم :
أَبَا هِنْدٍ فَلا تَعْجَلْ علينا
وأَنْظِرْنا نُخَبِّرْكَ اليَقِينَا
وقال الفراء : تقول العرب : أَنْظِرْني : أي انْتَظِرْني قليلاً .
ويقول المتكلم لمن يُعْجِلُه : أَنْظِرْني أبْتَلعْ ريقي أي أَمْهِلْني ، ويقال : بِعْتُ فُلاناً شيئاً فأَنْظَرْتُه ، أي أَمْهلتُه ، والاسم منه النَّظِرةُ .
وقال الليث يقال : اشتريْتُه منه بِنَظِرة وبإِنْظار .
وقال الله جلّ وعزّ : ( فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ ) ( البقرة : 280 ) أي إنظار ، واستنظر فُلانٌ فُلاناً من النَّظِرَة ، والتَّنَظُّر تَوقُّعُ الشيء ، والمناظرة أن تُناظِر أخاك في أمر إذا نظرتما فيه معاً كيف تأتيانه ؟ والمَنْظَرَة مَنْظَرُ الرجل إذا نظرت إليه فأعجبك أو ساءك وتقول : إنه لذو مَنْظَرةٍ بلا مَخْبَرة .
قال والمنْظَرة مَوْضعٌ في رأس جَبل فيه رَقيبٌ يَنْظُر العَدوَّ ويحرُسُه ، والمنْظَر مصدرُ نَظَر ، والمنْظرُ الشيءُ الذي يُعجِبُ الناظر إذا نظر إليه فَسَرَّهُ .
وتقول : إن فلاناً لفي مَنْظَرٍ ومُسْتَمعٍ وفي رِيَ وَمَشْبَعٍ أي فيما أحَبّ النظر إليه والاستماع .
ويقال : لقد كنتُ عن هذا المقام بِمَنْظرٍ أي بمَعْزِلٍ فيما أحببت .
وقال أبو زُبيْد يخاطب غلاماً له قد أَبَق فَقُتِلَ :
لقد كنتَ في مَنْظَرٍ ومُسْتَمَعٍ
عن نَصْرِ بَهْراءَ غيرَ ذي فَرَس
وتقول العرب : إنَّ فلاناً لشديد الناظر إذا كان بريئاً من التهمة ، ينظر بملء عينيه ، وشديد الكاهل أي منيع الجانب .
قال : ونَظارِ كقوْلِكَ انْتَظِرْ ، اسم وُضع مَوضع الأمْرِ ، ونَاظِرُ العين النُّقطةُ السوداء الصَّافية التي في وسط سواد العين ، وبها يَرَى الناظر ما يَرَى .
وقال غيره : الناظِرُ في العين كالمِرْآة إذا استَقْبلتَها أبصرتَ فيها شَخْصَك .
الحراني عن ابن السكيت قال : النَّاظِران عِرقان مُكْتَنِفا الأنْفِ وأنشد :
وأَشْفِي مِن تَخَلُّجِ كلِّ جِنَ
وأَكْوِي النَّاظِرَيْن مِن الخُنَانِ
وقال الآخر :
ولقد قَطَعْتُ نَواظِراً وحَسَمْتُها
مِمّن تَعَرَّض لِي من الشُّعَراءِ
وقال أبو زيد : هما عِرقان في مَجْرى الدَّمع على الأَنف من جَانِبَيْهِ .
وقال الليث : فلان نظيرُك أي مِثْلُك لأنه إذا نَظَرَ إليهما الناظرُ رآهما سواءً ، قال : والتَّأْنِيثُ النَّظِيرةُ ، والجميع النَّظَائِر في الكلام والأشياء كلها .
قال : ومَنْظُورٌ اسم رجل ، والمنظور الذي يُرْجَى خيره .
ويقال : ما كان هذا نظيراً لهذا ، ولقد أنْظَرَ به وما كان خَطِيراً ، ولقد أَخْطَرَ به ، والمنْظورُ أيضاً الذي أَصَابَتْه نَظْرةٌ ، ونظيرُك أيضاً الذي يُناظِرك وتُناظِرهُ .
وفي حديث ابن مسعود : لقد عرفتُ النظائر التي كان رسول الله يقوم بها ، عشرين سورةً من المفصَّل يعني سُوَر المفصَّل ، سميت نظائر لاشتِباه بعضِها ببعض في الطول ، وقول عَدِي : لم تُخطِىء نِظارتي ، أي فِراستي .
وقول الله جلّ وعزّ : ( الاَخِرَةَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاضِرَةٌ إِلَى رَبِّهَا ) ( القيامة : 22 ، 23 ) ، الأولى بالضاد والأخيرة بالظاء .
وقال أبو إسحاق : نَضِرتْ بنعيم الجنة والنَّظر إلى ربّها .
قال الله جلّ وعزّ : ( ) يَنظُرُونَ تَعْرِفُ فِى وُجُوهِهِمْ ) ( المطففين : 24 ) .
قلت : ومن قال : إنَّ مَعْنى قوله : إلى ربِّها ناظرة بمعنى مُنْتظِرة ، فقد أخطأ لأن العربَ لا تقول : نظرتُ إلى الشيء بمعنى انْتظرتُه ، إنما تقول : نظرتُ فلاناً أي انتظرته ومنه قول الحطيئة :
وقد نَظَرتكُمُ أَبْنَاءَ صَادِرَةٍ
لِلْوِرْدِ طال بها حَوْزِي وتَنْساسِي
فإذا قلت : نظرتُ إليه لم يكن إلا بالعين ، وإذا قلت : نظرتُ في الأمر احتمل أن يكون تفكُّراً ، وتَدَبُّراً بالقلب .
سلمة عن الفراء يقال : فلانٌ نَظُورَةُ قومه ونَظِيرةُ قومه ، وهو الذي يَنْظُر إليه قومه يتَمثَّلون ما امتثله ، وكذلك هو طرِيقتُهم بهذا المعنى .
ويقال : نَظِيرةُ القومِ وشَيِّفتُهم : أي طَلِيعَتُهم ، وفَرسٌ نظارٌ إذا كان شَهْماً طامحَ الطَّرْف حَديدَ القلب .
وقال الراجز :
نأْيُ المعدَّين وأَيّ نَظَار
قال أبو نخيلة :
يتبعن نَظَّارَّيةً لم تُهْجَمِ
نظَّاريَّةٌ : ناقةٌ نجيبةٌ من نِتاج النظَّار وهو
فحل مُنْجبٌ من فحول العرب .
وقال جرير :
والأرحَبِيُّ وجَدُّها النَّظَّارُ
لم تُهجَمْ : لَم تُحلَبْ .
وقال الزهري : لا تُناظِرْ بكتاب الله ولا بكلام رسولِ الله .
قال أبو عبيد : أراد لا تجعل شيئاً نَظيراً لِكتاب الله ولا لكلام رسول الله ، يقول : لا تتبَّع قولَ قائلٍ مَنْ كان وتدعهما له .
قال أبو عبيد : ويجوز أيضاً مِن وجهٍ آخر ، أن تجعلهما مَثلاً لِلشيء يُعرضُ مثل قول إبراهيم النخعي : كانوا يكرهون أن يذكروا الآية عند الشيء يَعْرِض من أمر الدنيا .
كقول القائل للرجل إذا جاء في الوقت الذي يريد صاحبه : جئتَ على قَدَرٍ يا موسى ، هذا وما أشبهه من الكلام .
وحكى ابنُ السكيت عن امرأة من العرب أنها قالت لزوجها : مُرَّ بي على بَنِي نَظَرِي ولا تَمُرَّ بي على بنَاتٍ نَقَرِي ، أيّ مُرَّ بي على الرجال الذين نظروا إليَّ لم يَعيبُوني من وَرائي ، ولا تَمرَّ بي على النساء اللواتي يُنقِّرْن عن عُيوب مَن مَرَّ بهنَّ .
والعرب تقول : داري تَنْظُر إلى دار فلان ، ودُورُنا تَناظَرُ ، إذا كانت مُتحاذِيةً ، ويقال للسلطان إذا بَعَث أَميناً يَسْتَبْرِىء أمْرَ جماعةِ قريةٍ : بعث ناظراً .
وقال الأَصمعيّ : عددتُ إبل فلان نَظَائِر أي مَثْنى مَثْنى ، وعددتُها جَماراً إذا عَدَدْتَها وأنتَ تنظرُ إلى جماعتها .
وقلت : قوله تعالى : ( فَيَنظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ ) ( الأعراف : 129 ) أي يرى ما يكون منكم فيجازيكم على ما يشاء ، هذه مما قد علم غيبه قبل وقوعه ، فقد رأيتموه وأنتم تنظرون وأنتم بُصَرَاء ولا عِلّةَ بكم ؛ وقوله : ( إِلاَّ بِأَهْلِهِ فَهَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ ) ( فاطر : 43 ) ، أي هل ينتظرون إلا نزول العذاب بهم ؛ وقَوله : ( انظُرْنَا ) ( البقرة : 104 ) أي ارْقُبنا وانتظِرْ ما يكون منا .

##### Türkçe

ظ ر ن
**نظر**
Kullanıldı, vecihlerinden: (**نظر**).

**نظر**: Leys dedi: Araplar dersin: **نَظَرَ يَنظُرُ نَظَراً**; dedi: ve masdarın hafifletilmesi caizdir; onu, masdarlardan avamın lafzı üzerine taşırsın; dedi ve dersin: **نَظَرتُ إلى كذا وكذا** gözün bakışından ve kalbin bakışından.

Ve söyleyen, umulan kimseye onu umarak der: **إنما أَنْظُر إلى الله ثم إليك**; yani ancak Allah’ın fazlını sonra senin fazlını beklerim.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّظْرَةُ** rahmettir; ve **النظرةُ** acele ile bir bakıştır.

Ve ondandır hadis: Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) Ali’ye dedi: (**لا تُتْبِعُ النظرةَ النظرةَ ، فإن لك الأولى ولَيْسَتْ لك الآخرة**); dedi: ve **النَّظْرَةُ** heybet(tir).

Bazı hikmet sahipleri dedi: Kim bakışını işletmezse dilini işletmez; manası: **النَّظْرةُ** kalbin inkârı ile çıktığı zaman kalpte işler; ve gözün inkârı ile kalp olmaksızın çıktığı zaman işlemez. Ve caizdir ki manası şu olsun: Eğer onda, işlediği bir günah yanında ona karşı kerahat ile ona bakışın işlemezse sözün de yapmaz.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: İçinde **نَظْرَةٌ** olan adam; yani solgunluk.

Şemmer inşad etti:
وفي الهام مِنْها نَظْرَةٌ وشُنُوعٌ

Ebû Amr dedi: **النَّظْرَة**: çirkinlik ve kötülük; denir: Bu cariyede elbette **نَظْرةً** vardır; çirkin olduğu zaman.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Denir: onda **نَظْرةٌ** ve **رَدَّةٌ** ve **جَبْلةٌ** vardır; onda ayıp olduğu zaman.

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi: Ebû Leylâ el-A‘râbî dedi: onda **رَدَّة** vardır; yani çirkinliğinden dolayı bakış ondan geri döner. Ve onda **نَظْرةٌ** vardır; yani çirkinlik. Riyâşî inşad etti:
لَقَدْ رَابَني أَنَّ ابنَ جَعْدَةَ بادِنٌ
وفي جِسْمِ لَيْلَى نَظْرَةٌ وشُحُوبُ

Ve hadiste: Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) bir cariye gördü de dedi: (**إن بها نَظْرَة فاسْتَرْقُوا لها**).

Denildi: manası, onda ona cinlerin bakışından bir göz değmesi isabeti vardır; ve yine onda **سَفْعَة** vardır. Ve Allah’ın (azze ve celle) sözü: (**طَعَامٍ غَيْرَ**) (**الأحزاب : 53**).

Dil ehli dedi: manası, ona ulaşmayı ve idrak etmeyi bekleyenler olmaksızın; denir: **نظرت فلاناً** ve **انتظرته** bir manadadır.

Leys dedi: Eğer dedin: **انتظرت** ve fiilin seni aşmadıysa, manası: durdun ve ağır davrandın.

Ve O’nun (teâlâ) sözü: (**ءَامَنُواْ انظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِن**) (**الحديد : 13**) (**انظرونا**) ve (**أنظرونا**) hemzenin kesilmesiyle okundu. Kim **أُنظُرونا**yı hemzenin dammesiyle okursa manası: bizi bekleyin; kim **أَنظِرونا** okursa manası: bizi geciktirin.

Zeccâc dedi: denildi: **أَنْظرونا**nın manası da **انْتظرونا**dır.

Ve ondandır Amr b. Külsûm’un sözü:
أَبَا هِنْدٍ فَلا تَعْجَلْ علينا
وأَنْظِرْنا نُخَبِّرْكَ اليَقِينَا

Ferrâ dedi: Araplar dersin: **أَنْظِرْني**; yani beni biraz bekle.

Ve konuşan, kendisini acele ettirene der: **أَنْظِرْني أبْتَلعْ ريقي**; yani bana mühlet ver. Ve denir: Falana bir şeyi sattım da onu **أَنْظَرْتُه**; yani ona mühlet verdim. Ondan isim **النَّظِرةُ**dur.

Leys dedi: denir: onu ondan **بِنَظِرة** ve **بإِنْظار** ile satın aldım.

Ve Allah (azze ve celle) dedi: (**فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ**) (**البقرة : 280**); yani **إنظار**. Ve falan, falandan **النَّظِرَة**den **استنظر** etti. Ve **التَّنَظُّر** bir şeyi beklemektir. Ve **المناظرة**: bir işte kardeşinle münazara etmen; ikiniz onda birlikte baktığınız zaman onu nasıl yapacağınıza. Ve **المَنْظَرَة**: ona baktığın zaman seni hoşnut eden yahut seni kötü eden, adamın görünüşüdür. Ve dersin: o, haber olmaksızın elbette **مَنْظَرةٍ** sahibidir.

Dedi: ve **المنْظَرة** başında bir gözetleyenin bulunduğu, düşmanı gözetleyip onu koruduğu bir dağın tepesindeki yerdir. Ve **المنْظَر** **نَظَر**ın masdarıdır. Ve **المنْظرُ** bakanın ona baktığı zaman hoşuna giden, onu sevindiren şeydir.

Ve dersin: falan elbette bir **مَنْظَرٍ** ve **مُسْتَمعٍ** ve bir **رِيَ** ve **مَشْبَعٍ** içindedir; yani bakmayı ve dinlemeyi sevdiği şeyler içindedir.

Ve denir: ben bu makamdan elbette **بِمَنْظرٍ** idim; yani sevdiğim şey içinde bir uzaklıkta.

Ebû Zübeyd, kaçıp da öldürülen bir kölesine hitap ederek dedi:
لقد كنتَ في مَنْظَرٍ ومُسْتَمَعٍ
عن نَصْرِ بَهْراءَ غيرَ ذي فَرَس

Araplar der: falan, şiddetli bakandır; töhmetten beri olduğu zaman; gözlerinin dolusuyla bakar. Ve **شديد الكاهل**; yani tarafı sağlam.

Dedi: ve **نَظارِ** senin **انْتَظِرْ** demen gibidir; emir yerine konmuş bir isimdir. Ve gözün **نَاظِرُ**i, gözün siyahının ortasında bulunan saf siyah noktadır; onunla bakan, gördüğünü görür.

Başkası dedi: gözdeki **الناظِرُ**, onu karşıladığın zaman onda şahsını gördüğün ayna gibidir.

Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten dedi: **النَّاظِران** burnun iki yanını kuşatan iki damardır. Ve inşad etti:
وأَشْفِي مِن تَخَلُّجِ كلِّ جِنَ
وأَكْوِي النَّاظِرَيْن مِن الخُنَانِ

Diğeri dedi:
ولقد قَطَعْتُ نَواظِراً وحَسَمْتُها
مِمّن تَعَرَّض لِي من الشُّعَراءِ

Ebû Zeyd dedi: ikisi, burnun iki yanından, gözyaşının geçtiği yerde iki damardır.

Leys dedi: falan senin **نظيرُك**undur; yani senin mislindir; çünkü bakan, ikisine baktığı zaman onları eşit görür. Dedi: ve müennesi **النَّظِيرةُ**dir; cem‘i, sözde ve bütün şeylerde **النَّظَائِر**dir.

Dedi: ve **مَنْظُورٌ** bir adam adıdır. Ve **المنظور** hayrı umulan kimsedir.

Ve denir: bu, şu için **نظيراً** olmadı. Ve onunla elbette **أنْظَرَ** oldu; ve **خَطِيراً** olmadı. Ve onunla elbette **أَخْطَرَ** oldu. Ve **المنْظورُ** ayrıca, kendisine bir **نَظْرةٌ** isabet eden kimsedir. Ve senin **نظيرُك**un ayrıca, seninle **يُناظِرك** olan ve senin onunla **تُناظِرهُ** olduğundur.

İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Resûlullah’ın (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) kendileriyle kıyam ettiği **النظائر**i elbette bildim; **المفصَّل**den yirmi sûredir” dedi; yani **سُوَر المفصَّل**. Bazısının bazısına uzunlukta benzemesinden dolayı **نظائر** diye adlandırıldı. Ve Adî’nin sözü: **لم تُخطِىء نِظارتي**; yani firasetim.

Ve Allah’ın (azze ve celle) sözü: (**الاَخِرَةَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاضِرَةٌ إِلَى رَبِّهَا**) (**القيامة : 22 ، 23**); birincisi **الضاد** ile, sonuncusu **الظاء** iledir.

Ebû İshâk dedi: cennet nimetinden **نَضِرتْ** ve Rabbine bakış.

Allah (azze ve celle) dedi: (**يَنظُرُونَ تَعْرِفُ فِى وُجُوهِهِمْ**) (**المطففين : 24**).

Dedim: Kim O’nun sözü **إلى ربِّها ناظرة**nin manasının **مُنْتظِرة** manasında olduğunu söylerse hata etmiştir; çünkü Araplar, **نظرتُ إلى الشيء** demez, **انْتظرتُه** manasında; ancak der: **نظرتُ فلاناً**; yani onu bekledim. Ve ondandır Hutay’e’nin sözü:
وقد نَظَرتكُمُ أَبْنَاءَ صَادِرَةٍ
لِلْوِرْدِ طال بها حَوْزِي وتَنْساسِي

Eğer dedin: **نظرتُ إليه**; ancak göz ile olur. Ve eğer dedin: **نظرتُ في الأمر**; kalp ile tefekkür ve tedebbür olmayı ihtimal eder.

Seleme, Ferrâ’dan: denir: falan, kavminin **نَظُورَةُ**sudur ve kavminin **نَظِيرةُ**sudur; o, kavminin kendisine baktığı, onun yaptığına benzer yaptıkları kimsedir. Ve aynı şekilde bu manada o, onların yolu(dur).

Ve denir: kavmin **نَظِيرةُ**si ve **شَيِّفتُهم**: yani onların öncüleri. Ve **فَرسٌ نظارٌ**; eğer zeki, bakışı yukarı kalkık, kalbi keskin ise.

Râciz dedi:
نأْيُ المعدَّين وأَيّ نَظَار

Ebû Nuhayle dedi:
يتبعن نَظَّارَّيةً لم تُهْجَمِ

**نظَّاريَّةٌ**: **النظَّار**ın dölünden soylu bir dişi deve; ve o, Arap aygırlarından döl verici bir aygırdır.

Cerîr dedi:
والأرحَبِيُّ وجَدُّها النَّظَّارُ

**لم تُهجَمْ**: sağılmadı.

Zührî dedi: Allah’ın kitabıyla ve Resûlullah’ın sözüyle **لا تُناظِرْ**.

Ebû Ubeyd dedi: muradı, Allah’ın kitabına ve Resûlullah’ın sözüne bir şeyi **نَظيراً** kılma; der ki: kim olursa olsun bir söyleyenin sözünü takip etme ve ikisini ona bırakma.

Ebû Ubeyd dedi: başka bir vecihten de caizdir: ikisini, dünya işinden arız olan şeye misal kılman; İbrâhîm en-Nehaî’nin sözü gibi: bir dünya işi arız olduğunda âyeti zikretmeyi kerih görürlerdi.

Söyleyenin, sahibinin istediği vakitte gelen adama sözü gibi: “**جئتَ على قَدَرٍ يا موسى**”; bu ve buna benzer sözler.

İbnü’s-Sikkît, Araplardan bir kadından hikâye etti: kocasına dedi: “Beni **بَنِي نَظَرِي** üzerine uğrat; beni **بنَاتٍ نَقَرِي** üzerine uğratma”; yani beni, arkamdan beni ayıplamayan, bana bakan erkeklerin yanına uğrat; beni, yanlarından geçenin ayıplarını didikleyen kadınların yanına uğratma.

Araplar der: benim evim falanın evine **تَنْظُر**; ve evlerimiz **تَناظَرُ**; eğer karşı karşıya iseler. Ve sultana, bir köy cemaatinin işini yoklayan bir emin gönderdiği zaman: bir **ناظراً** gönderdi, denir.

Asma‘î dedi: falanın develerini **نَظَائِر** olarak saydım; yani ikişer ikişer. Ve onları **جَماراً** saydım; eğer onların topluluğuna bakarak saydıysan.

Ve dedim: O’nun (teâlâ) sözü: (**فَيَنظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ**) (**الأعراف : 129**); yani sizden olacak şeyi görür de dilediğine göre sizi cezalandırır; bu, vukuundan önce gaybını bilmiş olduğu şeylerdendir; artık onu siz görmüşsünüzdür, siz bakarken ve siz görür kimseler iken ve sizde bir illet yok iken. Ve O’nun sözü: (**إِلاَّ بِأَهْلِهِ فَهَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ**) (**فاطر : 43**); yani onlara azabın inmesini mi bekliyorlar ancak? Ve O’nun sözü: (**انظُرْنَا**) (**البقرة : 104**); yani bizi gözet ve bizden olacak şeyi bekle.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والظاء وما يثلثهما)
(نظف) النون والظاء والفاء كلمة واحدة، وهي قولهم: شيءٌ نظيف: نقيٌّ، بيِّن النظافة. وقد* نَظُف ينظُف. واستنظَفْتُ ما عند فلانٍ: استوفيتُه وأخذتُه كلَّه. ونظَّفتُه: نقّيته، تنظيفاً.‏
(نظم) النون والظاء والميم: أصلٌ يدلُّ على تأليف شيءٍ وتأليفه(1). ونَظَمْتُ الخرَزَ نَظْماً، ونَظَمْتُ الشِّعْرَ وغيرَه. والنِّظام: الخَيط يَجمَع الخَرَز. والنِّظامانِ من الضَّبِّ: كُشْيَتَانِ من جَنبيه، منظومانِ من أصل الذَّنَب إلى الأُذُن.‏
وأنْظَمَتِ الدّجاجةُ: صار في جَوفها بَيض. ويقال لكواكب الجوزاء: نَظمٌ. وجاءنا نَظْمٌ من جَرادٍ: أي كَثير.‏
(نظر) النون والظاء والراء أصلٌ صحيح يرجع فروعُه إلى معنىً واحد وهو تأمُّلُ الشّيءِ ومعاينتُه، ثم يُستعار ويُتَّسَع فيه. فيقال: نظرت إلى الشّيءِ أنظُر إليه، إذا عاينْتَه. وحَيٌّ حِلاَلٌ نَظَرٌ: متجاوِرون ينظرُ بعضُهم إلى بعض. ويقولون: نَظَرتُه، أي انتظرته. وهو ذلك القياس، كأنَّه ينظر إلى الوقت الذي يأتي فيه. قال:‏
فإنّكُما إن تَنْظُرَانِيَ ليلةً *** من الدَّهر ينفَعْني لدى أمِّ جُندَبِ(2)‏
ومن باب المجاز والاتِّساع قولُهم: نظَرَتِ الأرضُ: أرَتْ نَباتَها(3). وهذا هو [القياس. و] يقولون: نَظَرَت بعَينٍ. ومنه نَظَرَ الدهرُ إلى بني فلانٍ فأهلكَهم. [و] هذا نظيرُ هذا، من هذا القياس؛ أي إنَّه إذا نُظِرَ إليه وإلى نَظِيرِهِ كانا سواءً. وبه نَظْرَةٌ، أي شُحوب، كأنَّه شيءٌ نُظِرَ إليه فشَحَب لونُه. والله أعلمُ بالصَّواب.‏
--------------ـــ
(1) كذا وردت هذه الكلمة، ولعلها "وتكثيفه".‏
(2) لامرئ القيس في ديوانه 73، ويروى: "ساعة من الدهر تنفعني". و "ينفعني" أي ينفعني الانتظار.‏
(3) في المجمل: "إذا أرت العين نباتها".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الظاء** وما يثلثهما)
(**نظف**) **النون** ve**الظاء** ve**الفاء** tek bir kelimedir; o da onların “şeyٌ **نظيف**: **نقيٌّ**” demeleridir; (yani) temizlikçe açık-seçik. Ve muhakkak **نَظُف** **ينظُف**. Ve “**استنظَفْتُ** ما عند فلانٍ”: onu tam olarak aldım ve onun hepsini aldım. Ve “**نظَّفتُه**”: onu arıttım; **تنظيفاً**.

(**نظم**) **النون** ve**الظاء** ve**الميم**: bir asıl; bir şeyin birleştirilmesine ve onun birleştirilmesine delâlet eder(1). Ve “**نَظَمْتُ** **الخرَزَ** **نَظْماً**” ve “**نَظَمْتُ** **الشِّعْرَ** ve başkasını.” Ve **النِّظام**: **الخَيط**; **الخَرَز**’i toplar. Ve **النِّظامانِ** **من الضَّبِّ**: iki **كُشْيَة**; iki yanından, kuyruğun aslından kulağa kadar dizilmiş.

Ve “**أنْظَمَتِ** **الدّجاجةُ**”: karnında yumurta oldu. Ve **كواكب الجوزاء** için “**نَظمٌ**” denir. Ve bize “**نَظْمٌ** **من جَرادٍ**” geldi: yani çok.

(**نظر**) **النون** ve**الظاء** ve**الراء**; sahih bir asıl; dalları tek bir mânaya döner; o da bir şeyi teemmül etmek ve onu gözle görmektir; sonra ödünç alınır ve onda genişletilir. Şöyle denir: “**نظرت** إلى الشّيءِ **أنظُر** إليه”, onu gözle gördüğün zaman. Ve “**حَيٌّ حِلاَلٌ نَظَرٌ**”: komşudurlar; bazısı bazısına bakar. Ve derler ki: “**نَظَرتُه**”, yani onu bekledim. Ve o, o kıyastır; sanki onun geldiği vakte bakıyor gibidir. Dedi ki:
فإنّكُما إن تَنْظُرَانِيَ ليلةً *** من الدَّهر ينفَعْني لدى أمِّ جُندَبِ(2)

Ve mecaz ve genişletme babından onların sözü: “**نظَرَتِ** **الأرضُ**”: bitkisini gösterdi(3). Ve bu [kıyas]tır. Ve derler ki: “**نَظَرَت** بعَينٍ.” Ve ondan: “**نَظَرَ** **الدهرُ** إلى بني فلانٍ فأهلكَهم.” [Ve] bu, bunun benzeridir; bu kıyastandır; yani ona ve onun benzerine bakıldığı zaman ikisi eşit olurlar. Ve onda “**نَظْرَةٌ**” vardır; yani solukluk; sanki ona bakılmış bir şeydir de rengi solmuştur. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــ
(1) Bu kelime böyle vârid olmuştur; belki de “وتكثيفه”dir.
(2) İmru’ul-Kays’ındır; divanında 73; ve şöyle rivayet olunur: “ساعة من الدهر تنفعني”. Ve “ينفعني” yani bekleyiş bana fayda verir.
(3) **المجمل**’de: “إذا أرت العين نباتها”.‏

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- النظر: تقليب البصر والبصيرة لإدراك الشيء ورؤيته، وقد يراد به التأمل والفحص، وقد يراد به المعرفة الحاصلة بعد الفحص، وهو الروية. يقال: نظرت فلم تنظر. أي: لم تتأمل ولم تترو، وقوله تعالى: ﴿قل انظرو ماذا في السموات﴾ [يونس/101] أي: تأملوا.
واستعمال النظر في البصر أكثر عند العامة، وفي البصيرة أكثر عند الخاصة، قال تعالى: ﴿وجوه يومئذ ناضرة * إلى ربها ناظرة﴾ [القيامة/22 - 23] ويقال: نظرت إلى كذا: إذا مددت طرفك إليه رأيته أو لم تره، ونظرت فيه: إذا رأيته وتدبرته، قال: ﴿أفلا ينظرون إلى الإبل كيف خلقت﴾ [الغاشية/17] نظرت في كذا: تأملته. قال تعالى: ﴿فنظر نظرة في النجوم * فقال إني سقيم﴾ [الصافات/88 - 89]، وقوله تعالى: ﴿أو لم ينظروا في ملكوت السموات والأرض﴾ [الأعراف/185] فذلك حيث على تأمل حكمته في خلقها.
ونظر الله تعالى إلى عباده: هو إحسانه إليهم وإفاضة نعمه عليهم. قال تعالى: ﴿ولا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم يوم القيامة﴾ [آل عمران/77]، وعلى ذلك قوله: ﴿كلا إنهم عن ربهم يومئذ لمحجوبون﴾ [المطففين/15]، والنظر: الانتظار. يقال: نظرته وانتظرته وأنظرته. أي: أخرته. قال تعالى: ﴿وانتظروا إنا منتظرون﴾ [هود/122]، وقال: ﴿فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من قبلهم قل فانتظروا إني معكم من المنتظرين﴾ [يونس/102]، وقال: ﴿انظرونا نقتبس من نوركم﴾ [الحديد/13]، ﴿وما كانوا إذا منظرين﴾ [الحجر/8]، ﴿قال أنظرني إلى يوم يبعثون * قال إنك من المنظرين﴾ [الأعراف/15 - 16]، وقال: ﴿فكيدوني جميعا ثم لا تنظرون﴾ [هود/55]، وقال: ﴿لا ينفع الذين كفروا إيمانهم ولا هم ينظرون﴾ [السجدة/29]، وقال: ﴿فما بكت عليهم السماء والأرض وما كانوا منظرين﴾ [الدخان/29]، فنفى الإنظار عنهم إشارة إلى ما نبه عليه بقوله: ﴿فإذا جاء أجلهم لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون﴾ [الأعراف/34]، وقال: ﴿إلى طعام غير ناظرين إناه﴾ [الأحزاب/53] أي: منتظرين، وقال: ﴿فناظرة بم يرجع المرسلون﴾ [النمل/35]، ﴿هل ينظرون إلا أن يأتيهم الله في ظلل من الغمام والملائكة﴾ [البقرة/210]، وقال: ﴿هل ينظرون إلا الساعة أن تأتيهم بغتة وهم لا يشعرون﴾ [الزخرف/66] وقال: ﴿ما ينظر هؤلاء إلا صيحة واحدة﴾ [ص/15]، وأما قوله: ﴿رب أرني أنظر إليك﴾ [الأعراف/ 143]، فشرحه وبحث حقائقه يختص بغير هذا الكتاب.
ويستعمل النظر في التحير في الأمور. نحو قوله: ﴿فأخذتكم الصاعقة وأنتم تنظرون﴾ [البقرة/ 55]، وقال: ﴿وتراهم ينظرون إليك وهم لا يبصرون﴾ [الأعراف/198]، وقال: ﴿وتراهم يعرضون عليها خاشعين من الذل ينظرون من طرف خفي﴾ [الشورى/45]، ﴿ومنهم من ينظر إليك أفأنت تهدي العمي ولو كانوا لا يبصرون﴾ [يونس/43]، فكل ذلك نظر عن تحير دال على قلة الغناء. وقوله: ﴿وأغرقنا آل فرعون وأنتم تنظرون﴾ [البقرة/50]، قيل: مشاهدون، وقيل: تعتبرون، وقول الشاعر:

*نظر الدهر إليهم فابتهل*
(الشطر للبيد، وقد تقدم في مادة (بهل))
فتنبيه أنه خانهم فأهلكهم. وحي نظر. أي: متجاورون يرى بعضهم بعضا، كقول النبي صلى الله عليه وسلم: (لا يتراءى نارهما) (الحديث تقدم في مادة (رأى) ). والنظير: المثيل، وأصله المناظر، وكأنه ينظر كل واحد منهما إلى صاحبه فيباريه، وبه نظرة. إشارة إلى قول الشاعر:
*وقالوا به من أعين الجن نظرة*
شطر بيت، وعجزه:
[ولو صدقوا قالوا به نظرة الإنس] وهو في الغيث المسجم 1/263 دون نسبة)
والمناظرة: المباحثة والمباراة في النظر، واستحضار كل ما يراه ببصيرته، والنظر: البحث، وهو أعم من القياس؛ لأن كل قياس نظر، وليس كل نظر قياسا.

##### Türkçe

- **النظر**: Görme ve görgüyü bir şeyi idrak etmek ve onu görmek için çevirip dolaştırmaktır; bazen onunla teemmül ve yoklama kastedilir; bazen de yoklamadan sonra hâsıl olan bilgi kastedilir; o da **الروية**’dir. Denir ki: “Baktım da bakmadın.” Yani: teemmül etmedin ve **تترو** etmedin. Yüce Allah’ın sözü: ﴿قل انظرو ماذا في السموات﴾ [يونس/101], yani: teemmül edin.

Ve **النظر**’ün görmede kullanımı avam yanında daha çoktur; **البصيرة**’de kullanımı ise havass yanında daha çoktur. Yüce Allah dedi: ﴿وجوه يومئذ ناضرة * إلى ربها ناظرة﴾ [القيامة/22 - 23]. Ve denir ki: “Şuna baktım”: eğer bakışını ona uzattıysan, onu gördün yahut görmedin (demektir). Ve “Onun içinde baktım”: eğer onu gördün ve onu tedebbür ettiysen (demektir). Dedi: ﴿أفلا ينظرون إلى الإبل كيف خلقت﴾ [الغاشية/17]. “Şunun içinde baktım”: onu teemmül ettim (demektir). Yüce Allah dedi: ﴿فنظر نظرة في النجوم * فقال إني سقيم﴾ [الصافات/88 - 89]. Ve yüce Allah’ın sözü: ﴿أو لم ينظروا في ملكوت السموات والأرض﴾ [الأعراف/185]; bu ise, onların yaratılışındaki hikmetini teemmül etmek üzeredir.

Ve yüce Allah’ın kullarına bakması: onlara ihsanı ve nimetlerini onların üzerine akıtmasıdır. Yüce Allah dedi: ﴿ولا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم يوم القيامة﴾ [آل عمران/77]. Ve bunun üzerine onun sözü: ﴿كلا إنهم عن ربهم يومئذ لمحجوبون﴾ [المطففين/15]. Ve **النظر**: beklemedir. Denir ki: “Onu bekledim, onu bekledim ve ona mühlet verdim.” Yani: onu erteledim. Yüce Allah dedi: ﴿وانتظروا إنا منتظرون﴾ [هود/122]. Ve dedi: ﴿فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من قبلهم قل فانتظروا إني معكم من المنتظرين﴾ [يونس/102]. Ve dedi: ﴿انظرونا نقتبس من نوركم﴾ [الحديد/13]. ﴿وما كانوا إذا منظرين﴾ [الحجر/8]. ﴿قال أنظرني إلى يوم يبعثون * قال إنك من المنظرين﴾ [الأعراف/15 - 16]. Ve dedi: ﴿فكيدوني جميعا ثم لا تنظرون﴾ [هود/55]. Ve dedi: ﴿لا ينفع الذين كفروا إيمانهم ولا هم ينظرون﴾ [السجدة/29]. Ve dedi: ﴿فما بكت عليهم السماء والأرض وما كانوا منظرين﴾ [الدخان/29]. Böylece onlardan **الإنظار**’ı nefyetti; ﴿فإذا جاء أجلهم لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون﴾ [الأعراف/34] sözüyle uyardığı şeye işaret olarak. Ve dedi: ﴿إلى طعام غير ناظرين إناه﴾ [الأحزاب/53], yani: bekleyenler. Ve dedi: ﴿فناظرة بم يرجع المرسلون﴾ [النمل/35]. ﴿هل ينظرون إلا أن يأتيهم الله في ظلل من الغمام والملائكة﴾ [البقرة/210]. Ve dedi: ﴿هل ينظرون إلا الساعة أن تأتيهم بغتة وهم لا يشعرون﴾ [الزخرف/66]. Ve dedi: ﴿ما ينظر هؤلاء إلا صيحة واحدة﴾ [ص/15]. Ama onun sözü: ﴿رب أرني أنظر إليك﴾ [الأعراف/ 143]; onun şerhi ve hakikatlerinin araştırılması bu kitabın dışındakine mahsustur.

Ve **النظر** işlerde şaşkınlıkta kullanılır. Şu sözü gibi: ﴿فأخذتكم الصاعقة وأنتم تنظرون﴾ [البقرة/ 55]. Ve dedi: ﴿وتراهم ينظرون إليك وهم لا يبصرون﴾ [الأعراف/198]. Ve dedi: ﴿وتراهم يعرضون عليها خاشعين من الذل ينظرون من طرف خفي﴾ [الشورى/45]. ﴿ومنهم من ينظر إليك أفأنت تهدي العمي ولو كانوا لا يبصرون﴾ [يونس/43]. Bütün bunlar, az faydaya delalet eden bir şaşkınlıktan olan bakıştır. Ve onun sözü: ﴿وأغرقنا آل فرعون وأنتم تنظرون﴾ [البقرة/50]; “müşahede edenler” denildi; “ibret alanlar” denildi. Ve şairin sözü:

*نظر الدهر إليهم فابتهل*
(mısra’ **لبيد**’indir; (بهل) maddesinde geçmişti)

Böylece, onları yüzüstü bıraktığı ve onları helâk ettiği hususunda bir uyarıdır. Ve **حي نظر**: yani, birbirine komşu; bazısı bazısını görür; Peygamber’in صلى الله عليه وسلم sözü gibi: (لا يتراءى نارهما) ((hadis (رأى) maddesinde geçmişti)). Ve **النظير**: benzer; aslı **المناظر**’dır; sanki onların her biri arkadaşına bakar da onunla yarışır. Ve onda **نظرة** vardır: şairin sözüne işaret olarak:
*وقالوا به من أعين الجن نظرة*
bir beytin yarısıdır; onun ikinci yarısı:
[ولو صدقوا قالوا به نظرة الإنس] (o, **الغيث المسجم** 1/263’te nisbet olmaksızın (geçer))

Ve **المناظرة**: bakışta mübahase ve yarışmadır; **بصيرته** ile gördüğü her şeyi hazır kılmaktır. Ve **النظر**: araştırmadır; o, kıyastan daha geneldir; çünkü her kıyas **نظر**’dür; her **نظر** kıyas değildir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ظ ر
نظرت إليه ونظرته‏.‏
قال‏:‏ ظاهرات الجمال ينظرن هوناً مثل ما تنظر الأراك الظباء ونظرت إليه نظرةً حلوةً ونظراتٍ‏.‏
ونظرت في المنظار وهو المرآة‏.‏
وأنشد الفرّاء‏:‏ خود مهفهفة كأن جبينها تحت الوصاوص صفحة المنظار ونظرت في الكتاب‏.‏
ويقال‏:‏ مرّ بي على بني نظري ولا تمرّ بي على بنات نقري أي على رجال ينظرون إليّ لا على نساء ينقرنني أي يعبنني‏.‏
وله منظر حسن‏.‏
وإنه لذو منظره بلا مخبره‏.‏
ورجل منظرانيّ ومخبرانيّ‏.‏
وهو ينظّر حوله‏:‏ يكثر النظر‏.‏
قال زهير‏:‏ فأصبح محبوراً ينظّر حوله بمغبطة لو أن ذلك دائم ونظرته وتنظّرته وانتظرته وأنظرته‏:‏ أنسأته واستنظرته‏.‏
واشتريته بنظرة ‏"‏ فنظرة إلى ميسرة ‏"‏ وكوى ناظريه وهما عرفان في جانبي الأنف‏.‏
قال‏:‏ وفقأ الله ناظريه‏.‏
ورمتني بناظرتي وحشيّة‏.‏
ونساء حور النواظر‏.‏
ورجل منظور‏.‏
معين وبه نظرة‏.‏
قال‏:‏ ما لقيت حمر أبي سوار من نظرة مثل أجيج النار وإن فيك لنظرةً أي ردّة وقبحاً‏.‏
قال‏:‏ وأنا سيفٌ من سيوف الهند ما شئت إلا نظرة في الغمد وكلّ ما سرك عندي عندي ومن المجاز‏:‏ نظرت الأرض بعين وبعينين إذا ظهر نباتها‏.‏
ونظر الدهر إليهم‏:‏ أهلكهم‏.‏
وحيّ حلالٌ ورئاء ونظر‏:‏ متجاورون ينظر بعضهم إلى بعض‏.‏
وبيننا نظرٌ أي قدر نظرٍ في القرب‏.‏
ونظر إليك الجبل أي قابلك‏.‏
ودورهم تتناظر‏.‏
وهذا الحيش يناظر ألفاً‏:‏ يقاربه وهو نظيره بمعنى مناظره أي مقابله ومماثله وهم نظراؤه وهي نظيرتها وهن نظائر‏:‏ أشباه‏.‏
وعن الزهريّ‏:‏ لا تناظر بكلام الله ولا بكلام سرول الله صلى الله عليه وسلم أي لا تقابل به ولا تجعل مثلاً له‏.‏
وما كان نظيراً لهذا ولقد أنظرته وما كان خطيراً ولقد أخطرته‏.‏
وإن فلاناً لفي منظر ومستمع وريّ ومشبع أي في خصب ودعة وفيما أحبّ أن ينظر إليه ويستمع‏.‏
قال أبو زبيد‏:‏ قد كنت في منظر ومستمع عن نصر بهراء غير ذي فرس أقول وسيفي يفلق الهام حدّه لقد كنت عن هذا المقام بمنظر وسيّد منظور‏:‏ يرجَى فضله وترمقه الأبصار وأنا أنظر إلى الله ثم إليك معناه أتوقع فضل الله ثم فضلك‏.‏
وسمعت صبية سرويّة بمكة تقول‏:‏ عيينتي نويظرة إلى الله واليكم‏.‏
وناظرته في أمر كذا إذا نظر ونظرت كيف تأتيانه‏.‏
وفلان شديد الناظر إذا كان بريء الساحة مما قرف به‏.‏
وانظر لي فلاناً نظراً حسناً‏:‏ اطلبه لي‏.‏
وفرس نظّار‏:‏ طامح الطرف لشهامته وحدّه فؤاده‏.‏
وقال‏:‏ نابى المعدّين وأي نظّار محجلٌ لاح له خمار أي غرة‏.‏
وضربناهم من نظر وبنظر أي أبصرناهم‏.‏
ورجل نظرو‏:‏ لا يغفل عن النظر فيما أهمّه‏.‏

##### Türkçe

ن ظ ر
**نظرت** ona ve **نظرته** onu.
Dedi: Açık güzellikler, **الأراك**ın **الظباء**a baktığı gibi yumuşakça bakarlar; ve ona tatlı bir **نظرةً** ve **نظراتٍ** baktım.
Ve **المنظار** içinde baktım; o, aynadır.
Ve **الفرّاء** inşad etti: İnce belli bir genç kadın; sanki alnı, **الوصاوص** altında, **المنظار**ın sayfası (yüzeyi) gibidir. Ve kitaba baktım.
Ve denilir: “Bana **بني نظري** üzerinden uğra; **بنات نقري** üzerinden uğrama”; yani bana bakan erkekler üzerinden, beni **ينقرنني** yani ayıplayan kadınlar üzerinden değil.
Onun güzel bir **منظر**ü vardır.
Ve o, habersiz bir görünüş sahibidir.
Ve **منظرانيّ** ve **مخبرانيّ** bir adam.
Ve o, çevresine **ينظّر**: bakışı çoğaltır.
**زهير** dedi: Böylece sevinçli olarak sabahladı; çevresine bakışı çoğaltır, eğer o daim olsaydı bir gıpta ile. Ve onu **نظرته** ve **تنظّرته** ve **انتظرته** ve **أنظرته**: onu erteledim; ve ondan erteleme istedim.
Ve onu bir **نظرة** karşılığında satın aldım: “فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ”; ve onun iki **ناظريه**sini dağladı; ikisi, burnun iki yanında iki damardır.
Dedi: Allah onun iki **ناظريه**sini patlatsın.
Ve bir yabanî, beni iki **ناظرتي** ile vurdu (attı).
Ve **حور النواظر** kadınlar.
Ve **منظور** bir adam.
**معين** ve onda bir **نظرة** vardır.
Dedi: **حمر أبي سوار**dan, ateşin alevlenmesi gibi bir **نظرة**den daha (şiddetli) bir şey görmedim. Ve şüphesiz sende bir **نظرةً** vardır; yani bir geri dönüş ve çirkinlik.
Dedi: Ben, Hind kılıçlarından bir kılıcım; sen ne istersen (iste), ancak kında bir **نظرة** (vardır). Ve seni sevindiren her şey, bende bendedir. Ve mecazdandır: Yer, bitkisi göründüğünde bir gözle ve iki gözle **نظرت**.
Ve zaman onlara **نظر**: onları helâk etti.
Ve bir mahalle: **حلالٌ** ve **رئاء** ve **نظر**: komşudurlar; bazısı bazısına bakar.
Ve aramızda bir **نظرٌ** vardır; yani yakınlıkta bakış miktarı (kadar mesafe).
Ve dağ sana **نظر**; yani sana karşı durdu.
Ve onların evleri birbirine **تتناظر**.
Ve bu ordu, bini **يناظر**: ona yaklaşır; ve o, **نظيره**dir; **مناظره** manasında, yani onun karşısı ve benzeri. Ve onlar onun **نظراؤه**sudur; ve o, onun **نظيرتها**sıdır; ve onlar **نظائر**dir: benzerler.
Ve **الزهريّ**den: Allah’ın kelâmı ile ve Allah’ın Elçisi’nin (Allah ona salât ve selâm etsin) kelâmı ile **تناظر** etme; yani onunla karşılaştırma ve ona bir misal kılma.
Ve bunun için bir **نظيراً** olmadı; ve gerçekten onu **أنظرته**; ve bir **خطيراً** olmadı; ve gerçekten onu **أخطرته**.
Ve şüphesiz falan kimse, bir **منظر** ve **مستمع** ve **ريّ** ve **مشبع** içindedir; yani bolluk ve rahatlık içinde ve bakmayı ve dinlemeyi sevdiği şey içindedir.
**أبو زبيد** dedi: **بهراء**ın yardımından dolayı, at sahibi olmayan bir kimse olarak, bir **منظر** ve **مستمع** içinde idim. Derim; ve kılıcım başları yarar; onun keskinliği: gerçekten bu makamdan bir **منظر** içinde idim. Ve **منظور** bir efendi: fazileti umulur ve gözler onu gözetir. Ve ben Allah’a, sonra sana **أنظر**; manası: Allah’ın fazlını, sonra senin fazlını beklerim.
Ve Mekke’de **سرويّة** bir kız çocuğunu işittim; diyordu: “Benim iki gözüm, Allah’a ve size doğru küçük bir **نويظرة**dir.”
Ve falanca işte onunla **ناظرته**; eğer o baktı ve sen baktın: ikiniz ona nasıl geleceksiniz.
Ve falan kimse, şiddetli **الناظر**dır; kendisine isnat edilen şeyden alanı (temiz) ise.
Ve benim için falancayı güzel bir **نظراً** ile **انظر**: onu benim için ara.
Ve **نظّار** bir at: yiğitliği ve kalbinin keskinliği sebebiyle bakışı yukarı kalkık.
Ve dedi: **المعدّين**e karşı uzak duran; ve ne **نظّار**! **محجلٌ**; ona bir **خمار** yani bir **غرة** parladı.
Ve onları **نظر** ile ve **بنظر** ile vurduk; yani onları gördük.
Ve **نظرو** bir adam: kendisini ilgilendiren şeyde bakmaktan gafil olmaz.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّظَر: حِسُّ العين، نَظَره يَنْظُره نَظَراً ومَنْظَراً ومَنْظَرة ونَظَر إِليه. والمَنْظَر: مصدر نَظَر. الليث: العرب تقول نَظَرَ يَنْظُر نَظَراً، قال: ويجوز تخفيف المصدر تحمله على لفظ العامة من المصادر، وتقول نَظَرت إِلى كذا وكذا مِنْ نَظَر العين ونَظَر القلب، ويقول القائل للمؤمَّل يرجوه: إِنما نَنْظُر إِلى الله ثم إِليك أَي إِنما أَتَوَقَّع فضل الله ثم فَضْلك. الجوهري: النَّظَر تأَمُّل الشيء بالعين، وكذلك النَّظَرانُ، بالتحريك، وقد نَظَرت إِلى الشيء. وفي حديث عِمران بن حُصَين قال: قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: النَّظَر إِلى وجه عليّ عِبادة؛ قال ابن الأَثير: قيل معناه أَن عليًّا، كرم الله وجهه، كان إِذا بَرَزَ قال الناس: لا إِله إِلا الله ما أَشرفَ هذا الفتى لا إِله إِلا الله ما أَعلمَ هذا الفتى لا إِله إِلا الله ما أَكرم هذا الفتى أَي ما أَتْقَى، لا إِله إِلا الله ما أَشْجَع هذا الفتى فكانت رؤيته، عليه السلام، تحملُهم على كلمة التوحيد.
والنَّظَّارة: القوم ينظُرون إِلى الشيء. وقوله عز وجل: وأَغرقنا آل فرعون وأَنتم تَنظُرون. قال أَبو إِسحق: قيل معناه وأَنتم تَرَوْنَهم يغرَقون؛ قال: ويجوز أَن يكون معناه وأَنتم مُشاهدون تعلمون ذلك وإِن شَغَلهم عن أَن يَروهم في ذلك الوقت شاغل. تقول العرب: دُور آل فلان تنظُر إِلى دُور آل فلان أَي هي بإِزائها ومقابِلَةٌ لها. وتَنَظَّر: كنَظَر. والعرب تقول: داري تنظُر إِلى دار فلان، ودُورُنا تُناظِرُ أَي تُقابِل، وقيل: إِذا كانت مُحاذِيَةً. ويقال: حَيٌّ حِلالٌ ونَظَرٌ أَي متجاورون ينظر بعضهم بعضاً.
التهذيب: وناظِرُ العَيْنِ النُّقْطَةُ السوداء الصافية التي في وسط سواد العين وبها يرى النَّاظِرُ ما يَرَى، وقيل: الناظر في العين كالمرآة إِذا استقبلتها أَبصرت فيها شخصك. والنَّاظِرُ في المُقْلَةِ: السوادُ الأَصغر الذي فيه إِنْسانُ العَيْنِ، ويقال: العَيْنُ النَّاظِرَةُ. ابن سيده: والنَّاظِرُ النقطة السوداء في العين، وقيل: هي البصر نفسه، وقيل: هي عِرْقٌ في الأَنف وفيه ماء البصر. والناظران: عرقان على حرفي الأَنف يسيلان من المُوقَين، وقيل: هما عرقان في العين يسقيان الأَنف، وقيل: الناظران عرقان في مجرى الدمع على الأَنف من جانبيه. ابن السكيت: الناظران عرقان مكتنفا الأَنف؛ وأَنشد لجرير:
وأَشْفِي من تَخَلُّجِ كُلِّ جِنٍّ،
وأَكْوِي النَّاظِرَيْنِ من الخُنَانِ
والخنان: داء يأْخذ الناس والإِبل، وقيل: إِنه كالزكام؛ قال الآخر: ولقد قَطَعْتُ نَواظِراً أَوجَمْتُها،
ممن تَعَرَّضَ لي من الشُّعَراءِ
قال أَبو زيد: هما عرقان في مَجْرَى الدمع على الأَنف من جانبيه؛ وقال عتيبة بن مرداس ويعرف بابن فَسْوة:
قَلِيلَة لَحْمِ النَّاظِرَيْنِ، يَزِينُها
شَبَابٌ ومخفوضٌ من العَيْشِ بارِدُ
تَناهَى إِلى لَهْوِ الحَدِيثِ كأَنها
أَخُو سَقْطَة، قد أَسْلَمَتْهُ العَوائِدُ
وصف محبوبته بأَسالة الخدّ وقلة لحمه، وهو المستحب. والعيش البارد: هو الهَنِيُّ الرَّغَدُ. والعرب تكني بالبَرْدِ عن النعيم وبالحَرِّ عن البُؤسِ، وعلى هذا سُمِّيَ النَّوْمُ بَرْداً لأَنه راحة وتَنَعُّمٌ. قال الله تعالى: لا يذوقون فيها بَرْداً ولا شَراباً؛ قيل: نوماً؛ وقوله: تناهى أَي تنتهي في مشيها إِلى جاراتها لِتَلْهُوَ مَعَهُنَّ، وشبهها في انتهارها عند المشي بعليل ساقط لا يطيق النهوض قد أَسلمته العوائد لشدّة ضعفه.وتَناظَرَتِ النخلتان: نَظَرَتِ الأُنثى منهما إِلى الفُحَّالِ فلم ينفعهما تلقيح حتى تُلْقَحَ منه؛ قال ابن سيده: حكى ذلك أَبو حنيفة. والتَّنْظارُ: النَّظَرُ؛ قال الحطيئة:
فما لَكَ غَيْرُ تَنْظارٍ إِليها،
كما نَظَرَ اليَتِيمُ إِلى الوَصِيِّ
والنَّظَرُ: الانتظار. ويقال: نَظَرْتُ فلاناً وانْتَظَرْتُه بمعنى واحد، فإِذا قلت انْتَظَرْتُ فلم يُجاوِزْك فعلك فمعناه وقفت وتمهلت. ومنه قوله تعالى: انْظُرُونا نَقْتَبِسْ من نُوركم، قرئ: انْظُرُونا وأَنْظِرُونا بقطع الأَلف، فمن قرأَ انْظُرُونا، بضم الأَلف، فمعناه انْتَظِرُونا، ومن قرأَ أَنْظِرُونا فمعناه أَخِّرُونا؛ وقال الزجاج: قيل معنى أَنْظِرُونا انْتَظِرُونا أَيضاً؛ ومنه قول عمرو بن كلثوم: أَبا هِنْدٍ فلا تَعْجَلْ علينا،
وأَنْظِرْنا نُخَبِّرْكَ اليَقِينا
وقال الفرّاء: تقول العرب أَنْظِرْني أَي انْتَظِرْني قليلاً، ويقول المتكلم لمن يُعْجِلُه: أَنْظِرْني أَبْتَلِع رِيقِي أَي أَمْهِلْنِي. وقوله تعالى: وُجُوهٌ يومئذ ناضِرَةٌ إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ؛ الأُولى بالضاد والأُخرى بالظاءِ؛ قال أَبو إِسحق: يقول نَضِرَت بِنَعِيم الجنة والنَّظَرِ إِلى ربها. وقال الله تعالى: تَعْرِفُ في وُجُوههم نَضْرَةَ النَّعِيم؛ قال أبو منصور: ومن قال إِن معنى قوله إِلى ربها ناظرة يعني منتظرة فقد أَخطأَ، لأَن العرب لا تقول نَظَرْتُ إِلى الشيء بمعنى انتظرته، إِنما تقول نَظَرْتُ فلاناً أَي انتظرته؛ ومنه قول الحطيئة:
نَظَرْتُكُمُ أَبْناءَ صَادِرَةٍ
لِلْوِرْدِ، طَالَ بها حَوْزِي وتَنْساسِي
وإِذا قلت نَظَرْتُ إِليه لم يكن إِلا بالعين، وإِذا قلت نظرت في الأَمر احتمل أَن يكون تَفَكُّراً فيه وتدبراً بالقلب.
وفرس نَظَّارٌ إِذا كان شَهْماً طامِحَ الطَّرْفِ حدِيدَ القلبِ؛ قال الراجز أَبو نُخَيْلَةَ:
يَتْبَعْنَ نَظَّارِيَّةً لم تُهْجَمِ
نَظَّارِيَّةٌ: ناقة نجيبة من نِتاجِ النَّظَّارِ، وهو فحل من فحول العرب؛ قال جرير:
والأَرْحَبِيّ وجَدّها النَّظَّار
لم تُهْجَم: لم تُحْلَبْ.
والمُناظَرَةُ: أَن تُناظِرَ أَخاك في أَمر إِذا نَظَرْتُما فيه معاً كيف تأْتيانه.
والمَنْظَرُ والمَنْظَرَةُ: ما نظرت إِليه فأَعجبك أَو ساءك، وفي التهذيب: المَنْظَرَةُ مَنْظَرُ الرجل إِذا نظرت إِليه فأَعجبك، وامرأَة حَسَنَةُ المَنْظَرِ والمَنْظَرة أَيضاً. ويقال: إِنه لذو مَنْظَرَةٍ بلا مَخْبَرَةٍ. والمَنْظَرُ: الشيء الذي يعجب الناظر إِذا نظر إِليه ويَسُرُّه. ويقال: مَنْظَرُه خير من مَخْبَرِه. ورجل مَنْظَرِيٌّ ومَنْظَرانيٌّ، الأَخيرة على غير قياس: حَسَنُ المَنْظَرِ؛ ورجل مَنْظَرانيٌّ مَخْبَرانيّ. ويقال: إِن فلاناً لفي مَنْظَرٍ ومُستَمَعٍ، وفي رِيٍّ ومَشْبَع، أَي فيما أَحَبَّ النَّظَرَ إِليه والاستماع. ويقال: لقد كنت عن هذا المَقامِ بِمَنْظَرٍ أَي بمَعْزَل فيما أَحْبَبْتَ؛ وقال أَبو زيد يخاطب غلاماً قد أَبَقَ فَقُتِلَ:
قد كنتَ في مَنْظَرٍ ومُسْتَمَعٍ،
عن نَصْرِ بَهْرَاءَ ، غَيرَ ذي فَرَسِ
وإِنه لسديدُ النَّاظِرِ أَي بَرِيءٌ من التهمة ينظر بمِلءِ عينيه. وبنو نَظَرَى ونَظَّرَى: أَهلُ النَّظَرِ إِلى النساء والتَّغَزُّل بهن؛ ومنه قول الأَعرابية لبعلها: مُرَّ بي على بَني نَظَرَى، ولا تَمُرَّ بي على بنات نَقَرَى، أَي مُرَّ بي على الرجال الذين ينظرون إِليّ فأُعجبهم وأَرُوقُهم ولا يَعِيبُونَني من ورائي، ولا تَمُرَّ بي على النساء اللائي ينظرنني فيَعِبْنَني حسداً ويُنَقِّرْنَ عن عيوب من مَرَّ بهن. وامرأَة سُمْعُنَةٌ نُظْرُنَةٌ وسِمْعَنَةٌ نِظْرَنة، كلاهما بالتخفيف؛ حكاهما يعقوب وحده: وهي التي إِذا تَسَمَّعَتْ أَو تَنَظَّرَتْ فلم تَرَ شيئاً فَظَنَّتْ. والنَّظَرُ: الفكر في الشيء تُقَدِّره وتقيسه منك. والنَّظْرَةُ: اللَّمْحَة بالعَجَلَة؛ ومنه الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال لعلي: لا تُتْبِعِ النَّظْرَةَ النَّظْرَةَ، فإِن لك الأُولى وليست لك الآخرةُ. والنَّظْرَةُ: الهيئةُ. وقال بعض الحكماء: من لم يَعْمَلْ نَظَرُه لم يَعْمَلْ لسانُه؛ ومعناه أَن النَّظْرَةَ إِذا خرجت بإِبكار القلب عَمِلَتْ في القلب، وإِذا خرجت بإِنكار العين دون القلب لم تعمل، ومعناه أَن من لم يَرْتَدِعْ بالنظر إِليه من ذنب أَذنبه لم يرتدع بالقول. الجوهري وغيره: ونَظَرَ الدَّهْرُ إِلى بني فلان فأَهلكهم؛ قال ابن سيده: هو على المَثَلِ، قال: ولستُ منه على ثِقَةٍ.
والمَنْظَرَةُ: موضع الرَّبِيئَةِ. غيره: والمَنظَرَةُ موضع في رأْس جبل فيه رقيب ينظر العدوَّ يَحْرُسُه. الجوهري: والمَنظَرَةُ المَرْقَبَةُ. ورجلٌ نَظُورٌ ونَظُورَةٌ وناظُورَةٌ ونَظِيرَةٌ: سَيِّدٌ يُنْظَر إِليه، الواحد والجمع والمذكر والمؤنث في ذلك سواء. الفراء: يقال فلان نَظُورةُ قومه ونَظِيرَةُ قومهِ، وهو الذي يَنْظُرُ إِليه قومه فيمتثلون ما امتثله، وكذلك هو طَرِيقَتُهم بهذا المعنى. ويقال: هو نَظِيرَةُ القوم وسَيِّقَتُهم أَي طَلِيعَتُهم. والنَّظُورُ: الذي لا يُغٌفِلُ النَّظَرَ إِلى ما أَهمه.
والمَناظِر: أَشرافُ الأَرضِ لأَنه يُنْظَرُ منها. وتَناظَرَتِ الدَّارانِ: تقابلتا. ونَظَرَ إِليك الجبلُ: قابلك. وإِذا أَخذت في طريق كذا فَنَظَر إِليك الجبلُ فَخُذْ عن يمينه أَو يساره. وقوله تعالى: وتَراهُمْ يَنْظُرونَ إِليك وهم لا يبصرون؛ ذهب أَبو عبيد إِلى أَنه أَراد الأَصنام أَي تقابلك، وليس هنالك نَظَرٌ لكن لما كان النَّظَرُ لا يكون إِلا بمقابلةٍ حَسُنَ وقال: وتراهم، وإِن كانت لا تعقل لأَنهم يضعونها موضع من يعقل.والنَّاظِرُ: الحافظ. وناظُورُ الزرع والنخل وغيرهما: حَافِظُه؛ والطاء نَبَطِيَّة.
وقالوا: انْظُرْني اي اصْغ إِليَّ؛ ومنه قوله عز وجل: وقولوا انْظُرْنا واسمعوا. والنَّظْرَةُ: الرحمةُ. وقوله تعالى: ولا يَنْظُر إِليهم يوم القيامة؛ أَي لا يَرْحَمُهُمْ. وفي الحديث: إِن الله لا يَنْظُر إِلى صُوَرِكم وأَموالكم ولكن إِلى قلوبكم وأَعمالكم؛ قال ابن الأَثير: معنى النظر ههنا الإِحسان والرحمة والعَطْفُ لأَن النظر في الشاهد دليل المحبة، وترك النظر دليل البغض والكراهة، ومَيْلُ الناسِ إِلى الصور المعجبة والأَموال الفائقة، والله سبحانه يتقدس عن شبه المخلوقين، فجعل نَظَرَهُ إِلى ما هو للسَّرِّ واللُّبِّ، وهو القلب والعمل؛ والنظر يقع على الأَجسام والمعاني، فما كان بالأَبصار فهو للأَجسام، وما كان بالبصائر كان للمعاني. وفي الحديث: مَنِ ابتاعَ مِصَرَّاةً فهو بخير النَّظَرَيْنِ أَي خير الأَمرين له: إِما إِمساك المبيع أَو ردُّه، أَيُّهما كان خيراً له واختاره فَعَلَه؛ وكذلك حديث القصاص: من قُتل له قتيل فهو بخير النَّظَرَيْنِ؛ يعني القصاص والدية؛ أَيُّهُما اختار كان له؛ وكل هذه معانٍ لا صُوَرٌ. ونَظَرَ الرجلَ ينظره وانْتَظَرَه وتَنَظَّرَه: تَأَنى عليه؛ قال عُرْوَةُ بن الوَرْدِ:
إِذا بَعُدُوا لا يأْمَنُونَ اقْتِرابَهُ،
تَشَوُّفَ أَهلِ الغائبِ المُنتَنَظَّرِ
وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
ولا أَجْعَلُ المعروفَ حلَّ أَلِيَّةٍ،
ولا عِدَةً في النَّاظِرِ المُتَغَيِّبِ
فسره فقال: الناظر هنا على النَّسَبِ أَو على وضع فاعل موضع مفعول؛ هذا معنى قوله، ومَثَّلَه بِسِّرٍ كاتم أَي مكتوم. قال ابن سيده: وهكذا وجدته بخط الحَامِضِ
(* قوله« الحامض» هو لقب ابي موسى سليمان بن محمد بن أحمد النحوي أخذ عن ثعلب، صحبه اربعين سنة وألف في اللغة غريب الحديث وخلق الانسان والوحوش والنبات، روى عنه أبو عمر الزاهد وأبو جعفر الاصبهاني. مات سنة ؟؟) ، بفتح الياء، كأَنه لما جعل فاعلاً في معنى مفعول استجاز أَيضاً أَن يجعل مُتَفَعَّلاً في موضع مُتَفَعِّلٍ والصحيح المتَغَيِّب، بالكسر. والتَّنَظُّرُ: تَوَقَّع الشيء. ابن سيده: والتَّنَظُّرُ تَوَقُّعُ ما تَنْتَظِرُهُ. والنَّظِرَةُ، بكسر الظاء: التأْخير في الأَمر. وفي التنزيل العزيز: فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ، وقرأَ بعضهم: فناظِرَةٌ، كقوله عز وجل: ليس لِوَقْعَتِها كاذِبَةٌ؛ أَي تكذيبٌ. ويقال: بِعْتُ فلاناً فأَنْظَرْتُه أَي أَمهلتُه، والاسم منه النَّظِرَةُ. وقال الليث: يقال اشتريته منه بِنَظِرَةٍ وإِنْظارٍ. وقوله تعالى: فَنَظِرَة إِلى مَيْسَرَةٍ؛ أَي إِنظارٌ. وفي الحديث: كنتُ أُبايِعُ الناس فكنتُ أُنْظِر المُعْسِرَ؛ الإِنظار: التأْخير والإِمهال. يقال: أَنْظَرْتُه أُنْظِره. ونَظَرَ الشيءَ: باعه بِنَظِرَة. وأَنْظَرَ الرجلَ: باع منه الشيء بِنَظِرَةٍ. واسْتَنْظَره: طلب منه النَّظرَةَ واسْتَمْهَلَه. ويقول أَحد الرجلين لصاحبه: بيْعٌ، فيقول: نِظْرٌ أَي أَنْظِرْني حتى أَشْتَرِيَ منك. وتَنَظَّرْه أَي انْتَظِرْهُ في مُهْلَةٍ.
وفي حديث أَنس: نَظَرْنا النبيَّ، صلى الله عليه وسلم، ذاتَ ليلة حتى كان شَطْرُ الليلِ. يقال: نَظَرتُهُ وانْتَظَرْتُه إِذا ارْتَقَبْتَ حضورَه. ويقال: نَظَارِ مثل قَطامِ كقولك: انْتَظِرْ، اسم وضع موضع الأَمر. وأَنْظَرَه: أَخَّرَهُ. وفي التنزيل العزيز: قال أَنْظِرْني إِلى يوم يُبْعَثُونَ.
والتَّناظُرُ: التَّراوُضُ في الأَمر. ونَظِيرُك: الذي يُراوِضُك وتُناظِرُهُ، وناظَرَه من المُناظَرَة. والنَّظِيرُ: المِثْلُ، وقيل: المثل في كل شيء. وفلان نَظِيرُك أَي مِثْلُك لأَنه إِذا نَظَر إِليهما النَّاظِرُ رآهما سواءً. الجوهري: ونَظِيرُ الشيء مِثْلُه. وحكى أَبو عبيدة: النِّظْر والنَّظِير بمعنًى مثل النِّدِّ والنَّدِيدِ؛ وأَنشد لعبد يَغُوثَ بن وَقَّاصٍ الحارِثيِّ:
أَلا هل أَتى نِظْرِيُ مُلَيْكَةَ أَنَّني
أَنا الليثُ، مَعْدِيّاً عليه وعادِيا؟
(* روي هذا البيت في قصيدة عبد يغوث على الصورة التالية:
وقد عَلِمت عِرسِي مُلَيكةُ أنني * أنا الليثُ، مَعدُوّاً عليّ وعَاديا)
وقد كنتُ نَجَّارَ الجَزُورِ ومُعْمِلَ الْـ
ـسَطِيِّ، وأَمْضِي حيثُ لا حَيَّ ماضِيَا
ويروى: عِرْسِي مُلَيْكَةَ بدل نِظْرِي مليكة. قال الفرّاء: يقال نَظِيرَةُ قومه ونَظُورَةُ قومه للذي يُنْظَر إِليه منهم، ويجمعان على نَظَائِرَ، وجَمْعُ النَّظِير نُظَرَاءُ، والأُنثى نَظِيرَةٌ، والجمع النَّظائر في الكلام والأَشياء كلها. وفي حديث ابن مسعود: لقد عرفتُ النَّظائِرَ التي كان رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يَقُومُ بها عشرين سُورَةً من المُفَصَّل، يعني سُوَرَ المفصل، سميت نظائر لاشتباه بعضها ببعض في الطُّول. وقول عَديّ: لم تُخطِئْ نِظارتي أَي لم تُخْطِئْ فِراسَتي. والنَّظائِرُ: جمع نَظِيرة، وهي المِثْلُ والشِّبْهُ في الأَشكال، الأَخلاق والأَفعال والأَقوال. ويقال: لا تُناظِرْ بكتاب الله ولا بكلام رسول الله، وفي رواية: ولا بِسُنَّةِ رسول الله؛ قال أَبو عبيد: أَراد لا تجعل شيئاً نظيراً لكتاب ا ولا لكلام رسول الله فتدعهما وتأْخذ به؛ يقول: لا تتبع قول قائل من كان وتدعهما له. قال أَبو عبيد: ويجوز أَيضاً في وجه آخر أَن يجعلهما مثلاً للشيء يعرض مثل قول إِبراهيم النخعي: كانوا يكرهون أَن يذكروا الآية عند الشيء يَعْرِضُ من أَمر الدنيا، كقول القائل للرجل إِذا جاء في الوقت الذي يُرِيدُ صاحبُه: جئت على قَدَرٍ يا موسى، هذا وما أَشبهه من الكلام، قال: والأَوّل أَشبه. ويقال: ناظَرْت فلاناً أَي صِرْتُ نظيراً له في المخاطبة. وناظَرْتُ فلاناً بفلان أَي جعلته نَظِيراً له. ويقال للسلطان إِذا بعث أَميناً يَسْتبرئ أَمْرَ جماعةِ قريةٍ: بَعث ناظِراً. وقال الأَصمعي: عَدَدْتُ إِبِلَ فلان نَظائِرَ أَي مَثْنَى مثنى، وعددتها جَمَاراً إِذا عددتها وأَنت تنظر إِلى جماعتها.
والنَّظْرَةُ: سُوءُ الهيئة. ورجل فيه نَظْرَةٌ أَي شُحُوبٌ؛ وأَنشد شمر:وفي الهامِ منها نَظْرَةٌ وشُنُوعُ
قال أَبو عمرو: النَّظْرَةُ الشُّنْعَةُ والقُبْحُ. ويقال: إِن في هذه الجارية لَنَظْرَةً إِذا كانت قبيحة. ابن الأَعرابي: يقال فيه نَظْرَةٌ ورَدَّةٌ أَي يَرْتَدُّ النظر عنه من قُبْحِهِ. وفيه نَظْرَةٌ أَي قبح؛ وأَنشد الرِّياشِيُّ:
لقد رَابَني أَن ابْنَ جَعْدَةَ بادِنٌ،
وفي جِسْمِ لَيْلى نَظْرَةٌ وشُحُوبُ
وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، رأَى جارية فقال: إِن بها نَظْرَةً فاسْتَرْقُوا لها؛ وقيل: معناه إِن بها إِصابة عين من نَظَرِ الجِنِّ إِليها، وكذلك بها سَفْعَةٌ؛ ومنه قوله تعالى: غيرَ ناظِرِينَ إِناهُ؛ قال أَهل اللغة: معناه غير منتظرين بلوغه وإِدراكه. وفي الحديث: أَن عبد الله أَبا النبي، صلى الله عليه وسلم، مرّ بامرأَة تَنْظُرُ وتَعْتافُ، فرأَتْ في وجهه نُوراً فدعته إِلى أَن يَسْتَبْضِعَ منها وتُعْطِيَهُ مائةً من الإِبل فأَبى، قوله: تَنْظُرُ أَي تَتَكَهَّنُ، وهو نَظَرُ تَعَلُّمٍ وفِراسةٍ، وهذه المرأَة هي كاظمةُ بنتُ مُرٍّ، وكانت مُتَهَوِّدَةً قد قرأَت الكتب، وقيل: هي أُختُ ورَقَةَ بن نَوْفَلٍ. والنَّظْرَةُ: عين الجن. والنَّظْرَةُ: الغَشْيَةُ أَو الطائف من لجن، وقد نُظِرَ. ورجل فيه نَظْرَةٌ أَي عيبٌ.
والمنظورُ: الذي أَصابته نَظْرَةٌ. وصبي مَنْظُورٌ: أَصابته العين. والمنظورُ: الذي يُرْجَى خَيْرُه. ويقال: ما كان نَظِيراً لهذا ولقد أَنْظَرْتُه، وما كان خَطِيراً ولقد أَخْطَرْتُه. ومَنْظُورُ بن سَيَّارٍ: رجلٌ. ومَنْظُورٌ: اسمُ جِنِّيٍّ؛ قال:
ولو أَنَّ مَنْظُوراً وحَبَّةَ أَسْلما
لِنَزْعِ القَذَى، لم يُبْرِئا لي قَذَاكُما
وحَبَّةُ: اسم امرأَة عَلِقَها هذا الجني فكانت تَطَبَّبُ بما يُعَلِّمُها. وناظِرَةُ: جبل معروف أَو موضع. ونَواظِرُ: اسم موضع؛ قال ابن أَحمر:وصَدَّتْ عن نَواظِرَ واسْتَعَنَّتْ
قَتَاماً، هاجَ عَيْفِيًّا وآلا
(* قوله « عيفياً» كذا بالأصل.)
وبنو النَّظَّارِ: قوم من عُكْلٍ، وإِبل نَظَّاريَّة: منسوبة إِليهم؛ قال الراجز:
يَتْبَعْنَ نَظَّارِيَّة سَعُومَا
السَّعْمُ: ضَرْبٌ من سير الإِبل.

##### Türkçe

**النَّظَر**: gözün duyusu; onu **نَظَره يَنْظُره** diye **نَظَراً** ve **مَنْظَراً**
ve **مَنْظَرة** ve ona **نَظَر إِليه** (diye) kullanır. **المَنْظَر**: **نَظَر**’ın mastarıdır. el-Leys: Araplar **نَظَرَ يَنْظُر نَظَراً** der; dedi ki: mastarı hafifletmek câizdir; onu mastarlardan avamın lafzına hamletmek (suretiyle). Ve “şuna şuna baktım” dersin; gözün bakışı ve kalbin bakışı cinsinden. Ve ümit edilene, onu umarak, söyleyen kimse der ki: “Biz ancak Allah’a, sonra sana bakarız”; yani ancak Allah’ın fazlını, sonra senin fazlını beklerim. el-Cevherî: **النَّظَر** bir şeyi gözle teemmül etmektir; hareketli (okunuşla) **النَّظَرانُ** da böyledir; ve ben şeye baktım. İmrân b. Husayn hadîsinde: dedi ki: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi: “Ali’nin yüzüne bakmak ibadettir”; İbnü’l-Esîr dedi ki: denildi ki manası şudur: Ali, Allah yüzünü keremli kılsın, ortaya çıktığında insanlar derdi: “Allah’tan başka ilâh yok; bu delikanlı ne şerefli! Allah’tan başka ilâh yok; bu delikanlı ne âlim! Allah’tan başka ilâh yok; bu delikanlı ne kerîm!” yani ne takvâ sahibi; “Allah’tan başka ilâh yok; bu delikanlı ne cesur!”; böylece onun görülmesi, aleyhi’s-selâm, onları tevhid kelimesine sevk ederdi.

**والنَّظَّارة**: bir şeye bakan topluluk. Aziz ve celîl olanın sözü: “Firavun ailesini boğduk, siz de bakıyordunuz.” Ebû İshak dedi ki: denildi ki manası “onların boğulduklarını görüyordunuz”dur; dedi ki: manası “siz şahitlerdiniz, bunu biliyordunuz; o vakitte onları görmelerinden bir meşguliyet onları alıkoysa bile” olması da câizdir. Araplar der: “Falanın ailesinin evleri falanın ailesinin evlerine bakar” yani onların hizasında ve karşısındadır. **وتَنَظَّر**: **نَظَر** gibi. Araplar der: “Evim falanın evine bakar” ve “evlerimiz **تُناظِرُ**” yani karşı karşıyadır; denildi ki: eğer hizalı ise. Ve denilir: “**حَيٌّ حِلالٌ ونَظَرٌ**” yani komşudurlar; birbirlerine bakarlar.

Tehzîb: gözün **ناظِرُ العَيْنِ**i, gözün siyahlığının ortasında bulunan saf, berrak siyah noktadır; bakan onunla gördüğünü görür. Ve denildi ki: gözdeki **الناظر** aynaya benzer; onu karşıladığında onda şahsını görürsün. Göz bebeğinde **النَّاظِرُ**: içinde gözün insanı bulunan daha küçük siyahlıktır; ve “**العَيْنُ النَّاظِرَةُ**” denir. İbn Sîde: **النَّاظِرُ** gözdeki siyah noktadır; denildi ki: bizzat görme (basar)dır; denildi ki: burunda bir damardır ve onda görme suyu vardır. **الناظران**: burunun iki kenarı üzerinde iki damardır; iki göz pınarından akarlar. Denildi ki: burunu sulayan iki göz damarıdır. Denildi ki: **الناظران** burunun iki yanından, gözyaşı yolunda iki damardır. İbnü’s-Sikkît: **الناظران** burunu iki yandan kuşatan iki damardır; Cerîr’den okudu:

وأَشْفِي من تَخَلُّجِ كُلِّ جِنٍّ،
وأَكْوِي النَّاظِرَيْنِ من الخُنَانِ

**والخنان**: insanlara ve develere musallat olan bir hastalıktır; denildi ki nezle gibidir. Başkası dedi:

ولقد قَطَعْتُ نَواظِراً أَوجَمْتُها،
ممن تَعَرَّضَ لي من الشُّعَراءِ

Ebû Zeyd dedi ki: onlar burunun iki yanındaki gözyaşı yolunda iki damardır. Utaybe b. Mirdâs (İbn Fesve diye bilinir) dedi:

قَلِيلَة لَحْمِ النَّاظِرَيْنِ، يَزِينُها
شَبَابٌ ومخفوضٌ من العَيْشِ بارِدُ
تَناهَى إِلى لَهْوِ الحَدِيثِ كأَنها
أَخُو سَقْطَة، قد أَسْلَمَتْهُ العَوائِدُ

Sevgilisini yanağın inceliği ve etinin azlığıyla vasfetti; bu sevilendir. **والعيش البارد**: hoş, geniş (râhat) yaşayıştır. Araplar **البَرْد** ile nimete, **الحَرّ** ile sıkıntıya kinaye yapar. Buna göre uykuya **بَرْداً** adı verildi; çünkü o rahat ve nimetlenmedir. Allah Teâlâ dedi: “Orada ne **بَرْداً** ne içecek tadarlar”; denildi ki: uyku. Ve “**تَناهَى**” yani yürüyüşünde komşularına varır ki onlarla eğlensin; ve onu yürürken sendelemesinde, kalkmaya güç yetiremeyen, âdetler (hastalıklar) şiddetli zayıflığı sebebiyle onu bırakmış düşkün bir hasta gibi benzetti. **وتَناظَرَتِ النخلتان**: ikisinin dişisi erkeğe baktı; ondan aşılanmadıkça ikisine de tozlama fayda vermez; İbn Sîde dedi ki: bunu Ebû Hanîfe nakletti.

**والتَّنْظارُ**: **النَّظَر**; Hutay’e dedi:

فما لَكَ غَيْرُ تَنْظارٍ إِليها،
كما نَظَرَ اليَتِيمُ إِلى الوَصِيِّ

**والنَّظَرُ**: bekleyiştir. “Falanı **نَظَرْتُ**” ve “onu **انْتَظَرْتُ**” aynı manadadır. “**انْتَظَرْتُ**” dediğinde fiilin seni aşmazsa manası: durdun ve ağır davrandın. Ondan Allah Teâlâ’nın sözü: “**انْظُرُونا** nurunuzdan alalım”; “**انْظُرُونا**” ve “**أَنْظِرُونا**” (hemzeyi keserek) diye okunmuştur. Kim “**انْظُرُونا**”yı hemzeyi zamme ile okursa manası “bizi bekleyin”dir. Kim “**أَنْظِرُونا**” okursa manası “bizi geciktirin”dir. Zeccâc dedi ki: “**أَنْظِرُونا**”nın manası “**انْتَظِرُونا**” yani “bizi bekleyin” de denilmiştir. Ondan Amr b. Külsûm’un sözü:

أَبا هِنْدٍ فلا تَعْجَلْ علينا،
وأَنْظِرْنا نُخَبِّرْكَ اليَقِينا

Ferrâ dedi ki: Araplar “**أَنْظِرْني**” der; yani “beni biraz bekle”. Konuşan, kendisini acele ettirene der: “**أَنْظِرْني** tükürüğümü yutayım” yani “bana mühlet ver”. Allah Teâlâ’nın sözü: “O gün yüzler **ناضِرَةٌ**dir, Rablerine **ناظِرَةٌ**dir”; birincisi **الضاد** ile, ikincisi **الظاءِ** iledir. Ebû İshak dedi ki: “Cennet nimetiyle ve Rabbine bakmakla parladı.” Allah Teâlâ dedi: “Yüzlerinde nimetin **نَضْرَةَ**sini tanırsın.” Ebû Mansûr dedi ki: “Rablerine **ناظرة**” sözünün manası “bekleyen”dir diyen hata etmiştir; çünkü Araplar “**نَظَرْتُ إِلى**”yı “bekledim” manasında söylemez; ancak “**نَظَرْتُ فلاناً**” der, yani “onu bekledim”. Ondan Hutay’e’nin sözü:

نَظَرْتُكُمُ أَبْناءَ صَادِرَةٍ
لِلْوِرْدِ، طَالَ بها حَوْزِي وتَنْساسِي

“**نَظَرْتُ إِليه**” dediğinde ancak gözle olur. “İşin içine baktım” dediğinde, kalple onda düşünme ve tedebbür olma ihtimalini taşır.

**وفرس نَظَّارٌ**: eğer zeki, bakışı yukarı kalkık, kalbi keskin ise; Recez söyleyen Ebû Nuhayle dedi:

يَتْبَعْنَ نَظَّارِيَّةً لم تُهْجَمِ

**نَظَّارِيَّةٌ**: **النَّظَّار**’ın dölünden olan seçkin bir dişi deve; o, Arap aygırlarının aygırlarından bir aygırdır. Cerîr dedi:

والأَرْحَبِيّ وجَدّها النَّظَّار

“**لم تُهْجَم**”: sağılmadı.

**والمُناظَرَةُ**: bir işte ikiniz birlikte baktığınızda, onu nasıl yapacağınıza dair kardeşinle karşılıklı bakışmandır.

**والمَنْظَرُ والمَنْظَرَةُ**: baktığın ve seni hoşnut eden yahut kötüleyen şey. Tehzîb’de: **المَنْظَرَةُ** erkeğin **مَنْظَرُ**udur; ona baktığında hoşuna gider. Ve “**امرأَة حَسَنَةُ المَنْظَرِ والمَنْظَرة**” dahi. Ve denilir: “O, **مَنْظَرَةٍ** sahibidir, **مَخْبَرَةٍ**siz.” **والمَنْظَرُ**: bakanın baktığında beğendiği ve sevindiği şey. Ve denilir: “Onun görünüşü haberinden hayırlıdır.” Ve “**مَنْظَرِيٌّ**” ve “**مَنْظَرانيٌّ**” adam; ikincisi kıyasa aykırı: güzel görünüşlü. Ve “**مَنْظَرانيٌّ مَخْبَرانيٌّ**” adam. Ve denilir: “Falan, **مَنْظَرٍ** ve **مُستَمَعٍ** içindedir; **رِيٍّ** ve **مَشْبَع** içindedir”; yani bakmayı ve dinlemeyi sevdiği şeyler içindedir. Ve denilir: “Bu makamdan **بِمَنْظَرٍ** idin”; yani sevdiğin şeyde bir kenarda (uzakta) idin. Ebû Zeyd, kaçıp öldürülen bir oğlana hitap ederek dedi:

قد كنتَ في مَنْظَرٍ ومُسْتَمَعٍ،
عن نَصْرِ بَهْرَاءَ ، غَيرَ ذي فَرَسِ

Ve “O, **سديدُ النَّاظِرِ**dir”; yani töhmetten berîdir; gözlerini doldurarak bakar.

**وبنو نَظَرَى ونَظَّرَى**: kadınlara bakma ve onlarla gazel söyleme ehli. Ondan bedevî kadının kocasına sözü: “Beni **بَني نَظَرَى** üzerinden geçir; beni **بنات نَقَرَى** üzerinden geçirme”; yani beni bana bakan erkeklerin yanından geçir ki onları beğendireyim ve hoşlarına gideyim; arkamdan beni ayıplamazlar. Beni, bana bakıp hasetle beni ayıplayan ve yanlarından geçenin kusurlarını didikleyen kadınların yanından geçirme.

**وامرأَة سُمْعُنَةٌ نُظْرُنَةٌ وسِمْعَنَةٌ نِظْرَنة**; ikisi de hafifletmeyle; ikisini yalnız Yakub rivayet etti: o, kulak kabarttığında yahut bakındığında bir şey görmezse zanneden kadındır. **والنَّظَرُ**: bir şeyde fikir; onu kendinden takdir eder ve ölçersin.

**والنَّظْرَةُ**: aceleyle bir bakış; hadîsten: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, Ali’ye dedi: “**النَّظْرَةَ**yi **النَّظْرَةَ**ye tâbi kılma; çünkü birincisi senindir, ikincisi senin değildir.” **والنَّظْرَةُ**: heyettir. Bazı hikmet sahipleri dedi: “Kimin **نَظَرُه** amel etmezse dili amel etmez.” Manası: **النَّظْرَةُ** kalbin erken uyanışıyla çıkarsa kalpte tesir eder; gözün inkârıyla, kalpsiz çıkarsa tesir etmez. Manası: baktığı şeyle işlediği günahtan vazgeçmeyen, sözle vazgeçmez.

el-Cevherî ve başkası: “Devir, falan oğullarına baktı da onları helâk etti.” İbn Sîde dedi ki: bu mesel üzerinedir; dedi ki: bundan emin değilim.

**والمَنْظَرَةُ**: gözcünün yeri. Başkası: **المَنظَرَةُ** dağın başında bir yerdir; onda düşmana bakan, onu koruyan bir gözcü vardır. el-Cevherî: **المَنظَرَةُ** gözetleme yeridir.

“**ورجلٌ نَظُورٌ ونَظُورَةٌ وناظُورَةٌ ونَظِيرَةٌ**”: kendisine bakılan bir efendi; bunda tekil-çoğul, erkek-dişi eşittir. Ferrâ: “Falan, kavminin **نَظُورةُ**su ve kavminin **نَظِيرَةُ**sidir” denir; o, kavminin kendisine baktığı ve onun yaptığını yaptıkları kimsedir; bu manada onların yolu da böyledir. Ve denilir: “O, kavmin **نَظِيرَةُ**si ve **سَيِّقَتُهم**idir”; yani öncüleri. **والنَّظُورُ**: kendisini ilgilendiren şeye bakmayı ihmal etmeyen kimsedir.

**والمَناظِر**: yerin yüksekleri; çünkü oradan bakılır. **وتَناظَرَتِ الدَّارانِ**: karşı karşıya geldiler. “Dağ sana baktı” yani sana karşı geldi. “Şu yola girdiğinde dağ sana bakarsa sağından yahut solundan al.” Allah Teâlâ’nın sözü: “Onları sana bakıyor görürsün, hâlbuki görmezler.” Ebû Ubeyd, onun putları kastettiğine gitti; yani sana karşı dururlar; orada bakış yoktur; fakat bakış ancak karşı karşıya olmakla olduğundan “bakıyorlar” demesi güzel oldu. Ve “onları görürsün” dedi; akletmeseler de, çünkü onları akledenin yerine koyarlar.

**والنَّاظِرُ**: koruyucu. Ekinin, hurmanın ve başkalarının **ناظُورُ**u: onun koruyucusu; **الطاء** Nabatîcedir.

Ve dediler: “**انْظُرْني**” yani “bana kulak ver”; ondan Aziz ve celîl olanın sözü: “**وقولوا انْظُرْنا** ve dinleyin.” **والنَّظْرَةُ**: rahmettir. Allah Teâlâ’nın sözü: “Kıyamet günü onlara bakmaz”; yani onlara merhamet etmez. Hadîste: “Allah suretlerinize ve mallarınıza bakmaz; fakat kalplerinize ve amellerinize bakar.” İbnü’l-Esîr dedi ki: buradaki bakışın manası ihsan, rahmet ve şefkattir; çünkü şâhitte bakış sevginin delilidir; bakışı terk etmek buğz ve kerâhetin delilidir. İnsanların güzel suretlere ve üstün mallara meyli vardır; Allah, yaratılmışlara benzemekten münezzehtir; bakışını sır ve öz olan şeye, yani kalp ve amele kıldı. Bakış cisimlere ve manalara vâki olur: gözlerle olan cisimler içindir; basiretlerle olan manalar içindir.

Hadîste: “Kim **مِصَرَّاةً** satın alırsa o, iki **النَّظَرَيْنِ**in hayırlısı üzeredir”; yani iki işin hayırlısı onun içindir: ya satılanı tutmak ya da geri vermek; hangisi onun için hayırlı ise onu seçer ve yapar. Keza kısas hadîsi: “Kimin bir maktulü öldürülürse o, iki **النَّظَرَيْنِ**in hayırlısı üzeredir”; yani kısas ve diyet; hangisini seçerse onundur. Bunların hepsi suretler değil manalardır.

“Bir adama baktı; onu **ينظره**; ve onu **انْتَظَرَه** ve **تَنَظَّرَه**”: ona ağır davrandı; Urve b. el-Verd dedi:

إِذا بَعُدُوا لا يأْمَنُونَ اقْتِرابَهُ،
تَشَوُّفَ أَهلِ الغائبِ المُنتَنَظَّرِ

İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu sözü:

ولا أَجْعَلُ المعروفَ حلَّ أَلِيَّةٍ،
ولا عِدَةً في النَّاظِرِ المُتَغَيِّبِ

Onu açıkladı ve dedi ki: buradaki **الناظر** neseb üzerinedir yahut fâili mef‘ûl yerine koyma üzerinedir; bu, sözünün manasıdır. Ve onu “**بِسِّرٍ كاتم**” yani “gizlenen” ile örnekledi. İbn Sîde dedi ki: onu Hâmıd’ın hattıyla böyle buldum; yâ’yı fetha ile; sanki onu mef‘ûl manasında fâil kıldığında, **مُتَفَعَّلاً**yı da **مُتَفَعِّلٍ** yerinde kılmayı câiz gördü. Doğrusu **المتَغَيِّب**dir; kesre ile.

**والتَّنَظُّرُ**: bir şeyi beklemektir. İbn Sîde: **التَّنَظُّرُ** beklediğin şeyi beklemektir.

**والنَّظِرَةُ** (ظاء’nın kesresiyle): işte geciktirmedir. Aziz tenzîlde: “**فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ**”; bazıları “**فناظِرَةٌ**” okudu; Aziz ve celîl olanın sözü gibi: “Onun vukuuna bir yalanlayıcı yoktur”; yani bir yalanlama. Ve denilir: “Falanı sattım da onu **فأَنْظَرْتُه**”; yani ona mühlet verdim; onun ismi **النَّظِرَةُ**dir. el-Leys dedi ki: “Onu ondan **بِنَظِرَةٍ** ve **إِنْظارٍ** ile satın aldım” denir. Allah Teâlâ’nın sözü: “**فَنَظِرَة إِلى مَيْسَرَةٍ**”; yani bir **إِنظارٌ**. Hadîste: “İnsanlarla alışveriş yapardım; güçlük içindekine **أُنْظِر** ederdim.” **الإِنظار**: geciktirme ve mühlet vermedir. “Ona **أَنْظَرْتُه أُنْظِره**” denir. “Şeyi **نَظَرَ**”: onu **بِنَظِرَة** ile sattı. “Adamı **أَنْظَرَ**”: ondan bir şeyi **بِنَظِرَةٍ** ile satın aldı. “Onu **اسْتَنْظَره**”: ondan **النَّظرَةَ**yi istedi ve ondan mühlet istedi. İki adamdan biri arkadaşına “satış” der; o da “**نِظْرٌ**” der; yani “bana mühlet ver ki senden satın alayım.” “Onu **تَنَظَّرْه**”: yani onu bir mühlet içinde bekle.

Enes hadîsinde: “Bir gece Peygamberi, sallallahu aleyhi ve sellem, gece yarısı oluncaya kadar bekledik.” “Onu **نَظَرتُه** ve onu **انْتَظَرْتُه**” denir; eğer gelişini gözetlediysen. Ve “**نَظَارِ** مثل **قَطامِ**” denir; “**انْتَظِرْ**” demen gibi; emir yerine konmuş bir isimdir. “Onu **أَنْظَرَه**”: onu geciktirdi. Aziz tenzîlde: “Dedi: **أَنْظِرْني** diriltilecekleri güne kadar.”

**والتَّناظُرُ**: işte karşılıklı yumuşak davranıştır. **ونَظِيرُك**: seninle yumuşak davranan ve senin onunla **تُناظِرُهُ** olduğun kimsedir; onu **ناظَرَه** münazaradan. **والنَّظِيرُ**: misildir; denildi ki: her şeyde misildir. “Falan senin **نَظِيرُك**” yani senin mislin; çünkü bakan ikisine baktığında onları eşit görür. el-Cevherî: bir şeyin **نَظِيرُ**u onun mislidir. Ebû Ubeyde nakletti: **النِّظْر** ve **النَّظِير** manaca **النِّدِّ** ve **النَّدِيدِ** gibidir. Abd Yeğûs b. Vakkâs el-Hârisî’den okudu:

أَلا هل أَتى نِظْرِيُ مُلَيْكَةَ أَنَّني
أَنا الليثُ، مَعْدِيّاً عليه وعادِيا؟
وقد كنتُ نَجَّارَ الجَزُورِ ومُعْمِلَ الْـ
ـسَطِيِّ، وأَمْضِي حيثُ لا حَيَّ ماضِيَا

“**عِرْسِي مُلَيْكَةَ**” diye de rivayet edilir; **نِظْرِي مليكة** yerine. Ferrâ dedi ki: kendilerine bakılan kimse için “kavminin **نَظِيرَةُ**su” ve “kavminin **نَظُورَةُ**su” denir; ikisi **نَظَائِرَ** üzerine cem‘ edilir. **النَّظِير**in cem‘i **نُظَرَاءُ**dur. Dişisi **نَظِيرَةٌ**dir; cem‘i **النَّظائر**dir; sözde ve bütün şeylerde. İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, onlarla kıyam ettiği **النَّظائِرَ**i tanıdım: **المُفَصَّل**den yirmi sûre”; yani mufassal sûreleri; uzunlukta birbirine benzemeleri sebebiyle **نظائر** diye adlandırıldı.

Adî’nin sözü: “**لم تُخطِئْ نِظارتي**” yani firâsetim şaşmadı. **والنَّظائِرُ**: **نَظِيرة**nin cem‘idir; o, şekillerde, ahlâkta, fiillerde ve sözlerde misil ve benzer olandır. Ve denilir: “Allah’ın kitabıyla ve Resûlullah’ın sözüyle **تُناظِرْ** etme”; bir rivayette: “Resûlullah’ın sünnetiyle de.” Ebû Ubeyd dedi ki: “Kitaba yahut Resûlullah’ın sözüne bir **نظيراً** kılma; sonra onları bırakıp onunla alırsın” demek istedi; yani kim olursa olsun bir söyleyenin sözünü takip etme ve onları onun için bırakma. Ebû Ubeyd dedi ki: başka bir vecihte de câizdir: ikisini, dünya işlerinden bir şey arız olduğunda misal getirilen şeye misal kılması; İbrâhîm en-Nehaî’nin sözü gibi: “Bir dünya işi arız olduğunda âyeti zikretmeyi kerih görürlerdi”; bir kimsenin, sahibinin istediği vakitte geldiğinde adama “Ey Musa, kader üzere geldin” demesi gibi; bu ve benzeri sözler. Dedi ki: birincisi daha benzer.

Ve denilir: “Falanla **ناظَرْتُ**” yani hitapta ona **نظيراً** oldum. “Falanı falanla **ناظَرْتُ**” yani onu ona **نَظِيراً** kıldım. Sultan, bir köy cemaatinin işini yoklayıp temizleyen bir emin gönderdiğinde ona “**بَعث ناظِراً**” denir.

Asmaî dedi ki: “Falanın develerini **نَظائِرَ** saydım”; yani ikişer ikişer. “Onları **جَمَاراً** saydım” ise, onları topluluklarına bakarak saymandır.

**والنَّظْرَةُ**: kötü heyettir. “Adamda **نَظْرَةٌ** var” yani solgunluk. Şemr okudu:

وفي الهامِ منها نَظْرَةٌ وشُنُوعُ

Ebû Amr dedi ki: **النَّظْرَةُ** çirkinlik ve kubuhtur. Ve denilir: bu cariyede **لَنَظْرَةً** var; eğer çirkin ise. İbnü’l-A‘râbî: “Onda **نَظْرَةٌ** ve **رَدَّةٌ** var” denir; yani çirkinliğinden bakış ondan geri döner. Ve onda **نَظْرَةٌ** var; yani çirkinlik. er-Riyâşî okudu:

لقد رَابَني أَن ابْنَ جَعْدَةَ بادِنٌ،
وفي جِسْمِ لَيْلى نَظْرَةٌ وشُحُوبُ

Hadîste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, bir cariye gördü de dedi: “Onda **نَظْرَةً** var; ona rukye yapın.” Denildi ki manası: onda cinlerin ona bakmasından bir göz değmesi vardır; keza onda **سَفْعَةٌ** vardır. Ondan Allah Teâlâ’nın sözü: “**غيرَ ناظِرِينَ إِناهُ**”; dil ehli dedi ki: manası “onun olgunlaşmasını ve erişmesini beklemeyenler”dir.

Hadîste: Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, babası Abdullah, bakıp fal açan bir kadına uğradı; yüzünde bir nur gördü; onu, kendisinden döl almasına çağırdı ve ona yüz deve vermeyi teklif etti; o ise reddetti. Sözü: “**تَنْظُرُ**” yani kehanette bulunur; bu, öğrenme ve firâset bakışıdır. Bu kadın **كاظمةُ بنتُ مُرٍّ**dür; yahudileşmişti; kitapları okumuştu. Denildi ki: o, **ورَقَةَ بن نَوْفَلٍ**’in kız kardeşidir.

**والنَّظْرَةُ**: cin gözü. **والنَّظْرَةُ**: baygınlık yahut cinden bir dokunuş; ve **نُظِرَ**. “Adamda **نَظْرَةٌ** var” yani ayıp.

**والمنظورُ**: **نَظْرَةٌ** isabet etmiş olan. “**صبي مَنْظُورٌ**”: göze isabet etmiş. **والمنظورُ**: hayrı umulan. Ve denilir: “Bunun benzeri (**نَظِيراً**) olmadı; hâlbuki onu **أَنْظَرْتُه**.” Ve “değeri (**خَطِيراً**) olmadı; hâlbuki onu **أَخْطَرْتُه**.” **ومَنْظُورُ بن سَيَّارٍ**: bir adamdır. **ومَنْظُورٌ**: bir cinin adıdır; dedi:

ولو أَنَّ مَنْظُوراً وحَبَّةَ أَسْلما
لِنَزْعِ القَذَى، لم يُبْرِئا لي قَذَاكُما

**وحَبَّةُ**: bu cinin iliştiği bir kadının adıdır; ona öğrettiğiyle tedavi yapardı. **وناظِرَةُ**: bilinen bir dağ yahut yer. **ونَواظِرُ**: bir yer adıdır; İbn Ahmer dedi:

وصَدَّتْ عن نَواظِرَ واسْتَعَنَّتْ
قَتَاماً، هاجَ عَيْفِيًّا وآلا

**وبنو النَّظَّارِ**: Ukl’dan bir kavimdir. **وإِبل نَظَّاريَّة**: onlara nispetlidir; recez söyleyen dedi:

يَتْبَعْنَ نَظَّارِيَّة سَعُومَا

**السَّعْمُ**: develerin yürüyüşünden bir türdür.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ظ ر * * النَّظَرُ * و * النَّظَرَانُ * بفتحتين تأمل الشيء بالعين وقد * نَظَر * إلى الشيء و * النَّظَرُ * أيضا * الانْتِظَارُ * يقال منهما * نَظَرهُ * ينْظُرهُ بالضم * نَظَراً * ز و * النَّاظِرُ * في المُقلة السَّواد الأصغر الذي فيه إنسان العين ويقال للعين * النَّاظِرةُ * و * النَّاظِرُ * الحافِظ و * النَّظِرَةُ * بكسر الظاء التأْخير و * أَنْظَرَهُ * أَخرَّه و * اسْتَنْظَرَهُ * استمهله و * تَنَظَّرَهُ تَنَظُّرا انْتَظَرَهُ * في مُهلة و * ناظَرَهُ من * المُنَاظَرَةِ * و * المَنْظَرَةُ * بوزن المتربة المرقبة ويُقال * مَنْظَرَهُ * خير من مخبره و * النَّظَارَةُ * مُشددا القوم ينظرون إلى شيء و * نَظِيرُ * الشيء مثله و * النَّظِرُ * بوزن التبِر لغة فيه كالنديد والنِّد

##### Türkçe

* ن ظ ر * * **النَّظَرُ** * ve * **النَّظَرَانُ** * (iki fetha ile): gözüyle bir şeyi teemmül etmektir; ve muhakkak * **نَظَر** * bir şeye; ve * **النَّظَرُ** * ayrıca * **الانْتِظَارُ** *dır. İkisinden de şöyle denir: * **نَظَرهُ** * onu bekledi; * **ينْظُرهُ** * (zam ile) * **نَظَراً** *; ز. Ve * **النَّاظِرُ** * gözbebeğinde, içinde gözbebeğinin insanı bulunan daha küçük siyahlıktır; ve göze * **النَّاظِرةُ** * denir. Ve * **النَّاظِرُ** * hâfızdır. Ve * **النَّظِرَةُ** * (ظ’nin kesriyle) te’hirdir. Ve * **أَنْظَرَهُ** * onu te’hir etti. Ve * **اسْتَنْظَرَهُ** * ondan mühlet istedi. Ve * **تَنَظَّرَهُ تَنَظُّرا انْتَظَرَهُ** * bir mühlet içinde onu bekledi. Ve * **ناظَرَهُ** * * **المُنَاظَرَةِ** *dendir. Ve * **المَنْظَرَةُ** * (المتربة vezninde) murâkabe yeridir; ve “* **مَنْظَرَهُ** * onun görünüşü, iç yüzünden hayırlıdır” denir. Ve * **النَّظَارَةُ** * (şeddeli): bir şeye bakan kavimdir. Ve * **نَظِيرُ** * şeyin mislidir. Ve * **النَّظِرُ** * (التبِر vezninde) onda bir lugattır; **النديد** ve **النِّد** gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نظره، كنصره وسمعه، هكذا في الأصول المصححة، ووجد في النسخة التي شرح عليها شيخنا: كضربه، بدل: كنصره، فأقام النكير على المصنف وقال: هذا لا يعرف في شيء من الدواوين ولا رواه أحد من الراوين، بل المعروف نظر ككتب، وهو الذي ملئ به القرآن وكلام العرب. ولو علم شيخنا أن نسخته محرفة لم يحتج إلى إيراد ما ذكره. وفي المحكم: نظره ينظره، نظر إليه نظرا، محركة، قال الليث: ويجوز تخفيف المصدر، تحمله على لفظ العامة من المصادر، ومنظرا، كمقعد، ونظرانا، بالتحريك، ومنظرة، بفتح الأول والثالث، وتنظارا، بالفتح. قال الحطيئة:
  فمالك غير تنظار إلـيهـا                      كما نظر اليتيم إلى الوصي

  : تأمله بعينه، هكذا فسره الجوهري. وفي البصائر: والنظر أيضا تقليب البصيرة لإدراك الشيء ورؤيته وقد يراد به التأمل والفحص، وقد يراد به المعرفة الحاصلة بعد الفحص. وقوله تعالى:  انظروا ماذا في السماوات  أي تأملوا. واستعمال النظر في البصر أكثر استعمالا عند العامة، وفي البصيرة أكثر عند الخاصة. ويقال: نظرت إلى كذا، إذا مددت طرفك إليه، رأيته أو لم تره، ونظرت، إذا رأيته وتدبرته، ونظرت في كذا: تأملته، كتنظره، وانتظره كذلك، كما سيأتي. نظرت الأرض: أرت العين نباتها، نقله الصاغاني، وهو مجاز. وفي الأساس: نظرت الأرض بعين وبعينين: ظهر نباتها. نظر لهم: أي رثى لهم وأعانهم، نقله الصاغاني، وهو مجاز. نظر بينهم، أي حكم. والناظر: العين نفسها، أو هو النقطة السوداء الصافية التي في وسط سواد العين وبها يرى الناظر ما يرى، أو البصر نفسه، وقيل: الناظر في العين كالمرآة التي إذا استقبلتها أبصرت فيها شخصك، أو عرق في الأنف وفيه ماء البصر قاله ابن سيده، قيل: الناظر: عظم يجري من الجبهة إلى الخياشيم، نقله الصاغاني. والناظران: عرقان على حرفي الأنف يسيلان من المؤقين، وقيل: هما عرقان في العين يسقيان الأنف، وقيل: هما عرقان في مجرى الدمع على الأنف من جانبيه، وهو قول أبي زيد. وقال ابن السكيت: هما عرقان مكتنفا الأنف، وأنشد لجرير:
  وأشفي من تخلج كل جـن                      وأكوي الناظرين من الخنان وقال آخر:
  ولقد قطعت نواظر أو جمعتها                      ممن تعرض لي من الشعراء وقال آخر:
  قليلة لحم النـاظـرين يزينـهـا                      شباب ومخفوض من العيش بارد

  وصف محبوبته بأسالة الخد وقلة لحمه، وهو المستحب. من المجاز: تناظرت النخلتان، إذا نظرت الأنثى منهما إلى الفحل. وفي بعض النسخ: إلى الفحال فلم ينفعها تلقيح حتى تلقح منه. قال ابن سيده: حكى ذلك أبو حنيفة. والمنظر والمنظرة: ما نظرت إليه فأعجبك أو ساءك. وفي التهذيب: المنظرة: منظر الرجل إذا نظرت إليه فأعجبك. وامرأة حسنة المنظر والمنظرة. ويقال: إنه لذو منظرة بلا مخبرة. ويقال: منظره خير من مخبره. رجل منظري، ومنظراني الأخيرة على غير قياس: حسن المنظر. ورجل منظراني مخبراني. ويقال: إن فلانا لفي منظر ومستمع، وفي ري ومشبع، أي فيما أحب النظر إليه والاستماع. من المجاز: رجل نظور، كصبور، ونظورة، بزيادة الهاء، وناظورة ونظيرة، الأخيرة كسفينة: سيد ينظر إليه، للواحد والجمع والمذكر والمؤنث. قال الفراء: يقال: فلان نظورة قومه ونظيرة قومه، وهو الذي ينظر إليه قومه فيمتثلون ما امتثله، وكذلك: هو طريقتهم، بهذا المعنى. أو قد تجمع النظيرة والنظورة على نظائر. وناظر: قلعة بخوزستان، نقله الصاغاني. من المجاز: رجل سديد الناظر، أي بريء من التهمة ينظر بملء عينيه. وفي الأساس: بريء الساحة مما قذف به. وبنو نظرى، كجمزى، وقد تشدد الظاء: أهل النظر إلى النساء والتغزل بهن، ومنه قول الأعرابية لبعلها: مر بي على بني نظرى، ولا تمر بي على بنات نقرى، أي مر بي على الرجال الذين ينظرون إلي فأعجبهم وأروقهم، ولا تمر بي على النساء اللائي ينظرنني، فيعبنني حسدا، وينقرن عن عيوب من مر بهن. حكاه ابن السكيت. والنظر، محركة: الفكر في الشيء تقدره وتقيسه، وهو مجاز. النظر: الانتظار، يقال: نظرت فلانا وانتظرته، بمعنى واحد، فإذا قلت، انتظرت فلم يجاوزك فعلك، فمعناه: وقفت وتمهلت، ومنه قوله تعالى:  انظرونا نقتبس من نوركم  وفي حديث أنس:  نظرنا النبي صلى الله عليه وسلم ذات ليلة حتى كان شطر الليل  . يقال: نظرته وانتظرته، إذا ارتقبت حضوره. وقوله تعالى:  وجوه يومئذ ناضرة، إلى ربها ناظرة  أي منتظرة. وقال الأزهري: وهذا خطأ، لأن العرب لا تقول نظرت إلى الشيء بمعنى انتظرته، إنما تقول نطرت فلانا أي انتظرته، ومنه قول الحطيئة:
  وقد نظرتكـم أبـنـاء صـادرة                      للورد طال بها حوزي وتنساسي وإذا قلت: نظرت إليه، لم يكن إلا بالعين، وإذا قلت: نظرت في الأمر، احتمل أن يكون تفكرا وتدبرا بالقلب. من المجاز: النظر: هم الحي المتجاورون ينظر بعضهم لبعض. يقال: حي حلال ونظر. النظر: التكهن، ومنه الحديث:  أن عبد الله بن عبد المطلب مر بامرأة كانت تنظر وتعتاف، فدعته إلى أن يستبضع منها وله مائة من الإبل  تنظر، أي تتكهن وهو نظر بفراسة وعلم، واسمها كاظمة بنت مر، وكانت متهودة، وقيل: هي أخت ورقة بن نوفل. النظر: الحكم بين القوم. النظر: الإعانة، ويعدى باللام، وهذان قد ذكرهما المصنف آنفا، والفعل في الكل كنصر، فإنه قال: ولهم: أعانهم، وبينهم: حكم، فهو تكرار كما لا يخفى. من المجاز: النظور كصبور: من لا يغفل النظر إلى من أهمه، وفي اللسان: إلى ما أهمه. وفي الأساس: من لا يغفل عن النظر فيما أهمه. والمناظر: أشراف الأرض، لأنه ينظر منها. المناظر: ع في البرية الشامية قرب عرض. وأيضا: ع قرب هيت. قال عدي بن الرقاع:
  وثوى القيام على الصوى وتذاكرا                      ماء المناظر قلبهـا وأضـاهـا

  وتناظرا: تقابلا، ومنه تناظرت الداران، ودورهم تتناظر. والناظور والناظر: الناطور، بالطاء، وهي نبطية. وابن الناظور مر ذكره في ن-ط-ر، وانظرني، أي اصغ إلي، ومنه قوله عز وجل:  وقولوا انظرنا واسمعوا  ونظره وانتظره وتنظره: تأنى عليه، قال عروة بن الورد:
  إذا بعدوا لا يأمنون اقترابـه                      تشوف أهل الغائب المتنظر والنظرة، كفرحة: التأخير في الأمر، قال الله تعالى:  فنظرة إلى ميسرة  وقرأ بعضهم:  فناظرة إلى ميسرة  كقوله عز وجل:  ليس لوقعتها كاذبة  أي تكذيب. وقال الليث: يقال: اشتريته منه بنظرة وإنظار. والتنظر: توقع الشيء. وقال ابن سيده: هو توقع ما تنتظره. ونظره نظرا: باعه بنظرة وإمهال، واستنظره: طلبها، أي النظرة منه واستمهله. وأنظره: أخره، قال الله تعالى:  فال أنظرني إلى يوم يبعثون  أي أخرني. ويقال: بعت فلانا فأنظرته، أي أمهلته، والاسم النظرة، وفي الحديث:  كنت أبايع الناس فكنت أنظر المعسر  أي أمهله. والتناظر: الترواض في الأمر. ونظيرك: الذي يراوضك وتناظره. من المجاز: النظير، كأمير، والمناظر: المثل والشبيه في كل شيء، يقال: فلان نظيرك، أي مثلك، لأنه إذا نظر إليهما الناظر رآهما سواء، كالنظر، بالكسر، حكاه أبو عبيدة، مثل الند والنديد، وأنشد لعبد يغوث بن وقاص الحارثي:
  ألا هل أتى نظري مليكة أنـنـي                      أنا الليث معـديا عـلـيه وعـاديا
  وقد كنت نحار الجزور ومعمل ال                      مطي وأمضي حيث لا حي ماضيا ج نظراء، وهي نظيرتها، وهن نظائر، كما في الأساس. والنظرة، بالفتح: العيب. يقال: رجل فيه نظرة، أي عيب، ومنظور، معيوب. النظرة: الهيبة عن ابن الأعرابي. النظرة: سوء الهيئة. وقال أبو عمرو: النظرة: الشنعة والقبح. يقال: إن في هذه الجارية لنظرة، إذا كانت قبيحة. النظرة: الشحوب، وأنشد الرياشي:
  لقد رابني أن ابن جعدة بـادن                      وفي جسم ليلى نظرة وشحوب النظرة: الغشية أو الطائف من الجن، وقد نظر، كعني، فهو منظر: أصابته غشية أو عين، وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم رأى جارية فقال:  إن بها نظرة فاسترقوا لها  . قيل: معناه إن بها إصابة عين من نظر الجن إليها، وكذلك بها سفعة. النظرة: الرحمة، عن ابن الأعرابي، وهو مجاز. وفي البصائر: ونظر الله إلى عباده هو إحسانه إليهم وإفاضة نعمه عليهم، قال الله تعالى:  ولا ينظر إليهم يوم القيامة  وفي الصحيحين:  ثلاثة لا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم: شيخ زان، وملك كذاب، وعائل متكبر  . وفي النهاية لابن الأثير أن النظر هنا الاختيار والرحمة والعطف؛ لأن النظر في الشاهد دليل المحبة، وترك النظر دليل البغض والكراهة. ومنظور بن حبة أبو سعر راجز، وقد تقدم ذكره في س-ع-ر أيضا، وحبة: اسم أمه وأبوه مرثد، والذي في اللسان أن منظورا اسم جني وحبة اسم امرأة علقها هذا الجني، فكانت تطبب بما يعلمها، وفيهما يقول الشاعر:
  ولو أن منظورا وحبة أسلمـا                      لنزع القذى لم يبرئا لي قذاكما وقد تقدم ذلك في ح-ب-ب أيضا. منظور بن سيار: رجل م أي معروف. قلت: وهو منظور بن زبان بن سيار بن العشراء من بني فزارة، وقد ذكر في ع-ش-ر. وناظرة: جبل أو ماء لبني عبس بأعلى الشقيق أو ع، قاله ابن دريد، وقيل: ناظرة وشرج: ماءان لعبس، قال الأعشى:
  شاقتك من أظعان لي                      لى يوم ناظرة بواكر وقال جرير:

  أمنزلتي سلمى بناظرة اسلـمـا                      وما راجع العرفان إلا توهـمـا
  كأن رسوم الدار ريش حـمـامة                      محاها البلى واستعجمت أن تكلما ونواظر: آكام بأرض باهلة. قال ابن أحمر الباهلي:
  وصدت عن نواظر واستعنت                      قتاما هـاج صـيفـيا وآلا والمنظورة من النساء: المعيبة، بها نظرة، أي عيب، المنظورة: الداهية، نقله الصاغاني. من المجاز: فرس نظار، كشداد: شهم حديد الفؤاد طامح الطرف، قال:
  محجل لاح له حـمـار                      نابي المعدين وأي نظار وبنو النظار: قوم من عكل، وهم بنو تيم وعدي وثور بني عبد مناة بن أد بن طابخة، حضنتهم أمة لهم يقال لها عكل فغلبت عليهم. وسيأتي في موضعه، منها الإبل النظارية، قال الراجز:
  يتبعن نظارية سعوما السعم: ضرب من سير الإبل، أو النظار: فحل من فحول الإبل، في اللسان: من فحول العرب. قال الراجز:
  يتبعن نظارية لم تهجم أي ناقة نجيبة من نتاج النظار وقال جرير:
  والأرحبي وجدها النظار ولم تهجم: لم تحلب. والنظارة: القوم ينظرون إلى الشيء كالمنظرة، يقولون: خرجت مع النظارة. النظارة، بالتخفيف بمعنى التنزه لحن يستعمله بعض الفقهاء في كتبهم، والصواب فيه التشديد. يقال: نظار، كقطام، أي انتظر، اسم وضع موضع الأمر. والمنظار، بالكسر: المرآة يرى فيها الوجه، ويطلق أيضا على ما يرى منه البعيد قريبا، والعامة تسميه النظارة. والنظائر: الأفاضل والأماثل لاشتباه بعضهم ببعض في الأخلاق والأفعال والأقوال. والنظيرة والنظورة: الطليعة، نقله الصاغاني، ويجمعان على نظائر. وناظره: صار نظيرا له في المخاطبة. ناظر فلانا بفلان: جعله نظيره، ومنه قول الزهري محمد بن شهاب: لا تناظر بكتاب الله ولا بكلام رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم، وفي رواية ولا بسنة رسول الله صلى الله عليه وسلم. قال أبو عبيد: أي لا تجعل شيئا نظيرا لهما، فتدعهما وتأخذ به، يقول: لا تتبع قول قائل من كان وتدعهما له. وفي الأساس: أي لا تقابل به ولا تجعل مثلا له، قال أبو عبيد: أو معناه لا تجعلهما مثلا لشيء لغرض، هكذا في سائر النسخ والصواب: لشيء يعرض، وهو مثل قول إبراهيم النخعي: كانوا يكرهون أن يذكروا الآية عند الشيء يعرض من أمر الدنيا، كقول القائل للرجل:  جئت على قدر يا موسى  لمسمى بموسى إذا جاء في وقت مطلوب، الذي يريد صاحبه، هذا وما أشبهه من الكلام مما يتمثل به الجهلة من أمور الدنيا، وفي ذلك ابتذال وامتهان قال الأزهري: والأول أشبه. من المجاز: يقال: ما كان هذا نظيرا لهذا ولقد أنظر به، كما يقال: ما كان خطيرا وقد أخطر به. قال الأصمعي: عددت إبلهم نظائر، أي مثنى مثنى، وعددتها جمارا، إذا عددتها وأنت تنظر إلى جماعتها. والنظار، ككتاب: الفراسة، ومنه قول عدي: لم تخطئ نظارتي، أي فراستي. وامرأة سمعنة نظرنة، بضم أولهما وثالثهما، وبكسر أولهما وفتح ثالثهما، وبكسر أولهما وثالثهما كلاهما بالتخفيف حكاهما يعقوب وحده. قال: وهي التي إذا تسمعت أو تنظرت فلم تر شيئا تظنته تظنيا. وأنظور في قوله، أي الشاعر:
  الله يعلم أنـا فـي تـقـلـبـنـا                      يوم الفراق إلى إخواننـا صـور
  وأنني حيث ما يثني الهوى بصري                      من حيثما سلكوا أدنو فأنـظـور لغة في أنظر لبعض العرب، كذا نقله الصاغاني عن ابن دريد في التكملة ونصه:
  حتى كأن الهوى من حيث أنظور

  والذي صرح به اللبلي في بغية الآمال أن زيادة الواو هنا حدثت من إشباع الضمة، وذكر له نظائر. ومما يستدرك عليه: يقولون: دور آل فلان تنظر إلى دور آل فلان، أي هي بإزائها ومقابلة لها. وهو مجاز. ويقول القائل للمؤمل يرجوه: إنما ننظر إلى الله ثم إليك، أي إنما أتوقع فضل الله ثم فضلك، وهو مجاز. وتقول: عيينتي نويظرة إلى الله ثم إليكم. وهو مجاز. وأنظر إنظارا: انتظر، قاله الزجاج في تفسير قوله تعالى:  أنظرونا نقتبس من نوركم  على قراءة من قرأ بالقطع، قال: ومنه قول عمرو بن كلثوم:
  أبا هند فلا تعجل علينا                      وأنظرنا نخبرك اليقينا وقال الفراء: تقول العرب أنظرني، أي انتظرني قليلا. ويقول المتكلم لمن يعجله، أنظرني أبتلع ريقي، أي أمهلني. والمناظرة: أن تناظر أخاك في أمر إذا نظرتما فيه معا كيف تأتيانه. وهو مجاز. والمناظرة: المباحثة والمباراة في النظر، واستحضار كل ما يراه ببصيرته. والنظر: البحث وهو أعم من القياس، لأن كل قياس نظر، وليس كل نظر قياس. كذا في البصائر. ويقال: إن فلانا لفي منظر ومستمع، أي فيما أحب النظر إليه والاستماع. وهو مجاز. ويقال: لقد كنت عن هذا المقام بمنظر، أي بمعزل فيما أحببت. قال أبو زبيد يخاطب غلاما قد أبق فقتل:
  قد كنت في منظر ومستـمـع                      عن نصر بهراء غير ذي فرس والنظرة، بالفتح: اللمحة بالعجلة، ومنه الحديث:  لا تتبع النظرة النظرة، فإن لك الأولى وليست لك الآخرة  وقال بعض الحكماء من لم تعمل نظرته لم يعمل لسانه. معناه: أن النظرة إذا خرجت بإنكار القلب عملت في القلب وإذا خرجت بإنكار العين دون القلب لم تعمل، أي من لم يرتدع بالنظر إليه من ذنب أذنبه لم يرتدع بالقول. وقال الجوهري وغيره: ونظر الدهر إلى بني فلان فأهلكهم، قال ابن سيده: هو على المثل، قال: ولست منه على ثقة. والمنظرة: موضع الربيئة، ويكون في رأس جبل فيه رقيب ينظر العدو ويحرسه. وقال الجوهري: المنظرة: المرقبة. قلت: وإطلاقها على موضع من البيت يكون مستقلا عامي. والمنظرة: قرية بمصر. ونظر إليك الجبل: قابلك. وإذا أخذت في طريق كذا فنظر إليك الجبل فخذ عن يمينه أو يساره. وهو مجاز. وقوله تعالى:  وتراهم ينظرون إليك وهم لا يبصرون  ذهب أبو عبيد إلى أنه أراد الأصنام، أي تقابلك وليس هنالك نظر، لكن لما كان النظر لا يكون إلا بمقابلة حسن. وقال:  وتراهم  وإن كانت لا تعقل، لأنهم يضعونها موضع من يعقل. يقال: هو ينظر حوله، إذا كان يكثر النظر. ورجل منظور: معين. وسيد منظور: يرجى فضله وترمقه الأبصار، وهذا مجاز. وفي الحديث:  من ابتاع مصراة فهو بخير النظرين  ، أي خير الأمرين، له إمساك المبيع أو رده، أيهما كان خيرا له واختاره فعله. وأنظر الرجل: باع منه الشيء بنظرة. ويقول أحد الرجلين لصاحبه: بيع. فيقول: نظر. بالكسر، أي أنظرني حتى أشتري منك. وتنظره: انتظره في مهلة. وجيش يناظر ألفا أي يقاربه وهو مجاز. ونظائر القرآن: سور المفصل سميت لاشتباه بعضها بعضا في الطول. والناظر: الأمين الذي يبعثه السلطان إلى جماعة قرية ليستبرئ أمرهم. وبيننا نظر، أي قدر نظر في القرب. وهو مجاز. وفي الحديث في صفة الكبش:  وينظر في سواد  أي أسود ما يلي العين منه، وقيل أراد سواد الحدقة. قال كثير:
  وعن نجلاء تدمع في بياض                      إذا دمعت وتنظر في سواد

  يريد أن خدها أبيض وحدقتها سوداء. ويقال: انظر لي فلانا، أي اطلبه لي، وهو مجاز. ونظرت الشيء: حفظته، عن ابن القطاع. وضربناهم بنظر، ومن نظر: أي أبصرناهم، وهو مجاز. والنظر: الاعتبار. قال شيخنا: وهو مراد المتكلمين عند الإطلاق. ونظر بن عبد الله أمير الحاج، روى ابن السمعاني عنه، عن ابن البطر. والنظار بن هاشم الشاعر، من بني حذلم. والعلاء بن محمد بن منظور، من بني نصر بن قعين، ولي شرطة الكوفة. ومنظرة الرياحنيين ببغداد، استحدثها المستظهر بالله العباسي، وكان بناها سنة 507. ومنظور بن رواحة: شاعر وجده خنثر بن الأضبط الكلابي، مشهور.

##### Türkçe

**نظره**; **كنصره** ve **سمعه**; işte böyle tashih edilmiş asıllarda (nüshalarda). Ve şeyhimizin üzerine şerh yaptığı nüshada: **كضربه**, **كنصره** yerine, bulundu; bunun üzerine musannife karşı inkârı ikame etti ve dedi ki: Bu, divanların hiçbirinde bilinmez ve râvîlerden hiçbiri onu rivayet etmemiştir; bilakis bilinen **نظر**’dır, **ككتب** (vezninde); ve o, Kur’ân ve Arapların sözüyle doldurulmuş olandır. Şeyhimiz nüshasının tahrif edilmiş olduğunu bilseydi, zikrettiğini irad etmeye muhtaç olmazdı. Ve **المحكم**’de: **نظر**’u **ينظره**; **نظر** ile ona baktı, **نظرا**; harekeli (olarak). **الليث** dedi ki: Masdarın tahfifi caizdir; onu, masdarlardan avamın lafzına hamledersin; ve **منظرا**, **كمقعد**; ve **نظرانا**, hareke ile; ve **منظرة**, birincinin ve üçüncünün fethiyle; ve **تنظارا**, feth ile. **الحطيئة** dedi ki:
  فمالك غير **تنظار** إلـيهـا                      كما **نظر** اليتيم إلى الوصي

  : Onu gözüyle teemmül etti; **الجوهري** onu işte böyle tefsir etti. Ve **البصائر**’de: **النظر** ayrıca, şeyin idraki ve görülmesi için basiretin çevrilip çevrilmesidir; ve onunla teemmül ve fahiş (inceleme) murad edilebilir; ve fahişten sonra hâsıl olan marifet murad edilebilir. Ve Yüce sözü:  **انظروا ماذا في السماوات**  yani: teemmül edin. Ve **النظر**’ün basarda kullanımı, avam yanında daha çok kullanımdır; basirette ise havas yanında daha çoktur. Ve denir: **نظرت إلى كذا**, eğer bakışını ona uzattıysan; onu gördün yahut görmedin. Ve **نظرت**, eğer onu gördün ve tedebbür ettiysen. Ve **نظرت في كذا**: onu teemmül ettim; **كتنظره**; ve **انتظره** de böyledir; geleceği üzere. **نظرت الأرض**: göze bitkisini gösterdi; **الصاغاني** onu nakletti; ve o mecazdır. Ve **الأساس**’ta: **نظرت الأرض بعين وبعينين**: bitkisi ortaya çıktı. **نظر لهم**: yani onlara acıdı ve onlara yardım etti; **الصاغاني** onu nakletti; ve o mecazdır. **نظر بينهم**: yani hükmetti. Ve **الناظر**: gözün kendisidir; yahut o, göz karasının ortasında bulunan saf siyah noktadır ve onunla bakan, gördüğünü görür; yahut bizzat görmedir. Ve denildi: **الناظر** gözde, onu karşıladığında içinde şahsını gördüğün ayna gibidir. Yahut burunda bir damardır ve onda görme suyu vardır; bunu **ابن سيده** söyledi. Denildi: **الناظر**: alın’dan **الخياشيم**’e doğru akan bir kemiktir; **الصاغاني** onu nakletti. Ve **الناظران**: burnun iki kenarı üzerinde iki damardır; **المؤقين**’den akarlar. Ve denildi: onlar gözde iki damardır, burnu sularlar. Ve denildi: onlar, burnun iki yanından, burun üzerinde gözyaşı mecrasında iki damardır; bu **أبي زيد**’in sözüdür. Ve **ابن السكيت** dedi ki: onlar burnu kuşatan iki damardır. Ve **جرير**’den şu beyit okunmuştur:
  وأشفي من تخلج كل جـن                      وأكوي **الناظرين** من الخنان
Ve bir başkası dedi ki:
  ولقد قطعت **نواظر** أو جمعتها                      ممن تعرض لي من الشعراء
Ve bir başkası dedi ki:
  قليلة لحم **النـاظـرين** يزينـهـا                      شباب ومخفوض من العيش بارد

  Mahbubesini yanağın inceliği ve etinin azlığıyla vasfetti; ve o, müstehab olandır. Mecazdan: **تناظرت النخلتان**, eğer ikisinin dişisi erkeğe baktıysa. Ve bazı nüshalarda: **إلى الفحال**; ona telkih fayda vermedi, ta ki ondan telkih edilinceye kadar. **ابن سيده** dedi ki: bunu **أبو حنيفة** hikâye etti. Ve **المنظر** ve **المنظرة**: baktığın şeydir; seni hoşlandırdı yahut seni kötüledi. Ve **التهذيب**’de: **المنظرة**: bir adamın manzarasıdır; ona baktığında seni hoşlandırır. Ve **امرأة حسنة المنظر والمنظرة**. Ve denir: O, **ذو منظرة**’dir, **بلا مخبرة**. Ve denir: **منظره** haberi (**مخبره**)nden hayırlıdır. **رجل منظري**; ve **منظراني** (sonuncusu) kıyasa göre olmaksızın: güzel manzaralı. Ve **رجل منظراني مخبراني**. Ve denir: Filan, **في منظر ومستمع**’dadır; ve **في ري ومشبع**’dadır; yani bakmayı ve dinlemeyi sevdiğim şeydedir. Mecazdan: **رجل نظور**, **كصبور**; ve **نظورة**, **الهاء**’nın ziyadesiyle; ve **ناظورة** ve **نظيرة**; sonuncusu **كسفينة**: kendisine bakılan efendi; tekil ve çoğul, müzekker ve müennes için. **الفراء** dedi ki: Denir: Filan, kavminin **نظورة**’sudur ve kavminin **نظيرة**’sidir; ve o, kavminin kendisine baktığı, onun yaptığına uyarak yaptıkları kimsedir; ve yine: o, onların yolu (**طريقتهم**)dur; bu manada. Yahut **النظيرة** ve **النظورة**, **نظائر** üzerine cem edilebilir. Ve **ناظر**: **خوزستان**’da bir kaledir; **الصاغاني** onu nakletti. Mecazdan: **رجل سديد الناظر**: yani töhmetten berîdir; iki gözünü doldurarak bakar. Ve **الأساس**’ta: kendisine atılan şeyden sahası berîdir. Ve **بنو نظرى**, **كجمزى**; ve **الظاء** şeddelenebilir: kadınlara bakma ve onlarla tegazzül ehli. Ondandır: bedevî kadının kocasına sözü: Beni **بني نظرى**’nın yanından geçir; beni **بنات نقرى**’nın yanından geçirme; yani beni, bana bakıp beni beğenen ve beni hoş bulan erkeklerin yanından geçir; beni, bana bakan kadınların yanından geçirme; kıskançlıkla beni ayıplarlar ve yanlarından geçenlerde ayıpları eşelerler. Bunu **ابن السكيت** hikâye etti. Ve **النظر**, harekeli: bir şeyde fikirdir; onu takdir eder ve onu kıyas edersin; ve o mecazdır. **النظر**: intizardır; denir: **نظرت فلانا** ve **انتظرته**, tek manadadır. Artık dediğinde: **انتظرت**; fiilin senden öteye geçmezse, manası: durdum ve ağır davrandım; ondandır Yüce sözü:  **انظرونا نقتبس من نوركم**  Ve **أنس** hadîsinde:  **نظرنا النبي صلى الله عليه وسلم ذات ليلة حتى كان شطر الليل**  . Denir: **نظرته** ve **انتظرته**, eğer gelişini gözetledinse. Ve Yüce sözü:  **وجوه يومئذ ناضرة، إلى ربها ناظرة**  yani: bekleyici. **الأزهري** dedi ki: Bu hatadır; çünkü Araplar **نظرت إلى الشيء** demezler, **انتظرته** manasında; ancak **نطرت فلانا** derler, yani onu bekledim; ondandır **الحطيئة**’nin sözü:
  وقد **نظرتكـم** أبـنـاء صـادرة                      للورد طال بها حوزي وتنساسي
Ve dediğinde: **نظرت إليه**, ancak göz ile olur. Ve dediğinde: **نظرت في الأمر**, kalp ile tefekkür ve tedebbür olabilir. Mecazdan: **النظر**: birbirine komşu olan mahalle halkıdır; birbirlerine bakarlar. Denir: **حي حلال ونظر**. **النظر**: kehânettir; ondandır hadîs:  **أن عبد الله بن عبد المطلب مر بامرأة كانت تنظر وتعتاف، فدعته إلى أن يستبضع منها وله مائة من الإبل**  **تنظر**: yani kehânet eder; ve o, firaset ve ilimle bir **نظر**’dur. Ve onun adı **كاظمة بنت مر**’dir; ve o, Yahudileşmişti; ve denildi: o, **ورقة بن نوفل**’in kız kardeşidir. **النظر**: kavim arasında hükmetmektir. **النظر**: yardımdır; ve **اللام** ile geçişli kılınır. Ve bu ikisini musannif az önce zikretmişti; ve fiil hepsinde **كنصر**’dır; çünkü dedi ki: **ولهم**: onlara yardım etti; ve **بينهم**: hükmetti; öyleyse bu, gizli olmadığı üzere, tekrardır. Mecazdan: **النظور** **كصبور**: kendisini meşgul edene bakmayı gaflet etmeyen kimse. Ve **اللسان**’da: kendisini meşgul edene. Ve **الأساس**’ta: kendisini meşgul eden şeye bakmaktan gaflet etmeyen. Ve **المناظر**: yerin eşrafıdır; çünkü ondan bakılır. **المناظر**: Şam çölünde **عرض** yakınında bir yer adıdır. Ve ayrıca: **هيت** yakınında bir yer adıdır. **عدي بن الرقاع** dedi ki:
  وثوى القيام على الصوى وتذاكرا                      ماء **المناظر** قلبهـا وأضـاهـا

Ve **تناظرا**: karşı karşıya geldiler; ve ondan: **تناظرت الداران** (iki ev karşı karşıya geldi), ve onların evleri **تتناظر** (karşı karşıyadır). Ve **الناظور** ve **الناظر**: **الناطور**; **الطاء** ile; ve o Nabatîdir. Ve **ابن الناظور** onun zikri **ن-ط-ر**’de geçti; ve **انظرني**: yani bana kulak ver; ve ondan, Aziz ve Celil olanın sözü: **وقولوا انظرنا واسمعوا**. Ve **نظره** ve **انتظره** ve **تنظره**: ona karşı ağır davrandı; Urve b. el-Verd dedi ki:
  إذا بعدوا لا يأمنون اقترابـه                      تشوف أهل الغائب المتنظر

Ve **النظرة**, **كفرحة**: işte geciktirme; Allah Teâlâ dedi ki: **فنظرة إلى ميسرة**. Ve bazısı okudu: **فناظرة إلى ميسرة**; Aziz ve Celil olanın sözü gibi: **ليس لوقعتها كاذبة** yani yalanlama. Leys dedi: denir ki: onu ondan **بنظرة** ve **إنظار** ile satın aldım. Ve **التنظر**: şeyin beklenmesi. İbn Sîde dedi: o, beklediğin şeyin beklenmesidir. Ve **نظره نظرا**: onu **بنظرة** ve mühlet ile sattı; ve **استنظره**: onu talep etti; yani ondan **النظرة**yi talep etti ve ondan mühlet istedi. Ve **أنظره**: onu erteledi; Allah Teâlâ dedi ki: **قال أنظرني إلى يوم يبعثون** yani beni ertele. Ve denir ki: falanı sattım da onu **فأنظرته**; yani ona mühlet verdim; isim **النظرة**’dir. Ve hadiste: **كنت أبايع الناس فكنت أنظر المعسر** yani darda olana mühlet verirdim. Ve **التناظر**: işte karşılıklı yumuşak davranma. Ve **نظيرك**: seni yumuşatmaya çalışan ve seninle **تناظره** eden kimsedir.

Mecazdan: **النظير**, **كأمير**; ve **المناظر**: her şeyde misal ve benzer; denir ki: falan senin **نظيرك**’indir; yani senin gibidir; çünkü bakan, ikisine baktığında onları eşit görür; **كالنظر** (kesre ile), Ebû Ubeyde onu nakletti; **مثل الند والنديد**. Ve Abd Yeğûs b. Vakkâs el-Hârisî’ye ait olarak inşad etti:
  ألا هل أتى نظري مليكة أنـنـي                      أنا الليث معـديا عـلـيه وعـاديا
  وقد كنت نحار الجزور ومعمل ال                      مطي وأمضي حيث لا حي ماضيا

Çoğulu **نظراء**; ve o onun **نظيرتها**’sıdır; ve onlar **نظائر**’dir; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **النظرة**, fetih ile: ayıp. Denir ki: içinde **نظرة** olan adam; yani ayıp; ve **منظور**: ayıplı. **النظرة**: heybet; İbnü’l-A‘râbî’den. **النظرة**: kötü görünüş. Ebû Amr dedi: **النظرة**: çirkinlik ve kabalık. Denir ki: bu cariyede elbette bir **نظرة** vardır; çirkin olduğunda. **النظرة**: solgunluk; er-Riyâşî inşad etti:
  لقد رابني أن ابن جعدة بـادن                      وفي جسم ليلى نظرة وشحوب

**النظرة**: baygınlık yahut cinlerden bir dokunuş; ve **نظر** etti, **كعني**; o halde o **منظر**’dir: ona baygınlık yahut göz değmesi isabet etti. Ve hadiste: Peygamber صلى الله عليه وسلم bir cariye gördü de dedi ki: **إن بها نظرة فاسترقوا لها**. Denildi: manası, cinin ona bakmasından, onda göz isabeti vardır; ve yine onda **سفعة** vardır. **النظرة**: rahmet; İbnü’l-A‘râbî’den; ve o mecazdır. Ve **البصائر**’de: Allah’ın kullarına **نظر** etmesi, onlara ihsanı ve nimetlerini onlara akıtmasıdır. Allah Teâlâ dedi ki: **ولا ينظر إليهم يوم القيامة**. Ve **الصحيحين**’de: **ثلاثة لا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم: شيخ زان، وملك كذاب، وعائل متكبر**. Ve İbnü’l-Esîr’in **النهاية**’sinde: buradaki **النظر** seçme ve rahmet ve şefkattir; çünkü şâhitte bakmak sevginin delilidir; bakmayı terk etmek buğz ve kerahatin delilidir.

Ve **منظور بن حبة**: Ebû Sa‘r, recez söyleyen; ve onun zikri **س-ع-ر**’de de geçti. Ve **حبة**: annesinin adıdır; babası **مرثد**’dir. Ve **اللسان**’da olan: **منظور** bir cinnin adıdır ve **حبة** bu cinnin ilişki kurduğu bir kadının adıdır; o da ona öğrettiğiyle tedavi yapardı. Ve şair ikisi hakkında der ki:
  ولو أن منظورا وحبة أسلمـا                      لنزع القذى لم يبرئا لي قذاكما

Ve bu da **ح-ب-ب**’de de geçti. **منظور بن سيار**: bir adam; **م** yani bilinen. Dedim: o, Fezâre oğullarından **منظور بن زبان بن سيار بن العشراء**’dır; ve **ع-ش-ر**’de zikredildi. Ve **ناظرة**: Şakîk’in yukarısında Abs oğullarına ait bir dağ yahut su; İbn Düreyd söyledi; ve denildi: **ناظرة** ve **شرج**: Abs’a ait iki sudur. A‘şâ dedi ki:
  شاقتك من أظعان لي                      لى يوم ناظرة بواكر

Cerîr dedi:
  أمنزلتي سلمى بناظرة اسلـمـا                      وما راجع العرفان إلا توهـمـا
  كأن رسوم الدار ريش حـمـامة                      محاها البلى واستعجمت أن تكلما

Ve **نواظر**: Bâhile toprağında tümsekler. İbn Ahmer el-Bâhilî dedi ki:
  وصدت عن نواظر واستعنت                      قتاما هـاج صـيفـيا وآلا

Ve kadınlardan **المنظورة**: ayıplı; onda **نظرة** vardır; yani ayıp. **المنظورة**: musibet; es-Sağânî nakletti. Mecazdan: **فرس نظار**, **كشداد**: yiğit, keskin yürekli, bakışı yukarı kalkık; dedi ki:
  محجل لاح له حـمـار                      نابي المعدين وأي نظار

Ve **بنو النظار**: Ukul’dan bir kavim; onlar, Teym ve Adî ve Sevr, Abd Menât b. Ed b. Tâbiha oğullarının oğullarıdır; onlara, **عكل** denilen bir cariye onları büyüttü de onun adı onlara galip geldi. Ve yerinde gelecektir. Ondan: **الإبل النظارية**. Râciz dedi ki:
  يتبعن نظارية سعوما

**السعم**: develerin yürüyüşünden bir türdür. Yahut **النظار**: develerin erkeklerinden bir erkek; **اللسان**’da: Arapların erkek develerinden. Râciz dedi ki:
  يتبعن نظارية لم تهجم

Yani **النظار**’ın dölünden soylu bir dişi deve. Cerîr dedi ki:
  والأرحبي وجدها النظار

Ve **ولم تهجم**: sağılmadı. Ve **النظارة**: bir şeye bakan topluluk; **كالمنظرة** gibi; derler: **خرجت مع النظارة**. **النظارة**, hafifletme ile, gezinti manasında; bazı fakihlerin kitaplarında kullandığı bir lahn; doğrusu onda şeddelidir. Denir ki: **نظار**, **كقطام**; yani bekle; emir yerine konmuş bir isim. Ve **المنظار**, kesre ile: yüzde görülen ayna; ve ayrıca uzaktakini yakın gösteren şeye de denir; avam ona **النظارة** der. Ve **النظائر**: fazilet sahipleri ve emsaller; ahlâk ve fiiller ve sözlerde bazılarının bazısına benzemesinden dolayı. Ve **النظيرة** ve **النظورة**: öncü; es-Sağânî nakletti; ve ikisi **نظائر** üzerine cem edilir. Ve **ناظره**: hitapta ona denk oldu. **ناظر فلانا بفلان**: onu ona denk kıldı; ve ondan, Zührî Muhammed b. Şihâb’ın sözü: **لا تناظر بكتاب الله ولا بكلام رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم**; ve bir rivayette: **ولا بسنة رسول الله صلى الله عليه وسلم**. Ebû Ubeyd dedi: yani ikisine denk bir şey kılma; sonra onları bırakıp onunla alırsın; der ki: kim olursa olsun bir söyleyenin sözünü takip etme de ikisini onun için bırakma. Ve **الأساس**’ta: yani onunla karşılaştırma ve ona misal kılma. Ebû Ubeyd dedi: yahut manası, bir amaç için ikisini bir şeye misal kılma; bütün nüshalarda böyle; doğrusu: arız olan bir şey için; ve bu, İbrâhîm en-Nehaî’nin sözü gibidir: dünya işlerinden arız olan bir şeyde âyeti zikretmeyi kerih görürlerdi; bir kimsenin adama: **جئت على قدر يا موسى** demesi gibi; adı Mûsâ olan kimseye, istenen bir vakitte geldiğinde; sahibi onu ister. Bu ve bunun benzeri, cahillerin dünya işlerinden misal getirdiği sözlerdendir; bunda bayağılaştırma ve hor görme vardır. Ezherî dedi: birincisi daha benzer.

Mecazdan: denir ki: bu, bunun **نظيرا**’sı olmadı; ve onunla **أنظر** etti; denildiği gibi: bu, **خطيرا** olmadı; ve onunla **أخطر** etti. Asmaî dedi: onların develerini **نظائر** olarak saydım; yani ikişer ikişer; ve onları **جمارا** olarak saydım; onları, topluluklarına bakarak saydığında. Ve **النظار**, **ككتاب**: firâset; ve ondan Adî’nin sözü: **لم تخطئ نظارتي**; yani firâsetim şaşmadı. Ve **امرأة سمعنة نظرنة**: ikisinin birincisi ve üçüncüsü zamme ile; ve ikisinin birincisi kesre ile ve üçüncüsü fetih ile; ve ikisinin birincisi ve üçüncüsü kesre ile; ikisi de hafifletme ile; ikisini yalnız Yakub rivayet etti. Dedi: o, dinlediğinde yahut baktığında bir şey görmezse onu zannetme ile zanneden kadındır. Ve şairin sözü olan **وأنظور**: yani **أنظر**’in bir lugatıdır; bazı Araplar için; es-Sağânî bunu İbn Düreyd’den **التكملة**’de nakletti; ve onun nassı:
  الله يعلم أنـا فـي تـقـلـبـنـا                      يوم الفراق إلى إخواننـا صـور
  وأنني حيث ما يثني الهوى بصري                      من حيثما سلكوا أدنو فأنـظـور

**أنظر**’in bir lugatı; bazı Araplar için; böyle. Ve onun nassı:
  حتى كأن الهوى من حيث أنظور

Leblî’nin Bugyetü’l-Âmâl’de açıkça belirttiği şey: buradaki **الواو**’nun ziyadesi, **الضمة**’nin işbâ‘ından meydana gelmiştir; ve onun için benzerlerini zikretmiştir. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: derler ki: **دور آل فلان تنظر إلى دور آل فلان**; yani o, onun hizasındadır ve ona karşıdır. Ve o, mecazdır. Ve ümit edilen kimseye onu umarak söyleyen söyler: **إنما ننظر إلى الله ثم إليك**; yani ancak Allah’ın fazlını, sonra senin fazlını beklerim; ve o, mecazdır. Ve dersin: **عيينتي نويظرة إلى الله ثم إليكم**. Ve o, mecazdır. Ve **أنظر إنظارا**: bekledi; bunu, Yüce Allah’ın sözü **أنظرونا نقتبس من نوركم**’un tefsirinde, kesmeyle okuyan kimsenin kıraatine göre Zeccâc söylemiştir; dedi ki: ve ondan, Amr b. Külsûm’un sözü:
  **أبا هند فلا تعجل علينا                      وأنظرنا نخبرك اليقينا**
Ferrâ dedi ki: Araplar **أنظرني** der; yani beni biraz bekle. Ve konuşan, kendisini acele ettirene: **أنظرني أبتلع ريقي** der; yani bana mühlet ver. Ve **المناظرة**: bir iş hakkında, ikiniz ona birlikte baktığınızda onu nasıl yapacağınıza dair, kardeşinle münazara etmendir. Ve o, mecazdır. Ve **المناظرة**: nazarda mübâhase ve müsâbaka; ve basîretiyle gördüğü her şeyi hazır kılmadır. Ve **النظر**: araştırmadır; ve o, kıyastan daha geneldir; çünkü her kıyas bir **نظر**’dır, fakat her **نظر** kıyas değildir. **البصائر**’de böyledir. Ve denir: Şüphesiz falan kimse **لفي منظر ومستمع**’dadır; yani bakmayı ve dinlemeyi sevdiğim şey içindedir. Ve o, mecazdır. Ve denir: Andolsun, ben bu makamdan **بمنظر** idim; yani sevdiğin şeyde bir kenarda. Ebû Zübeyd, kaçıp da öldürülmüş bir oğlana hitap ederek dedi:
  **قد كنت في منظر ومستـمـع                      عن نصر بهراء غير ذي فرس**
Ve **النظرة** (fetha ile): aceleyle olan bakış; ve ondan hadis: **لا تتبع النظرة النظرة، فإن لك الأولى وليست لك الآخرة**. Ve bazı hikmet sahipleri dedi: Kimin **نظرته** amel etmezse, dili amel etmez. Manası: **النظرة** kalbin inkârıyla çıktığında kalpte tesir eder; gözün inkârıyla, kalp olmaksızın çıktığında tesir etmez; yani işlediği bir günahtan, ona bakmakla vazgeçmeyen, sözle vazgeçmez. Cevherî ve başkası dedi ki: **ونظر الدهر إلى بني فلان فأهلكهم**. İbn Sîde dedi ki: o, mesel üzerinedir; dedi ki: ve ben ondan emin değilim. Ve **المنظرة**: **الربيئة**’nin yeridir; ve bir dağın başında olur; onda bir gözcü vardır, düşmana bakar ve onu korur. Cevherî dedi ki: **المنظرة**: **المرقبة**. Dedim: onu, evden müstakil olan bir yere ıtlak etmek avâmîdir. Ve **المنظرة**: Mısır’da bir köydür. Ve **نظر إليك الجبل**: sana karşı geldi. Ve eğer şu yol gibi bir yola girdin de dağ sana karşı geldi ise, onun sağından yahut solundan git. Ve o, mecazdır. Ve Yüce Allah’ın sözü: **وتراهم ينظرون إليك وهم لا يبصرون**; Ebû Ubeyd, onun putları kastettiğine gitti; yani sana karşı dururlar ve orada bakış yoktur; fakat bakış ancak karşı karşıya olmakla olduğundan güzel oldu. Ve dedi ki: **وتراهم**; akletmeseler de, çünkü onları akledenin yerine koyarlar. Denir: **هو ينظر حوله**; eğer çok bakar ise. Ve **رجل منظور**: ayınlı (gözü değmiş). Ve **سيد منظور**: fazlı umulan ve gözlerin kendisini gözetlediği; ve bu mecazdır. Hadiste: **من ابتاع مصراة فهو بخير النظرين**; yani iki işin hayırlısı; ona, satılanı elinde tutmak yahut onu geri vermek vardır; hangisi onun için daha hayırlı olur ve onu seçerse onu yapar. Ve **أنظر الرجل**: bir şeyi ondan **بنظرة** ile sattı. Ve iki adamdan biri, arkadaşına: **بيع** der. O da: **نظر** (kesre ile) der; yani benden satın alman için bana mühlet ver. Ve **تنظره**: onu bir mühlet içinde bekledi. Ve **جيش يناظر ألفا**: yani ona yaklaşır; ve o, mecazdır. Ve **نظائر القرآن**: **المفصل** sûreleridir; bazısının bazısına uzunlukta benzemesinden dolayı isimlendirilmiştir. Ve **الناظر**: sultanın, bir köy cemaatine işlerini yoklamak için gönderdiği emindir. Ve aramızda **نظر** vardır; yani yakınlıkta bakış miktarı. Ve o, mecazdır. Ve koçun sıfatında hadiste: **وينظر في سواد**; yani ondan gözün yanına bitişik olan şeyin siyahlığı; ve denildi ki: göz bebeğinin siyahlığını kastetti. Kesîr dedi:
  **وعن نجلاء تدمع في بياض                      إذا دمعت وتنظر في سواد**

  İster ki: yanağı beyazdır ve göz bebeği siyahtır. Ve denir: **انظر لي فلانا**; yani onu benim için ara; ve o, mecazdır. Ve **نظرت الشيء**: onu ezberledim; İbnü’l-Kattâ‘dan. Ve **وضربناهم بنظر، ومن نظر**: yani onları gördük; ve o, mecazdır. Ve **النظر**: ibret almaktır. Şeyhimiz dedi ki: ve o, mutlak olarak söylendiğinde mütekellimlerin muradıdır. Ve **نظر بن عبد الله** hac emîri; İbnü’s-Sem‘ânî ondan rivayet etti, İbnü’l-Batr’dan. Ve **النظار بن هاشم** şair; Benî Huzlem’dendir. Ve **العلاء بن محمد بن منظور**; Benî Nasr b. Ka‘în’dendir; Kûfe’nin şurtasını üstlendi. Ve Bağdat’ta **منظرة الرياحنيين**; onu Abbâsî el-Müstazhir Billâh ihdas etti; ve onu 507 senesinde bina etmişti. Ve **منظور بن رواحة**: şair; dedesi Hunther b. el-Edbat el-Kilâbî’dir; meşhur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَظَرَ اِلَيْهِ
1 نَظَرَ اِلَيْهِ ذ , (S, M, A, Msb, K,) and نَظَرَهُ, (M, A, Msb, K,) aor. نَظُرَ , (M, A, &c.,) and أَنْطُورٌ is substituted for أَنْظُرُ in the dial. of certain Arabs, (IDrd, TS, K,) or, accord. to Lb, in the Bughyetel-ءmلl, the و is here added only [by poetic license,] to make the sound of the dammeh full, agreeably with other instances; (TA;) and نَظِرَ اِلَيْهِ, and نَظِرَهُ, aor. نَظَرَ , (A, K,) the verb being like سَمِعَ accord. to the correct copies of the K, [and so in the A,] but in one copy of the K, like ضَرَبَ; (TA;) inf. n. نَظَرٌ, (S, M, A, Msb, K,) and نَظْرٌ is allowable, as a contraction of the former, (Lth,) and نَظَرَانٌ (S, K,) and مَنْظَرٌ (M, A, K) and مَنْظَرَةٌ and تَنْظارٌ, (M, K,) [which last is an intensive form; He looked at, or towards, in order to see, him, or it;] he considered, or viewed, him or it with his eye; (S, A, K;) with the sight of the eye; (Msb;) [i. e. looked at him or it;] as also ↓ تنظّرهُ: (K:) and ↓ انتظرهُ signifies the same as تنظّرهُ and نَظَرَهُ [but app. in another sense, to be mentioned below, and not in the sense explained above, though the latter is implied in the TA; and the same may be meant when it is said that ↓ تنظّر is syn. with نَظَرَ, if this assertion, which I find in the M, have been copied without consideration, and be not confirmed by an example]: (TA:) or نَظَرَ اِلَيْهِ signifies he extended, or stretched, or raised, [or directed,] his sight towards him or it, whether he saw him or did not see him. (TA.) The usage of النَّظَرٌ as relating to the sight is most common with the vulgar, but not with persons of distinction, who use it more in another sense, to be explained below. (TA.) You say, نَظَرَ اِلَيْهِ نَظْرَةً حُلْوَةً [He looked at him, or towards him, with one sweet look.] (A.) And نَظَرَ فِى المِنْظَارِ [He looked in the mirror]. (A.) And نَظَرَ فِى الكِتَابِ [He looked into, or inspected, the writing or book], (A, Msb,) which is for نَظَرَ المَكْتُوبَ فِى الكِتَابِ [he looked at what was written in the writing or book], or has a different meaning to be explained below. (Msb.) And هُوَ يَنْظُرُ حَوْلَهُ [lit., He looks around him; meaning,] he looks much. (A.) [See also نَظَرٌ below.] ― -b2- نَظَرَتِ الأَرْضُ, (Sgh, K,) and نَظَرَتِ الأَرْضُ بِعَيْنٍ, and بِعَيْنَيْنِ, (A,) (tropical:) The earth, or land, showed (A, Sgh, K) to the eye (Sgh, K) its plants or herbage. (A, Sgh, K.) ― -b3- نَظَرَ اِلَيْهِ (tropical:) It looked towards, meaning faced, him or it. So in the Kur, [vii. 197,] وَتَرَاهُمْ يَنْظُرُونَ اِلَيْكَ وَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ (tropical:) Thou seest them look towards thee, i. e., face thee, but they see not; referring to idols, accord. to A'Obeyd. (TA.) And you say, دَارِى يَنْظُرُ اِلَى دَارِ فُلَانٍ (tropical:) My house faces the house of such a one. (S.) And نَظَرَ اِلَيْكَ الجَبَلُ (tropical:) The mountain faced thee: (A:) as in the following ex.: اِذَا أَخَذْتَ فِى طَرِيقِ كَذَا فَنَظَرَ اِلَيْكَ الجَبَلُ فَخُذْ عَنْ يَمِينِهِ أَوْيَسَارِهِ (tropical:) [When thou takest such a road, and the mountain faces thee, then take thou the way by the right of it or the left of it.] (S.) ― -b4- [Hence, perhaps,] نَظَرَ الدَّهْرُ اِلَى بَنِى فُلَانٍ فَأَهْلَكَهُمْ [app. meaning, (assumed tropical:) Fortune opposed the sons of such a one and destroyed them]: (S [immediately following there the ex. which immediately precedes it here:]) or نَظَرَ اِلَيْهِمُ الدَّهْرُ signifies (tropical:) Fortune destroyed them: (M, A:) but (says ISd) I am not certain of this. (M.) ― -b5- النَّظَرُ also signifies (assumed tropical:) The turning the mind in various directions in order to perceive a thing [mentally], and the seeing a thing: and sometimes it means (assumed tropical:) the considering and investigating: [and as a subst., speculation, or intellectual examination:] and sometimes, (assumed tropical:) the knowledge that results from [speculation or] investigation. (El-Basلïr.) It is mostly used as relating to the intellect by persons of distinction; and as relating to the sight, most commonly by the vulgar. (TA.) [It is said that] when you say نَظَرْتُ اِلَيْهِ, it means only [I looked at, or towards, him or it] with the eye: but when you say نَظَرْتُ فِى الأَمْرِ, it may mean [(assumed tropical:) I looked into, inspected, examined, or investigated, the thing or affair] by thought and consideration, intellectually, or with the mind: (TA:) [this remark, however, is not altogether correct, as may be seen from what follows: the truth seems to be, that نَظَرَهُ and نَظَرَاِلَيْهِ may be used in the latter of these two senses, though نَظَرَ فِيهِ is most common in this sense.] It is said in the Kur, [x. 101,] قُلِ انْظُرُوا مَا ذَا فِى السَّمٰوَاتِ (assumed tropical:) Say, Consider ye what is in the heavens. (TA.) And you say, نَظَرَ اِلَيْهِ He saw it, and (assumed tropical:) thought upon it, and endeavoured to understand it, or to know its result. (TA.) [And He looked to it, or at it, or examined it, intellectually; regarded it; had a view to it.] And نَظَرَ فِيهِ (assumed tropical:) He considered it: (TA:) or thought upon it; namely a writing or book; or when such is the object it may have another meaning, explained before; and an affair: and with this is held to accord the saying وَفِيهِ نَظَرٌ, q. v. infrà, voce نَظَرٌ: (Msb:) and (tropical:) he though upon it, measuring it, or comparing it. (M, K, TK. In the M and K, only the inf. n., نَظَرَ فِى أَمْوَالِ الأَيْتَامِ, of the verb in this sense is mentioned.) And فَنَطَرَ نَظْرَةً فِى النُّجُومِ (assumed tropical:) He considered, or examined, [or estimated,] the possessions of the orphans, in order to know them. (Msb.) And similar to this is the phrase [in the Kur, xxxvii. 86,] النَّظَرُ, meaning, (assumed tropical:) And he examined the science of the stars: (Msb:) [or he took a mental view of the stars, as if to divine from them.] الاِعْتِبَارُ when used unrestrictedly by those who treat of scholastic theology means الاِعْتِبَارُ [(assumed tropical:) The thinking upon a thing, and endeavouring to understand it, or to know its result; or judging of what is hidden from what is apparent; or reasoning from analogy]. (MF.) ― -b6- نَظَرَ بَيْنَهُمْ, inf. n. نَظَرٌ, [app. for نَظَرَ فِى مَا بَيْنَهُمْ,] (assumed tropical:) He judged between them. (K.) ― -b7- نَظَرَتْ, (TA,) inf. n. نَظَرٌ, (assumed tropical:) She practised divination; (K, * TA;) which is a kind of examination with insight and skill. (TA, from a trad.) ― -b8- أُنْظُرْ لِى فُلَانًا (tropical:) [look thou out for such a one for me;] seek thou for me such a one. (A, TA.) ― -b9- أُنْظُرْنِى (assumed tropical:) Listen thou to me. (M, K, TA [in the CK, erroneously, أُنْطِرْنِى.]) The verb [says ISd] has this meaning in the Kur, ii. 98. (M.) ― -b10- أَنَا أَنْظُرُ اِلَى اللّٰهِ ثُمَّ اِلَيْكَ [lit., I look to God, then to thee; meaning,] (tropical:) I look for the bounty of God, then for thy bounty. (A.) ― -b11- نَظَرَ اللّٰهُ اِلَيْهِ (tropical:) God chose him, and compassionated him, pitied him, or regarded him with mercy; because looking at another is indicative of love, and not doing so is indicative of hatred: (IAth:) or (assumed tropical:) God bestowed benefits upon him; poured blessings, or favours, upon him: (El-Basلïr:) and نَظَرَ لَهُمْ (tropical:) he compassionated them, and aided them; (Sgh, K;) and simply, he aided them: (K, * TA:) and نَظَرَ لَهُ (assumed tropical:) he accomplished his want, or that which he (another) wanted. (Msb.) -A2- نَظَرَهُ is also syn. with ↓ اِتْنَظَرَهُ, q. v. ― -b2- Also syn. with أَنْظَرَهُ, q. v. ― -b3- Also نَظَرَهُ, (K, TA,) inf. n. نَظْرٌ; (TA;) or ↓ نَظَّرَهُ; (so in a copy of the M, and in the CK; but from the mention of the inf. n. in the TA, the former seems to be the right reading;) He sold it (a thing, M) with postponement of the payment; he sold it upon credit. (M, * K, * TA.) See also 4. ― -b4- [In these last three acceptations, accord. to the A, the verb is used properly, not tropically.] -A3- نُظِرَ He was, or became, affected by what is termed a نَظْرَة; (K, TA;) i. e., a stroke of an [evil] eye; (TA;) [or of an evil eye cast by a jinnee;] or a touch, or slight taint of insanity, from the jinn; (K;) or a swoon. (K, TA.)

2 نَظَّرَ see 1, last signification but one. ― -b2- نظّر فِيهِ [He said of it فِيهِ نَظَرٌ, q. v.]. (TA passim.)

نَاظَرَهُ فِى أَمْرٍ
3 نَاظَرَهُ فِى أَمْرٍ ذ , inf. n. مُنَاظَرَةٌ, (T, S, *) (tropical:) He considered, or examined, or investigated, with him a thing or an affair, to see how they should do it: (T, TA:) he investigated, or examined, with him a thing, and emulated him, or vied with him, in doing so, each of them adducing his opinion: (TA:) [he held a discussion with him respecting a thing:] or نَاظَرَهُ is syn. with جَادَلَهُ: (Msb:) or مناظرة signifies the examining mentally, or investigating, by two parties, the relation between two things, in order to evince the truth; (KT; and Kull, p. 342;) and sometimes with one's self; but مجادلة signifies the disputing respecting a question of science for the purpose of convincing the opponent, whether what he says be wrong in itself or not. (Kull.) ― -b2- Also ناظرهُ [(tropical:) He, or it, looked towards, or faced, him, or it; was opposite, or corresponded, to him or it. (See نَظِيرٌ.)] ― -b3- (tropical:) He was, or became, like him: (A, K:) or like him in discourse or dialogue. (TA.) ― -b4- جَيْشٌ يُنَاظِرُ أَلْفًا (tropical:) An army that is nearly equal to a thousand. (A.) ― -b5- نَاظَرَ فُلَانًا بِفُلَانٍ (tropical:) He made, or called, such a one like such a one. (K.) Hence the saying of Ez-Zuhree, (K,) Mohammad Ibn-Shihلb, (TA,) لَا تُنَاظِرْ بِكِتَابِ اللّٰهِ وَلَا بِكَلَامِ رَسُولِ اللّٰهِ, i. e., Thou shalt not call anything like the book of God, nor like the words of the apostle of God: (A'Obeyd, T, K:) or thou shalt not compare anything, nor call anything like, to the book of God, &c.: (A,) or thou shalt not apply [aught of] the book of God, nor the words of the apostle of God, as a proverb to a thing that happens: (A'Obeyd, T, K; in which last, we read لِشَىْءٍ لِغَرَضٍ, in the place of the right reading, لِشَىْءٍ يَعْرِضُ: TA:) for, as Ibrلheem En-Nakha'ee says, they used to dislike the mentioning a verse of the Kur-لn on the occasion of anything happening, of worldly events; (T;) as a person's saying to one who has come at a time desired by the former, (TA,) or to one named Moosà, who has come at a time desired, (K,) جِئْتَ عَلَى قَدَرٍ يَا مُوسَى [Thou hast come at a time appointed, O Moosà: (Kur, xx. 42:)] (T, K:) and the like: (T:) but the first explanation is the most probable (TA, as from Az; but I do not find it in the T)

أُنْظِرَ بِهِ
4 أُنْظِرَ بِهِ ذ (tropical:) [He, or it, was made like]. You say, مَا كَانَ هٰذَا نَظِيرًا لِهٰذَا وَلَقَدْ أُنْظِرَ بِهِ (tropical:) [This was not like this, but has been made like]. (T, K:) like as you say, مَا كَانَ خَظِيرًا لَهُ وَلَقَدْ أُخْطِرَ بِهِ. (T.) -A2- انظرهُ He postponed him; delayed him: (M, A, Msb, K:) he granted him a delay or respite; let him alone, or left him, for a while: (T, TA:) as, for instance, a debtor, (T, Msb, TA,) and a man in difficult circumstances: (TA:) and ↓ نَظَرَهُ signifies the same. (Msb.) You say, بِعْتُهُ شَيْئًا فَأَنْظَرْتُهُ I sold to him a thing, and granted him a delay. (T.) And a person speaking says to him who hurries him, أَنْظِرْنى أَبْتَلِعْ رِيقِى Grant me time to swallow my spittle. (T.) And it is said in the Kur, [xv. 36 and xxxviii. 80,] فَأَنْظِرْنِى اِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ Then delay me until the day when they shall be raised from the dead. (TA.) See also 8. ― -b2- He sold to him a thing with postponement of the payment; he sold to him a thing upon credit. (M.) See also 1 last signification but one.

5 تَنَظَّرَ see 1, first signification. -A2- See also 8.

تناظرا
6 تناظرا ذ (tropical:) They faced each other. (K.) You say, تناظرت الدَّارَانِ (tropical:) The two houses faced each other. (M.) And دُورُنَا تَنَاظَرُ, (S,) or تَتَنَاظَرُ, [which is the original form,] (A,) (tropical:) Our houses faced one another. (S, A.) ― -b2- See also تَرَاوَضَا.

انتظره
8 انتظره ذ : see 1, first sentence. -A2- He looked for him; expected him; awaited him; waited for him; watched for his presence; syn. اِرْتَقَبَ حُضُورَهُ; (TA;) and تَأَنَّى عَلَيْهِ; (M, K;) and ↓ نَظَرَهُ (aor. نَظُرَ , T &c., inf. n. نَظَرٌ S, K) signifies the same; (T, M, A, Msb, K;) and so ↓ تنظرّهُ, (M, A, K,) and ↓ أَنْظَرَهُ; (Zj, TA;) [but respecting the last two, see what is said below:] but when you say انتظر without any objective complement, the meaning is, [he waited; or] he paused, and acted or behaved with deliberation, or in a patient, or leisurely, manner. (Lth, T.) It is said in the Kur, [lvii. 13,] اُنْظُرُونَا نَقْتبِسْ مِنْ نُورِكُمْ Wait for us (اِنْتَظِرُونَا) that me may take of your light: and accord. to Zj, أَنْظِرُونَا [which is another reading] is said to mean the same: or the latter means delay us: accord. to Fr, however, the Arabs say أَنْظِرْنِى meaning Wait thou for me (اِنْتَظِرْنِى) a little, (T.) ↓ التَّنَظُّرُ also signifies The expecting, or waiting for a thing: (TA:) or the expecting, or waiting for, a thing expected: (M, K, TA:) or ↓ تنظّرهُ signifies he expected, or waited for, (انتظر,) him, or it, leisurely, and so ↓ استنظرهُ. (S.) You say also, انتظر بِهِ خَيْرًا أَوْ شَرَّا (M, A, K, in art. ربص, in the last of which is added يَحُلٌّ بِهِ) [He looked for expected, awaited, or waited for, something good or evil to befall him, or betide him]

استنظرهُ
10 استنظرهُ ذ : see 8, last signification but one ― -b2- He asked of him, or desired of him, a postponement, or delay. (M, A, K.)

نِظْرٌ
نِظْرٌ ذ : see نَظِيرٌ. -A2- A man says to another, بَيْعٌ, [or perhaps بِيعٌ, like the word used in reply to it. here following and like خِطْبٌ and نِكْحٌ meaning, I sell and the other says, نِظْرٌ, meaning, Grant me a delay (أَنْظِرْنِى) that I may buy (أَشْتَرِى) of thee. (M, TA.)

نَظَرٌ
نَظَرٌ ذ : see 1. [Used as a subst., as well as when used as an inf. n.,] it has no pl. (Sb, in TA, voce فِكْرٌ.) ― -b2- ضَرَبْنَاهُمْ بِنَظَر, and مِنْ نَظَرِ, (tropical:) We saw them. (A, TA.) ― -b3- بَيْنَنَا نَظَرٌ (tropical:) Between as is the extent of a look in expect of ?? (A, TA.) ― -b4- حَىٌّ نَظَرٌ, (K, * TA,) and حَىٌّ جِلَالٌ وَنَظَرٌ, (S,) and حَىٌّ حِلَالٌ وَرِيَآءٌ وَنَظَرٌ, (A,) (tropical:) A tribe went together, (S, A, K, *) of which the several portions see one another. (S, A.) ― -b5- وَفِيهِ نَظَرٌ (assumed tropical:) But it requires consideration, by reason of its want of clearness, or perspicuity: (Msb:) [a phrase used to imply doubt, and also to insinuate politely that the words to which it relates are false, or wrong:] like فِيهِ تَأَمُّلٌ. (MF, art. صفح.) ― -b6- هُوَ بِخَيْرِ النَّظَريْنِ, said in a trad., of one who has purchased a ewe or she-goat that has been kept from being milked for some days; meaning, (assumed tropical:) He has the option of adopting the better of the two things; he may either retain it or return it. (TA.)

نَظْرَةٌ
نَظْرَةٌ ذ A look: a quick look or glance: (T:) pl. نَظَرَاتٌ. (A.) Hence the trad., لَا تُتْبِعِ النَّطْرَةَ النَّظْرَةَ فَاِنَّ لَكَ الأُوْلَى وَلَيْسَتْ لَكَ الآخِرَةُ [Thou shalt not make a look to follow a look; for the former is thine or right, lad the latter is not thine: i. e., when thou hast once looked at anything forbidden, unintentionally, thou shalt not look at it a second time]. (T, TA.) And the saying of a certain wise man, مَنْ لَمْ تَعْمَلْ نَظْرَتُهُ لَمْ يَعْمَلْ لِسَانُهُ [He whose look does not produce an effect, his tongue does not produce an effect]; (T;) meaning, that he who is not restrained from a fault or offence by being looked at is not restrained by speech. (TA.) ― -b2- A stroke of an [evil] eye: (TA:) a stroke of an [evil] eye by which one is affected from the jinn's looking at him; (T, S; *) as also سَفْعَةٌ: (T;) or a touch, or a slight taint or infection of insanity. (طَائِفٌ,) from the jinn: or a swoon. (M, K.) ― -b3- An alteration of the body or complexion by emaciation or hunger or travel &c. (S, M, K.) ― -b4- Foulness; ugliness: (AA, TA:) evilness; or badness, of form or appearance; a fault: a defect; an imperfection. (M, K.) ― -b5- (assumed tropical:) Reverence, veneration, awe, or fear, (I Aar, T, K,) ― -b6- (tropical:) Compassion, pity, merry. (I Aar, T, K,)

نَظِرَةٌ
نَظِرَةٌ ذ A postponement; a delay. (T, S, M, Msb, K.) It is said in the Kur. [ii. 280.] فَنَظرَةٌ اِلَى مَيْسَرَةٍ [Then let there be a postponement, or delay, until he shall be in an easy state of circumstances]; (T, M, Msb) a. c., فَاِنْظَارٌ, (T,) or فَتَأْخِيرٌ: (Msb) and accord. to another reading, ↓ فَنَاظِرَةٌ, like كَاذِبَةٌ, in the Kur, lvi. 2. (M.) You say also, بَاعَ مِنْهُ الشَّىْءَ بِنَظِرَةٍ He sold to him the thing with postponement of the payment, he sold to him the thing upon credit. (M.) And اِشْتَرَيْتُهُ مِنْهُ بِنَظِرَةٍ, and بِاِنْظَارٍ, I bought a of him with postponement of the payment; I bought a of him upon credit. (T.)

نَظَرِىٌّ
نَظَرِىٌّ ذ (assumed tropical:) [Speculative knowledge or science; such as is acquired by study;] that of which the origination rests upon speculation. and acquisition by study; as the conception of the intellect or mind, and the assent of the mind or the position, that the world has had a ??? (K, T.) [It is opposed to بَدِيهِىٌ and to صرورِىٌّ.]

سُمْعُنَّةٌ نُظْرُنَّةٌ
سُمْعُنَّةٌ نُظْرُنَّةٌ ذ , and vars. thereof, see in art. سمع.

نَظَارِ
نَظَارِ ذ , like قَطَامِ, (S, K,) an imp. n., (T.) meaning, Wait thou: syn اِنْتَظِرْ. (T, S, K.)

نَظُورٌ
نَظُورٌ ذ and ↓ نَظُورَةٌ and ↓ نَاظُورَةٌ and ↓ نُظِيرَةٌ A chief person, whether male or female, to whom one looks. (M, K.) You say, ↓ فُلَانٌ نَظِيرَةٌ قَوْمِهِ, and قَوْمِهِ ↓ نَظُورَةُ, Such a one is the person to whom his people look, (Fr, T, S,) and whom they imitate, or to whose example they conform. (Fr, T.) All these words are also used in a pl. sense: (M, K:) or [so in some copies of the K; but in others, and,] نظيرة and نظورة have نَظَائِرُ for their pl., (S, K,) sometimes. (K.) ― -b2- Also, نَظُورٌ A man who neglects not to look at, (M, L, K,) or to consider, (A,) that which, (M, A, L,) or him who, (K,) disquiets him, or renders him solicitous. (M, A, L, K.)

نَظِيرٌ
نَظِيرٌ ذ (tropical:) Looking to, or facing, another person or thing; opposite or corresponding to another person or thing; as also ↓ مُنَاظِرٌ; syn. مُقَابِلٌ. (A.) [Hence, نَظِيرُ السَّمْتِ, and النَّظِيرُ, (tropical:) The nadir; the point opposite to the zenith.] نَظِيرُكَ signifies أَلَّذِى يُنَاظِرُكَ, (M,) or الذى تُنَاظِرُهُ وَيُنَاظِرُكَ, (T,) [which I suppose to mean (tropical:) He who looks towards, or faces, thee; who is opposite, or corresponds, to thee; or he towards whom thou lookest, &c., and who looks towards thee, &c.: though susceptible of other interpretations: see 3.] ― -b2- (tropical:) Like; a like; a similar person or thing: (AO, T, S, M, A, K;) equal; an equal: (Msb:) applied to anything: (TA:) as also ↓ نِظْرٌ; (AO, S, K;) like نَدِيدٌ and نِدٌّ; (AO, S;) and ↓ مُنَاظِرٌ: (K:) fem. نَظِيرَةٌ: (T, M, A:) pl. masc., نُظَرَآءُ: (M, A, Msb, K:) and pl. fem. نَظَائِرُ, (T, A,) applied to words and to all things. (T.) You say, فُلَانٌ نَظِيرُكَ (tropical:) Such a one is thy like. (T.) And هٰذَا نَظِيرٌ لِهٰذَا, (T,) or نَظِيرُ هٰذَا, (Msb,) (tropical:) This is the like of this, (T,) or the equal of this. (Msb.) And عَدَدْتُ اِبِلَ فُلَانٍ نَظَائِرَ (tropical:) I counted, or numbered, the camels of such a one in pairs, or two by two; (As, T, K; *) if by looking at their aggregate, you say, عَدَدْتُهَا جَمَارًا. (As, T.)

نَظُورَةٌ
نَظُورَةٌ ذ : see نَظُورٌ, in two places. ― -b2- See also نَظِيرَةٌ.

نَظِيرَةٌ
نَظِيرَةٌ ذ : see نَظُورٌ, in two places. ― -b2- Also, A scout, or scouts; (T, Sgh, K;) and so ↓ نَظُورَةٌ: (Sgh, K:) pl. of both, نَظَائِرُ. (TA.) ― -b3- Fem. of نَظِيرٌ, q. v. (T, &c.). [And hence,] النَّظَائِرُ [the pl.] The more excellent of men: (K, * TA:) because they resemble one another in dispositions and actions and sayings. (TA.)

نَظَّارٌ
نَظَّارٌ ذ (tropical:) A horse (A, K) that raises his eye by reason of his sharpness of spirit: (A:) or sharpspirited, and raising his eye. (T, K.)

نَظَّارَةٌ
نَظَّارَةٌ ذ A people looking at a thing; (S, K;) as also ↓ مَنْظَرَةٌ. (K.) ― -b2- See also مِنْظَارٌ.

نَاظِرٌ
نَاظِرٌ ذ act. part. n. of نَظَرَ; Looking; &c.: pl. نُظَّارٌ. (Msb.) ― -b2- النَّاظِرُ [The pupil, or apple, of the eye, the smallest black of the eye, (S, Msb,) in which is [seen] what is termed اِنْسَانُ العَيْنِ, (S,) [and] with which the man sees; (Msb;) the black spot in the eye; (M, K;) the clear black spot that is in the middle of the [main] black of the eye, with which the looker sees what he sees: or that part of the eye which resembles a mirror, in which, when one faces it, he sees his person: (TA:) or a duct (عِرْق) in the nose, wherein is the water of sight: (M, K:) [app. a loose description of the optic nerve:] or the sight itself: (M, K:) or the eye: (K:) or the eye is called ↓ النَّاظِرَةُ; (S, A; *) the pl. of which is نَوَاظِرُ. (A.) ― -b3- شَدِيدُ النَّاظِرِ, (so in a copy of the M and of the A and in some copies of the K,) or سَدِيدُ النَّاظِرِ, (so in some copies of the K and in the TA,) A man clear of suspicion, who looks with a full gaze: (M, K:) or clear of that with which he is upbraided. (A.) ― -b4- النَّاظِرَانِ Two veins at the two edges of the nose, commencing from the inner angles of the eyes, towards the face. (Zj, in his Khalk el-Insلn.) ― -b5- Also, نَاظِرٌ (assumed tropical:) A guardian; a keeper; a watcher: (S, Msb:) and, as also ↓ نَاظُورٌ, i. q. نَاطُورٌ, (K, TA,) [which last is] a word of the Nabathean dialect. (TA.) ― -b6- [The dim. is نُوَيْظِرٌ.] You say, عُيَيْنَتِى نُوَيْظِرَةٌ اِلَى اللّٰهِ ثُمَّ اِلَيْكُمْ (tropical:) My eye (lit. my little eye) is looking to God for His bounty, then to you for your bounty. (A.) -A2- In the Kur, [lxxv. 23,] the words اِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ have been explained as signifying Waiting for (مُنْتَظِرَةٌ) their Lord: but this is a mistake; for the Arabs do not say نَطَرْتُ اِلَى الشَّىْءِ in the sense of اِنْتَظَرْتُهُ, but they say نَظَرْتُ فُلَانًا in that sense. (T.)

نَاظِرَةٌ
نَاظِرَةٌ ذ : see نَاظِرٌ. -A2- See also نَظِرَةٌ.

نَاظُورٌ
نَاظُورٌ ذ : see نَاظِرٌ.

نَاظُورَةٌ
نَاظُورَةٌ ذ : see نَظُورٌ.

أَنْظُورُ
أَنْظُورُ ذ for أَنْظُرُ: see 1.

مَنْظَرٌ
مَنْظَرٌ ذ [A place in which a thing is looked at]: a place, or state, in which one likes to be looked at. (T, A, TA.) You say, فُلَانٌ فِى مَنْظَرٍ وَمَسْمَعٍ وَفِى رِىٍّ ومَشْبَعٍ (tropical:) Such a one is in a state in which he likes to be looked at and listened to [and in a state in which he is satisfied with drink and food]. (T, A, TA.) And لَقَدْ كُنْتَ عَنْ هٰذَا المَقَامِ بِمَنْظَرٍ (tropical:) Thou wast in a state [in] which thou likedst [to be looked at], away from this place of abode. (T, TA.) ― -b2- The aspect, or outward appearance, of a thing; opposite of مَخْبَرٌ: (S, art. خبر:) [when used absolutely, a pleasing, or goodly, aspect; or beauty of aspect; as also ↓ مَنْظَرَةٌ: this is implied by the usage of مَنْظَرَانِىٌّ, q. v., and is well known:] or what one looks at and is pleased by or displeased by; as also ↓ مَنْظَرَةٌ: (M, K:) or the former, a thing that pleases and rejoices the beholder when he looks at it: (T:) and the ↓ latter, the aspect (مَنْظَر) of a man when one looks at it and is pleased by it or displeased by it. (T, TA. *) You say, لَهُ مَنْظَرٌ حَسَنٌ [He has a goodly aspect]. (A.) And اِمْرَأَةٌ حَسَنَةُ المَنْظَرِ, and ↓ المَنْظَرَةِ, [A woman goodly of aspect.] (S.) And مَنْظَرُهُ خَيْرٌ مِنْ مَخْبَرِهِ [His aspect is better than his internal state]. (S.) And اِنَّهُ لَذُو مَنْظَرٍ بِلَا مَخْبَرٍ, (T,) and بَلَا مَخْبَرَةٍ ↓ ذُو مَنْظَرَةٍ, (A,) [Verily he has a pleasing aspect without a pleasing internal state.]

مَنْظَرَةٌ
مَنْظَرَةٌ ذ A high place on which a person is stationed to watch; (S;) a place on the top of a mountain, where a person observes and watches the enemy: (T:) and مَنَاظِرُ [the pl.] eminences; or elevated parts of the earth; or high grounds: (M, K:) because one looks from them. (M.) ― -b2- Its application to A certain separate place of a house, [generally an apartment on the groundfloor overlooking the court, and also a turret, or rather a belvedere, and any building, or apartment, commanding a view,] is vulgar. (TA.) ― -b3- See also نَظَّارَةٌ. ― -b4- And see مَنْظَرٌ, in five places.

مَنْظَرِىٌّ
مَنْظَرِىٌّ ذ : see what next follows.

مَنْظَرَانِىٌّ
مَنْظَرَانِىٌّ ذ (S, M, A, K) and ↓ مَنْظَرِىٌّ, (M, K,) the latter contr. to analogy, (M,) A man (M,) of goodly aspect. (M, K.) You say, رَجُلٌ مَنْظَرَانِىٌّ مَخْبَرَانِىٌّ [A man of goodly aspect and of pleasing internal, or intrinsic, qualities]; (S, A;) i. e., ذُو مَنْظَرٍ and ذُو مَخْبَرٍ. (TA, art. خبر.)

مِنْظَارٌ
مِنْظَارٌ ذ A mirror (A, K) in which the face is seen. (TA.) ― -b2- Also, A telescope; a thing in which what is distant is seen [as though it were] near: vulgarly, ↓ نَظَّارَةٌ. (TA.)

مَنْظُورٌ
مَنْظُورٌ ذ A man looked at with an evil eye: (A, TA;) affected by what is termed a نَظْرَة; (T, TA;) i. e., a stroke of an [evil] eye; [or of an evil eye cast by a jinnee; or a touch, or slight taint of insanity, from the jinn;] or a swoon. (TA.) ― -b2- A person, (T,) or chief person, (A,) whose bounty is hoped for, (T, A,) and at whom eyes glance. (A.) ― -b3- مَنْظُورَةٌ A woman in whom is a نَظْرَة, meaning, a fault, defect, or imperfection. (K, * TA.)

مُنَاظِرٌ
مُنَاظِرٌ ذ : see نَظِيرٌ.

##### Türkçe

**نَظَرَ** ona baktı; **اِلَيْهِ** ona (doğru).

1 **نَظَرَ اِلَيْهِ** ذ , (S, M, A, Msb, K,) ve **نَظَرَهُ**, (M, A, Msb, K,) muzârîsi **نَظُرَ**, (M, A, &c.,) ve bazı Arapların lehçesinde **أَنْطُورٌ**, **أَنْظُرُ** yerine ikame edilir, (IDrd, TS, K,) yahut Lb’ye göre, Bughyetel-ءmلl’de, buradaki **و** ancak [şiir zaruretiyle] dammenin sesini dolgun kılmak için, diğer örneklere uygun olarak, eklenmiştir; (TA;) ve **نَظِرَ اِلَيْهِ**, ve **نَظِرَهُ**, muzârîsi **نَظَرَ**, (A, K,) fiil, K’nın sahih nüshalarına göre **سَمِعَ** gibi olup [A’da da böyledir], fakat K’nın bir nüshasında **ضَرَبَ** gibi; (TA;) mastarı **نَظَرٌ**, (S, M, A, Msb, K,) ve **نَظْرٌ** caizdir; ilkinin kısaltması olarak, (Lth,) ve **نَظَرَانٌ** (S, K,) ve **مَنْظَرٌ** (M, A, K) ve **مَنْظَرَةٌ** ve **تَنْظارٌ**, (M, K,) [sonuncusu mübalağa sigasıdır;] onu veya onu görmek için ona yahut ona doğru baktı; onu veya onu gözüyle düşündü yahut seyretti; (S, A, K;) gözün görmesiyle; (Msb;) [yani ona yahut ona baktı;] bunun gibi ↓ **تنظّرهُ**: (K:) ve ↓ **انتظرهُ**, **تنظّرهُ** ve **نَظَرَهُ** ile aynı manaya gelir [fakat aşağıda zikredilecek başka bir manada olduğu anlaşılıyor; yukarıda açıklanan manada değil; her ne kadar ikincisi TA’da ima edilmişse de; ve ↓ **تنظّر**’ün **نَظَرَ** ile eş anlamlı olduğu söylendiğinde de aynı kastedilmiş olabilir; M’de bulduğum bu iddia düşünülmeden kopyalanmışsa ve bir örnekle teyit edilmemişse]: (TA:) yahut **نَظَرَ اِلَيْهِ** demek, onu görsün yahut görmesin, görmesini ona yahut ona doğru uzattı, yahut gerdi, yahut kaldırdı, [yahut yöneltti] demektir. (TA.) Görmeye ilişkin olarak **النَّظَرٌ**’ün kullanımı avam arasında en yaygındır; fakat seçkin kimselerde değil; onlar onu daha çok aşağıda açıklanacak başka bir manada kullanırlar. (TA.) Sen dersin ki: **نَظَرَ اِلَيْهِ نَظْرَةً حُلْوَةً** [Ona yahut ona doğru bir tatlı bakışla baktı.] (A.) Ve **نَظَرَ فِى المِنْظَارِ** [Aynaya baktı]. (A.) Ve **نَظَرَ فِى الكِتَابِ** [yazıya yahut kitaba baktı, içine baktı yahut teftiş etti], (A, Msb,) ki bu, **نَظَرَ المَكْتُوبَ فِى الكِتَابِ** [yazıda yahut kitapta yazılmış olana baktı] yerine olur; yahut aşağıda açıklanacak farklı bir manası vardır. (Msb.) Ve **هُوَ يَنْظُرُ حَوْلَهُ** [lafzen: Etrafına bakar; manası,] çok bakar. (A.) [Aşağıda **نَظَرٌ**’e de bak.] ― -b2- **نَظَرَتِ الأَرْضُ**, (Sgh, K,) ve **نَظَرَتِ الأَرْضُ بِعَيْنٍ**, ve **بِعَيْنَيْنِ**, (A,) (mecaz:) Yer yahut arazi, (A, Sgh, K) göze (Sgh, K) bitkilerini yahut otunu gösterdi. (A, Sgh, K.) ― -b3- **نَظَرَ اِلَيْهِ** (mecaz:) Ona yahut ona doğru baktı; yani ona yahut ona yöneldi (karşısına döndü). Kur’ân’da böyledir, [vii. 197,] **وَتَرَاهُمْ يَنْظُرُونَ اِلَيْكَ وَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ** (mecaz:) Onları sana doğru bakar görürsün; yani sana yönelirler; fakat görmezler; A’Obeyd’e göre putlar hakkında. (TA.) Ve sen dersin ki: **دَارِى يَنْظُرُ اِلَى دَارِ فُلَانٍ** (mecaz:) Benim evim falanın evine bakar (karşısındadır). (S.) Ve **نَظَرَ اِلَيْكَ الجَبَلُ** (mecaz:) Dağ sana karşı durdu: (A:) şu örnekte olduğu gibi: **اِذَا أَخَذْتَ فِى طَرِيقِ كَذَا فَنَظَرَ اِلَيْكَ الجَبَلُ فَخُذْ عَنْ يَمِينِهِ أَوْيَسَارِهِ** (mecaz:) [Şöyle bir yola girdiğinde ve dağ sana karşı durduğunda, onun sağından yahut solundan yolu tut.] (S.) ― -b4- [Bundan dolayı belki,] **نَظَرَ الدَّهْرُ اِلَى بَنِى فُلَانٍ فَأَهْلَكَهُمْ** [görünüşe göre manası, (farazî mecaz:) Zaman falanın oğullarına karşı durdu ve onları helâk etti]: (S [orada hemen bunun öncesindeki örneğin ardından:]) yahut **نَظَرَ اِلَيْهِمُ الدَّهْرُ** demek (mecaz:) Zaman onları helâk etti demektir: (M, A:) fakat (ISd der ki) ben bundan emin değilim. (M.) ― -b5- **النَّظَرُ** ayrıca (farazî mecaz:) bir şeyi [zihnen] idrak etmek için zihni çeşitli yönlere çevirmek ve bir şeyi görmek manasına gelir: ve bazen (farazî mecaz:) düşünmek ve araştırmak manasına gelir: [ve isim olarak, nazar, yahut aklî inceleme:] ve bazen, (farazî mecaz:) [nazar yahut] araştırmadan doğan bilgi manasına gelir. (El-Basلïr.) Seçkin kimselerce çoğunlukla akla ilişkin olarak kullanılır; avamca ise en çok görmeye ilişkin olarak. (TA.) [Denilmiştir ki] sen **نَظَرْتُ اِلَيْهِ** dediğinde, yalnızca [ona yahut ona doğru baktım] göz ile manasına gelir: fakat sen **نَظَرْتُ فِى الأَمْرِ** dediğinde, [(farazî mecaz:) şeyi yahut işi düşünce ve teemmül ile, aklen yahut zihinle, içine baktım, teftiş ettim, inceledim yahut araştırdım] manasına gelebilir: (TA:) [ancak bu kayıt bütünüyle doğru değildir; aşağıdakinden görüleceği üzere: hakikat şuna benzer ki, **نَظَرَهُ** ve **نَظَرَاِلَيْهِ** bu iki mananın ikincisinde kullanılabilir; her ne kadar bu manada en yaygın olan **نَظَرَ فِيهِ** ise de.] Kur’ân’da denilmiştir, [x. 101,] **قُلِ انْظُرُوا مَا ذَا فِى السَّمٰوَاتِ** (farazî mecaz:) De ki: Göklerde ne var, düşününüz. (TA.) Ve sen dersin ki: **نَظَرَ اِلَيْهِ** Onu gördü; ve (farazî mecaz:) onun üzerinde düşündü; ve onu anlamaya yahut sonucunu bilmeye çalıştı. (TA.) [Ve ona baktı, yahut ona yöneldi, yahut onu aklen inceledi; onu itibara aldı; ona dair bir görüşü oldu.] Ve **نَظَرَ فِيهِ** (farazî mecaz:) Onu düşündü: (TA:) yahut onun üzerinde düşündü; yani bir yazı yahut kitap; yahut böyle bir şey nesne olduğunda, daha önce açıklanan başka bir manası olabilir; ve bir iş: ve bununla **وَفِيهِ نَظَرٌ** sözü uygun görülür; aşağıda **نَظَرٌ** maddesinde, bkz. (Msb:) ve (mecaz:) onu ölçerek yahut karşılaştırarak onun üzerinde düşündü. (M, K, TK. M ve K’da, yalnızca bu manadaki fiilin mastarı olan **نَظَرَ فِى أَمْوَالِ الأَيْتَامِ** zikredilmiştir.

Ve **فَنَطَرَ نَظْرَةً فِى النُّجُومِ** (mecazî farz edilerek:) Yetimlerin mallarını, onları bilmek için, düşündü yahut inceledi [yahut takdir etti]. (Msb.) Ve buna benzer olan, [Kur’ân’da, xxxvii. 86’daki] **النَّظَرُ** ibaresidir; mânâsı, (mecazî farz edilerek:) Ve yıldızların ilmini inceledi: (Msb:) [yahut onlardan fal çıkarmak ister gibi yıldızlara zihnî bir bakış attı.] **الاِعْتِبَارُ**, kelâm ilmiyle uğraşanlar tarafından mutlak olarak kullanıldığında, **الاِعْتِبَارُ** demektir [(mecazî farz edilerek:) Bir şey üzerinde düşünmek ve onu anlamaya yahut sonucunu bilmeye çalışmak; yahut gizli olana açık olandan hükmetmek; yahut kıyastan istidlâl etmek]. (MF.) ― -b6- **نَظَرَ بَيْنَهُمْ**, mastarı **نَظَرٌ**, [görünüşe göre **نَظَرَ فِى مَا بَيْنَهُمْ** yerine,] (mecazî farz edilerek:) Aralarında hükmetti. (K.) ― -b7- **نَظَرَتْ**, (TA,) mastarı **نَظَرٌ**, (mecazî farz edilerek:) Fal baktı; (K, * TA;) ki bu, basîret ve maharet ile bir çeşit incelemedir. (TA, bir rivayetten.) ― -b8- **أُنْظُرْ لِى فُلَانًا** (mecazî:) [Benim için falancayı ara;] benim için falancayı ara. (A, TA.) ― -b9- **أُنْظُرْنِى** (mecazî farz edilerek:) Beni dinle. (M, K, TA [CK’de yanlış olarak **أُنْطِرْنِى**.]) Fiil [ISd der] Kur’ân’da, ii. 98’de bu mânâdadır. (M.) ― -b10- **أَنَا أَنْظُرُ اِلَى اللّٰهِ ثُمَّ اِلَيْكَ** [lafzen, Allah’a bakarım, sonra sana; mânâsı,] (mecazî:) Allah’ın ihsanını, sonra senin ihsanını beklerim. (A.) ― -b11- **نَظَرَ اللّٰهُ اِلَيْهِ** (mecazî:) Allah onu seçti ve ona şefkat etti, ona acıdı, yahut ona rahmetle baktı; çünkü başkasına bakmak sevginin alâmetidir, bunu yapmamak ise buğzun alâmetidir: (IAth:) yahut (mecazî farz edilerek:) Allah ona nimetler verdi; onun üzerine bereketler yahut lütuflar döktü: (El-Basلïr:) ve **نَظَرَ لَهُمْ** (mecazî:) onlara şefkat etti ve onlara yardım etti; (Sgh, K;) ve mutlak olarak, onlara yardım etti: (K, * TA:) ve **نَظَرَ لَهُ** (mecazî farz edilerek:) onun ihtiyacını, yahut onun (başkasının) istediği şeyi yerine getirdi. (Msb.) -A2- **نَظَرَهُ** ayrıca ↓ **اِتْنَظَرَهُ** ile de eşanlamlıdır, bkz. ― -b2- Ayrıca **أَنْظَرَهُ** ile de eşanlamlıdır, bkz. ― -b3- Ayrıca **نَظَرَهُ**, (K, TA,) mastarı **نَظْرٌ**; (TA;) yahut ↓ **نَظَّرَهُ**; (M’nin bir nüshasında ve CK’de böyledir; fakat TA’da mastarın zikrinden, birincisi doğru kıraat gibi görünür;) Ödemesini erteleyerek onu (bir şeyi, M) sattı; onu veresiye sattı. (M, * K, * TA.) 4’e de bak. ― -b4- [Bu son üç mânâda, A’ya göre, fiil mecazî değil hakikî olarak kullanılır.] -A3- **نُظِرَ** **نَظْرَة** denilen şeyden etkilendi yahut etkilendi oldu; (K, TA;) yani, [kötü] gözün bir çarpması; (TA;) [yahut bir cinnînin attığı kötü gözün çarpması;] yahut cinnden gelen bir dokunuş, yahut deliliğin hafif bir bulaşığı; (K;) yahut bir baygınlık. (K, TA.)

2 **نَظَّرَ**: bkz. 1, sondan bir önceki anlam. ― -b2- **نظّر فِيهِ**: [Onun hakkında **فِيهِ نَظَرٌ** dedi; bkz.]. (TA, muhtelif yerlerde.)
**نَاظَرَهُ فِى أَمْرٍ**

3 **نَاظَرَهُ فِى أَمْرٍ** ذ , mastar **مُنَاظَرَةٌ**, (T, S, *) (mecaz:) Onunla birlikte bir şeyi veya bir işi, onu nasıl yapacaklarını görmek için düşündü, inceledi, araştırdı: (T, TA:) onunla birlikte bir şeyi araştırdı veya inceledi ve bu hususta onunla yarıştı; ikisi de kendi görüşünü delil getiriyordu: (TA:) [bir şey hakkında onunla müzakere yaptı:] yahut **نَاظَرَهُ** , **جَادَلَهُ** ile eş anlamlıdır: (Msb:) yahut **مناظرة** iki tarafça, iki şey arasındaki ilişkiyi, hakkı ortaya koymak için zihnen incelemek veya araştırmak demektir; (KT; ve Kull, s. 342;) ve bazen kişinin kendi nefsiyle de olur; fakat **مجادلة** bir ilim meselesi hakkında, muhatabı ikna etmek maksadıyla münakaşa etmektir; söylediği şeyin bizzat yanlış olup olmamasına bakılmaksızın. (Kull.) ― -b2- Ayrıca **ناظرهُ** [(mecaz:) Ona, yahut ona doğru baktı; ona yöneldi yahut onu karşıladı; ona karşı oldu yahut ona tekabül etti. (Bkz. **نَظِيرٌ**.)] ― -b3- (mecaz:) Ona benzer oldu: (A, K:) yahut konuşmada veya diyalogda ona benzer oldu. (TA.) ― -b4- **جَيْشٌ يُنَاظِرُ أَلْفًا** (mecaz:) Bine yakın denk olan bir ordu. (A.) ― -b5- **نَاظَرَ فُلَانًا بِفُلَانٍ** (mecaz:) Falancayı falancaya benzetti yahut falancayı falanca gibi saydı. (K.) Bundan dolayı Ez-Zuhrî’nin (K,) Muhammed İbn-Şihâb’ın (TA,) sözü: **لَا تُنَاظِرْ بِكِتَابِ اللّٰهِ وَلَا بِكَلَامِ رَسُولِ اللّٰهِ**, yani: Allah’ın kitabına benzer bir şey saymayacaksın, ne de Allah’ın elçisinin sözlerine benzer: (A’Obeyd, T, K:) yahut Allah’ın kitabına vb. hiçbir şeyi kıyas etmeyeceksin, hiçbir şeyi benzer saymayacaksın: (A,) yahut Allah’ın kitabından [bir şeyi] ve Allah’ın elçisinin sözlerini, vuku bulan bir şeye mesel olarak uygulamayacaksın: (A’Obeyd, T, K; bu sonuncuda, doğru okunuş **لِشَىْءٍ يَعْرِضُ** yerine **لِشَىْءٍ لِغَرَضٍ** okuruz: TA:) çünkü İbrâhîm En-Nehâ‘î’nin dediğine göre, onlar dünya işlerinden bir şey vuku bulduğunda Kur’ân’dan bir âyetin zikredilmesini hoş görmezlerdi; (T;) bir kimsenin, öncekinin arzu ettiği bir vakitte gelmiş olana (TA,) yahut arzu edilen bir vakitte gelmiş Mûsâ adlı birine (K,) **جِئْتَ عَلَى قَدَرٍ يَا مُوسَى** [“Ey Mûsâ, takdir edilmiş bir vakitte geldin”: (Kur, xx. 42:)] (T, K:) demesi ve benzeri: (T:) fakat birinci açıklama en muhtemeldir (TA, Az’dan naklen; fakat ben bunu T’de bulmuyorum).

**أُنْظِرَ بِهِ**

4 **أُنْظِرَ بِهِ** ذ (mecaz:) [O, yahut o şey, benzer kılındı]. Şöyle dersin: **مَا كَانَ هٰذَا نَظِيرًا لِهٰذَا وَلَقَدْ أُنْظِرَ بِهِ** (mecaz:) [Bu, şuna benzer değildi; fakat onunla benzer kılındı]. (T, K:) tıpkı şöyle dediğin gibi: **مَا كَانَ خَظِيرًا لَهُ وَلَقَدْ أُخْطِرَ بِهِ**. (T.) -A2- **انظرهُ**: Onu erteledi; geciktirdi: (M, A, Msb, K:) ona mühlet verdi; onu bir süre kendi hâline bıraktı yahut bırakıverdi: (T, TA:) meselâ bir borçluyu (T, Msb, TA) ve sıkıntılı hâlde olan bir adamı: (TA:) ve ↓ **نَظَرَهُ** da aynı anlama gelir. (Msb.) Şöyle dersin: **بِعْتُهُ شَيْئًا فَأَنْظَرْتُهُ**: Ona bir şey sattım ve ona mühlet verdim. (T.) Ve bir kimse, kendisini acele ettirene şöyle der: **أَنْظِرْنى أَبْتَلِعْ رِيقِى**: Tükürüğümü yutacak kadar bana zaman ver. (T.) Kur’ân’da [xv. 36 ve xxxviii. 80] şöyle denmiştir: **فَأَنْظِرْنِى اِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ**: O hâlde beni, diriltilecekleri güne kadar ertele. (TA.) 8’e de bak. ― -b2- Ona bir şeyi, bedelin ödenmesini erteleyerek sattı; ona bir şeyi veresiye sattı. (M.) 1’in sondan bir önceki anlamına da bak.

5 **تَنَظَّرَ**: bkz. 1, birinci anlam. -A2- 8’e de bak.

**تناظرا**

6 **تناظرا** ذ (mecaz:) Birbirlerine karşı geldiler. (K.) Şöyle dersin: **تناظرت الدَّارَانِ** (mecaz:) İki ev birbirine karşı idi. (M.) Ve **دُورُنَا تَنَاظَرُ**, (S,) yahut **تَتَنَاظَرُ**, [ki bu asıl şekildir,] (A,) (mecaz:) Evlerimiz birbirine karşı idi. (S, A.) ― -b2- **تَرَاوَضَا**’ya da bak.

**انتظره**

8 **انتظره** ذ: bkz. 1, birinci cümle. -A2- Onu aradı; onu bekledi; onu gözledi; onu bekleyip durdu; onun gelmesini gözetledi; eş anlamlısı **اِرْتَقَبَ حُضُورَهُ**; (TA;) ve **تَأَنَّى عَلَيْهِ**; (M, K;) ve ↓ **نَظَرَهُ** (muzâri‘ **نَظُرَ**, T vb., mastar **نَظَرٌ** S, K) da aynı anlama gelir; (T, M, A, Msb, K;) ve yine ↓ **تنظرّهُ**, (M, A, K,) ve ↓ **أَنْظَرَهُ**; (Zj, TA;) [fakat son iki hususunda aşağıda söylenene bak:] ancak herhangi bir mef‘ûl olmaksızın **انتظر** dediğinde, anlamı şudur: [bekledi; yahut] durakladı ve teenni ile, yahut sabırla, yahut ağırdan alarak davrandı. (Lth, T.) Kur’ân’da [lvii. 13] şöyle denmiştir: **اُنْظُرُونَا نَقْتبِسْ مِنْ نُورِكُمْ**: Bizi bekleyin (**اِنْتَظِرُونَا**) ki nurunuzdan alalım: ve Zj’ye göre **أَنْظِرُونَا** [ki başka bir kıraattir] da aynı manada söylenmiştir: yahut ikincisi “bizi geciktirin” demektir: ancak Fr’ye göre Araplar **أَنْظِرْنِى** derler; manası “beni bekle” (**اِنْتَظِرْنِى**) birazdır. (T.) ↓ **التَّنَظُّرُ** da bir şeyi beklemek demektir: (TA:) yahut beklenen bir şeyi beklemek: (M, K, TA:) yahut ↓ **تنظّرهُ** “onu, yahut onu, ağırdan alarak bekledi” (**انتظر**) demektir; ve yine ↓ **استنظرهُ**. (S.) Ayrıca şöyle dersin: **انتظر بِهِ خَيْرًا أَوْ شَرَّا** (M, A, K, ربص maddesinde; sonuncusunda **يَحُلٌّ بِهِ** ilavesi vardır) [Ona, başına gelecek bir hayır veya şer bekledi].

**استنظرهُ**

10 **استنظرهُ** ذ: bkz. 8, sondan bir önceki anlam ― -b2- Ondan bir erteleme yahut geciktirme istedi. (M, A, K.)

**نِظْرٌ**

**نِظْرٌ** ذ : bkz. **نَظِيرٌ**. -A2- Bir adam diğerine, **بَيْعٌ**, [yahut belki **بِيعٌ**, ona cevap olarak kullanılan kelime gibi; burada takip eden ve **خِطْبٌ** ve **نِكْحٌ** gibi; “satarım” mânâsında] der; öteki de **نِظْرٌ** der; mânâsı, “Bana bir mühlet ver (**أَنْظِرْنِى**) ki senden satın alayım (**أَشْتَرِى**).” (M, TA.)

**نَظَرٌ**
**نَظَرٌ** ذ : bkz. 1. [İsim olarak kullanıldığında da, mastar ismi olarak kullanıldığında da,] bunun çoğulu yoktur. (Sb, TA’da, **فِكْرٌ** maddesinde.) ― -b2- **ضَرَبْنَاهُمْ بِنَظَر**, ve **مِنْ نَظَرِ**, (mecaz:) Biz onları gördük. (A, TA.) ― -b3- **بَيْنَنَا نَظَرٌ** (mecaz:) Aramızda, bir bakışın uzanabildiği miktar vardır, … beklentisi içinde?? (A, TA.) ― -b4- **حَىٌّ نَظَرٌ**, (K, * TA,) ve **حَىٌّ جِلَالٌ وَنَظَرٌ**, (S,) ve **حَىٌّ حِلَالٌ وَرِيَآءٌ وَنَظَرٌ**, (A,) (mecaz:) Bir kabile birlikte gitti, (S, A, K, *) ki onun çeşitli kısımları birbirini görür. (S, A.) ― -b5- **وَفِيهِ نَظَرٌ** (farz edilen mecaz:) Fakat açıklık veya vuzuh eksikliği sebebiyle, üzerinde düşünmeyi gerektirir: (Msb:) [şüpheyi ima etmek için, ve ayrıca kendisiyle ilgili olduğu sözlerin yalan yahut yanlış olduğunu nezaketle telmih etmek için kullanılan bir ibare:] **فِيهِ تَأَمُّلٌ** gibidir. (MF, صفح md.) ― -b6- **هُوَ بِخَيْرِ النَّظَريْنِ**, bir rivayette, birkaç gün sağılmaktan alıkonmuş bir koyun yahut keçi satın alan kimse hakkında söylenmiştir; mânâsı, (farz edilen mecaz:) İki şeyin daha hayırlısını seçme hakkı vardır; ister onu elinde tutar ister geri verir. (TA.)

**نَظْرَةٌ**
**نَظْرَةٌ** ذ Bir bakış: hızlı bir bakış yahut göz atış: (T:) çoğulu **نَظَرَاتٌ**. (A.) Bundan dolayı rivayet: **لَا تُتْبِعِ النَّطْرَةَ النَّظْرَةَ فَاِنَّ لَكَ الأُوْلَى وَلَيْسَتْ لَكَ الآخِرَةُ** [Bir bakışı bir bakışla takip ettirme; çünkü birincisi senindir ve ikincisi senin değildir: yani, yasak olan bir şeye istemeden bir kere baktığında, ona ikinci defa bakmayacaksın]. (T, TA.) Ve bir hikmet sahibinin sözü: **مَنْ لَمْ تَعْمَلْ نَظْرَتُهُ لَمْ يَعْمَلْ لِسَانُهُ** [Bakışı tesir etmeyen kimsenin dili tesir etmez]; (T;) mânâsı, bakılmakla bir kusur yahut suçtan alıkonmayan kimsenin sözle de alıkonmayacağıdır. (TA.) ― -b2- [Kötü] gözün bir vurması: (TA:) cinlerin ona bakmasından dolayı kişinin etkilendiği [kötü] göz vurması; (T, S; *) bunun gibi **سَفْعَةٌ** da: (T;) yahut cinlerden bir dokunuş, yahut deliliğin hafif bir bulaşığı veya enfeksiyonu (**طَائِفٌ**): yahut bir baygınlık. (M, K.) ― -b3- Zayıflama yahut açlık yahut yolculuk vb. sebebiyle bedenin veya rengin değişmesi. (S, M, K.) ― -b4- Çirkinlik; ugluk: (AA, TA:) kötülük; yahut şekil veya görünüş bakımından fenalık; bir kusur: bir ayıp; bir noksanlık. (M, K.) ― -b5- (farz edilen mecaz:) Hürmet, tazim, heybet, yahut korku, (I Aar, T, K,) ― -b6- (mecaz:) Şefkat, acıma, merhamet. (I Aar, T, K,)

**نَظِرَةٌ**
**نَظِرَةٌ** ذ Bir erteleme; bir geciktirme. (T, S, M, Msb, K.) Kur’ân’da [ii. 280.] şöyle denilmiştir: **فَنَظرَةٌ اِلَى مَيْسَرَةٍ** [O hâlde, kolaylık hâline gelinceye kadar bir erteleme yahut geciktirme olsun]; (T, M, Msb) yani, **فَاِنْظَارٌ**, (T,) yahut **فَتَأْخِيرٌ**: (Msb) ve başka bir kıraate göre, Kur’ân’da lvi. 2’deki **كَاذِبَةٌ** gibi, aşağıdaki **فَنَاظِرَةٌ**’dır. (M.) Yine dersin ki: **بَاعَ مِنْهُ الشَّىْءَ بِنَظِرَةٍ** O, ona şeyi, ödemenin ertelenmesiyle sattı; ona şeyi veresiye sattı. (M.) Ve **اِشْتَرَيْتُهُ مِنْهُ بِنَظِرَةٍ**, ve **بِاِنْظَارٍ**, Ben onu ondan, ödemenin ertelenmesiyle satın aldım; onu ondan veresiye satın aldım. (T.)

**نَظَرِىٌّ**
**نَظَرِىٌّ** ذ (farz edilen mecaz:) [Nazarî bilgi yahut ilim; çalışma ile elde edilen türden;] meydana gelişi nazara ve çalışma ile kazanıma dayanan şey; aklın yahut zihnin tasavvuru ve zihnin tasdiki yahut hükmü gibi; âlemin bir … sahip olduğu (K, T.) [**بَدِيهِىٌ**’ye ve **صرورِىٌّ**’ye karşıttır.]

**سُمْعُنَّةٌ نُظْرُنَّةٌ**
**سُمْعُنَّةٌ نُظْرُنَّةٌ** ذ, ve bunun varyantları: **سمع** maddesinde bkz.

**نَظَارِ**
**نَظَارِ** ذ, **قَطَامِ** gibi, (S, K,) bir emir ismidir, (T.) mânâsı, “Bekle sen”: eş anlamlısı **اِنْتَظِرْ**. (T, S, K.)

**نَظُورٌ**
**نَظُورٌ** ذ ve aşağıdaki **نَظُورَةٌ** ve aşağıdaki **نَاظُورَةٌ** ve aşağıdaki **نُظِيرَةٌ** Bir reis kişi; erkek de olsa kadın da olsa; kendisine bakılan kimse. (M, K.) Dersin ki: aşağıdaki **فُلَانٌ نَظِيرَةٌ قَوْمِهِ**, ve **قَوْمِهِ** aşağıdaki **نَظُورَةُ**: Falan, kavminin kendisine baktığı kimsedir, (Fr, T, S,) ve onu taklit ederler, yahut onun örneğine uyarlar. (Fr, T.) Bu kelimelerin hepsi çoğul mânâda da kullanılır: (M, K:) yahut [K’nın bazı nüshalarında böyle; fakat diğerlerinde “ve” ile,] **نظيرة** ve **نظورة**’nin çoğulu bazen **نَظَائِرُ**’dur, (S, K,) bazen. (K.) ― -b2- Ayrıca, **نَظُورٌ** Şu şeye bakmayı, (M, L, K,) yahut onu düşünmeyi, (A,) ihmal etmeyen bir adam; ki o şey, (M, A, L,) yahut o kimse, (K,) onu tedirgin eder yahut onu kaygılı kılar. (M, A, L, K.)

**نَظِيرٌ**

**نَظِيرٌ** ذ (mecaz:) başka bir kişiye veya şeye bakıcı, yahut başka bir kişiye veya şeye karşı duran; başka bir kişiye veya şeye karşıt veya ona tekabül eden; yine ↓ **مُنَاظِرٌ**; eşanlamlısı **مُقَابِلٌ**. (A.) [Bundan dolayı, **نَظِيرُ السَّمْتِ**, ve **النَّظِيرُ**, (mecaz:) nadir; zenitin karşısındaki nokta.] **نَظِيرُكَ**, **أَلَّذِى يُنَاظِرُكَ** anlamına gelir, (M,) veya **الذى تُنَاظِرُهُ وَيُنَاظِرُكَ**, (T,) [ki bunun (mecaz:) “sana doğru bakan yahut sana karşı duran; sana karşıt veya sana tekabül eden; yahut senin kendisine baktığın, vb., ve o da sana doğru bakan, vb.” demek olduğunu zannediyorum: gerçi başka yorumlara da elverişlidir: 3’e bak.] ― -b2- (mecaz:) benzer; bir benzer; benzer bir kişi veya şey: (AO, T, S, M, A, K;) eşit; bir eşit: (Msb:) her şeye uygulanır: (TA:) yine ↓ **نِظْرٌ**; (AO, S, K;) **نَدِيدٌ** ve **نِدٌّ** gibi; (AO, S;) ve ↓ **مُنَاظِرٌ**: (K:) müennesi **نَظِيرَةٌ**: (T, M, A:) müzekker çoğulu, **نُظَرَآءُ**: (M, A, Msb, K:) ve müennes çoğulu **نَظَائِرُ**, (T, A,) kelimelere ve bütün şeylere uygulanır. (T.) Şöyle dersin: **فُلَانٌ نَظِيرُكَ** (mecaz:) falan senin benzerindir. (T.) Ve **هٰذَا نَظِيرٌ لِهٰذَا**, (T,) veya **نَظِيرُ هٰذَا**, (Msb,) (mecaz:) bu, bunun benzeridir, (T,) veya bunun eşitidir. (Msb.) Ve **عَدَدْتُ اِبِلَ فُلَانٍ نَظَائِرَ** (mecaz:) falanın develerini çiftler hâlinde, yahut ikişer ikişer saydım; (As, T, K; *) eğer onların toplamına bakarak [sayarsan], **عَدَدْتُهَا جَمَارًا** dersin. (As, T.)

**نَظُورَةٌ**
**نَظُورَةٌ** ذ : iki yerde **نَظُورٌ**’a bak. ― -b2- **نَظِيرَةٌ**’ye de bak.

**نَظِيرَةٌ**
**نَظِيرَةٌ** ذ : iki yerde **نَظُورٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca, bir gözcü, yahut gözcüler; (T, Sgh, K;) ve bunun gibi ↓ **نَظُورَةٌ**: (Sgh, K:) ikisinin de çoğulu **نَظَائِرُ**. (TA.) ― -b3- **نَظِيرٌ**’ün müennesi, bk. o. (T, &c.). [Ve bundan dolayı,] **النَّظَائِرُ** [çoğul] insanların daha seçkini: (K, * TA:) çünkü onlar tabiatlarda ve fiillerde ve sözlerde birbirlerine benzerler. (TA.)

**نَظَّارٌ**
**نَظَّارٌ** ذ (mecaz:) ruhunun keskinliği sebebiyle gözünü kaldıran bir at; (A, K) (A:) veya ruhu keskin, ve gözünü kaldıran. (T, K.)

**نَظَّارَةٌ**
**نَظَّارَةٌ** ذ bir şeye bakan bir topluluk; (S, K;) yine ↓ **مَنْظَرَةٌ**. (K.) ― -b2- **مِنْظَارٌ**’a da bak.

**نَاظِرٌ**
**نَاظِرٌ** ذ **نَظَرَ**’ın ism-i fâili; bakan; vb.: çoğulu **نُظَّارٌ**. (Msb.) ― -b2- **النَّاظِرُ** [gözbebeği; gözün elması; gözün en küçük siyahı, (S, Msb,) içinde **اِنْسَانُ العَيْنِ** denilen şeyin [görüldüğü], (S,) [ve] insanın onunla gördüğü; (Msb;) gözdeki siyah nokta; (M, K;) gözün [asıl] siyahının ortasında bulunan berrak siyah nokta; bakanın onunla gördüğünü gördüğü: yahut aynaya benzeyen gözün o kısmı; kişi ona karşı durduğunda onda kendi şahsını görür: (TA:) yahut burunda bir kanal (**عِرْق**), içinde görme suyunun bulunduğu: (M, K:) [görme sinirinin gevşek bir tasviri gibi:] yahut görmenin kendisi: (M, K:) yahut göz: (K:) yahut göze ↓ **النَّاظِرَةُ** denir; (S, A; *) bunun çoğulu **نَوَاظِرُ**’dur. (A.) ― -b3- **شَدِيدُ النَّاظِرِ**, (M’nin ve A’nın bir nüshasında ve K’nın bazı nüshalarında böyle,) veya **سَدِيدُ النَّاظِرِ**, (K’nın bazı nüshalarında ve TA’da böyle,) şüpheden beri bir adam; tam bir bakışla bakan: (M, K:) veya kendisiyle ayıplandığı şeyden beri. (A.) ― -b4- **النَّاظِرَانِ** burnun iki kenarında, gözlerin iç köşelerinden yüze doğru başlayan iki damar. (Zj, **Khalk el-Insلn**’ında.) ― -b5- Ayrıca, **نَاظِرٌ** (mecaz olduğu varsayılan:) bir koruyucu; bir muhafız; bir gözetleyici: (S, Msb:) ve yine ↓ **نَاظُورٌ** ile birlikte, **نَاطُورٌ** ile aynı anlamda, (K, TA,) [ki bu sonuncusu] Nabatî lehçesinden bir kelimedir. (TA.) ― -b6- [Tasğîri **نُوَيْظِرٌ**’dir.] Şöyle dersin: **عُيَيْنَتِى نُوَيْظِرَةٌ اِلَى اللّٰهِ ثُمَّ اِلَيْكُمْ** (mecaz:) gözüm (lafzen küçük gözüm) Allah’a, O’nun ihsanı için bakıyor, sonra size, sizin ihsanınız için. (A.) -A2- Kur’ân’da, [lxxv. 23,] **اِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ** sözleri, Rablerini bekleyen (**مُنْتَظِرَةٌ**) anlamında açıklanmıştır: fakat bu bir hatadır; çünkü Araplar **نَطَرْتُ اِلَى الشَّىْءِ** demezler **اِنْتَظَرْتُهُ** anlamında; fakat o anlamda **نَظَرْتُ فُلَانًا** derler. (T.)

**نَاظِرَةٌ**
**نَاظِرَةٌ** ذ : **نَاظِرٌ**’e bak. -A2- **نَظِرَةٌ**’ye de bak.

**نَاظُورٌ**
**نَاظُورٌ** ذ : **نَاظِرٌ**’e bak.

**نَاظُورَةٌ**
**نَاظُورَةٌ** ذ : **نَظُورٌ**’a bak.

**أَنْظُورُ**
**أَنْظُورُ** ذ **أَنْظُرُ** yerine: 1’e bak.

**مَنْظَرٌ**

**مَنْظَرٌ** ذ [Bir şeyin kendisine bakıldığı yer]: kişinin kendisine bakılmasını sevdiği bir yer yahut hâl. (T, A, TA.) Şöyle dersin: فُلَانٌ فِى **مَنْظَرٍ** وَ**مَسْمَعٍ** وَفِى رِىٍّ ومَشْبَعٍ (mecaz:) Böyle biri, kendisine bakılmasını ve dinlenilmesini sevdiği bir hâl içindedir [ve içecek ve yiyecek bakımından doyduğu bir hâl içindedir]. (T, A, TA.) Ve لَقَدْ كُنْتَ عَنْ هٰذَا المَقَامِ بِ**مَنْظَرٍ** (mecaz:) Sen, bu ikamet yerinden uzak olarak, [kendisine bakılmasını] sevdiğin bir hâl içinde idin. (T, TA.) ― -b2- Bir şeyin görünüşü yahut dış görünümü; **مَخْبَرٌ**’ün zıddı: (S, mad. خبر:) [mutlak kullanıldığında, hoş yahut güzel bir görünüş; yahut görünüş güzelliği; bunun gibi ↓ **مَنْظَرَةٌ**: bu, **مَنْظَرَانِىٌّ**’nin kullanımıyla ima olunur, bk. o; ve meşhurdur:] yahut kişinin baktığı ve ondan hoşlandığı yahut hoşlanmadığı şey; bunun gibi ↓ **مَنْظَرَةٌ**: (M, K:) yahut evvelki, bakan kimse ona baktığında onu memnun eden ve sevindiren bir şey: (T:) ve ↓ sonraki, bir adamın **مَنْظَر**’ı (görünüşü), kişi ona baktığında ondan hoşlandığı yahut hoşlanmadığı. (T, TA. *) Şöyle dersin: لَهُ **مَنْظَرٌ** حَسَنٌ [Onun güzel bir görünüşü vardır]. (A.) Ve اِمْرَأَةٌ حَسَنَةُ **المَنْظَرِ**, ve ↓ **المَنْظَرَةِ**, [Görünüşü güzel bir kadın.] (S.) Ve **مَنْظَرُهُ** خَيْرٌ مِنْ **مَخْبَرِهِ** [Onun görünüşü, iç hâlinden daha hayırlıdır]. (S.) Ve اِنَّهُ لَذُو **مَنْظَرٍ** بِلَا **مَخْبَرٍ**, (T,) ve بَلَا **مَخْبَرَةٍ** ↓ ذُو **مَنْظَرَةٍ**, (A,) [Şüphesiz onun, hoş bir iç hâl olmaksızın hoş bir görünüşü vardır.]

**مَنْظَرَةٌ**
**مَنْظَرَةٌ** ذ Bir kimsenin gözetlemek için üzerinde durdurulduğu yüksek yer; (S;) bir dağın tepesinde, kişinin düşmanı gözlediği ve gözetlediği yer: (T:) ve **مَنَاظِرُ** [çoğulu] yükseltiler; yahut yerin yüksek kısımları; yahut yüksek yerler: (M, K:) çünkü onlardan bakılır. (M.) ― -b2- Bunun, bir evin belirli ayrı bir yerine uygulanması, [genellikle avluya bakan zemin kattaki bir oda ve ayrıca bir kulecik, daha doğrusu bir seyir köşkü, ve manzaraya hâkim her bina yahut oda,] avamcadır. (TA.) ― -b3- Ayrıca bk. **نَظَّارَةٌ**. ― -b4- Ve **مَنْظَرٌ**’a, beş yerde, bak.

**مَنْظَرِىٌّ**
**مَنْظَرِىٌّ** ذ: hemen sonra gelen şeye bak.

**مَنْظَرَانِىٌّ**
**مَنْظَرَانِىٌّ** ذ (S, M, A, K) ve ↓ **مَنْظَرِىٌّ**, (M, K,) ikincisi kıyasa aykırı olarak, (M,) güzel görünüşlü bir adam. (M, K.) Şöyle dersin: رَجُلٌ **مَنْظَرَانِىٌّ** **مَخْبَرَانِىٌّ** [Görünüşü güzel ve içsel yahut zâtî nitelikleri hoş bir adam]; (S, A;) yani, ذُو **مَنْظَرٍ** ve ذُو **مَخْبَرٍ**. (TA, mad. خبر.)

**مِنْظَارٌ**
**مِنْظَارٌ** ذ Yüzün görüldüğü ayna. (A, K) (TA.) ― -b2- Ayrıca, teleskop; uzak olanın [sanki] yakın olarak görüldüğü bir şey: avamca, ↓ **نَظَّارَةٌ**. (TA.)

**مَنْظُورٌ**
**مَنْظُورٌ** ذ Kötü gözle bakılmış adam: (A, TA;) **نَظْرَة** denilen şeyden etkilenmiş; (T, TA;) yani, [kötü] gözün bir darbesi; [yahut bir cinnînin attığı kötü göz; yahut cinlerden gelen bir dokunuş, yahut deliliğin hafif bir bulaşığı;] yahut bayılma. (TA.) ― -b2- İhsanı umulan ve gözlerin kendisine kaydığı bir kimse, (T,) yahut ileri gelen kimse. (A,) (T, A,) (A.) ― -b3- **مَنْظُورَةٌ** İçinde **نَظْرَة** bulunan kadın; yani, kusur, ayıp yahut noksanlık. (K, * TA.)

**مُنَاظِرٌ**
**مُنَاظِرٌ** ذ: **نَظِيرٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَظَرَ
نَظَرَ U ( n. ac. مَنْظَر 17 ,  مَنْظَرَة 17t ,  نَظَرَاْن 36 ,  تَنْظَاْر 62 )
a.  [ acc. or Ila ], Saw, looked at, regarded, viewed, watched, observed; considered, contemplated; listened to.

b.  [ La ], Was solicitous about; helped.

c.  [ Bain ], Judged between.

d.  ( n. ac. نَظْر 1 ) [ Fī ], Thought over, pondered; reflected about.

e.  [ Fī ], Watched over; superintended; inspected, investigated.

f.  Expected; looked for, awaited.

g.  Granted respite to.

h.  Sold on credit.

i.  Tolerated, endured.

j.  [ Ila ], Was opposite to, faced.

k.  [ pass. ], Was smitten by the evil eye; swooned.

l.  ( n. ac. نَظْر 1 ), Practised divination.

نَظِرَ
نَظِرَ A ( n. ac. نَظَر 4 ),
a.  see supra (a) .

نَظَّرَ
نَظَّرَ II ,
a.  see I (h) .

b.  [ acc. ],  see I (d) .

نَاْظَرَ
نَاْظَرَ III
a.  [ acc. &  Fī ], Discussed with.

b.  [ acc. or La ], Resembled, was like, equal to.

c.  [ acc. &  Bi ], Compared with, likened to.

d.  see I (j) .

أَنْظَرَ
أَنْظَرَ IV ,
a.  see III (c) .

b.  [ pass. ] [ Bi ],  see III (b) .

c.  Granted a time to.

d.  Sold on credit.

e.  see I (i) .

تَنَظَّرَ
تَنَظَّرَ V ,
a.  see I (b) , ( f ), ( i ).

تَنَاْظَرَ
تَنَاْظَرَ VI ,
a.  Looked at each other; faced each other.

b.  Disputed.

اِنْتَظَرَ
اِنْتَظَرَ VIII ,
a.  see I (f) .

اِسْتَنْظَرَ
اِسْتَنْظَرَ X ,
a.  see I (f) .

b.  Asked for respite.

نَظْرَة
نَظْرَة 1t , ( pl. نَظَرَات ),
a.  Look, glance.

b.  Evil eye; stroke; swoon.

c.  Fault, defect, imperfection, deformity; vice.

d.  Respect, awe, veneration.

e.  Benevolence; sympathy, good-will.

f.  see 5t .

نِظْر
نِظْر 2 ,
a.  Similar, like.

نُظْرَة
نُظْرَة 3t ,
a.  see 5t .

نَظَر
نَظَر 4 , ( pl. أَنْظَاْر 38 ),
a.  see 1t (a) .

b.  View, sight.

c.  Deliberation; consultation.

d.  Speculation.

e.  Penetration, insight.

f.  [ coll. ],  see 1t (e) .

نَظَرِيّ
نَظَرِيّ 4yi ,
a.  Speculative; metaphysical; dogmatical.

b.  Contemplative.

c.  Visible; evident.

d.  Visual; optical.

نَظِرَة
نَظِرَة 5t ,
a.  Delay; postponement.

مَنْظَر
مَنْظَر 17 , ( pl. مَنَاْظِرُ 44 ),
a.  View; outlook; perspective.

b.  Sight, spectacle; scenery, landscape.

c.  Look, aspect; face, physiognomy.

d.  Sight.

e.  Intelligence.

f.  see 17t (a) .

مَنْظَرَة
مَنْظَرَة 17t , ( pl. مَنَاْظِرُ 44 ),
a.  Outlook: watch-tower, eminence; observatory, belvedere.

b.  see 28t (a) .

مَنْظَرِيّ
مَنْظَرِيّ 17yi ,
a.  Handsome, goodly.

نَاْظِر
نَاْظِر 21 , ( pl. نُظَّاْر 29 ),
a.  Looking &c.; looker, observer, spectator.

b.  [ art. ], The pupil of the eye; the eye.

c.  see 40 (a) .

d.  Administrator; director; superintendent; overseer.

نَاْظِرَة
نَاْظِرَة 21t , ( pl. نَوَاْظِرُ 41 ),
a.  fem. of نَاْظِر 21 .

نِظَاْر
نِظَاْر 23 ,
a.  Aspect; physiognomy.

نِظَاْرَة
نِظَاْرَة 23t ,
a.  Administration; management; direction; supervision, superintendence.

نَظِيْر
نَظِيْر 25 , ( pl. نُظَرَآءُ 43 ),
a.  Like, similar; corresponding; opposite, facing.

b.  [ art. ], The Nadir.

نَظِيْرَة
نَظِيْرَة 25t ,
a.  see 40 (b) .

b.  ( pl. نَظَاْئِرُ 46 ), Scouts; van-guard.

نَظُوْر
نَظُوْر 26 ,
a.  see 40 (b) .

نَظُوْرَة
نَظُوْرَة 26t ,
a.  see 25t (b) &  40 ( b ).

نَظَّاْر
نَظَّاْر 28 ,
a.  Fiery ( horse ).

نَظَّاْرَة
نَظَّاْرَة 28t ,
a.  Spectators.

b.  [ coll. ], Telescope; spy-glass, operaglass.

نَظَرَاْن
نَظَرَاْن 36 ,
a.  Vision.

نَاْظُوْر
نَاْظُوْر 40 , ( pl. نَوَاْظِيْرُ 66 ),
a.  Watchman; keeper.

b.  Chief, head.

c.  [ coll. ],  see 28t (b) .

نَاْظُوْرَة
نَاْظُوْرَة 40t ,
a.  see 40 (b) .

نَوَاْظِرُ
نَوَاْظِرُ 41 ,
a.  Veins or nerves of the eye.

مِنْظَاْر
مِنْظَاْر 45 ,
a.  Mirror, looking-glass.

b.  [ coll. ],  see 28t (b) .

نَظَاْئِرُ
نَظَاْئِرُ 46
a.  [ art. ], Persons of distinction, men of mark.

نَاْظَرَ
N. Ag. نَاْظَرَ III ,
a.  see 25 (a) .

b.  [ coll. ],  see 21 (d) .

نَاْظَرَ
N. Ac. نَاْظَرَ III ( نِظْر 2 ),
a.  Discussion, dispute; controversy.

b.  see 23t .

اِنْتَظَرَ
N. Ac. اِنْتَظَرَ VIII ,  اِسْتَنْظَرَ X ,
a.  Waiting; expectation.

نَظَارِ
نَظَارِ
a.  Wait!

مَنْظُوْرَة
مَنْظُوْرَة
a.  Ugly woman.

b.  Misfortune.

مَنْظَرَانِيّ
مَنْظَرَانِيّ
a.  see 17yi .

أَلنَّاظِرانِ
أَلنَّاظِرانِ
a.  The two lachrymal ducts.

نِظْرَِنَّة
نِظْرَِنَّة ,  نُظْرُنَّة
a.  Visionary.

نَظِيْرَ
نَظِيْرَ
a.  Similarly.

b.  As, like.

نَظَرًا اِلَى
نَظَرًا اِلَى
a.  Relatively to; in relation to; as to.

سَدِيْد النَّاظِر
سَدِيْد النَّاظِر
a.  Noble, highminded.

حَيّ نَظَر
حَيّ نَظَر
a.  Crowded hamlet.

تَحْت نَظَرَهِ
تَحْت نَظَرَهِ
a.  [ coll. ], Under his care.

##### Türkçe

**نَظَرَ**
**نَظَرَ** U ( mastar: **مَنْظَر** 17, **مَنْظَرَة** 17t, **نَظَرَاْن** 36, **تَنْظَاْر** 62 )
a. [mef‘ûl veya **اِلَى** ile], gördü; baktı; nazar etti; seyretti; gözetledi; müşahede etti; düşündü, tefekkür etti; dinledi.

b. [**لِ** ile], hakkında özenli oldu; yardım etti.

c. [**بَيْنَ** ile], arasında hükmetti.

d. ( mastar: **نَظْر** 1 ) [**فِي** ile], üzerinde düşündü; tefekkür etti; hakkında düşündü.

e. [**فِي** ile], gözetti; nezaret etti; teftiş etti, tahkik etti.

f. Bekledi; aradı; intizar etti.

g. Mühlet verdi.

h. Veresiye sattı.

i. Tahammül etti; katlandı.

j. [**اِلَى** ile], karşısında oldu; yüz yüze geldi.

k. [meçhul], nazara uğratıldı (kem göz değdi); bayıldı.

l. ( mastar: **نَظْر** 1 ), kehânet yaptı.

**نَظِرَ**
**نَظِرَ** A ( mastar: **نَظَر** 4 ),
a. yukarıya bak: (a).

**نَظَّرَ**
**نَظَّرَ** II,
a. yukarıya bak: I (h).

b. [mef‘ûl ile], yukarıya bak: I (d).

**نَاْظَرَ**
**نَاْظَرَ** III
a. [mef‘ûl ve **فِي** ile], ile müzakere etti.

b. [mef‘ûl veya **لِ** ile], benzedi; gibi oldu; eşit oldu.

c. [mef‘ûl ve **بِ** ile], ile karşılaştırdı; ona benzetti.

d. yukarıya bak: I (j).

**أَنْظَرَ**
**أَنْظَرَ** IV,
a. yukarıya bak: III (c).

b. [meçhul] [**بِ** ile], yukarıya bak: III (b).

c. Bir vakit tanıdı.

d. Veresiye sattı.

e. yukarıya bak: I (i).

**تَنَظَّرَ**
**تَنَظَّرَ** V,
a. yukarıya bak: I (b), (f), (i).

**تَنَاْظَرَ**
**تَنَاْظَرَ** VI,
a. Birbirine baktı; birbirine karşı durdu.

b. Çekişti.

**اِنْتَظَرَ**
**اِنْتَظَرَ** VIII,
a. yukarıya bak: I (f).

**اِسْتَنْظَرَ**
**اِسْتَنْظَرَ** X,
a. yukarıya bak: I (f).

b. Mühlet istedi.

**نَظْرَة**
**نَظْرَة** 1t, (çoğulu: **نَظَرَات**),
a. Bakış; göz atış.

b. Kem göz; darbe; bayılma.

c. Kusur; ayıp; noksanlık; şekil bozukluğu; kötü huy.

d. Saygı; heybet; tazim.

e. İyilik; şefkat, hüsn-i niyet.

f. yukarıya bak: 5t.

**نِظْر**
**نِظْر** 2,
a. Benzer; gibi.

**نُظْرَة**
**نُظْرَة** 3t,
a. yukarıya bak: 5t.

**نَظَر**
**نَظَر** 4, (çoğulu: **أَنْظَاْر** 38),
a. yukarıya bak: 1t (a).

b. Görüş; görme.

c. Düşünme; danışma.

d. Nazarî düşünce; spekülasyon.

e. Nüfuz; basiret.

f. [cem‘î isim], yukarıya bak: 1t (e).

**نَظَرِيّ**
**نَظَرِيّ** 4yi,
a. Nazarî; metafizik; dogmatik.

b. Tefekkürî.

c. Görünür; açık.

d. Görsel; optik.

**نَظِرَة**
**نَظِرَة** 5t,
a. Geciktirme; erteleme.

**مَنْظَر**
**مَنْظَر** 17, (çoğulu: **مَنَاْظِرُ** 44),
a. Manzara; bakış yeri; perspektif.

b. Görüntü, seyir; manzara, peyzaj.

c. Görünüş; çehre, sima.

d. Görme.

e. Zekâ.

f. yukarıya bak: 17t (a).

**مَنْظَرَة**
**مَنْظَرَة** 17t, (çoğulu: **مَنَاْظِرُ** 44),
a. Gözetleme yeri: gözetleme kulesi, yüksek yer; rasathane, seyir köşkü.

b. yukarıya bak: 28t (a).

**مَنْظَرِيّ**
**مَنْظَرِيّ** 17yi,
a. Yakışıklı; güzel.

**نَاْظِر**
**نَاْظِر** 21, (çoğulu: **نُظَّاْر** 29),
a. Bakan vb.; bakan, gözlemci, seyirci.

b. [belirlilik takısı ile], göz bebeği; göz.

c. yukarıya bak: 40 (a).

d. İdareci; müdür; nezaretçi; gözetmen.

**نَاْظِرَة**
**نَاْظِرَة** 21t, (çoğulu: **نَوَاْظِرُ** 41),
a. **نَاْظِر** 21’in müennesi.

**نِظَاْر**
**نِظَاْر** 23,
a. Görünüş; sima.

**نِظَاْرَة**
**نِظَاْرَة** 23t,
a. İdare; yönetim; yönlendirme; nezaret, gözetim.

**نَظِيْر**
**نَظِيْر** 25, (çoğulu: **نُظَرَآءُ** 43),
a. Benzer; misli; karşılık; karşı, yüz yüze.

b. [belirlilik takısı ile], Nadir.

**نَظِيْرَة**
**نَظِيْرَة** 25t,
a. yukarıya bak: 40 (b).

b. (çoğulu: **نَظَاْئِرُ** 46), keşif kolları; öncü birlik.

**نَظُوْر**
**نَظُوْر** 26,
a. yukarıya bak: 40 (b).

**نَظُوْرَة**
**نَظُوْرَة** 26t,
a. yukarıya bak: 25t (b) ve 40 (b).

**نَظَّاْر**
**نَظَّاْر** 28,
a. Ateşli (at).

**نَظَّاْرَة**
**نَظَّاْرَة** 28t,
a. Seyirciler.

b. [cem‘î isim], teleskop; dürbün, opera dürbünü.

**نَظَرَاْن**
**نَظَرَاْن** 36,
a. Görme.

**نَاْظُوْر**
**نَاْظُوْر** 40, (çoğulu: **نَوَاْظِيْرُ** 66),
a. Bekçi; koruyucu.

b. Reis; baş.

c. [cem‘î isim], yukarıya bak: 28t (b).

**نَاْظُوْرَة**
**نَاْظُوْرَة** 40t,
a. yukarıya bak: 40 (b).

**نَوَاْظِرُ**
**نَوَاْظِرُ** 41,
a. Gözün damarları veya sinirleri.

**مِنْظَاْر**
**مِنْظَاْر** 45,
a. Ayna.

b. [cem‘î isim], yukarıya bak: 28t (b).

**نَظَاْئِرُ**
**نَظَاْئِرُ** 46
a. [belirlilik takısı ile], seçkin kimseler, ileri gelenler.

**نَاْظَرَ**
İsm-i fâil: **نَاْظَرَ** III,
a. yukarıya bak: 25 (a).

b. [cem‘î isim], yukarıya bak: 21 (d).

**نَاْظَرَ**
Mastar: **نَاْظَرَ** III ( **نِظْر** 2 ),
a. Müzakere, çekişme; münazara.

b. yukarıya bak: 23t.

**اِنْتَظَرَ**
Mastar: **اِنْتَظَرَ** VIII, **اِسْتَنْظَرَ** X,
a. Bekleme; intizar.

**نَظَارِ**
**نَظَارِ**
a. Bekle!

**مَنْظُوْرَة**
**مَنْظُوْرَة**
a. Çirkin kadın.

b. Musibet.

**مَنْظَرَانِيّ**
**مَنْظَرَانِيّ**
a. yukarıya bak: 17yi.

**أَلنَّاظِرانِ**
**أَلنَّاظِرانِ**
a. İki gözyaşı kanalı.

**نِظْرَِنَّة**
**نِظْرَِنَّة**, **نُظْرُنَّة**
a. Hayalperest.

**نَظِيْرَ**
**نَظِيْرَ**
a. Benzer şekilde.

b. Gibi; sanki.

**نَظَرًا اِلَى**
**نَظَرًا اِلَى**
a. Nispetle; ilişki bakımından; -e dair.

**سَدِيْد النَّاظِر**
**سَدِيْد النَّاظِر**
a. Asil; yüce gönüllü.

**حَيّ نَظَر**
**حَيّ نَظَر**
a. Kalabalık mezra.

**تَحْت نَظَرَهِ**
**تَحْت نَظَرَهِ**
a. [cem‘î isim], onun gözetimi altında.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

نظر
نَظَرَ - يَنْظُرُ (اللازم) - نَظْرَة - نَاظِر - نَاظِرَة - ناظِرين
نَظَرَ - يَنْظُرُ ( اللازم) + كائن + إلى كائن + أو فكر: يوجه انتباه العين الخارجية للرؤية من المحيط، أو يوجه انتباه العين الداخلية ( الفؤاد) للرؤية من الفكر والذاكرة: واللفط يدل على مجرد توجيه النظر وإرادته، سواء حصلت الرؤية أم لم تحصل
نَظَرَ - يَنْظُرُ + كائن + إلى كائن: يوجه عضو إبصاره وهو العين  نحو الكائن ليتمكن من رؤيته وإبصاره
﴿نظر بعضهم إلى بعض﴾
نَظَرَ - يَنْظُرُ + كائن + إلى كائن  أو شيء + علامات الاستفهام كيف، ماذا، ممَّ، هل: ينظر بعينه الخارجية مع مشاركة عينه الداخلية ( الفؤاد) وذلك للتفكر
﴿فانظر إلى آثار رحمة الله كيف يحي الأرض بعد موتها﴾
نَظَرَ - يَنْظُرُ + كائن + كائناً أو أمراً : نَظَرَ إليه بعينه الداخلية فقط أي عين الفؤاد أو الفِكْر: يوجه عضو إبصاره الداخلي وهو الفؤاد نحو الفكرة أو الذاكرة أو التخيل، ليتمكن من رؤية المعلومة أو الفكرة وإبصارها ثم فهمها وعقلها ثم الحكم عليها
ولهذا النوع  من النظر (النظر بالفؤاد)،  عدد من الأشكال وهي:
1. نَظَرَ - يَنْظُرُ + كائن + كيف
﴿انظر كيف نصرف الآيات ثم هم يصدفون﴾
2. نَظَرَ - يَنْظُرُ + كائن + ما ، ماذا
﴿قل انظروا ماذا في السماوات والأرض﴾
﴿يوم ينظر المرء ما قدمت يداه﴾
﴿اذهب بكتابي هذا فألقه إليهم ثم تول عنهم فانظر ماذا يرجعون(28)﴾
3. نَظَرَ - يَنْظُرُ + كائن + مم
﴿فلينظر الإنسان مم خلق﴾
4. نَظَرَ - يَنْظُرُ + كائن + هل
﴿فلينظر هل يذهبن كيده ما يغيظ﴾
5. نَظَرَ - يَنْظُرُ + كائن +  أ َ
﴿قال سننظر أصدقت أم كنت من الكاذبين﴾
6. نَظَرَ - يَنْظُرُ + كائن + في
﴿أولم ينظروا في ملكوت السماوات والأرض﴾
7. نَظَرَ - يَنْظُرُ + كائن + أيُّ
﴿فلينظر أيها أزكى طعاما﴾
نَظْرَة: على وزن " فَعْلَة " اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " نَظَرَ - يَنْظُرُ ": النظر لشيء محدد، من كائن محدد، في حال مخصوص
ناظِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَظَرَ - يَنْظُرُ " وكذلك من " نَظِرَ - يَنْظُرُ": الذي ينظر إلى شيء خارجي من المحيط أو داخلي من الذاكرة والفكر
نَاظِرة: مؤنث " نَاظِر  "
نَاظِرين: جمع " نَاظِر "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " النظر والرؤيا في السعي الناجح للتعرف على الصورة، بدرجاته المختلفة "، وهي:
بَصُرَ - يَبْصُرُ، رَأى - يَرَى، رَقَبَ - يَرْقُبُ، نَظَرَ - يَنْظُرُ (اللازم)، رَصَدَ - يَرْصُدُ، لَمَحَ - يَلْمَحُ
يفرق لفظاً:
نَظَرَ - يَنْظُرُ ( اللازم) + كائن + إلى كائن + أو فكر: يوجه انتباه العين الخارجية للرؤية من المحيط، أو يوجه انتباه العين الداخلية ( الفؤاد) للرؤية من الفكر والذاكرة
نَظَرَ - يَنْظُرُ (المتعدي) + كائن + كائناً أو أمراً: ينتظره: تأخر بقراره أو فعله حتى يأتي الكائن أو يحين الأمر

نظر - ينظر
نظر + إلى
1 - النظر بمعنى توجيه انتباه العين الخارجية للرؤية سواء حصلت الرؤية أم لم تحصل
1) النظر إلى جسم أو كائن بغرض التعرف البسيط
أنظر إليك	﴿ولما جاء موسى لميقاتنا وكلمه ربه قال رب أرني أنظر إليك قال لن تراني ولكن انظر إلى الجبل فإن استقر مكانه فسوف تراني فلما تجلى ربه للجبل جعله دكا وخر موسى صعقا فلما أفاق قال سبحانك تبت إليك وأنا أول المؤمنين(143)﴾ الأعراف ﴿إلى ربها ناظرة(23)﴾ القيامة
2) النظر إلى جسم أو كائن بغرض التعرف مع تعبير انفعالي عن حالة نفسية خاصة للناظر
ينظرون بوعي واستكشاف﴿فإنما هي زجرة واحدة فإذا هم ينظرون(19)﴾ الصافات ﴿ونفخ في الصور فصعق من في السماوات ومن في الأرض إلا من شاء الله ثم نفخ فيه أخرى فإذا هم قيام ينظرون(68)﴾ الزمر
نظر بعدم اقتناع ورضا	﴿وإذا ما أنزلت سورة نظر بعضهم إلى بعض هل يراكم من أحد ثم انصرفوا صرف الله قلوبهم بأنهم قوم لا يفقهون(127)﴾ التوبة ﴿إنه فكر وقدر(18)فقتل كيف قدر(19)ثم قتل كيف قدر(20)ثم نظر(21)ثم عبس وبسر(22)ثم أدبر واستكبر(23)فقال إن هذا إلا سحر يؤثر(24)﴾ المدثر
نظربعدم اكتراث وتجاهل  	﴿وإن تدعوهم إلى الهدى لا يسمعوا وتراهم ينظرون إليك وهم لا يبصرون(198)﴾ الأعراف ﴿ومنهم من ينظر إليك أفأنت تهدي العمي ولو كانوا لا يبصرون(43)﴾ يونس
نظر  بوجوم وحيرة وبدون فهم لما يحدث  	﴿فعتوا عن أمر ربهم فأخذتهم الصاعقة وهم ينظرون(44)﴾ الذاريات ﴿وإذ قلتم ياموسى لن نؤمن لك حتى نرى الله جهرة فأخذتكم الصاعقة وأنتم تنظرون (55)﴾ البقرة
نظر برعب يشل الإدراك الفعلي  	﴿وإذ فرقنا بكم البحر فأنجيناكم وأغرقنا آل فرعون وأنتم تنظرون(50)﴾ البقرة ﴿فلولا إذا بلغت الحلقوم(83)وأنتم حينئذ تنظرون(84) ونحن أقرب إليه منكم ولكن لا تبصرون(85)فلولا إن كنتم غير مدينين(86) ترجعونها إن كنتم صادقين(87)﴾ الواقعة
نظرون  بخوف وترقب  	﴿ولقد كنتم تتمنون الموت من قبل أن تلقوه فقد رأيتموه وأنتم تنظرون(143)﴾ آل عمران ﴿يجادلونك في الحق بعد ما تبين كأنما يساقون إلى الموت وهم ينظرون(6)﴾ الأنفال
ينظرون بخوف الموت الوشيك	﴿أشحة عليكم فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذي يغشى عليه من الموت فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد أشحة على الخير أولئك لم يؤمنوا فأحبط الله أعمالهم وكان ذلك على الله يسيرا(19)﴾ الأحزاب ﴿ويقول الذين آمنوا لولا نزلت سورة فإذا أنزلت سورة محكمة وذكر فيهاالقتال رأيت الذين في قلوبهم مرض ينظرون إليك نظر المغشي عليه من الموت فأولى لهم(20)﴾ محمد
نظر بذل  من طرف خفي  	﴿وتراهم يعرضون عليها خاشعين من الذل ينظرون من طرف خفي وقال الذين آمنوا إن الخاسرين الذين خسروا أنفسهم وأهليهم يوم القيامة ألا إن الظالمين في عذاب مقيم(45)﴾ الشورى
نظر بهدوء وراحة	﴿على الأرائك ينظرون(23)﴾ المططفين ﴿على الأرائك ينظرون(35)﴾ المططفين
النظر للتكريم	﴿إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا أولئك لا خلاق لهم في الآخرة ولا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم(77)﴾ آل عمران
1) النظر إلى جسم أو كائن بغرض التعرف الاستنتاجي لأمر غير ظاهر
1 - النظر لاستنتاج دلائل القدرة الإلهية في الخلق
 ﴿أولم ينظروا في ملكوت السماوات والأرض وما خلق الله من شيء وأن عسى أن يكون قد اقترب أجلهم فبأي حديث بعده يؤمنون(185)﴾ الأعراف ﴿أفلم ينظروا إلى السماء فوقهم كيف بنيناها وزيناها وما لها من فروج(6)﴾ ق
 	﴿فلينظر الإنسان إلى طعامه(24)﴾ عبس ﴿وهو الذي أنزل من السماء ماء فأخرجنا به نبات كل شيء فأخرجنا منه خضرا نخرج منه حبا متراكبا ومن النخل من طلعها قنوان دانية وجنات من أعناب والزيتون والرمان مشتبها وغير متشابه انظروا إلى ثمره إذا أثمر وينعه إن في ذلكم لآيات لقوم يؤمنون(99)﴾ الأنعام
 	﴿فانظر إلى آثار رحمة الله كيف يحي الأرض بعد موتها إن ذلك لمحيي الموتى وهو على كل شيء قدير(50)﴾ الروم
 	﴿أو كالذي مر على قرية وهي خاوية على عروشها قال أنى يحيي هذه الله بعد موتها فأماته الله مائة عام ثم بعثه قال كم لبثت قال لبثت يوما أو بعض يوم قال بل لبثت مائة عام فانظر إلى طعامك وشرابك لم يتسنه وانظر إلى حماركولنجعلك آية للناس وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما فلما تبين له قال أعلم أن الله على كل شيء قدير(259)﴾ البقرة
 	﴿قال فاذهب فإن لك في الحياة أن تقول لا مساس وإن لك موعدا لن تخلفه وانظر إلى إلهك الذي ظللت عليه عاكفالنحرقنه ثم لننسفنه في اليم نسفا(97)﴾ طه
2 - النظر بمعنى توجيه انتباه العين الداخلية ( الفؤاد) للرؤية من الفكر والذاكرة  سواء حصلت الرؤية أم لم تحصل
أنواع المنظورات الممكنة من داخل النفس
1 - ينظر كيف: البحث عن الكيف
- النظر لاستنتاج دلائل القدرة الإلهية في الاستعباد
عاقبة الذين من قبلهم  ﴿أو لم يسيروا في الأرض فينظروا كيف كان عاقبة الذين كانوا من قبلهم كانوا هم أشد منهم قوة وآثارا في الأرض فأخذهم الله بذنوبهم وما كان لهم من الله من واق(21)﴾ غافر ﴿أفلم يسيروا في الأرض فينظروا كيف كان عاقبة الذين من قبلهم كانوا أكثر منهم وأشد قوة وآثارا في الأرض فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون(82)﴾ غافر
 	﴿أولم يسيروا في الأرض فينظروا كيف كان عاقبة الذين من قبلهم كانوا أشد منهم قوة وأثاروا الأرض وعمروها أكثر مما عمروها وجاءتهم رسلهم بالبينات فما كان الله ليظلمهم ولكن كانوا أنفسهم يظلمون(9)﴾ الروم ﴿أولم يسيروا في الأرض فينظروا كيف كان عاقبة الذين من قبلهم وكانوا أشد منهم قوة وما كان الله ليعجزه من شيء في السماوات ولا في الأرض إنه كان عليما قديرا(44)﴾ فاطر
 	﴿أفلم يسيروا في الأرض فينظروا كيف كان عاقبة الذين من قبلهم دمر الله عليهم وللكافرين أمثالها(10)﴾ محمد ﴿وما أرسلنا من قبلك إلا رجالا نوحي إليهم من أهل القرى أفلم يسيروا في الأرض فينظروا كيف كان عاقبة الذين من قبلهم ولدار الآخرة خير للذين اتقوا أفلا تعقلون(109)﴾ يوسف
 	﴿قل سيروا في الأرض فانظروا كيف كان عاقبة الذين من قبل كان أكثرهم مشركين(42)﴾ الروم
عاقبة المكذبين  	﴿فانتقمنا منهم فانظر كيف كان عاقبة المكذبين(25)﴾ الزخرف ﴿قل سيروا في الأرض ثم انظروا كيف كان عاقبة المكذبين(11)﴾ الأنعام
 	﴿ولقد بعثنا في كل أمة رسولا أن اعبدوا الله واجتنبوا الطاغوت فمنهم من هدى الله ومنهم من حقت عليه الضلالةفسيروا في الأرض فانظروا كيف كان عاقبة المكذبين (36)﴾ النحل ﴿قد خلت من قبلكم سنن فسيروا في الأرض فانظروا كيف كان عاقبة المكذبين (137)﴾ آل عمران
عاقبة المجرمين	﴿قل سيروا في الأرض فانظروا كيف كان عاقبة المجرمين(69)﴾ النمل
عاقبة المفسدين  	﴿ولا تقعدوا بكل صراط توعدون وتصدون عن سبيل الله من آمن به وتبغونها عوجا واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركموانظروا كيف كان عاقبة المفسدين(86)﴾ الأعراف
 	﴿ثم بعثنا من بعدهم موسى بآياتنا إلى فرعون وملئه فظلموا بها فانظر كيف كان عاقبة المفسدين(103)﴾ الأعراف ﴿وجحدوا بها واستيقنتها أنفسهم ظلما وعلوا فانظر كيف كان عاقبة المفسدين(14)﴾ النمل
عاقبة الظالمين  	﴿بل كذبوا بما لم يحيطوا بعلمه ولما يأتهم تأويله كذلك كذب الذين من قبلهم فانظر كيف كان عاقبة الظالمين(39)﴾ يونس ﴿فأخذناه وجنوده فنبذناهم في اليم فانظر كيف كان عاقبة الظالمين(40)﴾ القصص
عاقبة المنذرين  	﴿فكذبوه فنجيناه ومن معه في الفلك وجعلناهم خلائف وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا فانظر كيف كان عاقبة المنذرين(73)﴾ يونس ﴿فانظر كيف كان عاقبة المنذرين(73)﴾ الصافات
عاقبة المكر	﴿فانظر كيف كان عاقبة مكرهم أنا دمرناهم وقومهم أجمعين(51)﴾ النمل ﴿قد مكر الذين من قبلهم فأتى الله بنيانهم من القواعد فخر عليهم السقف من فوقهم وأتاهم العذاب من حيث لا يشعرون(26)﴾ النحل

كيفية الخلق وبدء الخلق﴿أفلا ينظرون إلى الإبل كيف خلقت(17)﴾ الغاشية ﴿قل سيروا في الأرض فانظروا كيف بدأ الخلق ثم الله ينشئ النشأة الآخرةإن الله على كل شيء قدير(20)﴾ العنكبوت
 	﴿قل أرأيتم إن أخذ الله سمعكم وأبصاركم وختم على قلوبكم من إله غير الله يأتيكم به انظر كيف نصرف الآيات ثم هم يصدفون(46)﴾ الأنعام ﴿قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا من فوقكم أو من تحت أرجلكم أو يلبسكم شيعا ويذيق بعضكم بأس بعض انظر كيف نصرف الآيات لعلهم يفقهون (65)﴾ الأنعام
 	﴿ما المسيح ابن مريم إلا رسول قد خلت من قبله الرسل وأمه صديقة كانا يأكلان الطعام انظر كيف نبين لهم الآيات ثم انظر أنى يؤفكون(75)﴾ المائدة
 	﴿انظر كيف فضلنا بعضهم على بعض وللآخرة أكبر درجات وأكبر تفضيلا(21)﴾ الإسراء
 	﴿انظر كيف ضربوا لك الأمثال فضلوا فلا يستطيعون سبيلا(48)﴾ الإسراء ﴿انظر كيف ضربوا لك الأمثال فضلوا فلا يستطيعون سبيلا(9)﴾ الفرقان
 	﴿انظر كيف كذبوا على أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون(24)﴾ الأنعام ﴿انظر كيف يفترون على الله الكذب وكفى به إثما مبينا(50)﴾ النساء
 	﴿ثم جعلناكم خلائف في الأرض من بعدهم لننظر كيف تعملون(14)﴾ يونس ﴿قالوا أوذينا من قبل أن تأتينا ومن بعد ما جئتنا قال عسى ربكم أن يهلك عدوكم ويستخلفكم في الأرض فينظر كيف تعملون (129)﴾ الأعراف
2 - ينظر ماذا: البحث عن ماذا : وجود شيء ونوعه
 ﴿فلما بلغ معه السعي قال يابني إني أرى في المنام أني أذبحك فانظر ماذا ترى قال ياأبت افعل ما تؤمر ستجدني إن شاء الله من الصابرين(102)﴾ الصافات ﴿قالوا نحن أولوا قوة وأولوا بأس شديد والأمر إليك فانظري ماذا تأمرين(33)﴾ النمل
 	﴿قل انظروا ماذا في السماوات والأرض وما تغني الآيات والنذر عن قوم لا يؤمنون(101)﴾ يونس
 	﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله ولتنظر نفس ما قدمت لغد واتقوا الله إن الله خبير بما تعملون(18)﴾ الحشر ﴿إنا أنذرناكم عذابا قريبا يوم ينظر المرء ما قدمت يداه ويقول الكافر ياليتني كنت ترابا (40)﴾ النبأ
 	﴿وإني مرسلة إليهم بهدية فناظرة بم يرجع المرسلون(35)﴾ النمل ﴿اذهب بكتابي هذا فألقه إليهم ثم تول عنهم فانظر ماذا يرجعون(28)﴾ النمل
3 - ينظر مم : البحث عن مم - من ماذا : أصل مكونة
 ﴿فلينظر الإنسان مم خلق(5)﴾ الطارق
4 - ينظر هل: البحث عن حُكْم في قضية
 ﴿من كان يظن أن لن ينصره الله في الدنيا والآخرة فليمدد بسبب إلى السماء ثم ليقطع فلينظر هل يذهبن كيده ما يغيظ(15)﴾ الحج
4 - ينظر أ  : البحث عن ترجيح أحد حكمين
 ﴿قال سننظر أصدقت أم كنت من الكاذبين(27)﴾ النمل ﴿قال نكروا لها عرشها ننظر أتهتدي أم تكون من الذين لا يهتدون(41)﴾ النمل
5 - ينظر في
 ﴿أولم ينظروا في ملكوت السماوات والأرض وما خلق الله من شيء وأن عسى أن يكون قد اقترب أجلهم فبأي حديث بعده يؤمنون(185)﴾ الأعراف
تحويل نظر العين نحو البعيد لوضعها بحالة راحة لجعل النظر من الداخل ( الفؤاد) ممكناً	﴿فنظر نظرة في النجوم(88)﴾ الصافات
6 - ينظر أي
نظر تعرف للأفضل﴿وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم قال قائل منهم كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا(19)﴾ الكهف
ناظر - ناظرين
أنظر إليك﴿ولما جاء موسى لميقاتنا وكلمه ربه قال رب أرني أنظر إليك قال لن تراني ولكن انظر إلى الجبل فإن استقر مكانه فسوف تراني فلما تجلى ربه للجبل جعله دكا وخر موسى صعقا فلما أفاق قال سبحانك تبت إليك وأنا أول المؤمنين(143)﴾ الأعراف ﴿إلى ربها ناظرة(23)﴾ القيامة
الزينة تجلب النظر	﴿ولقد جعلنا في السماء بروجا وزيناها للناظرين(16)﴾ الحجر
اللون يجلب النظر	﴿قالوا ادع لنا ربك يبين لنا ما لونها قال إنه يقول إنها بقرة صفراء فاقع لونها تسر الناظرين(69)﴾ البقرة
اللون يجلب النظر	﴿ونزع يده فإذا هي بيضاء للناظرين(108)﴾ الأعراف ﴿ونزع يده فإذا هي بيضاء للناظرين(33)﴾ الشعراء
نظرة
تحويل نظر العين نحو البعيد لوضعها بحالة راحة لجعل النظر من الداخل ( الفؤاد) ممكناً﴿فنظر نظرة في النجوم(88)﴾ الصافات
مختار الصحاح
● [نظر] ن ظ ر: النَّظَرُ و النَّظَرَانُ بفتحتين تأمل الشيء بالعين وقد نَظَر إلى الشيء و النَّظَرُ أيضا الانْتِظَارُ يقال منهما نَظَرهُ ينْظُرهُ بالضم نَظَراً ز و النَّاظِرُ في المُقلة السَّواد الأصغر الذي فيه إنسان العين ويقال للعين النَّاظِرةُ و النَّاظِرُ الحافِظ و النَّظِرَةُ بكسر الظاء التأْخير و أَنْظَرَهُ أَخرَّه و اسْتَنْظَرَهُ استمهله و تَنَظَّرَهُ تَنَظُّرا انْتَظَرَهُ في مُهلة و ناظَرَهُ من المُنَاظَرَةِ و المَنْظَرَةُ بوزن المتربة المرقبة ويُقال مَنْظَرَهُ خير من مخبره و النَّظَارَةُ مُشددا القوم ينظرون إلى شيء و نَظِيرُ الشيء مثله و النَّظِرُ بوزن التبِر لغة فيه كالنديد والنِّد
الراغب
نظر
- النظر: تقليب البصر والبصيرة لإدراك الشيء ورؤيته،وقد يراد به التأمل والفحص،وقد يراد به المعرفة الحاصلة بعد الفحص، وهو الروية. يقال: نظرت فلم تنظر. أي: لم تتأمل ولم تترو، وقوله تعالى: }قل انظرو ماذا في السموات{ [يونس/101] أي: تأملوا.
واستعمال النظر في البصر أكثر عند العامة، وفي البصيرة أكثر عند الخاصة، قال تعالى: }وجوه يومئذ ناضرة * إلى ربها ناظرة﴿[القيامة/22 - 23] ويقال: نظرت إلى كذا: إذا مددت طرفك إليه رأيته أو لم تره، ونظرت فيه: إذا رأيته وتدبرته، قال:﴾أفلا ينظرون إلى الإبل كيف خلقت﴿[الغاشية/17] نظرت في كذا: تأملته. قال تعالى:﴾فنظر نظرة في النجوم * فقال إني سقيم﴿[الصافات/88 - 89]، وقوله تعالى:﴾أو لم ينظروا في ملكوت السموات والأرض{ [الأعراف/185] فذلك حيث على تأمل حكمته في خلقها.
ونظر الله تعالى إلى عباده: هو إحسانه إليهم وإفاضة نعمه عليهم. قال تعالى: }ولا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم يوم القيامة﴿[آل عمران/77]، وعلى ذلك قوله:﴾كلا إنهم عن ربهم يومئذ لمحجوبون﴿[المطففين/15]، والنظر: الانتظار. يقال: نظرته وانتظرته وأنظرته. أي: أخرته. قال تعالى:﴾وانتظروا إنا منتظرون﴿[هود/122]، وقال:﴾فهل ينتظرون إلا مثل أيام الذين خلوا من قبلهم قل فانتظروا إني معكم من المنتظرين﴿[يونس/102]، وقال:﴾انظرونا نقتبس من نوركم﴿[الحديد/13]،﴾وما كانوا إذا منظرين﴿[الحجر/8]،﴾قال أنظرني إلى يوم يبعثون * قال إنك من المنظرين﴿[الأعراف/15 - 16]، وقال:﴾فكيدوني جميعا ثم لا تنظرون﴿[هود/55]، وقال:﴾لا ينفع الذين كفروا إيمانهم ولا هم ينظرون﴿[السجدة/29]، وقال:﴾فما بكت عليهم السماء والأرض وما كانوا منظرين﴿[الدخان/29]، فنفى الإنظار عنهم إشارة إلى ما نبه عليه بقوله:﴾فإذا جاء أجلهم لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون﴿[الأعراف/34]، وقال:﴾إلى طعام غير ناظرين إناه﴿[الأحزاب/53] أي: منتظرين، وقال:﴾فناظرة بم يرجع المرسلون﴿[النمل/35]،﴾هل ينظرون إلا أن يأتيهم الله في ظلل من الغمام والملائكة﴿[البقرة/210]، وقال:﴾هل ينظرون إلا الساعة أن تأتيهم بغتة وهم لا يشعرون﴿[الزخرف/66] وقال:﴾ما ينظر هؤلاء إلا صيحة واحدة﴿[ص/15]، وأما قوله:﴾رب أرني أنظر إليك{ [الأعراف/ 143]، فشرحه وبحث حقائقه يختص بغير هذا الكتاب.
ويستعمل النظر في التحير في الأمور. نحو قوله: }فأخذتكم الصاعقة وأنتم تنظرون﴿[البقرة/ 55]، وقال:﴾وتراهم ينظرون إليك وهم لا يبصرون﴿[الأعراف/198]، وقال:﴾وتراهم يعرضون عليها خاشعين من الذل ينظرون من طرف خفي﴿[الشورى/45]،﴾ومنهم من ينظر إليك أفأنت تهدي العمي ولو كانوا لا يبصرون﴿[يونس/43]، فكل ذلك نظر عن تحير دال على قلة الغناء. وقوله:﴾وأغرقنا آل فرعون وأنتم تنظرون{ [البقرة/50]، قيل: مشاهدون، وقيل: تعتبرون، وقول الشاعر:
- 447 - نظر الدهر إليهم فابتهل
(الشطر للبيد، وقد تقدم في مادة (بهل) )
فتنبيه أنه خانهم فأهلكهم. وحي نظر. أي: متجاورون يرى بعضهم بعضا، كقول النبي صلى الله عليه وسلم: (لا يتراءى نارهما) (الحديث تقدم في مادة (رأى) ). والنظير: المثيل، وأصله المناظر، وكأنه ينظر كل واحد منهما إلى صاحبه فيباريه، وبه نظرة. إشارة إلى قول الشاعر:
- 448 - وقالوا به من أعين الجن نظرة
(شطر بيت، وعجزه:
[ولو صدقوا قالوا به نظرة الإنس] وهو في الغيث المسجم 1/263 دون نسبة)
والمناظرة: المباحثة والمباراة في النظر، واستحضار كل ما يراه ببصيرته، والنظر: البحث، وهو أعم من القياس؛ لأن كل قياس نظر، وليس كل نظر قياسا.
ملخص اللسان
1.     النَّظَر: حِسُّ العين، نَظَره يَنْظُره نَظَراً ومَنْظَراً  ومَنْظَرة ونَظَر إِليه. والمَنْظَر: مصدر نَظَر. وتقول نَظَرت إِلى كذا وكذا مِنْ نَظَر العين ونَظَر القلب،
2.     النَّظَر تأَمُّل الشيء بالعين، وكذلك النَّظَرانُ،
3.     والنَّظَّارة: القوم ينظُرون إِلى الشيء
4.     دُور آل فلان تنظُر إِلى  دُور آل فلان أَي هي بإِزائها ومقابِلَةٌ لها
5.     والعرب  تقول: داري تنظُر إِلى دار فلان، ودُورُنا تُناظِرُ أَي تُقابِل، وقيل:  إِذا كانت مُحاذِيَةً.
6.     وناظِرُ العَيْنِ النُّقْطَةُ السوداء الصافية التي في وسط  سواد العين وبها يرى النَّاظِرُ ما يَرَى،
7.     والناظران: عرقان على حرفي الأَنف يسيلان من المُوقَين، وقيل: هما عرقان في العين يسقيان الأَنف، وقيل: الناظران عرقان في مجرى الدمع على الأَنف من جانبيه
8.     والنَّظَرُ: الانتظار.ويقال:نَظَرْتُ فلاناً وانْتَظَرْتُه بمعنى واحد، فإِذا قلت انْتَظَرْتُ فلم يُجاوِزْك فعلك فمعناه وقفت وتمهلت. ومنه  قوله تعالى: انْظُرُونا نَقْتَبِسْ من نُوركم، قرئ: انْظُرُونا  وأَنْظِرُونا بقطع الأَلف، فمن قرأَ انْظُرُونا، بضم الأَلف، فمعناه انْتَظِرُونا،
9. ومن قال إِن معنى قوله إِلى ربها ناظرة يعني منتظرة فقد  أَخطأَ، لأَن العرب لا تقول نَظَرْتُ إِلى الشيء بمعنى انتظرته، إِنما  تقول نَظَرْتُ فلاناً أَي انتظرته؛
10.                        والمُناظَرَةُ: أَن تُناظِرَ أَخاك في أَمر إِذا نَظَرْتُما فيه معاً  كيف تأْتيانه.
11.                        والمَنْظَرُ والمَنْظَرَةُ: ما نظرت إِليه فأَعجبك أَو ساءك ،والمَنْظَرُ: الشيء الذي يعجب الناظر إِذا نظر إِليه ويَسُرُّه.
12.                        والنَّظَرُ: الفكر في الشيء تُقَدِّره وتقيسه منك.والنَّظْرَةُ: اللَّمْحَة بالعَجَلَة؛
13.                        والنَّظْرَةُ: الهيئةُ.
14.                        والمَنْظَرَةُ: موضع الرَّبِيئَةِ.والمَنظَرَةُ موضع في رأْس جبل  فيه رقيب ينظر العدوَّ يَحْرُسُه. الجوهري: والمَنظَرَةُ المَرْقَبَةُ.
15.                        ورجلٌ نَظُورٌ ونَظُورَةٌ وناظُورَةٌ ونَظِيرَةٌ: سَيِّدٌ يُنْظَر  إِليه،
16.                        والنَّظُورُ: الذي لا يُغٌفِلُ النَّظَرَ إِلى  ما أَهمه.
17.                        والمَناظِر: أَشرافُ الأَرضِ لأَنه يُنْظَرُ منها.
18.                        وتَناظَرَتِ  الدَّارانِ: تقابلتا.
19.                        والنَّاظِرُ: الحافظ. وناظُورُ الزرع والنخل وغيرهما: حَافِظُه؛ والطاء  نَبَطِيَّة.
20.                        وقالوا: انْظُرْني اي اصْغ إِليَّ؛ ومنه قوله عز وجل: وقولوا انْظُرْنا واسمعوا.
21.                        والنَّظْرَةُ: الرحمةُ. وقوله تعالى: ولا يَنْظُر إِليهم يوم  القيامة؛ أَي لا يَرْحَمُهُمْ. إِن الله لا يَنْظُر إِلى  صُوَرِكم وأَموالكم ولكن إِلى قلوبكم وأَعمالكم؛ قال ابن الأَثير: معنى النظر  ههنا الإِحسان والرحمة والعَطْفُ لأَن النظر في الشاهد دليل المحبة، وترك  النظر دليل البغض والكراهة، ومَيْلُ الناسِ إِلى الصور المعجبة والأَموال  الفائقة، والله سبحانه يتقدس عن شبه المخلوقين، فجعل نَظَرَهُ إِلى ما هو للسَّرِّ واللُّبِّ، وهو القلب والعمل؛ والنظر يقع على الأَجسام والمعاني،  فما كان بالأَبصار فهو للأَجسام، وما كان بالبصائر كان للمعاني.
22.                        ونَظَرَ  الرجلَ ينظره وانْتَظَرَه وتَنَظَّرَه: تَأَنى عليه؛والنَّظِرَةُ، بكسر الظاء: التأْخير في الأَمر. وفي  التنزيل العزيز: فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ،بِعْتُ فلاناً  فأَنْظَرْتُه أَي أَمهلتُه، والاسم منه النَّظِرَةُ.
23.                        والتَّنَظُّرُ: تَوَقَّع الشيء.والتَّنَظُّرُ تَوَقُّعُ  ما تَنْتَظِرُهُ.يقال: نَظَرتُهُ وانْتَظَرْتُه إِذا ارْتَقَبْتَ  حضورَه.
24.                        وأَنْظَرَه: أَخَّرَهُ. وفي التنزيل العزيز: قال أَنْظِرْني إِلى يوم  يُبْعَثُونَ.
25.                        والتَّناظُرُ: التَّراوُضُ في الأَمر. ونَظِيرُك: الذي يُراوِضُك  وتُناظِرُهُ، وناظَرَه من المُناظَرَة.
26.                        والنَّظِيرُ: المِثْلُ، وقيل: المثل في  كل شيء. وفلان نَظِيرُك أَي مِثْلُك لأَنه إِذا نَظَر إِليهما النَّاظِرُ  رآهما سواءً.
27.                        وجَمْعُ النَّظِير نُظَرَاءُ، والأُنثى نَظِيرَةٌ، والجمع النَّظائر  في الكلام والأَشياء كلها.
28.                        لم تُخطِئْ نِظارتي أَي لم تُخْطِئْ فِراسَتي. والنَّظائِرُ:جمع نَظِيرة، وهي المِثْلُ والشِّبْهُ في الأَشكال، الأَخلاق والأَفعال والأَقوال.
29.                        ويقال: ناظَرْت فلاناً أَي صِرْتُ نظيراً له في  المخاطبة.
30.                        والنَّظْرَةُ: سُوءُ الهيئة. ورجل فيه نَظْرَةٌ أَي شُحُوبٌ؛
31.                        قوله: تَنْظُرُ أَي تَتَكَهَّنُ، وهو نَظَرُ  تَعَلُّمٍ وفِراسةٍ،
32.                        والنَّظْرَةُ: الغَشْيَةُ أَو الطائف من لجن، وقد نُظِرَ. ورجل فيه  نَظْرَةٌ أَي عيبٌ.  والمنظورُ: الذي أَصابته نَظْرَةٌ. وصبي مَنْظُورٌ: أَصابته العين.
33.                        والمنظورُ: الذي يُرْجَى خَيْرُه.
لسان العرب
● - نظر: النَّظَر: حِسُّ العين، نَظَره يَنْظُره نَظَراً ومَنْظَراً  ومَنْظَرة ونَظَر إِليه. والمَنْظَر: مصدر نَظَر. الليث: العرب تقول نَظَرَ  يَنْظُر نَظَراً، قال: ويجوز تخفيف المصدر تحمله على لفظ العامة من المصادر،  وتقول نَظَرت إِلى كذا وكذا مِنْ نَظَر العين ونَظَر القلب، ويقول  القائل للمؤمَّل يرجوه: إِنما نَنْظُر إِلى الله ثم إِليك أَي إِنما  أَتَوَقَّع فضل الله ثم فَضْلك. الجوهري: النَّظَر تأَمُّل الشيء بالعين، وكذلك  النَّظَرانُ، بالتحريك، وقد نَظَرت إِلى الشيء. وفي حديث عِمران بن حُصَين  قال: قال رسول الله، صلى الله عليه وسلم: النَّظَر إِلى وجه عليّ عِبادة؛  قال ابن الأَثير: قيل معناه أَن عليًّا، كرم الله وجهه، كان إِذا بَرَزَ  قال الناس: لا إِله إِلا الله ما أَشرفَ هذا الفتى لا إِله إِلا الله  ما أَعلمَ هذا الفتى لا إِله إِلا الله ما أَكرم هذا الفتى أَي ما  أَتْقَى، لا إِله إِلا الله ما أَشْجَع هذا الفتى فكانت رؤيته، عليه السلام،  تحملُهم على كلمة التوحيد.  والنَّظَّارة: القوم ينظُرون إِلى الشيء. وقوله عز وجل: وأَغرقنا آل  فرعون وأَنتم تَنظُرون. قال أَبو إِسحق: قيل معناه وأَنتم تَرَوْنَهم  يغرَقون؛ قال: ويجوز أَن يكون معناه وأَنتم مُشاهدون تعلمون ذلك وإِن شَغَلهم  عن أَن يَروهم في ذلك الوقت شاغل. تقول العرب: دُور آل فلان تنظُر إِلى  دُور آل فلان أَي هي بإِزائها ومقابِلَةٌ لها. وتَنَظَّر: كنَظَر. والعرب  تقول: داري تنظُر إِلى دار فلان، ودُورُنا تُناظِرُ أَي تُقابِل، وقيل:  إِذا كانت مُحاذِيَةً. ويقال: حَيٌّ حِلالٌ ونَظَرٌ أَي متجاورون ينظر  بعضهم بعضاً.  التهذيب: وناظِرُ العَيْنِ النُّقْطَةُ السوداء الصافية التي في وسط  سواد العين وبها يرى النَّاظِرُ ما يَرَى، وقيل: الناظر في العين كالمرآة  إِذا استقبلتها أَبصرت فيها شخصك. والنَّاظِرُ في المُقْلَةِ: السوادُ  الأَصغر الذي فيه إِنْسانُ العَيْنِ، ويقال: العَيْنُ النَّاظِرَةُ. ابن  سيده: والنَّاظِرُ النقطة السوداء في العين، وقيل: هي البصر نفسه، وقيل: هي  عِرْقٌ في الأَنف وفيه ماء البصر. والناظران: عرقان على حرفي الأَنف  يسيلان من المُوقَين، وقيل: هما عرقان في العين يسقيان الأَنف، وقيل: الناظران  عرقان في مجرى الدمع على الأَنف من جانبيه. ابن السكيت: الناظران عرقان  مكتنفا الأَنف؛ وأَنشد لجرير:  وأَشْفِي من تَخَلُّجِ كُلِّ جِنٍّ،  وأَكْوِي النَّاظِرَيْنِ من الخُنَانِ  والخنان: داء يأْخذ الناس والإِبل، وقيل: إِنه كالزكام؛ قال الآخر:  ولقد قَطَعْتُ نَواظِراً أَوجَمْتُها،  ممن تَعَرَّضَ لي من الشُّعَراءِ  قال أَبو زيد: هما عرقان في مَجْرَى الدمع على الأَنف من جانبيه؛ وقال  عتيبة بن مرداس ويعرف بابن فَسْوة:  قَلِيلَة لَحْمِ النَّاظِرَيْنِ، يَزِينُها  شَبَابٌ ومخفوضٌ من العَيْشِ بارِدُ  تَناهَى إِلى لَهْوِ الحَدِيثِ كأَنها  أَخُو سَقْطَة، قد أَسْلَمَتْهُ العَوائِدُ  وصف محبوبته بأَسالة الخدّ وقلة لحمه، وهو المستحب. والعيش البارد: هو  الهَنِيُّ الرَّغَدُ. والعرب تكني بالبَرْدِ عن النعيم وبالحَرِّ عن  البُؤسِ، وعلى هذا سُمِّيَ النَّوْمُ بَرْداً لأَنه راحة وتَنَعُّمٌ. قال الله  تعالى: لا يذوقون فيها بَرْداً ولا شَراباً؛ قيل: نوماً؛ وقوله: تناهى  أَي تنتهي في مشيها إِلى جاراتها لِتَلْهُوَ مَعَهُنَّ، وشبهها في  انتهارها عند المشي بعليل ساقط لا يطيق النهوض قد أَسلمته العوائد لشدّة  ضعفه.وتَناظَرَتِ النخلتان: نَظَرَتِ الأُنثى منهما إِلى الفُحَّالِ فلم  ينفعهما تلقيح حتى تُلْقَحَ منه؛ قال ابن سيده: حكى ذلك أَبو حنيفة.  والتَّنْظارُ: النَّظَرُ؛ قال الحطيئة:  فما لَكَ غَيْرُ تَنْظارٍ إِليها،  كما نَظَرَ اليَتِيمُ إِلى الوَصِيِّ  والنَّظَرُ: الانتظار. ويقال: نَظَرْتُ فلاناً وانْتَظَرْتُه بمعنى  واحد، فإِذا قلت انْتَظَرْتُ فلم يُجاوِزْك فعلك فمعناه وقفت وتمهلت. ومنه  قوله تعالى: انْظُرُونا نَقْتَبِسْ من نُوركم، قرئ: انْظُرُونا  وأَنْظِرُونا بقطع الأَلف، فمن قرأَ انْظُرُونا، بضم الأَلف، فمعناه انْتَظِرُونا،  ومن قرأَ أَنْظِرُونا فمعناه أَخِّرُونا؛ وقال الزجاج: قيل معنى  أَنْظِرُونا انْتَظِرُونا أَيضاً؛ ومنه قول عمرو بن كلثوم:  أَبا هِنْدٍ فلا تَعْجَلْ علينا،  وأَنْظِرْنا نُخَبِّرْكَ اليَقِينا  وقال الفرّاء: تقول العرب أَنْظِرْني أَي انْتَظِرْني قليلاً، ويقول  المتكلم لمن يُعْجِلُه: أَنْظِرْني أَبْتَلِع رِيقِي أَي أَمْهِلْنِي. وقوله  تعالى: وُجُوهٌ يومئذ ناضِرَةٌ إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ؛ الأُولى بالضاد  والأُخرى بالظاءِ؛ قال أَبو إِسحق: يقول نَضِرَت بِنَعِيم الجنة  والنَّظَرِ إِلى ربها. وقال الله تعالى: تَعْرِفُ في وُجُوههم نَضْرَةَ النَّعِيم؛  قال أبو منصور: ومن قال إِن معنى قوله إِلى ربها ناظرة يعني منتظرة فقد  أَخطأَ، لأَن العرب لا تقول نَظَرْتُ إِلى الشيء بمعنى انتظرته، إِنما  تقول نَظَرْتُ فلاناً أَي انتظرته؛ ومنه قول الحطيئة:  نَظَرْتُكُمُ أَبْناءَ صَادِرَةٍ  لِلْوِرْدِ، طَالَ بها حَوْزِي وتَنْساسِي  وإِذا قلت نَظَرْتُ إِليه لم يكن إِلا بالعين، وإِذا قلت نظرت في الأَمر  احتمل أَن يكون تَفَكُّراً فيه وتدبراً بالقلب.  وفرس نَظَّارٌ إِذا كان شَهْماً طامِحَ الطَّرْفِ حدِيدَ القلبِ؛ قال  الراجز أَبو نُخَيْلَةَ:  يَتْبَعْنَ نَظَّارِيَّةً لم تُهْجَمِ  نَظَّارِيَّةٌ: ناقة نجيبة من نِتاجِ النَّظَّارِ، وهو فحل من فحول  العرب؛ قال جرير:  والأَرْحَبِيّ وجَدّها النَّظَّار  لم تُهْجَم: لم تُحْلَبْ.  والمُناظَرَةُ: أَن تُناظِرَ أَخاك في أَمر إِذا نَظَرْتُما فيه معاً  كيف تأْتيانه.  والمَنْظَرُ والمَنْظَرَةُ: ما نظرت إِليه فأَعجبك أَو ساءك، وفي  التهذيب: المَنْظَرَةُ مَنْظَرُ الرجل إِذا نظرت إِليه فأَعجبك، وامرأَة  حَسَنَةُ المَنْظَرِ والمَنْظَرة أَيضاً. ويقال: إِنه لذو مَنْظَرَةٍ بلا  مَخْبَرَةٍ. والمَنْظَرُ: الشيء الذي يعجب الناظر إِذا نظر إِليه ويَسُرُّه.  ويقال: مَنْظَرُه خير من مَخْبَرِه. ورجل مَنْظَرِيٌّ ومَنْظَرانيٌّ،  الأَخيرة على غير قياس: حَسَنُ المَنْظَرِ؛ ورجل مَنْظَرانيٌّ مَخْبَرانيّ.  ويقال: إِن فلاناً لفي مَنْظَرٍ ومُستَمَعٍ، وفي رِيٍّ ومَشْبَع، أَي  فيما أَحَبَّ النَّظَرَ إِليه والاستماع. ويقال: لقد كنت عن هذا المَقامِ  بِمَنْظَرٍ أَي بمَعْزَل فيما أَحْبَبْتَ؛ وقال أَبو زيد يخاطب غلاماً قد  أَبَقَ فَقُتِلَ:  قد كنتَ في مَنْظَرٍ ومُسْتَمَعٍ،  عن نَصْرِ بَهْرَاءَ ، غَيرَ ذي فَرَسِ  وإِنه لسديدُ النَّاظِرِ أَي بَرِيءٌ من التهمة ينظر بمِلءِ عينيه.  وبنو نَظَرَى ونَظَّرَى: أَهلُ النَّظَرِ إِلى النساء والتَّغَزُّل بهن؛  ومنه قول الأَعرابية لبعلها: مُرَّ بي على بَني نَظَرَى، ولا تَمُرَّ بي  على بنات نَقَرَى، أَي مُرَّ بي على الرجال الذين ينظرون إِليّ فأُعجبهم  وأَرُوقُهم ولا يَعِيبُونَني من ورائي، ولا تَمُرَّ بي على النساء  اللائي ينظرنني فيَعِبْنَني حسداً ويُنَقِّرْنَ عن عيوب من مَرَّ بهن.  وامرأَة سُمْعُنَةٌ نُظْرُنَةٌ وسِمْعَنَةٌ نِظْرَنة، كلاهما بالتخفيف؛  حكاهما يعقوب وحده: وهي التي إِذا تَسَمَّعَتْ أَو تَنَظَّرَتْ فلم تَرَ  شيئاً فَظَنَّتْ. والنَّظَرُ: الفكر في الشيء تُقَدِّره وتقيسه منك.  والنَّظْرَةُ: اللَّمْحَة بالعَجَلَة؛ ومنه الحديث: أَن النبي، صلى الله  عليه وسلم، قال لعلي: لا تُتْبِعِ النَّظْرَةَ النَّظْرَةَ، فإِن لك  الأُولى وليست لك الآخرةُ. والنَّظْرَةُ: الهيئةُ. وقال بعض الحكماء: من لم  يَعْمَلْ نَظَرُه لم يَعْمَلْ لسانُه؛ ومعناه أَن النَّظْرَةَ إِذا خرجت  بإِبكار القلب عَمِلَتْ في القلب، وإِذا خرجت بإِنكار العين دون القلب لم  تعمل، ومعناه أَن من لم يَرْتَدِعْ بالنظر إِليه من ذنب أَذنبه لم يرتدع  بالقول. الجوهري وغيره: ونَظَرَ الدَّهْرُ إِلى بني فلان فأَهلكهم؛ قال  ابن سيده: هو على المَثَلِ، قال: ولستُ منه على ثِقَةٍ.  والمَنْظَرَةُ: موضع الرَّبِيئَةِ. غيره: والمَنظَرَةُ موضع في رأْس جبل  فيه رقيب ينظر العدوَّ يَحْرُسُه. الجوهري: والمَنظَرَةُ المَرْقَبَةُ.  ورجلٌ نَظُورٌ ونَظُورَةٌ وناظُورَةٌ ونَظِيرَةٌ: سَيِّدٌ يُنْظَر  إِليه، الواحد والجمع والمذكر والمؤنث في ذلك سواء. الفراء: يقال فلان  نَظُورةُ قومه ونَظِيرَةُ قومهِ، وهو الذي يَنْظُرُ إِليه قومه فيمتثلون ما  امتثله، وكذلك هو طَرِيقَتُهم بهذا المعنى. ويقال: هو نَظِيرَةُ القوم  وسَيِّقَتُهم أَي طَلِيعَتُهم. والنَّظُورُ: الذي لا يُغٌفِلُ النَّظَرَ إِلى  ما أَهمه.  والمَناظِر: أَشرافُ الأَرضِ لأَنه يُنْظَرُ منها. وتَناظَرَتِ  الدَّارانِ: تقابلتا. ونَظَرَ إِليك الجبلُ: قابلك. وإِذا أَخذت في طريق كذا  فَنَظَر إِليك الجبلُ فَخُذْ عن يمينه أَو يساره. وقوله تعالى: وتَراهُمْ  يَنْظُرونَ إِليك وهم لا يبصرون؛ ذهب أَبو عبيد إِلى أَنه أَراد الأَصنام  أَي تقابلك، وليس هنالك نَظَرٌ لكن لما كان النَّظَرُ لا يكون إِلا  بمقابلةٍ حَسُنَ وقال: وتراهم، وإِن كانت لا تعقل لأَنهم يضعونها موضع من  يعقل.والنَّاظِرُ: الحافظ. وناظُورُ الزرع والنخل وغيرهما: حَافِظُه؛ والطاء  نَبَطِيَّة.  وقالوا: انْظُرْني اي اصْغ إِليَّ؛ ومنه قوله عز وجل: وقولوا انْظُرْنا  واسمعوا. والنَّظْرَةُ: الرحمةُ. وقوله تعالى: ولا يَنْظُر إِليهم يوم  القيامة؛ أَي لا يَرْحَمُهُمْ. وفي الحديث: إِن الله لا يَنْظُر إِلى  صُوَرِكم وأَموالكم ولكن إِلى قلوبكم وأَعمالكم؛ قال ابن الأَثير: معنى النظر  ههنا الإِحسان والرحمة والعَطْفُ لأَن النظر في الشاهد دليل المحبة، وترك  النظر دليل البغض والكراهة، ومَيْلُ الناسِ إِلى الصور المعجبة والأَموال  الفائقة، والله سبحانه يتقدس عن شبه المخلوقين، فجعل نَظَرَهُ إِلى ما هو  للسَّرِّ واللُّبِّ، وهو القلب والعمل؛ والنظر يقع على الأَجسام والمعاني،  فما كان بالأَبصار فهو للأَجسام، وما كان بالبصائر كان للمعاني. وفي  الحديث: مَنِ ابتاعَ مِصَرَّاةً فهو بخير النَّظَرَيْنِ أَي خير الأَمرين  له: إِما إِمساك المبيع أَو ردُّه، أَيُّهما كان خيراً له واختاره فَعَلَه؛  وكذلك حديث القصاص: من قُتل له قتيل فهو بخير النَّظَرَيْنِ؛ يعني  القصاص والدية؛ أَيُّهُما اختار كان له؛ وكل هذه معانٍ لا صُوَرٌ. ونَظَرَ  الرجلَ ينظره وانْتَظَرَه وتَنَظَّرَه: تَأَنى عليه؛ قال عُرْوَةُ بن  الوَرْدِ:  إِذا بَعُدُوا لا يأْمَنُونَ اقْتِرابَهُ،  تَشَوُّفَ أَهلِ الغائبِ المُنتَنَظَّرِ  وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:  ولا أَجْعَلُ المعروفَ حلَّ أَلِيَّةٍ،  ولا عِدَةً في النَّاظِرِ المُتَغَيِّبِ  فسره فقال: الناظر هنا على النَّسَبِ أَو على وضع فاعل موضع مفعول؛ هذا  معنى قوله، ومَثَّلَه بِسِّرٍ كاتم أَي مكتوم. قال ابن سيده: وهكذا وجدته  بخط الحَامِضِ  (* قوله« الحامض» هو لقب ابي موسى سليمان بن محمد بن أحمد  النحوي أخذ عن ثعلب، صحبه اربعين سنة وألف في اللغة غريب الحديث وخلق  الانسان والوحوش والنبات، روى عنه أبو عمر الزاهد وأبو جعفر الاصبهاني. مات  سنة ؟؟) ، بفتح الياء، كأَنه لما جعل فاعلاً في معنى مفعول استجاز  أَيضاً أَن يجعل مُتَفَعَّلاً في موضع مُتَفَعِّلٍ والصحيح المتَغَيِّب،  بالكسر. والتَّنَظُّرُ: تَوَقَّع الشيء. ابن سيده: والتَّنَظُّرُ تَوَقُّعُ  ما تَنْتَظِرُهُ. والنَّظِرَةُ، بكسر الظاء: التأْخير في الأَمر. وفي  التنزيل العزيز: فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ، وقرأَ بعضهم: فناظِرَةٌ، كقوله  عز وجل: ليس لِوَقْعَتِها كاذِبَةٌ؛ أَي تكذيبٌ. ويقال: بِعْتُ فلاناً  فأَنْظَرْتُه أَي أَمهلتُه، والاسم منه النَّظِرَةُ. وقال الليث: يقال  اشتريته منه بِنَظِرَةٍ وإِنْظارٍ. وقوله تعالى: فَنَظِرَة إِلى مَيْسَرَةٍ؛  أَي إِنظارٌ. وفي الحديث: كنتُ أُبايِعُ الناس فكنتُ أُنْظِر المُعْسِرَ؛  الإِنظار: التأْخير والإِمهال. يقال: أَنْظَرْتُه أُنْظِره. ونَظَرَ  الشيءَ: باعه بِنَظِرَة. وأَنْظَرَ الرجلَ: باع منه الشيء بِنَظِرَةٍ.  واسْتَنْظَره: طلب منه النَّظرَةَ واسْتَمْهَلَه. ويقول أَحد الرجلين لصاحبه:  بيْعٌ، فيقول: نِظْرٌ أَي أَنْظِرْني حتى أَشْتَرِيَ منك. وتَنَظَّرْه  أَي انْتَظِرْهُ في مُهْلَةٍ.  وفي حديث أَنس: نَظَرْنا النبيَّ، صلى الله عليه وسلم، ذاتَ ليلة حتى  كان شَطْرُ الليلِ. يقال: نَظَرتُهُ وانْتَظَرْتُه إِذا ارْتَقَبْتَ  حضورَه. ويقال: نَظَارِ مثل قَطامِ كقولك: انْتَظِرْ، اسم وضع موضع الأَمر.  وأَنْظَرَه: أَخَّرَهُ. وفي التنزيل العزيز: قال أَنْظِرْني إِلى يوم  يُبْعَثُونَ.  والتَّناظُرُ: التَّراوُضُ في الأَمر. ونَظِيرُك: الذي يُراوِضُك  وتُناظِرُهُ، وناظَرَه من المُناظَرَة. والنَّظِيرُ: المِثْلُ، وقيل: المثل في  كل شيء. وفلان نَظِيرُك أَي مِثْلُك لأَنه إِذا نَظَر إِليهما النَّاظِرُ  رآهما سواءً. الجوهري: ونَظِيرُ الشيء مِثْلُه. وحكى أَبو عبيدة:  النِّظْر والنَّظِير بمعنًى مثل النِّدِّ والنَّدِيدِ؛ وأَنشد لعبد يَغُوثَ بن  وَقَّاصٍ الحارِثيِّ:  أَلا هل أَتى نِظْرِيُ مُلَيْكَةَ أَنَّني  أَنا الليثُ، مَعْدِيّاً عليه وعادِيا؟  (* روي هذا البيت في قصيدة عبد يغوث على الصورة التالية:  وقد عَلِمت عِرسِي مُلَيكةُ أنني * أنا الليثُ، مَعدُوّاً عليّ  وعَاديا)  وقد كنتُ نَجَّارَ الجَزُورِ ومُعْمِلَ الْـ  ـسَطِيِّ، وأَمْضِي حيثُ لا حَيَّ ماضِيَا  ويروى: عِرْسِي مُلَيْكَةَ بدل نِظْرِي مليكة. قال الفرّاء: يقال  نَظِيرَةُ قومه ونَظُورَةُ قومه للذي يُنْظَر إِليه منهم، ويجمعان على  نَظَائِرَ، وجَمْعُ النَّظِير نُظَرَاءُ، والأُنثى نَظِيرَةٌ، والجمع النَّظائر  في الكلام والأَشياء كلها. وفي حديث ابن مسعود: لقد عرفتُ النَّظائِرَ  التي كان رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يَقُومُ بها عشرين سُورَةً من  المُفَصَّل، يعني سُوَرَ المفصل، سميت نظائر لاشتباه بعضها ببعض في الطُّول.  وقول عَديّ: لم تُخطِئْ نِظارتي أَي لم تُخْطِئْ فِراسَتي. والنَّظائِرُ:  جمع نَظِيرة، وهي المِثْلُ والشِّبْهُ في الأَشكال، الأَخلاق والأَفعال  والأَقوال. ويقال: لا تُناظِرْ بكتاب الله ولا بكلام رسول الله، وفي رواية:  ولا بِسُنَّةِ رسول الله؛ قال أَبو عبيد: أَراد لا تجعل شيئاً نظيراً لكتاب  ا ولا لكلام رسول الله فتدعهما وتأْخذ به؛ يقول: لا تتبع قول قائل من كان  وتدعهما له. قال أَبو عبيد: ويجوز أَيضاً في وجه آخر أَن يجعلهما مثلاً  للشيء يعرض مثل قول إِبراهيم النخعي: كانوا يكرهون أَن يذكروا الآية عند  الشيء يَعْرِضُ من أَمر الدنيا، كقول القائل للرجل إِذا جاء في الوقت الذي  يُرِيدُ صاحبُه: جئت على قَدَرٍ يا موسى، هذا وما أَشبهه من الكلام،  قال: والأَوّل أَشبه. ويقال: ناظَرْت فلاناً أَي صِرْتُ نظيراً له في  المخاطبة. وناظَرْتُ فلاناً بفلان أَي جعلته نَظِيراً له. ويقال للسلطان إِذا  بعث أَميناً يَسْتبرئ أَمْرَ جماعةِ قريةٍ: بَعث ناظِراً.  وقال الأَصمعي: عَدَدْتُ إِبِلَ فلان نَظائِرَ أَي مَثْنَى مثنى،  وعددتها جَمَاراً إِذا عددتها وأَنت تنظر إِلى جماعتها.  والنَّظْرَةُ: سُوءُ الهيئة. ورجل فيه نَظْرَةٌ أَي شُحُوبٌ؛ وأَنشد  شمر:وفي الهامِ منها نَظْرَةٌ وشُنُوعُ  قال أَبو عمرو: النَّظْرَةُ الشُّنْعَةُ والقُبْحُ. ويقال: إِن في هذه  الجارية لَنَظْرَةً إِذا كانت قبيحة. ابن الأَعرابي: يقال فيه نَظْرَةٌ  ورَدَّةٌ أَي يَرْتَدُّ النظر عنه من قُبْحِهِ. وفيه نَظْرَةٌ أَي قبح؛  وأَنشد الرِّياشِيُّ:  لقد رَابَني أَن ابْنَ جَعْدَةَ بادِنٌ،  وفي جِسْمِ لَيْلى نَظْرَةٌ وشُحُوبُ  وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، رأَى جارية فقال: إِن بها  نَظْرَةً فاسْتَرْقُوا لها؛ وقيل: معناه إِن بها إِصابة عين من نَظَرِ  الجِنِّ إِليها، وكذلك بها سَفْعَةٌ؛ ومنه قوله تعالى: غيرَ ناظِرِينَ  إِناهُ؛ قال أَهل اللغة: معناه غير منتظرين بلوغه وإِدراكه. وفي الحديث: أَن  عبد الله أَبا النبي، صلى الله عليه وسلم، مرّ بامرأَة تَنْظُرُ وتَعْتافُ،  فرأَتْ في وجهه نُوراً فدعته إِلى أَن يَسْتَبْضِعَ منها وتُعْطِيَهُ  مائةً من الإِبل فأَبى، قوله: تَنْظُرُ أَي تَتَكَهَّنُ، وهو نَظَرُ  تَعَلُّمٍ وفِراسةٍ، وهذه المرأَة هي كاظمةُ بنتُ مُرٍّ، وكانت مُتَهَوِّدَةً قد  قرأَت الكتب، وقيل: هي أُختُ ورَقَةَ بن نَوْفَلٍ. والنَّظْرَةُ: عين  الجن. والنَّظْرَةُ: الغَشْيَةُ أَو الطائف من لجن، وقد نُظِرَ. ورجل فيه  نَظْرَةٌ أَي عيبٌ.  والمنظورُ: الذي أَصابته نَظْرَةٌ. وصبي مَنْظُورٌ: أَصابته العين.  والمنظورُ: الذي يُرْجَى خَيْرُه. ويقال: ما كان نَظِيراً لهذا ولقد  أَنْظَرْتُه، وما كان خَطِيراً ولقد أَخْطَرْتُه. ومَنْظُورُ بن سَيَّارٍ: رجلٌ.  ومَنْظُورٌ: اسمُ جِنِّيٍّ؛ قال:  ولو أَنَّ مَنْظُوراً وحَبَّةَ أَسْلما  لِنَزْعِ القَذَى، لم يُبْرِئا لي قَذَاكُما  وحَبَّةُ: اسم امرأَة عَلِقَها هذا الجني فكانت تَطَبَّبُ بما  يُعَلِّمُها. وناظِرَةُ: جبل معروف أَو موضع. ونَواظِرُ: اسم موضع؛ قال ابن  أَحمر:وصَدَّتْ عن نَواظِرَ واسْتَعَنَّتْ  قَتَاماً، هاجَ عَيْفِيًّا وآلا  (* قوله « عيفياً» كذا بالأصل.)  وبنو النَّظَّارِ: قوم من عُكْلٍ، وإِبل نَظَّاريَّة: منسوبة إِليهم؛  قال الراجز:  يَتْبَعْنَ نَظَّارِيَّة سَعُومَا  السَّعْمُ: ضَرْبٌ من سير الإِبل.
مقاييس اللغة:
(نظر) النون والظاء والراء أصلٌ صحيح يرجع فروعُه إلى معنىً واحد وهو تأمُّلُ الشّيءِ ومعاينتُه، ثم يُستعار ويُتَّسَع فيه. فيقال: نظرت إلى الشّيءِ أنظُر إليه، إذا عاينْتَه. وحَيٌّ حِلاَلٌ نَظَرٌ: متجاوِرون ينظرُ بعضُهم إلى بعض. ويقولون: نَظَرتُه، أي انتظرته. وهو ذلك القياس، كأنَّه ينظر إلى الوقت الذي يأتي فيه. قال:‏
فإنّكُما إن تَنْظُرَانِيَ ليلةً *** من الدَّهر ينفَعْني لدى أمِّ جُندَبِ(2)‏
ومن باب المجاز والاتِّساع قولُهم: نظَرَتِ الأرضُ: أرَتْ نَباتَها(3). وهذا هو [القياس. و] يقولون: نَظَرَت بعَينٍ. ومنه نَظَرَ الدهرُ إلى بني فلانٍ فأهلكَهم. [و] هذا نظيرُ هذا، من هذا القياس؛ أي إنَّه إذا نُظِرَ إليه وإلى نَظِيرِهِ كانا سواءً. وبه نَظْرَةٌ، أي شُحوب، كأنَّه شيءٌ نُظِرَ إليه فشَحَب لونُه. والله أعلمُ بالصَّواب.‏
القاموس المحيط:
النَّظَرِ.والنَّطْرون، بالفتح البَوْرَقُ الإِرْمَنِيُّ. والنِّيِطرُ، كَزِبْرِجٍ الدَّاهِيَةُ. والنُّطَّارُ، كرُمَّانٍ الخَيَالُ المَنْصُوبُ بَيْنَ الزَّرْعِ. وغَلِطَ الجوهريُّ في قولِهِ ناطِرُون ع بالشامِ، وإنما هو ماطِرُون بالميم.
نَظَرَهُ كنَصَرَهُ وسَمِعَهُ،إليه نَظَراً ومَنْظَراً ونَظَراناً ومَنْظَرَةً وتَنْظَاراً تَأمَّلَهُ بِعَيْنِهِ،كتَنَظَّرَهُ الأرضُ: أرَتِ العَينَ نَباتَها، لَهُمْ: رَثَى لَهُمْ، وأعانَهُمْ، بَيْنَهُمْ: حَكَمَ.والناظِرُ: العَيْنُ، أو النُّقْطَةُ السَّوْداءُ في العَيْنِ، أوِ البَصَرُ نَفْسُهُ، أو عِرْقٌ في الأَنْفِ، وفيه ماءُ البَصَرِ، وعَظْمٌ يَجْرِي من الجَبْهَةِ إلى الخَياشِيمِ. والنَّاظِرانِ: عِرْقانِ على حَرْفَي الأَنْفِ، يَسيلانِ من المُؤْقَيْنِ.وتَناظَرَتِ النَّخْلَتَانِ: نَظَرَتِ الأُنْثَى منْهُما إلى الفَحْلِ، فَلَمْ يَنْفَعْها تَلْقيحٌ حتى تُلْقَحَ منه. والمَنْظَرُ والمَنْظَرَةُ: مانَظَرْتَ إليه فَأعْجَبَكَ أوْ ساءَكَ. ومَنْظَرِيٌّ ومَنْظَرانِيٌّ: حَسَنُ المَنْظَرِ. ونَظُورٌ ونَظُورَةٌ وناظُورَةٌ ونَظيرَةٌ: سَيِّدٌ يُنْظَرُ إليه، لِلواحِدِ والجَمْعِ، والمُذَكَّرِ والمُؤَنَّثِ، أوْ قَدْ تُجْمَعُ النَّظيرَةُ والنَّظورَةُ على نَظائِرَ. وناظِرُ: قَلْعَةٌ بِخُوزِسْتانَ. وسَديدُ النَّاظِرِ: بَرِيءٌ من التُّهَمَةِ، يَنْظُرُ بِمِلْءِ عَيْنَيْهِ. وبَنُو نَظَرَى، كجَمَزَى وقد تُشدَّدُ الظاءُ: أهْلُ النَّظَرِ إلى النساءِ، والتَّغَزُّلِ بِهِنَّ.والنَّظَرُ، محرَّكةً: الفِكْرُ في الشيءِ تُقَدِّرُهُ وتَقِيسُهُ، والانْتِظارُ، والقَوْمُ المُتَجاورُونَ، والتَّكَهُّنُ، والحُكْمُ بَيْنَ القَوْمِ، والإِعانَةُ، والفِعْلُ كنَصَرَ. والنَّظُورُ: من لا يُغْفِلُ النَّظَرَ إلى مَنْ أهَمَّهُ. والمَناظِرُ: أشْرافُ الأرضِ، وقَلْعَة،وع قُرْبَ عُرْضَ، وع قُرْبَ هِيتَ.وتَناظَرَا: تَقَابَلاَ.والنَّاظُورُ والنَّاظِرُ: النَّاطورُ. وابنُ النَّاظورِ: في ن ط ر. وانْظُرْني، أي: اصْغَ إلَيَّ.ونَظَرَهُ وانْتَظَرَهُ وتَنَظَّرَهُ: تَأنَّى عليه.والنَّظِرَةُ، كفَرِحةٍ: التأخيرُ في الأمرِ. والتَّنَظُّرُ: تَوَقُّعُ ما تَنْتَظِرُهُ. ونَظَرَهُ: باعَهُ بنَظِرَةٍ. واسْتَنْظَرَهُ: طَلَبَها منه. وأنْظَرَهُ: أخَّرَهُ. والتَّناظُرُ: التَّراوُضُ في الأمرِ.والنَّظيرُ والمُناظِرُ: المِثْلُ، كالنِّظْرِ، بالكسر ج: نُظَراءُ. والنَّظْرَةُ: العَيْبُ، والهَيْئَةُ، وسُوءُ الهَيْئَةِ، والشُّحُوبُ، والغَشْيَةُ، أو الطائفُ من الجِنِّ، وقد نُظِرَ كعُنِيَ، والرَّحْمَةُ. ومَنْظُورُ ابنُ حَبَّةَ: راجِزٌ، وحَبَّةُ أُمُّهُ، وأبوهُ مَرْثَدٌ، وابنُ سَيَّارٍ: رجلٌ م.وناظِرَةُ: جبلٌ، أو ماءٌ لبني عَبْسٍ، أو ع ونَواظِرُ: آكامٌ بأرضِ باهِلَةَ. والمَنْظُورَةُ: المَعِيبَةُ، والداهِيَةُ. وفرسٌ نَظَّارٌ، كشَدَّادٍ: شَهْمٌ، حَديدُ الفُؤادِ، طامِحُ الطَّرْفِ.وبنُو النَّظَّارِ: قَومٌ من عُكْلٍ، منها الإِبِل النَّظَّارِيَّةُ. أو النَّظَّارُ: فَحْلٌ من فُحُولِ الإِبِلِ. والنَّظَّارَةُ: القومُ يَنْظُرونَ إلى الشيءِ، كالمَنْظَرَةِ، وبالتخفيف: بمعنَى التَّنَزُّهِ لَحْنٌ يَسْتَعْمِلُهُ بعضُ الفُقَهاءِ. وكقَطامِ، أي: انْتَظِرْ.والمِنْظارُ: المِرْآةُ. والنَّظائرُ: الأفاضِلُ، والأماثِلُ.
والنَّظُورَةُ والنَّظِيرَةُ: الطَّلِيعَةُ. ونَاظَرَهُ: صارَ نَظِيراً له، فلاناً بفُلانٍ: جَعَلَهُ نَظيرَهُ، ومنه قولُ الزُّهْرِيِّ: لا تُناظِرْ بِكتابِ اللهِ، ولا بِكلامِ رسولِ اللهِ، صلى الله عليه وسلم، أي: لا تَجْعَل شيئاً نَظيراً لهما، أو مَعْناهُ لا تَجْعَلْهُما مَثَلاً لشيءٍ لِغَرَضٍ، كقولِ القائِلِ: جِئْتَ على قَدَرٍ يا موسى، لِمُسَمًّى بموسى جاءَ في وقتٍ مطلوبٍ. وما كان هذا نَظيراً لهذا. ولقدْ أُنْظِرَ به.وعَدَدْتُ إِبلَهُمْ نَظَائرَ، أي: مَثْنَى مَثنى.والنِّظارُ، ككِتابٍ: الفِراسَةُ. وامرأةٌ سُمْعُنَّةٌ نُظْرُنَّةٌ، بضم أولِهِما وثالِثِهما وبكسر أوَّلِهِما وفتح ثالِثِهما وبكسر أوَّلِهِما وثالِثهما: إذا تَسَمَّعَتْ، أو تَنَظَّرَتْ فلم تَرَ شيئاً، تَظَنَّتْهُ تَظَنِّياً. وأَنْظُورُ في قولِهِ:
وإنَّني حَيْثُما يَثْنِي الهَوَى بَصَرِي ... من حَيْثُما سَلَكوا أدْنُو فأَنْظُورُ
لُغَةٌ في أنْظُرُ لبعضِ العربِ.
تاج العروس:
نظر
نَظَرَه كَنَصَره وسَمِعَه هكذا في الأصول المُصحَّحة ووُجِد في النسخة التي شرح عليها شيخُنا : كَضَرَبه بدل : كَنَصَره فأقام النَّكيرَ على المُصنِّف وقال : هذا لا يُعرَف في شيءٍ من الدواوين ولا رواه أحدٌ من الرَّاوين بل المعروف نَظَرَ كَكَتَب وهو الذي مُلئَ به القرآن وكلامُ العرب . ولو عَلِمَ شيخُنا أنّ نسخته محرّفة لم يَحْتَج إلى إيراد ما ذكره . وفي المحكم : نَظَرَه يَنْظُره نَظَرَ إليه نَظَرَاً محرّكةً قال الليث : ويجوز تخفيف المصدر تَحْمِله على لفْظ العامّة من المصادر ومَنْظَراً كَمَقْعَد ونَظَرَاناً بالتحريك ومَنْظَرةً بفتح الأوّل والثالث وتَنْظَاراً بالفتح . قال الحُطَيْئة :
فمالَكَ غَيْرُ تَنْظَارٍ إليها ... كما نَظَرَ اليَتيمُ إلى الوصيِّ
: تأمَّله بعَيْنِه هكذا فسَّره الجَوْهَرِيّ . وفي البَصائر : والنظر أيضاً تَقليبُ البَصيرةِ لإدراكِ الشيءِ ورُؤيتِه وقد يُراد به التَّأَمُّل والفَحْص وقد يُراد به المعرفةُ الحاصلةُ بعد الفحْص . وقَوْلُهُ تَعالى : " انْظُروا ماذا في السَّماوات " أي تأمّلوا . واستعمال النَّظَر في البَصَر أكثرُ استعمالاً عند العامّة وفي البصيرة أكثر عند الخاصّة . ويقال : نَظَرْتُ إلى كذا إذا مَدَدْتَ طَرْفَكَ إليه رَأَيْتَه أو لم تَرَهْ ونَظَرْتُ إذا رأيته وتَدَبَّرْته ونظرْتُ في كذا : تأمَّلته كَتَنَظَّره وانْتَظَره كذلك كما سيأتي . نَظَرَتِ الأرضُ : أَرَتِ العينَ نباتَها نقله الصَّاغانِيّ وهو مجاز . وفي الأساس : نَظَرَتِ الأرضُ بعَيْن وبعَيْنَيْن : ظَهَرَ نباتُها . نَظَرَ لهم : أي رَثَىَ لهم وأعانهم نقله الصَّاغانِيّ وهو مجاز . نَظَرَ بَيْنَهم أي حَكَمَ . والنَّاظِرُ : العَيْنُ نَفْسُها أو هو النُّقطةُ السوداءُ الصافية التي في وَسط سَواد العين وبها يَرى النَّاظِرُ ما يُرى أو البصرُ نَفْسُه وقيل : النّاظِرُ في العين كالمِرآة التي إذا استقبلْتَها أبصرتَ فيها شَخْصَك أو عِرْقٌ في الأنفِ وفيه ماءُ البصر قاله ابنُ سِيدَه قيل : النّاظر : عَظْمٌ يَجْرِي من الجبهةِ إلى الخياشيم نقله الصَّاغانِيّ . والنّاظِران : عِرْقانِ على حَرْفَيْ الأنفِ يسيلان من المُؤْقَيْن وقيل : هما عِرْقان في العين يَسقيان الأنفَ وقيل : هما عِرْقان في مَجْرَى الدمعِ على الأنفِ من جانِبَيْه وهو قول أبي زيد . وقال ابن السِّكِّيت : هما عِرْقان مُكْتَنِفا الأنف وأنشد لجَرير :
وأشْفي من تَخَلُّجِ كلّ جِنٍّ ... وأكْوي النَّاظِرَيْنِ من الخُنانِ وقال آخر :
ولقد قطعت نواظر أو جمعتها ... ممن تعرض لي من الشعراء وقال آخر :
قليلةُ لَحْمِ النَّاظِرَيْنِ يَزينُها ... شبابٌ ومَخفوضٌ من العيشِ باردُ
وصفَ محبوبته بأسالةِ الخدِّ وقِلّةِ لحمه وهو المُستَحَب . منَ المَجاز : تَناظَرَت النَّخلتان إذا نَظَرَتِ الأنثى منهما إلى الفحل . وفي بعض النسخ : إلى الفُحَّال فلم يَنْفَعها تَلقيحٌ حتى تُلقَح منه . قال ابنُ سِيدَه : حكى ذلك أبو حنيفة . والمَنْظَرُ والمَنْظَرَةُ : ما نَظَرْتَ إليه فَأَعْجبَك أو ساءَك . وفي التهذيب : المَنْظَرَة : مَنْظَرُ الرجل إذا نَظَرْتَ إليه فأعجبكَ . وامرأةٌ حَسَنَةُ المَنْظَر والمَنْظَرة . ويقال : إنّه لذو مَنْظَرةٍ بلا مَخْبَرة . ويقال : مَنْظَرُهُ خيرٌ من مَخْبَرِه . رجلٌ مَنْظَرِيٌّ وَمَنْظَرانِيٌّ الأخيرة على غَيْرِ قياس : حَسَنُ المنْظَر . ورجلٌ مَنْظَرانِيٌّ مَخْبَرانِيٌّ . ويقال : إنّ فلاناً لفي مَنْظَرٍ ومُستَمَع وفي رِيٍّ ومَشْبَع أي فيما أحبَّ النظرَ إليه والاستماع . منَ المَجاز : رجلٌ نَظورٌ كصبور ونَظورةٌ بزيادة الهاء وناظُورَة ونَظِيرَةٌ الأخيرة كسَفينة : سَيِّدٌ يُنظَر إليه للواحد والجمع والمُذَكَّر والمؤنَّث . قال الفَرَّاء : يقال : فلانٌ نَظورَةُ قَوْمِه ونَظيرَةُ قومه وهو الذي يَنْظُر إليه قَوْمُه فيمْتَثِلون ما امْتثله وكذلك : هو طَريقتهم بهذا المعنى . أو قد تُجمَع النَّظِيرَة والنَّظورةُ على نَظائر . وناظِرُ : قلعةٌ بخُوزِسْتان نقله الصَّاغانِيّ . منَ المَجاز : رجلٌ سَديدُ الناظِر أي بريءٌ من التُّهَمَة يَنْظُر بملءِ عَيْنَيْه . وفي الأساس : بريءُ الساحةِ ممّا قُذِفَ به . وبنو نَظَرَى كَجَمَزى وقد تُشَدّد الظاءُ : أهلُ النَّظَرِ إلى النِّساء والتَّغَزُّلِ بهنّ ومنه قولُ الأعرابِيّة لبَعْلِها : مُرَّ بي على بَني نَظَرَى ولا تَمُرَّ بي على بناتِ نَقَرَى أي مُرّ بي على الرِّجال الذين ينظرون إليّ فأُعجِبُهم وأَروقُهم ولا تَمُرَّ بي على النساء اللائي يَنْظُرنَني فيَعِبْنَني حَسَدَاً ويُنَقِّرْنَ عن عيوبِ مَن مرَّ بهنّ . حكاه ابن السِّكِّيت . والنَّظَرُ محرَّكة : الفِكْرُ في الشيءِ تُقَدِّرُه وتَقيسُه وهو مجاز . النَّظَر : الانْتِظار يقال : نَظَرْتُ فلاناً وانْتَظَرْته بمعنىً واحدٍ فإذا قلت انْتَظَرْتُ فلم يُجاوِزْك فِعلُك فمعناه : وَقَفْتُ وتمَهَّلْت ومنه قَوْلُهُ تَعالى : " انْظُرونا نَقْتَبِسْ من نورِكُم " وفي حديث أنس : " نَظَرْنا النبيَّ صلّى الله عليه وسلَّم ذاتَ ليلةٍ حتى كان شَطْرُ الليل " . يقال : نَظَرْتُه وانْتَظَرْتُه إذا ارْتَقَبْتَ حُضوره . وقَوْلُهُ تَعالى : " وجوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضرةٌ إلى ربِّها ناظِرَة " أي مُنْتظِرة . وقال الأَزْهَرِيّ : وهذا خطأ لأن العرب لا تقول نَظرْت إلى الشيءِ بمعنى انْتَظَرْته إنما تقول نَطَرْتُ فلاناً أي انتظرتُه ومنه قولُ الحُطَيْئة :
وقد نَظَرْتُكُمْ أَبْنَاءَ صادِرَةٍ ... للوِرْدِ طالَ بها حَوْزِي وتَنْساسي وإذا قلتَ : نَظَرْتُ إليه لم يكن إلاّ بالعين وإذا قلتَ : نَظَرْتُ في الأمرِ احتمل أن يكون تَفَكُّراً وتدَبُّراً بالقلب . منَ المَجاز : النَّظَر : هم الحَيُّ المُتَجاورون يَنْظُر بَعْضُهم لبعْض . يقال : حَيٌّ حِلالٌ ونَظَرٌ . النَّظَر : التَّكَهُّن ومنه الحديث : " أن عَبْد الله بن عبد المُطلِب مرّ بامرأة كانت تَنْظُر وتعْتاف فَدَعَته إلى أن يَسْتَبْضِعَ منها وله مائةٌ من الإبل " تَنْظُر أي تتَكَهَّن وهو نَظرٌ بفِراسة وعِلم واسمها كاظِمَةُ بنتُ مُرٍّ وكانت مُتَهَوِّدَةً وقيل : هي أختُ وَرَقَةَ بنِ نَوْفَل . النَّظَر : الحُكْمُ بين القومِ . النَّظَر : الإعانة ويُعَدَّى باللام وهذان قد ذكرهما المُصنِّف آنِفاً والفِعلُ في الكلّ كَنَصَر فإنّه قال : ولهم : أعانَهم وبينَهُم : حَكَمَ فهو تكرار كما لا يخفى . منَ المَجاز : النَّظور كصَبور : من لا يُغفِلُ النَّظَر إلى من أهَمَّه وفي اللسان : إلى ما أَهَمَّه . وفي الأساس : من لا يَغْفَل عن النَّظَر فيما أَهمَّه . والمَناظِر : أشرافُ الأرض لأنّه يُنظَر منها . المَناظِر : ع في البَرِّيَّة الشاميّة قربَ عُرْضَ . وأيضاً : ع قربَ هيت . قال عَديّ بن الرقاع :
وَثَوَى القيام على الصوى وتَذاكرا ... ماءَ المَناظِرِ قُلْبها وأَضاها
وتَناظَرا : تَقابلا ومنه تَناظَرَتِ الداران ودورُهم تَتَنَاظر . والناظورُ والنّاظِرُ : النّاطور بالطاء وهي نبَطِيّة . وابْنُ النّاظور مرَّ ذِكرُه في نطر وانْظُرْني أي اصْغَ إليَّ ومنه قَوْلُهُ عزَّ وجلَّ : " وقولوا انْظُرْنا واسْمَعوا " وَنَظَره وانْتَظَره وتَنَظَّرَه : تَأَنَّى عليه قال عروة بن الورد :
إذا بَعُدوا لا يَأْمَنون اقْتِرابَه ... تَشَوُّفَ أَهْلِ الغائبِ المُتَنَظَّرِ والنَّظِرَة كفَرِحَة : التأخيرُ في الأمر قال اللهُ تعالى : " فنَظِرَةٌ إلى مَيْسَرَة " وقرأ بعضُهم : " فناظِرَةٌ إلى ميسرة " كقوله عز وجل : " لَيْسَ لوَقْعَتِها كاذِبَة " أي تكذيب . وقال الليثُ : يقال : اشتريتُه منه بنَظِرَةٍ وإنْظارٍ . والتنظر : تَوَقُّع الشيء . وقال ابنُ سِيدَه : هو تَوَقُّع ما تَنْتَظِرُه . وَنَظَره نَظْرَاً : باعَه بنَظِرَةٍ وإمْهال واسْتَنْظَرَه : طَلَبَها أي النَّظِرَة منه واسْتَمْهَلَه . وأَنْظَره : أخَّره قال اللهُ تعالى : " فال أَنْظِرني إلى يَوْمِ يُبعَثون " أي أخِّرني . ويقال : بِعتُ فلاناً فَأَنْظَرْتُه أي أَمْهَلته والاسمُ النَّظِرَة وفي الحديث : " كنتُ أُبايعُ الناسَ فكنتُ أُنظِرُ المُعسِر " أي أُمهله . والتَّناظُر : التَّرواُض في الأمر . ونَظيرُك : الذي يُراوِضُك وتُناظِرُه . منَ المَجاز : النَّظير كأمير والمُناظِر : المِثْل والشَّبيه في كلِّ شيءٍ يقال : فلانٌ نظيرُكَ أي مِثلك لأنّه إذا نَظَرَ إليهما النّاظرُ رآهما سواءً كالنِّظْر بالكسر حكاه أبو عبيدة مثل النِّد والنَّديد وأنشد لعبْد يغوثَ بن وَقَّاصٍ الحارثيّ :
ألا هل أتى نِظْري مُلَيْكةَ أنَّني ... أنا الليثُ مَعْدِيَّاً عليه وعادِيَا
وقد كنتُ نَحَّارَ الجَزورِ ومُعمِلَ ال ... مَطِيِّ وأمْضي حيثُ لا حَيَّ ماضِيا ج نُظَراء وهي نَظيرُتها وهنَّ نَظائر كما في الأساس . والنَّظْرَة بالفتح : العَيْب . يقال : رجلٌ فيه نَظْرَةٌ أي عَيْب ومَنْظُور مَعْيُوبٌ . النَّظْرَة : الهَيْبَة عن ابْن الأَعْرابِيّ . النَّظْرَة : سوءُ الهَيْئة . وقال أبو عمرو : النَّظْرَة : الشُّنْعة والقُبْح . يقال : إنّ في هذه الجاريةِ لَنَظْرَةً إذا كانت قبيحةً . النَّظْرة : الشُّحوب وأنشد الرِّياشيُّ :
لَقَدْ رابَني أنَّ ابنَ جَعْدَةَ بادِنٌ ... وفي جسمِ لَيْلَى نَظْرَةٌ وشُحوبُ النَّظْرَة : الغَشْيَة أو الطائفُ من الجِنِّ وقد نُظِرَ كعُنِيَ فهو منظرٌ : أصابتْه غَشْيَةٌ أو عَيْنٌ وفي الحديث أن النبيَّ صلّى الله عليه وسلَّم رأى جاريةً فقال : " إنَّ بها نَظْرَةً فاسْتَرْقُوا لها " . قيل : معناه إنّ بها إصابةَ عَيْنٍ من نَظَرِ الجِنّ إليها وكذلك بها سَفْعَة . النَّظْرَة : الرحمة عن ابْن الأَعْرابِيّ وهو مجاز . وفي البصائر : وَنَظَرُ اللهِ إلى عبادهِ هو إحسانُه إليهم وإفاضة نِعَمِه عليهم قال اللهُ تعالى : " ولا يَنْظُرُ إليهم يَوْمَ القِيامة " وفي الصّحيحين : " ثلاثةٌ لا يُكَلِّمْهم الله ولا يَنْظُرُ إليهم : شيخٌ زانٍ وملِكٌ كَذَّابٌ وعائِلٌ مُتَكَبِّر " . وفي النهاية لابن الأثير أنّ النَّظَرَ هنا الاخْتيار والرحمةُ والعطف ؛ لأنّ النَّظَرَ في الشاهد دليلُ المحبّة وترْكُ النَّظَرِ دليلُ البُغْضِ والكَراهة . ومَنْظُورُ بنُ حَبَّةَ أبو سِعْرٍ راجزٌ وقد تقدّم ذِكرُه في سعر أيضاً وحَبَّةُ : اسم أمِّه وأبوه مَرْثَد والذي في اللسان أنّ مَنْظُوراً اسمُ جِنّيٍّ وحَبَّةَ اسمُ امرأة عَلِقَها هذا الجِنِّيّ فكانت تُطَبِّبُ بما يُعلِّمها وفيهما يقول الشاعر :
وَلَوْ أنَّ مَنْظُوراً وحَبَّةَ أَسْلَما ... لنَزْعِ القَذى لمْ يُبْرِئا لي قَذاكُما وقد تقدّم ذلك في حبب أيضاً . مَنْظُور بنُ سَيَّار : رجلٌ م أي معروف . قلت : وهو مَنْظُورُ بن زَبَّان بن سَيَّار بن العُشَراء من بني فَزارة وقد ذكر في عشر . وناظِرَةُ : جبلٌ أو ماءٌ لبني عَبْس بأعلى الشَّقيق أو ع قاله ابنُ دُرَيْد وقيل : ناظِرَة وشَرْجٌ : ماءان لعَبْس قال الأعشى :
شاقَتْكَ مِن أَظْعَانِ لَيْ ... لى يَوْمَ ناظِرَةٍ بَواكِرْ وقال جرير :
أَمَنْزِلَتَيْ سَلْمَى بناظِرَةَ اسْلَما ... وما راجَعَ العِرْفانَ إلاّ تَوَهُّما
كأنَّ رسومُ الدَّارِ ريشُ حَمامَةٍ ... مَحاها البِلى واسْتَعْجَمَتْ أنْ تَكَلَّما ونَواظِر : آكامٌ بأرض باهِلَة . قال ابنُ أحمرَ الباهليّ :
وصَدَّتْ عنْ نَواظِرَ واسْتَعَنَّتْ ... قَتاماً هاجَ صَيْفيَّاً وآلا والمَنْظورَة من النساء : المَعيبة بها نَظْرَةٌ أي عَيْب المَنْظورة : الدَّاهيَة نقله الصَّاغانِيّ . منَ المَجاز : فرَسٌ نَظَّارٌ كشَدَّاد : شَهْمٌ حَديدُ الفؤادِ طامِحُ الطَّرْفِ قال :
مُحَجَّلٌ لاح له حمارُ ... نابي المَعَدَّيْنِ وأي نَظَّارُ وبَنو النَّظَّار : قومٌ من عُكْل وهم بنو تَيْم وعَديٍّ وثوْر بني عَبْد مَناة بن أُدّ بن طابِخَة حَضَنَتْهم أَمَةٌ لهم يقال لها عُكْلٌ فَغَلَبتْ عليهم . وسيأتي في مَوْضِعه منها الإبلُ النَّظَّاريَّة قال الراجز :
" يَتْبَعْنَ نَظَّاريّةً سَعُوما السَّعْم : ضَرْب من سَيْرِ الإبل أو النَّظَّار : فَحْلٌ من فحولِ الإبل في اللسان : من فُحولِ العرب . قال الراجز :
" يَتْبَعْنَ نَظَّاريّةً لم تُهجَمِ أي ناقةً نَجيبةً من نِتاجِ النَّظَّار وقال جريرٌ :
" والأَرْحَبِيّ وجَدُّها النَّظَّارُ ولم تُهجَم : لم تُحلَب . والنَّظَّارَة : القومُ يَنْظُرون إلى الشيءِ كالمَنْظَرَة يقولون : خَرَجْت مع النَّظَارَة . النَّظَارة بالتخفيف بمعنى التَّنَزُّه لَحْنٌ يستعمله بعضُ الفقهاءِ في كتبهم والصواب فيه التشديد . يقال : نَظَارِ كقَطام أي انْتَظِر اسمٌ وُضِع موضعَ الأمر . والمِنْظار بالكسر : المِرآةُ يُرى فيها الوجه ويُطلَق أيضاً على ما يُرى منه البعيدُ قريباً والعامّة تُسمِّيه النَّظَّارة . والنَّظائِر : الأفاضِل والأماثِلُ لاشتِباه بَعْضِهم ببعض في الأخلاق والأفعال والأقوال . والنَّظيرَة والنَّظُورة : الطَّليعة نقله الصَّاغانِيّ ويُجمَعان على نَظائِر . وناظَرَهُ : صارَ نَظيراً له في المُخاطَبة . ناظَرَ فلاناً بفلان : جَعَلَه نَظيرَه ومنه قَوْل الزُهْرِيّ محمد بن شهاب : لا تُناظِرْ بكتاب الله ولا بكلام رسول الله صلّى الله تعالى عليه وسلَّم وفي رواية ولا بسُنَّةِ رسول الله صلّى الله عليه وسلَّم . قال أبو عُبَيْد : أي لا تَجْعَل شيئاً نَظيراً لهما فَتَدعْهما وتأخذ به يقول : لا تَتَّبِع قَوْلَ قائلٍ مَن كان وَتَدَعهما له . وفي الأساس : أي لا تُقابِل به ولا تجعلْ مثْلاً له قال أبو عُبَيْد : أو معناه لا تَجْعَلهما مَثَلاً لشيءٍ لغَرَض هكذا في سائر النسخ والصواب : لشيْءٍ يَعْرِض وهو مِثلُ قَوْلِ إبراهيم النَّخَعيّ : كانوا يكرهون أن يذكروا الآيةَ عند الشيء يَعْرِض من أمر الدنيا كقول القائل للرجل : " جِئتَ على قَدَرٍ يا موسى " لمُسَمّىً بموسى إذا جاء في وقتٍ مَطْلُوب الذي يريد صاحبُه هذا وما أشبهه من الكلام مما يَتَمَثَّل به الجَهَلَةُ من أمور الدنيا وفي ذلك ابتذالٌ وامْتهانٌ قال الأَزْهَرِيّ : والأول أَشْبَه . منَ المَجاز : يقال : ما كان هذا نَظيراً لهذا ولقد أُنْظِرَ به كما يقال : ما كان خَطيراً وقد أُخطِر به . قال الأصمعيّ : عَدَدْتُ إبلَهم نَظائِرَ أي مَثْنَى مَثْنَى وعَدَدْتُها جَمَاراً إذا عَدَدْتَها وأنت تَنْظُر إلى جماعتها . والنِّظَار ككِتاب : الفِرَاسة ومنه قولُ عديٍّ : لم تُخطئْ نِظارَتي أي فِراستي . وامرأةٌ سُمْعُنَّةٌ نُظْرُنَّة بضم أوّلهما وثالثهما وبكسرِ أوَّلهما وفتح ثالثهما وبكسر أولهما وثالثهما كلاهما بالتخفيف حكاهما يعقوب وَحْدَه . قال : وهي التي إذا تَسَمَّعتْ أو تَنَظَّرتْ فلم ترَ شيئاً تَظَنَّتْهُ تَظَنِّيَاً . وأَنْظُورُ في قوله أي الشاعر :
اللهُ يعلمُ أنّا في تَقَلُّبنا ... يومَ الفراقَ إلى إخواننا صُورُ
وأنّني حَيْثُ ما يَثْنِي الهوى بَصَري ... من حيثُما سلَكوا أَدْنُو فأَنْظُورُ لغةٌ في أَنْظُر لبعض العرب كذا نقله الصَّاغانِيّ عن ابن دُرَيْد في التكملة ونصُّه :
" حتى كأنَّ الهوى من حَيْثُ أَنْظُورُ
والذي صرّح به اللَّبْلي في بغية الآمال أنّ زيادة الواو هنا حدثتْ من إشباع الضّمّة وذكر له نَظائر . ومِمّا يُسْتَدْرَك عليه : يقولون : دورُ آلِ فلان تَنْظُر إلى دُورِ آلِ فلانٍ أي هي بإزائها ومُقابلة لها . وهو مجاز . ويقول القائل للمُؤمِّلِ يرجوه : إنّما نَنْظُر إلى الله ثم إليك أي إنما أتوقعُ فَضْلَ الله ثم فَضْلَك وهو مجاز . وتقول : عُيَيْنَتي نُوَيْظِرَةٌ إلى الله ثم إليكم . وهو مجاز . وأَنْظَر إنْظاراً : انْتَظَر قاله الزّجّاجُ في تفسير قَوْلُهُ تَعالى : " أَنْظِرونا نَقْتَبِسْ من نوركم " على قراءةِ من قرأ بالقَطْع قال : ومنه قولُ عمرو بن كلثوم :
أبا هندٍ فلا تَعْجَلْ عَلَيْنا ... وأَنْظِرْنا نُخَبِّرْكَ اليَقينا وقال الفرّاء : تقولُ العربُ أَنْظِرني أي انْتَظِرْني قليلاً . ويقول المتكلِّم لمَن يُعْجِلُه أَنْظِرْني أَبْتَلِع رِيقي أي أَمْهِلْني . والمُناظَرَة : أن تُناظِرَ أخاكَ في أمرٍ إذا نظرتما فيه معاً كيف تَأْتِيانِه . وهو مجاز . والمُناظَرَة : المُباحَثةُ والمُباراة في النَّظَر واستِحْضارُ كلِّ ما يراه ببَصيرتِه . والنَّظَر : البحثُ وهو أعمُّ من القياس لأن كلّ قياس نَظَرٌ وليس كلّ نَظَرٍ قياس . كذا في البصائر . ويقال : إنّ فلاناً لفي مَنْظَرٍ ومُستَمَع أي فيما أحَبَّ النَّظَرَ إليه والاستِماع . وهو مجاز . ويقال : لقد كنتَ عن هذا المَقامِ بَمَنْظَرٍ أي بمعْزِل فيما أَحْبَبْت . قال أبو زُبَيْدٍ يُخاطبُ غلاماً قد أَبَقَ فقُتل :
قد كُنتَ في مَنْظَرٍ ومُستَمَعٍ ... عن نَصْرِ بَهْرَاءَ غَيْرَ ذي فَرَسِ والنَّظْرَة بالفتح : اللَّمْحة بالعَجَلة ومنه الحديث : " لا تُتبِع النَّظْرَةَ النَّظْرَةَ فإنّ لكَ الأولى وليستْ لك الآخرةُ " وقال بعضُ الحكماء من لم تَعْمَل نَظْرَتُه لم يعملْ لسانه . معناه : أن النَّظْرَة إذا خرجت بإنكارِ القلب عَمِلَتْ في القلب وإذا خَرَجَتْ بإنكار العين دونَ القلبِ لم تَعْمَل أي من لم يَرْتَدِع بالنَّظَرِ إليه من ذَنْبٍ أَذْنَبَه لم يَرْتَدِع بالقول . وقال الجَوْهَرِيّ وغيرُه : وَنَظَر الدهرُ إلى بني فلانٍ فأهلَكَهم قال ابنُ سِيدَه : هو على المثل قال : ولستُ منه على ثقة . والمَنْظَرَة : مَوْضِعُ الرَّبِيئة ويكون في رأسِ جبلٍ فيه رَقيبٌ يَنْظُر العدوَّ ويحرُسُه . وقال الجَوْهَرِيّ : المَنْظَرَة : المَرْقَبَة . قلتُ : وإطلاقُها على مَوْضِعٍ من البيت يكون مُستَقِلاًّ عامِّيٌّ . والمَنْظَرَة : قريةٌ بمصر . وَنَظَرَ إليك الجبلُ : قابَلَك . وإذا أخذْتَ في طريقِ كذا فَنَظَر إليكَ الجبلُ فخُذْ عن يمينه أو يساره . وهو مجاز . وقَوْلُهُ تَعالى : " وتَراهُم يَنْظُرونَ إليكَ وهم لا يُبصِرون " ذهبَ أبو عُبَيْد إلى أنّه أراد الأصنامَ أي تُقابلُك وليس هنالِك نَظَرٌ لكنْ لمّا كان النَّظَرُ لا يكون إلا بمقابلةٍ حِسُنَ . وقال : " وَتَرَاهُم " وإن كانت لا تَعْقِل لأنهم يضعونها مَوْضِع من يَعْقِل . يقال : هو يَنْظُر حَوْلَه إذا كان يُكثِر النَّظَر . ورجلٌ مَنْظُورٌ : مَعِينٌ . وسيِّدٌ مَنْظُورٌ : يُرجى فَضْلُه وترمُقُه الأبصار وهذا مجاز . وفي الحديث : " مَن ابْتاعَ مُصَرَّاةً فهو بخَيْرِ النَّظَرَيْنِ " أي خَيْرِ الأمْرَيْن له إمْساكُ المَبيع أو ردّه أيُّهما كان خيراً له واختاره فَعَلَه . وأَنْظَرَ الرجلُ : باع منه الشيءَ بنَظِرَة . ويقول أحدُ الرجُلَيْن لصاحبه : بَيْعٌ . فيقول : نِظْرٌ . بالكسر أي أَنْظِرْني حتى أشتري منك . وتَنَظَّرْه : انتَظِرْه في مُهلةٍ . وجيشٌ يُناظِرُ ألفاً أي يُقاربه وهو مجاز . ونَظائرُ القرآن : سُوَرُ المُفَصَّل سُمِّيت لاشتِباه بَعْضِها بعضاً في الطُّول . والنَّاظِرُ : الأمينُ الذي يَبْعَثه السلطانُ إلى جماعةٍ قريةٍ ليَسْتَبْرئ أَمْرَهم . وبيننا نَظَرٌ أي قَدْرُ نَظَرٍ في القُرب . وهو مجاز . وفي الحديث في صفة الكَبْش : " ويَنْظُر في سَواد " أي أَسْوَد ما يلي العينَ منه وقيل أراد سَوادَ الحَدقةِ . قال كُثَيِّر :
وعن نَجْلاءَ تَدْمَعُ في بَياضٍ ... إذا دَمَعَتْ وتَنْظُرُ في سَوادِ
يريد أن خَدَّها أَبْيَضُ وَحَدَقتها سَوداء . ويقال : انْظُرْ لي فلاناً أي اطْلُبْه لي وهو مجاز . وَنَظَرْتُ الشيءَ : حَفِظْتُه عن ابن القَطَّاع . وضَربْناهم بنَظَرٍ ومِن نَظَرٍ : أي أَبْصَرْناهم وهو مجاز . والنَّظَر : الاعتِبار . قال شَيْخُنا : وهو مُرادُ المُتكلِّمين عند الإطْلاق . وَنَظَرُ بن عبد الله أميرُ الحاجّ روى ابن السَّمْعانيّ عنه عن ابنِ البَطِر . والنَّظَّارُ بن هاشم الشاعر من بني حَذْلَم . والعلاءُ بن محمد بن مَنْظُور من بني نَصْر بن قُعَيْن وَلِيَ شُرْطَة الكُوفة . وَمَنْظَرَةُ الرَّياحنيِّين ببغداد استَحْدَثها المُستَظْهِر بالله العبّاسيُّ وكان بناها سنة 507 . ومَنْظُور بن رَواحة : شاعرٌ وجدُّه خَنْثَرُ بنُ الأَضْبَط الكلابيّ مشهور

##### Türkçe

نظر
**نَظَرَ - يَنْظُرُ** (geçişsiz) - **نَظْرَة** - **نَاظِر** - **نَاظِرَة** - **ناظِرين**
**نَظَرَ - يَنْظُرُ** (geçişsiz) + varlık + varlığa + veya düşünceye: çevreden görme için dış gözün dikkatini yöneltir; yahut düşünce ve hafızadan görme için iç gözün (kalbin) dikkatini yöneltir: ve lafız, görme gerçekleşsin ya da gerçekleşmesin, sırf bakışı yöneltmeye ve onu istemeye delalet eder
**نَظَرَ - يَنْظُرُ** + varlık + varlığa: onu görmeye ve görsel olarak idrak etmeye güç yetirebilmesi için, görme organı olan gözü varlığa doğru yöneltir
﴿**نظر بعضهم إلى بعض**﴾
**نَظَرَ - يَنْظُرُ** + varlık + varlığa veya şeye + istifham alametleri **كيف**، **ماذا**، **ممَّ**، **هل**: dış gözüyle bakar; iç gözünün (kalbin) katılımıyla; bu da tefekkür içindir
﴿**فانظر إلى آثار رحمة الله كيف يحي الأرض بعد موتها**﴾
**نَظَرَ - يَنْظُرُ** + varlık + bir varlığı veya bir işi: yalnız iç gözüyle, yani kalp gözü veya düşünce ile ona baktı: iç görme organı olan kalbi, fikir veya hafıza yahut hayale doğru yöneltir; bilgiyi veya fikri görmeye ve onu görsel olarak idrak etmeye, sonra onu anlamaya ve akletmeye, sonra da onun hakkında hüküm vermeye güç yetirebilmesi için
Bu tür bakış (kalp ile bakış) için, birtakım şekiller vardır; onlar şunlardır:
1. **نَظَرَ - يَنْظُرُ** + varlık + **كيف**
﴿**انظر كيف نصرف الآيات ثم هم يصدفون**﴾
2. **نَظَرَ - يَنْظُرُ** + varlık + **ما**، **ماذا**
﴿**قل انظروا ماذا في السماوات والأرض**﴾
﴿**يوم ينظر المرء ما قدمت يداه**﴾
﴿**اذهب بكتابي هذا فألقه إليهم ثم تول عنهم فانظر ماذا يرجعون(28)**﴾
3. **نَظَرَ - يَنْظُرُ** + varlık + **مم**
﴿**فلينظر الإنسان مم خلق**﴾
4. **نَظَرَ - يَنْظُرُ** + varlık + **هل**
﴿**فلينظر هل يذهبن كيده ما يغيظ**﴾
5. **نَظَرَ - يَنْظُرُ** + varlık + **أ َ**
﴿**قال سننظر أصدقت أم كنت من الكاذبين**﴾
6. **نَظَرَ - يَنْظُرُ** + varlık + **في**
﴿**أولم ينظروا في ملكوت السماوات والأرض**﴾
7. **نَظَرَ - يَنْظُرُ** + varlık + **أيُّ**
﴿**فلينظر أيها أزكى طعاما**﴾
**نَظْرَة**: “**فَعْلَة**” vezninde; **نَظَرَ - يَنْظُرُ**’dan bir defalık için mef’ûl manasında fiil ismi: belirli bir şeye bakış; belirli bir varlıktan; özel bir hâlde
**ناظِر**: “**نَظَرَ - يَنْظُرُ**”dan ve yine “**نَظِرَ - يَنْظُرُ**”dan müşebbehe sıfat olan ism-i fâil: çevreden dış bir şeye yahut hafıza ve düşünceden iç bir şeye bakan kimse
**نَاظِرة**: **نَاظِر**’in müennesi
**نَاظِرين**: **نَاظِر**’in çoğulu
Ve lafız, “farklı dereceleriyle sureti tanımada başarılı çaba içinde bakış ve rü’yet” lafızları grubuna mensuptur; onlar:
**بَصُرَ - يَبْصُرُ**، **رَأى - يَرَى**، **رَقَبَ - يَرْقُبُ**، **نَظَرَ - يَنْظُرُ** (geçişsiz)، **رَصَدَ - يَرْصُدُ**، **لَمَحَ - يَلْمَحُ**
Lafız bakımından ayırt eder:
**نَظَرَ - يَنْظُرُ** (geçişsiz) + varlık + varlığa + veya düşünceye: çevreden görme için dış gözün dikkatini yöneltir; yahut düşünce ve hafızadan görme için iç gözün (kalbin) dikkatini yöneltir
**نَظَرَ - يَنْظُرُ** (geçişli) + varlık + bir varlığı veya bir işi: onu bekler: varlık gelinceye yahut işin vakti gelinceye kadar kararında veya fiilinde gecikti
نظر - ينظر
نظر + إلى
1 - dış gözün dikkatini görmeye yöneltme manasında bakış; görme gerçekleşsin ya da gerçekleşmesin
1) basit tanıma amacıyla bir cisme veya varlığa bakış
**أنظر إليك**	﴿**ولما جاء موسى لميقاتنا وكلمه ربه قال رب أرني أنظر إليك قال لن تراني ولكن انظر إلى الجبل فإن استقر مكانه فسوف تراني فلما تجلى ربه للجبل جعله دكا وخر موسى صعقا فلما أفاق قال سبحانك تبت إليك وأنا أول المؤمنين(143)**﴾ A‘râf	﴿**إلى ربها ناظرة(23)**﴾ Kıyâme
2) bakana ait özel bir ruh hâline dair duygusal bir ifade ile birlikte, tanıma amacıyla bir cisme veya varlığa bakış
şuur ve keşif ile bakarlar ﴿**فإنما هي زجرة واحدة فإذا هم ينظرون(19)**﴾ Sâffât ﴿**ونفخ في الصور فصعق من في السماوات ومن في الأرض إلا من شاء الله ثم نفخ فيه أخرى فإذا هم قيام ينظرون(68)**﴾ Zümer
ikna ve rıza olmaksızın baktı	﴿**وإذا ما أنزلت سورة نظر بعضهم إلى بعض هل يراكم من أحد ثم انصرفوا صرف الله قلوبهم بأنهم قوم لا يفقهون(127)**﴾ Tevbe ﴿**إنه فكر وقدر(18)فقتل كيف قدر(19)ثم قتل كيف قدر(20)ثم نظر(21)ثم عبس وبسر(22)ثم أدبر واستكبر(23)فقال إن هذا إلا سحر يؤثر(24)**﴾ Müddessir
aldırışsızlık ve görmezden gelme ile baktı  	﴿**وإن تدعوهم إلى الهدى لا يسمعوا وتراهم ينظرون إليك وهم لا يبصرون(198)**﴾ A‘râf ﴿**ومنهم من ينظر إليك أفأنت تهدي العمي ولو كانوا لا يبصرون(43)**﴾ Yûnus
olan biteni anlamaksızın, donukluk ve şaşkınlıkla baktı  	﴿**فعتوا عن أمر ربهم فأخذتهم الصاعقة وهم ينظرون(44)**﴾ Zâriyât ﴿**وإذ قلتم ياموسى لن نؤمن لك حتى نرى الله جهرة فأخذتكم الصاعقة وأنتم تنظرون (55)**﴾ Bakara
fiilî idraki felce uğratan bir dehşetle baktı  	﴿**وإذ فرقنا بكم البحر فأنجيناكم وأغرقنا آل فرعون وأنتم تنظرون(50)**﴾ Bakara ﴿**فلولا إذا بلغت الحلقوم(83)وأنتم حينئذ تنظرون(84) ونحن أقرب إليه منكم ولكن لا تبصرون(85)فلولا إن كنتم غير مدينين(86) ترجعونها إن كنتم صادقين(87)**﴾ Vâkıa
korku ve gözetleme ile bakarlar  	﴿**ولقد كنتم تتمنون الموت من قبل أن تلقوه فقد رأيتموه وأنتم تنظرون(143)**﴾ Âl-i İmrân ﴿**يجادلونك في الحق بعد ما تبين كأنما يساقون إلى الموت وهم ينظرون(6)**﴾ Enfâl
yakın ölüm korkusuyla bakarlar	﴿**أشحة عليكم فإذا جاء الخوف رأيتهم ينظرون إليك تدور أعينهم كالذي يغشى عليه من الموت فإذا ذهب الخوف سلقوكم بألسنة حداد أشحة على الخير أولئك لم يؤمنوا فأحبط الله أعمالهم وكان ذلك على الله يسيرا(19)**﴾ Ahzâb ﴿**ويقول الذين آمنوا لولا نزلت سورة فإذا أنزلت سورة محكمة وذكر فيهاالقتال رأيت الذين في قلوبهم مرض ينظرون إليك نظر المغشي عليه من الموت فأولى لهم(20)**﴾ Muhammed
gizli bir taraftan zilletle baktı  	﴿**وتراهم يعرضون عليها خاشعين من الذل ينظرون من طرف خفي وقال الذين آمنوا إن الخاسرين الذين خسروا أنفسهم وأهليهم يوم القيامة ألا إن الظالمين في عذاب مقيم(45)**﴾ Şûrâ
sükûnet ve rahatlıkla baktı	﴿**على الأرائك ينظرون(23)**﴾ Mutaffifîn ﴿**على الأرائك ينظرون(35)**﴾ Mutaffifîn
ikram için bakış	﴿**إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا أولئك لا خلاق لهم في الآخرة ولا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم(77)**﴾ Âl-i İmrân
1) görünür olmayan bir iş için istidlâlî tanıma amacıyla bir cisme veya varlığa bakış
1 - yaratılışta ilâhî kudretin delillerini istinbat etmek için bakış
 ﴿**أولم ينظروا في ملكوت السماوات والأرض وما خلق الله من شيء وأن عسى أن يكون قد اقترب أجلهم فبأي حديث بعده يؤمنون(185)**﴾ A‘râf ﴿**أفلم ينظروا إلى السماء فوقهم كيف بنيناها وزيناها وما لها من فروج(6)**﴾ Kâf

﴿“Öyleyse insan yiyeceğine baksın(24)”﴾ Abese ﴿“Ve O, gökten su indiren O’dur; onunla her şeyin bitkisini çıkardık; ondan da yeşillik çıkardık; ondan üst üste binmiş tane çıkarırız; ve hurmadan, onun tomurcuğundan sarkık salkımlar; ve üzümlerden bahçeler; ve zeytin ve nar—benzeşen ve benzeşmeyen. Onun meyvesine, meyve verdiği zaman ve olgunlaştığına bakın. Şüphesiz bunda, iman eden bir kavim için elbette âyetler vardır(99)”﴾ En‘âm
 	﴿“Öyleyse Allah’ın rahmetinin آثارına bak: ölmesinden sonra yeri nasıl diriltiyor. Şüphesiz bu, elbette ölüleri diriltendir; ve O, her şeye kadirdir(50)”﴾ Rûm
 	﴿“Yahut, bir köye uğrayan kimse gibi; o, çatılarının üzerine çökmüş (harap) idi. Dedi: ‘Bunu, ölümünden sonra Allah nasıl diriltir?’ Derken Allah onu yüz yıl öldürdü, sonra onu diriltti. Dedi: ‘Ne kadar kaldın?’ Dedi: ‘Bir gün yahut günün bir kısmı kadar kaldım.’ Dedi: ‘Hayır, yüz yıl kaldın. Öyleyse yiyeceğine ve içeceğine bak; bozulmamıştır. Ve eşeğine bak; ve seni insanlar için bir âyet kılalım diye. Ve kemiklere bak: onları nasıl yükseltiyoruz, sonra onlara et giydiriyoruz.’ Derken ona apaçık belli olunca dedi: ‘Bilirim ki Allah her şeye kadirdir(259)’ ”﴾ Bakara
 	﴿“Dedi: ‘Öyleyse git; çünkü senin için hayatta, ‘dokunma yok’ demen vardır. Ve senin için, asla geri bırakılmayacağın bir موعد vardır. Ve üzerine sürekli bağlı kaldığın ilâhına bak: elbette onu yakacağız, sonra onu denizde savurup savuracağız(97)’ ”﴾ Tâhâ
2 - **النظر**; iç gözün (**الفؤاد**) dikkatini, düşünce ve hafızadan olan görmeye yöneltmek mânâsındadır; görme gerçekleşse de gerçekleşmese de.
Nefsin içinden mümkün olan **المنظورات**ın türleri
1 - “nasıl”a bakar: keyfiyetin araştırılması
- kullukta ilâhî kudretin delillerini çıkarmak için **النظر**
Kendilerinden öncekilerin âkıbeti  ﴿“Yeryüzünde yürümüyorlar mı da, kendilerinden öncekilerin âkıbeti nasıl oldu diye baksınlar? Onlar, bunlardan daha şiddetli kuvvet ve yeryüzünde آثار bakımından idiler; derken Allah onları günahlarıyla yakaladı; ve Allah’tan onlar için bir koruyucu olmadı(21)”﴾ Gâfir ﴿“Yeryüzünde yürümüyorlar mı da, kendilerinden öncekilerin âkıbeti nasıl oldu diye baksınlar? Onlar, bunlardan daha çok ve daha şiddetli kuvvet ve yeryüzünde آثار bakımından idiler; derken kazandıkları şey onlardan hiçbir şeyi gidermedi(82)”﴾ Gâfir
 	﴿“Yeryüzünde yürümüyorlar mı da, kendilerinden öncekilerin âkıbeti nasıl oldu diye baksınlar? Onlar, bunlardan daha şiddetli kuvvet idiler; ve yeri sürüp işlediler ve onu, bunların imar ettiklerinden daha çok imar ettiler; ve onlara elçileri apaçık delillerle geldi; Allah onlara zulmedecek değildi, fakat onlar kendi nefislerine zulmediyorlardı(9)”﴾ Rûm ﴿“Yeryüzünde yürümüyorlar mı da, kendilerinden öncekilerin âkıbeti nasıl oldu diye baksınlar? Ve onlar, bunlardan daha şiddetli kuvvet idiler; ve Allah’ı, göklerde de yerde de hiçbir şey aciz bırakamaz; şüphesiz O, bilendir, kadirdir(44)”﴾ Fâtır
 	﴿“Yeryüzünde yürümüyorlar mı da, kendilerinden öncekilerin âkıbeti nasıl oldu diye baksınlar? Allah onların üzerine helâk etti; ve kâfirler için onun benzerleri vardır(10)”﴾ Muhammed ﴿“Senden önce, köyler halkından kendilerine vahyettiğimiz erkeklerden başkasını göndermedik. Yeryüzünde yürümüyorlar mı da, kendilerinden öncekilerin âkıbeti nasıl oldu diye baksınlar? Ve âhiret yurdu, sakınanlar için daha hayırlıdır; akletmiyor musunuz(109)?”﴾ Yûsuf
 	﴿“De ki: Yeryüzünde yürüyün; sonra kendilerinden öncekilerin âkıbeti nasıl oldu diye bakın; onların çoğu müşrikler idi(42)”﴾ Rûm
Yalanlayanların âkıbeti  	﴿“Derken onlardan intikam aldık; öyleyse yalanlayanların âkıbeti nasıl oldu diye bak(25)”﴾ Zuhruf ﴿“De ki: Yeryüzünde yürüyün; sonra yalanlayanların âkıbeti nasıl oldu diye bakın(11)”﴾ En‘âm
 	﴿“Andolsun, her ümmet içinde bir elçi gönderdik: ‘Allah’a ibadet edin ve tâğuttan kaçının.’ Derken onlardan kimi Allah hidayet etti, onlardan kiminin üzerine sapıklık hak oldu; öyleyse yeryüzünde yürüyün de yalanlayanların âkıbeti nasıl oldu diye bakın(36)”﴾ Nahl ﴿“Sizden önce sünnetler geçip gitmiştir; öyleyse yeryüzünde yürüyün de yalanlayanların âkıbeti nasıl oldu diye bakın(137)”﴾ Âl-i İmrân
Suçluların âkıbeti	﴿“De ki: Yeryüzünde yürüyün; sonra suçluların âkıbeti nasıl oldu diye bakın(69)”﴾ Neml
Bozguncuların âkıbeti  	﴿“Her yol başında oturmayın; tehdit ediyorsunuz ve Allah’ın yolundan, ona iman edeni çeviriyorsunuz ve onu eğri yapmak istiyorsunuz. Ve hatırlayın: siz az idiniz, derken sizi çoğalttı; ve bozguncuların âkıbeti nasıl oldu diye bakın(86)”﴾ A‘râf
 	﴿“Sonra onların ardından Mûsâ’yı âyetlerimizle Firavun’a ve onun ileri gelenlerine gönderdik; derken onunla zulmettiler; öyleyse bozguncuların âkıbeti nasıl oldu diye bak(103)”﴾ A‘râf ﴿“Onu inkâr ettiler; nefisleri onu yakîn ile bilmişken—zulüm ve büyüklük taslayarak. Öyleyse bozguncuların âkıbeti nasıl oldu diye bak(14)”﴾ Neml
Zalimlerin âkıbeti  	﴿“Bilgisiyle kuşatmadıkları şeyi yalanladılar; ve onun te’vili henüz onlara gelmedi. Kendilerinden öncekiler de böyle yalanladı; öyleyse zalimlerin âkıbeti nasıl oldu diye bak(39)”﴾ Yûnus ﴿“Derken onu ve askerlerini yakaladık; onları denize attık; öyleyse zalimlerin âkıbeti nasıl oldu diye bak(40)”﴾ Kasas
Uyarılanların âkıbeti  	﴿“Derken onu yalanladılar; biz de onu ve onunla beraber olanları gemide kurtardık; ve onları halifeler kıldık; âyetlerimizi yalanlayanları boğduk; öyleyse uyarılanların âkıbeti nasıl oldu diye bak(73)”﴾ Yûnus ﴿“Öyleyse uyarılanların âkıbeti nasıl oldu diye bak(73)”﴾ Sâffât
Hilenin âkıbeti	﴿“Öyleyse onların hilesinin âkıbeti nasıl oldu diye bak: biz onları ve kavimlerini topluca helâk ettik(51)”﴾ Neml ﴿“Kendilerinden öncekiler hile kurmuştu; derken Allah onların binasını temellerinden getirdi; böylece tavan üstlerinden üzerlerine çöktü; ve azap onlara fark etmedikleri yerden geldi(26)”﴾ Nahl
Yaratmanın keyfiyeti ve yaratmanın başlangıcı ﴿“Develere bakmıyorlar mı: nasıl yaratıldı(17)?”﴾ Gâşiye ﴿“De ki: Yeryüzünde yürüyün; sonra yaratma nasıl başladı diye bakın; sonra Allah âhiret yaratılışını inşa eder. Şüphesiz Allah her şeye kadirdir(20)”﴾ Ankebût
 	﴿“De ki: Gördünüz mü, eğer Allah işitmenizi ve görmelerinizi alır ve kalplerinizin üzerine mühür vurursa, Allah’tan başka hangi ilâh onu size getirir? Bak, âyetleri nasıl çevirip duruyoruz; sonra onlar yüz çeviriyorlar(46)”﴾ En‘âm ﴿“De ki: O, üzerinize üstünüzden yahut ayaklarınızın altından bir azap göndermeye yahut sizi fırkalar halinde giydirmeye ve bazınızı bazınızın şiddetini tattırmaya kadirdir. Bak, âyetleri nasıl çevirip duruyoruz; umulur ki anlarlar(65)”﴾ En‘âm
 	﴿“Meryem oğlu Mesih, ancak bir elçidir; ondan önce elçiler gelip geçmiştir. Annesi de sıddîkadır. İkisi de yemek yerlerdi. Bak, onlara âyetleri nasıl açıklıyoruz; sonra bak, nasıl çevriliyorlar(75)”﴾ Mâide
 	﴿“Bak, onların bir kısmını bir kısmına nasıl üstün kıldık; ve âhiret, dereceler bakımından daha büyüktür ve üstün kılma bakımından daha büyüktür(21)”﴾ İsrâ
 	﴿“Bak, sana misalleri nasıl vurdular; derken saptılar; artık bir yol bulamazlar(48)”﴾ İsrâ ﴿“Bak, sana misalleri nasıl vurdular; derken saptılar; artık bir yol bulamazlar(9)”﴾ Furkân
 	﴿“Bak, kendi nefislerine nasıl yalan söylediler; ve uydurdukları şey onlardan sapıp gitti(24)”﴾ En‘âm ﴿“Bak, Allah’a karşı yalanı nasıl uyduruyorlar; ve apaçık bir günah olarak ona yeter(50)”﴾ Nisâ
 	﴿“Sonra onların ardından sizi yeryüzünde halifeler kıldık ki, nasıl amel ediyorsunuz diye bakalım(14)”﴾ Yûnus ﴿“Dediler: ‘Bize, sen gelmeden önce de geldikten sonra da eziyet edildi.’ Dedi: ‘Umulur ki Rabbiniz düşmanınızı helâk eder ve sizi yeryüzünde halife kılar da nasıl amel ediyorsunuz diye bakar(129).’ ”﴾ A‘râf
2 - “ne”ye bakar: “ne”nin araştırılması: bir şeyin varlığı ve türü
 ﴿“Derken onunla birlikte koşup yürüme çağına ulaşınca dedi: ‘Yavrucuğum, ben rüyada seni boğazladığımı görüyorum; öyleyse ne görüyorsun?’ Dedi: ‘Babacığım, emrolunduğun şeyi yap; inşallah beni sabredenlerden bulacaksın(102).’ ”﴾ Sâffât ﴿“Dediler: ‘Biz kuvvet sahipleriyiz ve şiddetli savaş gücü sahipleriyiz; iş sana aittir; öyleyse ne emrediyorsun, bak(33).’ ”﴾ Neml
 	﴿“De ki: Göklerde ve yerde ne var, bakın. Âyetler ve uyarılar, iman etmeyen bir kavimden hiçbir şeyi gidermiyor(101).”﴾ Yûnus
 	﴿“Ey iman edenler, Allah’tan sakının; ve her nefis, yarın için ne takdim ettiğine baksın; ve Allah’tan sakının; şüphesiz Allah yaptıklarınızdan haberdardır(18).”﴾ Haşr ﴿“Şüphesiz biz sizi yakın bir azapla uyardık; o gün kişi, iki elinin takdim ettiğine bakar; ve kâfir der ki: ‘Keşke ben toprak olsaydım!’(40)”﴾ Nebe’
 	﴿“Ve şüphesiz ben onlara bir hediye gönderenim; böylece elçilerin ne ile döneceklerine bakanım(35).”﴾ Neml ﴿“Şu mektubumla git; onu onlara bırak; sonra onlardan yüz çevir; böylece ne döndüreceklerine bak(28).”﴾ Neml
3 - “neden”e bakar: “neden—neden (neyden)”in araştırılması: bir bileşenin aslı
 ﴿“Öyleyse insan, neden yaratıldığına baksın(5).”﴾ Târık

4 - **ينظر هل**: bir davada bir hüküm hakkında araştırma
﴿Kim Allah’ın onu dünyada ve âhirette asla yardım etmeyeceğini sanıyorsa, göğe bir sebeple uzatsın, sonra kessin; sonra baksın: hilesi, kendisini öfkelendiren şeyi gideriyor mu? (15)﴾ **الحج**

4 - **ينظر أ**: iki hükümden birinin tercih edilmesi hakkında araştırma
﴿Dedi: Bakacağız; doğru mu söyledin, yoksa yalancılardan mı oldun? (27)﴾ **النمل** ﴿Dedi: Onun için tahtını tanınmaz hâle getirin; bakalım, hidayete eriyor mu, yoksa hidayete ermeyenlerden mi oluyor? (41)﴾ **النمل**

5 - **ينظر في**
﴿Göklerin ve yerin melekûtunda ve Allah’ın yarattığı herhangi bir şeyde bakmadılar mı; ve belki ecelleri yaklaşmış olabilir; artık ondan sonra hangi söze inanacaklar? (185)﴾ **الأعراف**

Gözün bakışını uzağa doğru çevirmek; onu bir rahatlık hâline koymak için; içten (kalp) bakışı mümkün kılmak	﴿Derken yıldızlara bir bakışla baktı (88)﴾ **الصافات**

6 - **ينظر أي**
Daha iyiyi bilmek için bakış ﴿Ve işte böyle onları dirilttik ki aralarında birbirlerine sorsunlar. İçlerinden bir söyleyen dedi: Ne kadar kaldınız? Dediler: Bir gün yahut günün bir kısmı kadar kaldık. Dediler: Ne kadar kaldığınızı Rabbiniz daha iyi bilir. Öyleyse şu gümüş paranızla birinizi şehre gönderin; baksın: hangisi daha temiz yemektir; size ondan bir rızık getirsin; incelik göstersin ve sizi kimseye sezdirmesin (19)﴾ **الكهف**

**ناظر - ناظرين**
Sana bakayım ﴿Musa belirlediğimiz vakitte gelince ve Rabbi onunla konuşunca dedi: Rabbim, bana göster; sana bakayım. Dedi: Beni asla göremezsin; fakat dağa bak; eğer yerinde durursa, o zaman beni göreceksin. Rabbi dağa tecelli edince onu dümdüz etti ve Musa baygın düştü. Ayılınca dedi: Seni tenzih ederim; sana tevbe ettim ve ben müminlerin ilkiyim (143)﴾ **الأعراف** ﴿Rabbine bakan (23)﴾ **القيامة**

Süs bakışı çeker	﴿Andolsun, gökte burçlar yaptık ve onu bakanlar için süsledik (16)﴾ **الحجر**

Renk bakışı çeker	﴿Dediler: Bizim için Rabbine dua et; onun renginin ne olduğunu bize açıklasın. Dedi: O diyor ki: O, parlak sarı bir inektir; rengi bakanları sevindirir (69)﴾ **البقرة**

Renk bakışı çeker	﴿Elini çekip çıkardı; bir de baktılar ki o, bakanlar için bembeyaz (108)﴾ **الأعراف** ﴿Elini çekip çıkardı; bir de baktılar ki o, bakanlar için bembeyaz (33)﴾ **الشعراء**

**نظرة**
Gözün bakışını uzağa doğru çevirmek; onu bir rahatlık hâline koymak için; içten (kalp) bakışı mümkün kılmak﴿Derken yıldızlara bir bakışla baktı (88)﴾ **الصافات**

**مختار الصحاح**
● [**نظر**] **ن ظ ر**: **النَّظَرُ** ve **النَّظَرَانُ** (iki fetha ile): gözle bir şeyi teemmül etmektir; ve “**نَظَر**” bir şeye baktı. **النَّظَرُ** ayrıca **الانْتِظَارُ**dır; ikisinden de “**نَظَرهُ** **ينْظُرهُ**” (zamme ile) “**نَظَراً**” denir. Ve **النَّاظِرُ**: göz bebeğinde, göz bebeği insanının bulunduğu daha küçük siyahlıktır. Ve göze **النَّاظِرةُ** denir. Ve **النَّاظِرُ**: koruyandır. Ve **النَّظِرَةُ** (ظ harfinin kesresiyle): ertelemedir. Ve **أَنْظَرَهُ**: onu erteledi. Ve **اسْتَنْظَرَهُ**: ondan mühlet istedi. Ve **تَنَظَّرَهُ** “**تَنَظُّرا**”: onu bir mühlet içinde bekledi. Ve **ناظَرَهُ**: **المُنَاظَرَةِ**dendir. Ve **المَنْظَرَةُ** (المتربة vezninde): gözetleme yeridir. Ve “**مَنْظَرَهُ** hayırdır **من مخبره**” denir. Ve **النَّظَارَةُ** (şeddeli): bir şeye bakan topluluktur. Ve **نَظِيرُ** bir şeyin: onun benzeridir. Ve **النَّظِرُ** (التبِر vezninde): onda bir lugattır; **كالنديد** ve **النِّد** gibi.

**الراغب**
**نظر**
- **النظر**: bir şeyi idrak etmek ve görmek için görmeyi ve basireti çevirip durmaktır; ve onunla teemmül ve inceleme kastedilebilir; ve onunla incelemeden sonra حاصل olan bilgi kastedilebilir; o da **الروية**dir. Denir: “Baktım da bakmadın.” Yani: teemmül etmedin ve iyice düşünmedin. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿De ki: Göklerde ne var, bakın﴾ [يونس/101] yani: teemmül edin.
Ve **النظر**ın görmede kullanımı avamda daha çoktur; basirette kullanımı havasta daha çoktur. Yüce Allah dedi: ﴿O gün birtakım yüzler parlaktır * Rabbine bakandır﴾ [القيامة/22 - 23]. Ve denir: “**نظرت إلى** şuna”: bakışını ona uzattığında, onu görsen de görmesen de. Ve “**نظرت فيه**”: onu gördüğünde ve üzerinde tedebbür ettiğinde. Dedi: ﴿Develere bakmıyorlar mı, nasıl yaratıldı﴾ [الغاشية/17]. “**نظرت في** şuna”: onu teemmül ettim. Yüce Allah dedi: ﴿Derken yıldızlara bir bakışla baktı * sonra dedi: Ben hastayım﴾ [الصافات/88 - 89]. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿Göklerin ve yerin melekûtunda bakmadılar mı﴾ [الأعراف/185]; bu, onların yaratılışındaki hikmetini teemmül etmeye dair olandır.
Ve Yüce Allah’ın kullarına bakması: onlara ihsanı ve nimetlerini üzerlerine akıtmasıdır. Yüce Allah dedi: ﴿Allah onlarla konuşmaz ve kıyamet günü onlara bakmaz﴾ [آل عمران/77]. Ve bunun üzerine O’nun sözü: ﴿Hayır; doğrusu onlar o gün Rablerinden perdelenmişlerdir﴾ [المطففين/15]. Ve **النظر**: beklemedir. Denir: “Onu bekledim, onu bekledim ve onu erteledim.” Yani: onu geciktirdim. Yüce Allah dedi: ﴿Bekleyin; biz de bekleyenleriz﴾ [هود/122]. Ve dedi: ﴿Onlar, kendilerinden önce geçenlerin günleri gibi bir şeyden başkasını mı bekliyorlar? De ki: Bekleyin; ben de sizinle birlikte bekleyenlerdenim﴾ [يونس/102]. Ve dedi: ﴿Bize bakın ki nurunuzdan alalım﴾ [الحديد/13]. Ve ﴿Onlar, ertelenenler değillerdi﴾ [الحجر/8]. Ve ﴿Dedi: Beni, diriltilecekleri güne kadar ertele * Dedi: Sen ertelenenlerdensin﴾ [الأعراف/15 - 16]. Ve dedi: ﴿Hepiniz bana tuzak kurun, sonra bana mühlet vermeyin﴾ [هود/55]. Ve dedi: ﴿Kâfir olanlara imanları fayda vermez ve onlara mühlet de verilmez﴾ [السجدة/29]. Ve dedi: ﴿Gök ve yer onların üzerine ağlamadı ve onlar ertelenenler değillerdi﴾ [الدخان/29]; onlardan **الإنظار**ı nefyetti; bu, O’nun sözüyle işaret ettiği şeye bir işarettir: ﴿Ecelleri gelince ne bir saat geri kalırlar ne de ileri geçerler﴾ [الأعراف/34]. Ve dedi: ﴿Yemeğin pişmesini bekleyenler olarak değil﴾ [الأحزاب/53] yani: bekleyenler. Ve ﴿Bakan: elçiler ne ile dönecek﴾ [النمل/35]. Ve ﴿Onlar, Allah’ın bulut gölgeleri içinde ve meleklerin gelmesinden başkasını mı bekliyorlar﴾ [البقرة/210]. Ve dedi: ﴿Onlar, kıyametin kendilerine ansızın gelmesinden başkasını mı bekliyorlar; onlar farkında değilken﴾ [الزخرف/66]. Ve dedi: ﴿Bunlar, tek bir çığlıktan başkasını beklemiyorlar﴾ [ص/15]. Ama O’nun sözü: ﴿Rabbim, bana göster; sana bakayım﴾ [الأعراف/ 143]; onun şerhi ve hakikatlerinin araştırılması bu kitabın dışındakine mahsustur.
Ve **النظر**, işlerde şaşkınlıkta da kullanılır. Şu sözü gibi: ﴿Sizi yıldırım yakaladı, siz bakıyordunuz﴾ [البقرة/ 55]. Ve dedi: ﴿Onları sana bakar görürsün; hâlbuki görmezler﴾ [الأعراف/198]. Ve dedi: ﴿Onları ona arz olunurken zelillikten ürkek, gizli bir bakışla bakar görürsün﴾ [الشورى/45]. ﴿Onlardan sana bakan vardır; sen körleri hidayete erdirir misin, görmüyor olsalar bile﴾ [يونس/43]. Bütün bunlar, az faydaya delalet eden bir şaşkınlık bakışıdır. Ve O’nun sözü: ﴿Firavun ailesini boğduk, siz bakıyordunuz﴾ [البقرة/50]; “müşahede edenler” denildi; ve “ibret alanlar” denildi. Ve şairin sözü:
- 447 - Zaman onlara baktı da helâk için yalvardı
(Şatr, Lebîd’indir; (بهل) maddesinde geçmişti.)
Bununla, onlara hıyanet ettiğini, böylece onları helâk ettiğini tenbih eder. Ve “**وحي نظر**”: birbirine komşu; birbirini görenler. Nebî صلى الله عليه وسلم’in sözü gibi: “(İkisi ateşlerini birbirine göstermez)” (hadis (رأى) maddesinde geçmişti). Ve **النظير**: benzer; aslı **المناظر**dır; sanki ikisinden her biri arkadaşına bakar da onunla yarışır. Ve “onda **نظرة** var”: şairin sözüne işarettir:
- 448 - Dediler: onda cin gözlerinden bir **نظرة** var
(Bir beytin şatrı; ve aczü:
[Doğru söyleselerdi: onda insanın **نظرة**si var derlerdi] ve **الغيث المسجم** 1/263’te nisbesizdir.)
Ve **المناظرة**: bakışta mübahase ve yarışmadır; basiretiyle gördüğü her şeyi hazır bulundurmaktır. Ve **النظر**: araştırmadır; o, kıyastan daha geneldir; çünkü her kıyas bir **نظر**dır; fakat her **نظر** kıyas değildir.

**ملخص اللسان**
1. **النَّظَر**: gözün duyusu; “**نَظَره** **يَنْظُره** **نَظَراً** ve **مَنْظَراً** ve **مَنْظَرة**”; ve “**نَظَر إِليه**”. Ve **المَنْظَر**: **نَظَر**ın masdarıdır. Ve “Şuna şuna baktım” dersin: göz bakışı ve kalp bakışından.
2. **النَّظَر**: gözle bir şeyi teemmül etmektir; aynı şekilde **النَّظَرانُ** da.
3. Ve **النَّظَّارة**: bir şeye bakan topluluktur.
4. “Falancanın ailesinin evleri, falancanın ailesinin evlerine bakar”: yani, onun hizasındadır ve ona karşıdır.

5.     Araplar der ki: “Benim evim falanın evine **تَنظُر**”; ve “Evlerimiz **تُناظِر**”, yani karşı karşıyadır; ve “eğer hizalı ise” denilmiştir.

6.     Gözün **ناظِرُ العَيْنِ**’i, gözün siyahlığının ortasında bulunan saf siyah noktadır; ve onunla bakan, gördüğünü görür.

7.     **الناظران**: burnun iki kenarı üzerinde iki damardır; **المُوقَين**’den akarlar. Ve “onlar gözde iki damardır, burnu sularlar” denilmiştir. Ve “**الناظران** burnun iki yanından, burun üzerindeki gözyaşı yolunda iki damardır” denilmiştir.

8.     **النَّظَرُ**: bekleyiştir. Ve denilir ki: “Ben falanı **نَظَرْتُ** ve onu **انْتَظَرْتُ**” tek bir anlamdadır. Şayet “**انْتَظَرْتُ**” dersen, fiilin seni aşmazsa, anlamı: durdun ve ağır davrandın. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: **انْظُرُونا نَقْتَبِسْ من نُوركم**; **انْظُرُونا** ve **أَنْظِرُونا** (elifin kesilmesiyle) diye okunmuştur. Kim **انْظُرُونا** (elifin dammesiyle) okursa, anlamı: “Bizi bekleyin”dir.

9.     Kim “Onun sözü **إِلى ربها ناظرة**’nin anlamı ‘bekleyendir’ demektir” derse, hata etmiştir; çünkü Araplar “**نَظَرْتُ إِلى** şeyi”yi “onu bekledim” anlamında söylemez; ancak “**نَظَرْتُ** falanı” der, yani “onu bekledim”.

10.                        **المُناظَرَةُ**: bir işte kardeşinle **تُناظِرَ** etmendir; ikiniz onda birlikte baktığınızda, onu nasıl yapacağınızdır.

11.                        **المَنْظَرُ** ve **المَنْظَرَةُ**: baktığın şeydir; seni hayran bırakır yahut kötü gelir. Ve **المَنْظَرُ**: bakanın ona baktığında hoşuna giden ve onu sevindiren şeydir.

12.                        **النَّظَرُ**: bir şey hakkında düşünmedir; onu kendinden takdir eder ve ölçersin. Ve **النَّظْرَةُ**: aceleyle bir bakıştır.

13.                        **النَّظْرَةُ**: heyettir.

14.                        **المَنْظَرَةُ**: **الرَّبِيئَةِ**’nin yeridir. Ve **المَنظَرَةُ**, bir dağın tepesinde bir yerdir; onda düşmana bakan, onu gözetleyen bir gözcü vardır. Cevherî: **المَنظَرَةُ** **المَرْقَبَةُ**’dir.

15.                        Ve bir adam **نَظُورٌ** ve **نَظُورَةٌ** ve **ناظُورَةٌ** ve **نَظِيرَةٌ**: kendisine bakılan bir efendidir.

16.                        **النَّظُورُ**: kendisini önemseyen şeye bakmayı gaflete düşürmeyendir.

17.                        **المَناظِر**: yerin yüksekleri/şerefli yerleridir; çünkü onlardan bakılır.

18.                        “İki ev **تَناظَرَتِ**”: karşı karşıya geldiler.

19.                        **النَّاظِرُ**: koruyandır. Ekinin, hurmanın ve başkalarının **ناظُورُ**’u: onun koruyucusudur; ve **الطاء** Nabatîcedir.

20.                        Ve dediler ki: “**انْظُرْني**”, yani “bana kulak ver”; ondandır, Aziz ve Celil olanın sözü: **وقولوا انْظُرْنا واسمعوا**.

21.                        **النَّظْرَةُ**: rahmettir. Ve Yüce Allah’ın sözü: **ولا يَنْظُر إِليهم يوم القيامة**; yani onlara merhamet etmez. “Allah sizin suretlerinize ve mallarınıza **يَنْظُر** etmez; fakat kalplerinize ve amellerinize (bakar).” İbnü’l-Esîr dedi ki: Burada **النظر**’in anlamı ihsan, rahmet ve şefkattir; çünkü görünen âlemde bakmak sevginin delilidir, bakmayı terk etmek buğz ve kerahatin delilidir. İnsanların meyli, beğenilen suretlere ve üstün mallaradır; Allah, mahlûkların benzerliğinden münezzehtir; bu yüzden O’nun bakışını, sır ve öz için olana kıldı; o da kalp ve ameldir. Ve bakış, cisimlere ve manalara vaki olur: gözlerle olan cisimler içindir; basiretlerle olan manalar içindir.

22.                        Adamı **نَظَرَ** eder, onu **ينظره**; ve onu **انْتَظَرَه** ve onu **تَنَظَّرَه**: ona ağır davrandı. Ve **النَّظِرَةُ** (ظاء’nın kesresiyle): işte ertelemedir. Aziz tenzilde: **فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ**. “Falanı sattım da onu **فأَنْظَرْتُه**”, yani ona mühlet verdim; bunun ismi **النَّظِرَةُ**’dir.

23.                        **التَّنَظُّرُ**: bir şeyi beklemektir. Ve **التَّنَظُّرُ**, beklediğin şeyin beklentisidir. Denilir ki: “Onu **نَظَرتُهُ** ve onu **انْتَظَرْتُه**”, eğer onun gelişini gözetlediysen.

24.                        Ve onu **أَنْظَرَه**: onu erteledi. Aziz tenzilde: **قال أَنْظِرْني إِلى يوم يُبْعَثُونَ**.

25.                        **التَّناظُرُ**: işte karşılıklı yumuşak davranmadır. Ve senin **نَظِيرُك**’un: seninle yumuşak davranan ve onunla **تُناظِرُ** ettiğindir. Ve onunla **ناظَرَه**: **المُناظَرَة**’dendir.

26.                        **النَّظِيرُ**: misildir; ve “her şeyde misildir” denilmiştir. Ve “falan senin **نَظِيرُك**’undur”, yani senin mislin; çünkü bakan, ikisine baktığında onları eşit görür.

27.                        **النَّظِير**’in çoğulu **نُظَرَاءُ**’dur; dişisi **نَظِيرَةٌ**’dir; çoğulu **النَّظائر**’dir; sözde ve bütün şeylerde.

28.                        “Benim **نِظارتي** hata etmedi”, yani firasetim hata etmedi. Ve **النَّظائِرُ**: **نَظِيرة**’nin çoğuludur; o, şekillerde, ahlaklarda, fiillerde ve sözlerde misil ve benzer olandır.

29.                        Ve denilir ki: “Falanla **ناظَرْت**”, yani hitapta ona nazîr oldum.

30.                        **النَّظْرَةُ**: kötü heyettir. Ve “bir adamda **نَظْرَةٌ** var”, yani solgunluk vardır.

31.                        Sözü: “**تَنْظُرُ**”, yani “kehânette bulunur”; o, öğrenme ve firaset bakışıdır.

32.                        **النَّظْرَةُ**: baygınlık yahut cinnden bir dokunuş/taifedir; ve “**نُظِرَ**” olmuştur. Ve “bir adamda **نَظْرَةٌ** var”, yani bir ayıp vardır. Ve **المنظورُ**: kendisine **نَظْرَةٌ** isabet edendir. Ve **صبي مَنْظُورٌ**: göze isabet etmiştir.

33.                        Ve **المنظورُ**: hayrı umulan kimsedir.

لسان العرب

● - نظر: **النَّظَر**: gözün duyusu; **نَظَره يَنْظُره نَظَراً** ve **مَنْظَراً** ve **مَنْظَرة** (diye) ve ona baktı. **والمَنْظَر**: **نَظَر**’ın mastarı. **الليث**: Araplar **نَظَرَ يَنْظُر نَظَراً** der, dedi; dedi: mastarın hafifletilmesi câizdir; onu, mastarlardan avamın lafzına hamletmendir. Ve “şuna şuna baktım” dersin: gözün bakışı ve kalbin bakışından. Ve umulan (şey) için onu uman kimse der ki: “Biz ancak Allah’a, sonra sana bakarız”; yani “Ben ancak Allah’ın fazlını, sonra senin fazlını beklerim.” **الجوهري**: **النَّظَر**: şeyi gözle teemmül etmektir; ve bunun gibi **النَّظَرانُ** da, hareke ile; ve ben şeye baktım. Ve **عِمران بن حُصَين** hadîsinde: dedi ki: Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, dedi: “**النَّظَر** Ali’nin yüzüne (bakmak) ibadettir”; **ابن الأَثير** dedi: “Manası şudur denildi: Ali, Allah yüzünü keremli kılsın, ortaya çıktığında insanlar derlerdi: ‘Allah’tan başka ilâh yok; bu delikanlı ne kadar şerefli! Allah’tan başka ilâh yok; bu delikanlı ne kadar âlim! Allah’tan başka ilâh yok; bu delikanlı ne kadar kerîm!’ yani ne kadar takvâ sahibi; ‘Allah’tan başka ilâh yok; bu delikanlı ne kadar cesur!’ Böylece onun görülmesi, عليه السلام, onları tevhid kelimesine sevk ederdi.”

**والنَّظَّارة**: bir şeye bakan topluluk. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Firavun hanedanını boğduk, siz de bakıyordunuz.” **أَبو إِسحق** dedi: “Manası ‘onların boğulduklarını görüyordunuz’ denildi”; dedi: “Manası ‘siz şahitler olarak bunu biliyordunuz’dur da câizdir; her ne kadar o vakitte onları görmelerinden bir meşguliyet onları alıkoymuş olsa da.” Araplar der: “Falancanın hanesinin evleri falancanın hanesinin evlerine bakar”; yani onun hizasında ve karşısındadır. Ve **تَنَظَّر**: **نَظَر** gibi. Araplar der: “Benim evim falancanın evine bakar”; ve “evlerimiz **تُناظِرُ**”; yani karşı karşıyadır; ve “eğer hizalı ise” denildi. Ve denilir: “**حَيٌّ حِلالٌ ونَظَرٌ**”; yani komşudurlar; birbirlerine bakarlar.

**التهذيب**: gözün **ناظِرُ**’i, gözün siyahlığının ortasında bulunan saf siyah noktadır; onunla bakan, gördüğünü görür. Ve “gözdeki **الناظر** aynaya benzer; onu karşıladığında onda şahsını görürsün” denildi. Ve göz bebeğinde **النَّاظِرُ**: içinde **إِنْسانُ العَيْنِ** bulunan daha küçük siyahlıktır; ve “**العَيْنُ النَّاظِرَةُ**” denilir. **ابن سيده**: **النَّاظِرُ** gözdeki siyah noktadır; ve “bizzat görme (kuvveti)dir” denildi; ve “burunda bir damardır, onda görme suyu vardır” denildi. Ve **الناظران**: burnun iki kenarı üzerinde iki damardır; göz pınarlarından akarlar; ve “burunu sulayan gözde iki damardır” denildi; ve “**الناظران** burnun iki yanından, gözyaşı yolunda iki damardır” denildi. **ابن السكيت**: **الناظران** burnu iki yandan kuşatan iki damardır; ve Cerîr’den inşad etti:
وأَشْفِي من تَخَلُّجِ كُلِّ جِنٍّ،
وأَكْوِي النَّاظِرَيْنِ من الخُنَانِ

Ve **الخنان**: insanları ve develeri tutan bir hastalıktır; ve “nezle gibidir” denildi. Başkası dedi:
ولقد قَطَعْتُ نَواظِراً أَوجَمْتُها،
ممن تَعَرَّضَ لي من الشُّعَراءِ

**أَبو زيد** dedi: “Onlar, burnun iki yanından, gözyaşı yolunda iki damardır.” Ve **عتيبة بن مرداس**—**ابن فَسْوة** diye bilinir—dedi:
قَلِيلَة لَحْمِ النَّاظِرَيْنِ، يَزِينُها
شَبَابٌ ومخفوضٌ من العَيْشِ بارِدُ
تَناهَى إِلى لَهْوِ الحَدِيثِ كأَنها
أَخُو سَقْطَة، قد أَسْلَمَتْهُ العَوائِدُ

Sevgilisini yanağın inceliği ve etinin azlığı ile vasfetti; bu, beğenilendir. Ve **العيش البارد**: hoş, geniş (refah) olandır. Araplar **البَرْد** ile nimete, **الحَرِّ** ile sıkıntıya kinaye yapar. Ve bu sebeple uykuya **بَرْداً** adı verildi; çünkü o rahat ve nimetlenmedir. Allah Teâlâ dedi: “Orada ne **بَرْداً** ne de içecek tadarlar”; “uyku” denildi. Ve onun sözü: **تَناهَى**; yani yürüyüşünde komşularına varır; onlarla eğlensin diye. Ve onu, yürürken sendelemiş bir hasta gibi—kalkmaya güç yetiremeyen, şiddetli zayıflığından âdetler onu bırakmış—benzetti.

Ve **تَناظَرَتِ النخلتان**: ikisinin dişisi erkeğe baktı da, ondan aşılanıncaya kadar tozlama onlara fayda vermedi; **ابن سيده** dedi: bunu **أَبو حنيفة** nakletti.

Ve **التَّنْظارُ**: **النَّظَر**; **الحطيئة** dedi:
فما لَكَ غَيْرُ تَنْظارٍ إِليها،
كما نَظَرَ اليَتِيمُ إِلى الوَصِيِّ

Ve **النَّظَرُ**: bekleyiştir. “Falancayı bekledim” ve “onu bekledim” aynı manadadır. Ama “**انْتَظَرْتُ**” dediğinde, fiilin senden öteye geçmezse, manası: durdun ve ağır davrandındır. Ondan, Allah Teâlâ’nın sözü: “**انْظُرُونا** nurunuzdan alalım”; **انْظُرُونا** ve **أَنْظِرُونا** (hemzenin kesilmesiyle) diye okunmuştur. Kim **انْظُرُونا** (hemzenin dammesiyle) okursa, manası: “bizi bekleyin”dir. Kim **أَنْظِرُونا** okursa, manası: “bizi erteleyin”dir. **الزجاج** dedi: “**أَنْظِرُونا**’nın manası ‘**انْتَظِرُونا**’dır da denildi.” Ondan, **عمرو بن كلثوم**’un sözü:
أَبا هِنْدٍ فلا تَعْجَلْ علينا،
وأَنْظِرْنا نُخَبِّرْكَ اليَقِينا

**الفرّاء** dedi: Araplar “**أَنْظِرْني**” der; yani “beni biraz bekle.” Ve konuşan, kendisini acele ettirene der: “**أَنْظِرْني** tükürüğümü yutayım”; yani “bana mühlet ver.” Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “O gün birtakım yüzler parlaktır; Rablerine bakıcıdır”; birincisi **بالضاد** ile, ikincisi **بالظاءِ** iledir. **أَبو إِسحق** dedi: “Cennet nimetiyle ve Rabbine bakmakla parladı” der. Ve Allah Teâlâ dedi: “Yüzlerinde nimetin parlaklığını tanırsın.” **أبو منصور** dedi: “Kim ‘Rabbine bakıcı’ sözünün manası ‘bekleyici’dir derse hata etmiştir; çünkü Araplar ‘**نَظَرْتُ إِلى** şeye’yi ‘onu bekledim’ manasında söylemez; ancak ‘**نَظَرْتُ** falancayı’ der; yani ‘onu bekledim.’ Ondan, **الحطيئة**’nin sözü:
نَظَرْتُكُمُ أَبْناءَ صَادِرَةٍ
لِلْوِرْدِ، طَالَ بها حَوْزِي وتَنْساسِي

Ve “**نَظَرْتُ إِليه**” dediğinde ancak gözle olur. “İşin içine baktım” dediğinde ise, onda kalple düşünme ve tedebbür olma ihtimalini taşır.

Ve **فرس نَظَّارٌ**: zeki, bakışı yukarı kalkık, kalbi keskin olduğunda. **الراجز أَبو نُخَيْلَةَ** dedi:
يَتْبَعْنَ نَظَّارِيَّةً لم تُهْجَمِ

**نَظَّارِيَّةٌ**: **النَّظَّار**’ın dölünden seçkin bir dişi devedir; o, Arapların aygırlarından bir aygırdır. Cerîr dedi:
والأَرْحَبِيّ وجَدّها النَّظَّار

**لم تُهْجَم**: sağılmadı.

Ve **المُناظَرَةُ**: bir işte kardeşinle münazara etmen; siz ikiniz onda birlikte baktığınızda, onu nasıl yapacağınızdır.

Ve **المَنْظَرُ** ve **المَنْظَرَةُ**: baktığın şey; seni hoşnut etti yahut kötüledi. Ve **التهذيب**’de: **المَنْظَرَةُ**: ona baktığında seni hoşnut eden erkeğin **مَنْظَر**’ıdır. Ve “**امرأَة حَسَنَةُ المَنْظَرِ والمَنْظَرة**” de denilir. Ve “O, **مَنْظَرَةٍ** sahibidir; **مَخْبَرَةٍ**siz” denilir. Ve **المَنْظَرُ**: bakanı, ona baktığında hoşnut eden ve sevindiren şeydir. Ve “Onun **مَنْظَرُ**’u, **مَخْبَرِ**’inden hayırlıdır” denilir. Ve **رجل مَنْظَرِيٌّ** ve **مَنْظَرانيٌّ**; sonuncusu kıyasa aykırı olarak: güzel **المَنْظَر** sahibi. Ve “**رجل مَنْظَرانيٌّ مَخْبَرانيٌّ**” denilir. Ve “Falanca, **مَنْظَرٍ** ve **مُستَمَعٍ** içindedir; ve **رِيٍّ** ve **مَشْبَع** içindedir”; yani bakmayı ve dinlemeyi sevdiği şeyler içindedir. Ve “Bu makamdan **بِمَنْظَرٍ** idim”; yani sevdiğin şeyde bir uzaklıkta (kenarda) idim. **أَبو زيد** dedi; kaçıp da öldürülen bir oğlana hitap ederek:
قد كنتَ في مَنْظَرٍ ومُسْتَمَعٍ،
عن نَصْرِ بَهْرَاءَ ، غَيرَ ذي فَرَسِ

Ve “O, **سديدُ النَّاظِرِ**’dir”; yani töhmetten berîdir; gözlerinin dolusuyla bakar.

Ve **بنو نَظَرَى** ve **نَظَّرَى**: kadınlara bakmanın ve onlarla gazel söylemenin ehli; bundan da bedevî kadının kocasına sözü: “Beni **بَني نَظَرَى**’nın yanından geçir; beni **بنات نَقَرَى**’nın yanından geçirme”; yani: beni bana bakan erkeklerin yanından geçir de onları beğendireyim ve onların hoşuna gideyim ve arkamdan beni ayıplamasınlar; beni, bana bakıp kıskançlıktan beni ayıplayan ve yanlarından geçenin ayıplarını didikleyen kadınların yanından geçirme.

Ve **امرأَة سُمْعُنَةٌ نُظْرُنَةٌ** ve **سِمْعَنَةٌ نِظْرَنة**: ikisi de hafifletmeyle; ikisini de yalnız Yakub nakletti: o, dinlemeye çalıştığında yahut bakınmaya çalıştığında bir şey görmezse zanneden kadındır.

Ve **النَّظَرُ**: bir şey hakkında düşünce; onu takdir eder ve onu kendinden ölçersin.

Ve **النَّظْرَةُ**: aceleyle bir bakış; bundan hadis: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, Ali’ye dedi: “**النَّظْرَةَ**’yi **النَّظْرَةَ** ile takip etme; çünkü senin için birincisi vardır, sonuncusu senin için yoktur.”

Ve **النَّظْرَةُ**: heyet (görünüş).

Bazı hikmet sahipleri dedi: “Kimin **نَظَرُه** amel etmezse, dili amel etmez”; bunun manası: **النَّظْرَةُ** kalbin erken davranışıyla çıktığında kalpte amel eder; gözün inkârıyla, kalp olmaksızın çıktığında amel etmez; bunun manası: işlediği bir günahtan ona bakmakla vazgeçmeyen, sözle vazgeçmez.

Cevherî ve başkası: “Zaman falancanın oğullarına baktı da onları helâk etti”; İbn Sîde dedi: bu, mesel üzerinedir; dedi: ve ben bundan emin değilim.

Ve **المَنْظَرَةُ**: **الرَّبِيئَةِ**’nin yeri. Başkası: ve **المَنظَرَةُ** bir dağın başında bir yerdir; içinde düşmana bakan, onu koruyan bir gözcü vardır. Cevherî: ve **المَنظَرَةُ** **المَرْقَبَةُ**’dir.

Ve bir adam **نَظُورٌ** ve **نَظُورَةٌ** ve **ناظُورَةٌ** ve **نَظِيرَةٌ**: kendisine bakılan bir efendi; bunda tekil ve çoğul, erkek ve dişi eşittir. Ferrâ: “Falanca kavminin **نَظُورةُ**’sudur ve kavminin **نَظِيرَةُ**’sudur” denir; o, kavminin kendisine baktığı, onun yaptığına uyduğu kimsedir; aynı şekilde bu manada o, onların yoludur. Ve denir: o, kavmin **نَظِيرَةُ**’sudur ve **سَيِّقَتُهم**’dir; yani onların öncüsüdür. Ve **النَّظُورُ**: kendisini ilgilendiren şeye bakmayı gaflete düşürmeyen kimsedir.

Ve **المَناظِر**: yerin yüksekleri; çünkü onlardan bakılır. Ve iki ev **تَناظَرَتِ**: karşı karşıya geldiler. Ve “dağ sana **نَظَرَ**”: sana karşı geldi. Ve şu yola girdiğinde, dağ sana **نَظَرَ** ederse, onun sağından yahut solundan al.

Ve Yüce’nin sözü: “Ve onları sana bakar görürsün, hâlbuki görmezler”; Ebû Ubeyd, onun putları kastettiğine gitti; yani sana karşı dururlar; orada bakma yoktur; fakat **النَّظَرُ** ancak karşı karşıya gelmeyle olduğundan güzel oldu ve dedi: “Ve onları görürsün”; akletmeseler de; çünkü onları akledenin yerine koyarlar.

Ve **النَّاظِرُ**: koruyucu. Ve ekinin, hurmanın ve başkalarının **ناظُورُ**’u: onun koruyucusu; **الطاء** Nabatîcedir.

Ve dediler: “**انْظُرْني**” yani “bana kulak ver”; bundan da Aziz ve Celîl’in sözü: “Ve ‘**انْظُرْنا**’ deyin ve dinleyin.”

Ve **النَّظْرَةُ**: rahmet. Ve Yüce’nin sözü: “Ve kıyamet günü onlara bakmaz”; yani onlara merhamet etmez.

Ve hadiste: “Şüphesiz Allah sizin suretlerinize ve mallarınıza bakmaz; fakat kalplerinize ve amellerinize bakar”; İbnü’l-Esîr dedi: buradaki bakmanın manası ihsan, rahmet ve şefkattir; çünkü şâhitte bakmak sevginin delilidir; bakmayı terk etmek buğz ve kerahatin delilidir; insanların meyli beğenilen suretlere ve üstün mallaradır; Allah سبحانه mahlûkların benzerliğinden münezzehtir; böylece bakmasını sır ve öz için olana kıldı; o da kalp ve ameldir; bakma cisimlere ve manalara vâki olur: gözlerle olan cisimler içindir; basiretlerle olan manalar içindir.

Ve hadiste: “Kim **مِصَرَّاةً** satın alırsa, o **بخير النَّظَرَيْنِ**’dedir”; yani iki işin hayırlısı ondadır: ya satılanı tutmak yahut onu geri vermek; hangisi onun için hayırlı olur ve onu seçerse onu yapar. Ve aynı şekilde kısas hadisi: “Kimin bir maktulü öldürülürse o **بخير النَّظَرَيْنِ**’dedir”; yani kısas ve diyet; hangisini seçerse onundur; ve bunların hepsi manalardır, suretler değil.

Ve **نَظَرَ** adamı, ona **ينظره**; ve **انْتَظَرَه** ve **تَنَظَّرَه**: ona karşı ağır davrandı; **عُرْوَةُ بن الوَرْدِ** dedi:

إِذا بَعُدُوا لا يأْمَنُونَ اقْتِرابَهُ،
تَشَوُّفَ أَهلِ الغائبِ المُنتَنَظَّرِ

Ve İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu sözü:

ولا أَجْعَلُ المعروفَ حلَّ أَلِيَّةٍ،
ولا عِدَةً في النَّاظِرِ المُتَغَيِّبِ

Onu açıkladı ve dedi: buradaki **الناظر** nesep üzerinedir yahut fâili mef‘ûl yerine koyma üzerinedir; bu, sözünün manasıdır; ve onu “**بِسِّرٍ كاتم**” ile örnekledi; yani gizlenen. İbn Sîde dedi: ve onu **الحَامِضِ**’in hattıyla böyle buldum

(* “**الحامض**” sözü: o, Ebû Mûsâ Süleyman b. Muhammed b. Ahmed en-Nahvî’nin lakabıdır; Sa‘leb’den aldı; onunla kırk yıl arkadaşlık etti; dilde, garîbü’l-hadîste, insanın yaratılışında, vahşî hayvanlarda ve bitkide telif etti; ondan Ebû Ömer ez-Zâhid ve Ebû Ca‘fer el-İsfahânî rivayet etti. Vefatı sene ??),

yâ’yı fetha ile; sanki onu mef‘ûl manasında fâil kıldığında, ayrıca **مُتَفَعَّلاً**’yı **مُتَفَعِّلٍ** yerinde kılmayı da caiz gördü; doğru olan **المتَغَيِّب**’dir, kesre ile.

Ve **التَّنَظُّرُ**: bir şeyi beklemek. İbn Sîde: ve **التَّنَظُّرُ**, beklediğin şeyi beklemektir.

Ve **النَّظِرَةُ**, **الظاء**’ın kesresiyle: işte geciktirme. Aziz tenzilde: “**فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ**”; bazıları da “**فناظِرَةٌ**” okudu; Aziz ve Celîl’in sözü gibi: “**ليس لِوَقْعَتِها كاذِبَةٌ**”; yani bir tekzip.

Ve denir: “Falancaya sattım da onu **فأَنْظَرْتُه**”; yani ona mühlet verdim; onun ismi **النَّظِرَةُ**’dir. Leys dedi: “Ondan **بِنَظِرَةٍ** ve **إِنْظارٍ** ile satın aldım” denir.

Ve Yüce’nin sözü: “**فَنَظِرَة إِلى مَيْسَرَةٍ**”; yani bir **إِنظارٌ**.

Ve hadiste: “İnsanlarla alışveriş yapardım; güçlük içinde olana **أُنْظِر** ederdim”; **الإِنظار**: geciktirme ve mühlet verme; “Ona **أَنْظَرْتُه**; ona **أُنْظِره**” denir.

Ve **نَظَرَ** şeyi: onu **بِنَظِرَة** ile sattı. Ve **أَنْظَرَ** adamı: ondan bir şeyi **بِنَظِرَةٍ** ile satın aldı.

Ve **اسْتَنْظَره**: ondan **النَّظرَةَ** istedi ve ondan mühlet istedi.

Ve iki adamdan biri arkadaşına der: “**بيْعٌ**”; o da der: “**نِظْرٌ**”; yani: benden satın alana kadar bana **أَنْظِرْني**. Ve “**تَنَظَّرْه**”: yani onu bir mühlet içinde bekle.

Enes hadisi içinde: “Bir gece Peygamber’i, صلى الله عليه وسلم, gece yarısı oluncaya kadar **نَظَرْنا**.” Denir: “Onu **نَظَرتُهُ** ve onu **انْتَظَرْتُه**” — onun gelişini gözetlediğinde. Ve denir: “**نَظَارِ**” — **قَطامِ** gibi — “**انْتَظِرْ**” sözün gibi; emir yerine konmuş bir isimdir.

Ve **أَنْظَرَه**: onu geciktirdi. Aziz tenzilde: “Dedi: ‘Beni **أَنْظِرْني**; diriltilecekleri güne kadar.’”

Ve **التَّناظُرُ**: işte karşılıklı yumuşak davranma. Ve **نَظِيرُك**: seni yumuşatmaya çalışan ve seninle **تُناظِرُهُ** olan; ve **ناظَرَه**: **المُناظَرَة**’dendir.

Ve **النَّظِيرُ**: benzer; ve denildi: her şeyde benzer. Ve “Falanca senin **نَظِيرُك**’tur”; yani senin benzerindir; çünkü bakan, ikisine baktığında onları eşit görür.

Cevherî: ve bir şeyin **نَظِيرُ**’u onun benzeridir.

Ebû Ubeyde nakletti: **النِّظْر** ve **النَّظِير** bir manadadır; **النِّدِّ** ve **النَّدِيدِ** gibi; ve Abd Yeğûs b. Vakkâs el-Hârisî’ye ait olarak şu beyiti okudu:

أَلا هل أَتى نِظْرِيُ مُلَيْكَةَ أَنَّني
أَنا الليثُ، مَعْدِيّاً عليه وعادِيا؟

(* Bu beyit, Abd Yeğûs’un kasidesinde şu şekil üzere rivayet edilmiştir:
وقد عَلِمت عِرسِي مُلَيكةُ أنني * أنا الليثُ،

**مَعدُوّاً عليّ** ve **عَاديا**) ve ben **نَجَّارَ الجَزُورِ** ve **مُعْمِلَ الْـ ـسَطِيِّ** idim; ve **أَمْضِي حيثُ لا حَيَّ ماضِيَا**. Ve şöyle rivayet olunur: **عِرْسِي مُلَيْكَةَ**; **نِظْرِي مليكة** yerine. el-Ferrâ dedi: Denir ki: **نَظِيرَةُ قومه** ve **نَظُورَةُ قومه**, onlardan kendisine bakılan kimse için; ve ikisi **نَظَائِرَ** üzere cem‘ olunur. Ve **النَّظِير**’in cem‘i **نُظَرَاءُ**’dur; dişisi **نَظِيرَةٌ**’dir; ve cem‘i, sözde ve bütün şeylerde **النَّظائر**’dir. İbn Mes‘ûd hadîsinde: “Andolsun, Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, kendileriyle kıyam ettiği **النَّظائِرَ**’i tanıdım: **المُفَصَّل**’den yirmi sûre”; yani **المفصل** sûreleri; uzunlukta bazısının bazısına benzemesinden dolayı **نظائر** diye adlandırılmıştır. Ve ‘Adî’nin sözü: **لم تُخطِئْ نِظارتي**; yani firâsetim yanılmadı. Ve **النَّظائِرُ**: **نَظِيرة**’nin cem‘idir; ve o, şekillerde, ahlâkta, fiillerde ve sözlerde misil ve benzer olandır. Ve denir ki: **لا تُناظِرْ بكتاب الله ولا بكلام رسول الله**; ve bir rivayette: **ولا بِسُنَّةِ رسول الله**. Ebû ‘Ubeyd dedi: Muradı: Kitabullah’a da Resûlullah’ın sözüne de bir şeyi **نظيراً** kılma; sonra ikisini bırakıp onunla alırsın; der ki: Her kim olursa olsun bir söyleyenin sözüne tâbi olma ve ikisini onun için bırakma. Ebû ‘Ubeyd dedi: Başka bir vecihte de câizdir: İkisini, kendisine benzer getirilen bir şey için misal kılması; İbrâhîm en-Neha‘î’nin sözü gibi: Dünya işinden bir şey arız olduğunda âyeti zikretmeyi kerih görürlerdi; bir kimsenin, sahibinin istediği vakitte geldiğinde adama söyleyenin sözü gibi: **جئت على قَدَرٍ يا موسى**; bu ve buna benzer sözlerden. Dedi: Birincisi daha benzer. Ve denir ki: **ناظَرْت فلاناً**; yani hitaplaşmada ona **نظيراً** oldum. Ve **ناظَرْتُ فلاناً بفلان**; yani onu ona **نَظِيراً** kıldım. Ve sultana, bir köy cemaatinin işini yoklayıp temize çıkaracak emin birini gönderdiğinde denir ki: **بَعث ناظِراً**.

el-Asma‘î dedi: **عَدَدْتُ إِبِلَ فلان نَظائِرَ**; yani ikişer ikişer; ve onları **جَمَاراً** saydım: onları, topluluklarına bakarak saydığında.

Ve **النَّظْرَةُ**: kötü heyet (görünüş). Ve bir adamda **نَظْرَةٌ** vardır; yani solgunluk; ve Şemmer inşâd etti:
**وفي الهامِ منها نَظْرَةٌ وشُنُوعُ**
Ebû ‘Amr dedi: **النَّظْرَةُ**: **الشُّنْعَةُ** ve çirkinliktir. Ve denir ki: Bu câriyede elbette **لَنَظْرَةً** vardır; çirkin olduğunda. İbnü’l-A‘râbî: Denir ki: onda **نَظْرَةٌ** ve **رَدَّةٌ** vardır; yani çirkinliğinden dolayı bakış ondan geri döner. Ve onda **نَظْرَةٌ** vardır; yani çirkinlik; ve er-Riyâşî inşâd etti:
**لقد رَابَني أَن ابْنَ جَعْدَةَ بادِنٌ،
وفي جِسْمِ لَيْلى نَظْرَةٌ وشُحُوبُ**

Hadîste: Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, bir câriye gördü de dedi ki: “Onda **نَظْرَةً** vardır; onun için rukye isteyin”; ve denildi ki: mânâsı: onda, cinlerin ona bakmasından bir göz değmesi isabeti vardır; ve yine onda **سَفْعَةٌ** vardır. Ve ondan, Allah Teâlâ’nın sözü: **غيرَ ناظِرِينَ إِناهُ**; dil ehli dedi: mânâsı, onun olgunlaşmasını ve erişmesini beklemeyenlerdir. Ve hadîste: Nebî’nin, sallallahu aleyhi ve sellem, babası Abdullah, bakan ve fal açan bir kadına uğradı; o, yüzünde bir nur gördü de onu, kendisinden **يَسْتَبْضِعَ** etmesine çağırdı ve ona develerden yüz vermeyi teklif etti; o ise reddetti. Sözü: **تَنْظُرُ**; yani kehânette bulunur; ve o, öğrenme ve firâset bakışıdır. Bu kadın **كاظمةُ بنتُ مُرٍّ**’dür; ve mütehevvide idi, kitapları okumuştu; ve denildi ki: **ورَقَةَ بن نَوْفَلٍ**’in kız kardeşidir. Ve **النَّظْرَةُ**: cin gözü. Ve **النَّظْرَةُ**: cinlerden bir baygınlık yahut bir dokunuş; ve **نُظِرَ**. Ve bir adamda **نَظْرَةٌ** vardır; yani ayıp.

Ve **المنظورُ**: kendisine **نَظْرَةٌ** isabet eden. Ve **صبي مَنْظُورٌ**: göze isabet etmiştir. Ve **المنظورُ**: hayrı umulan kimse. Ve denir ki: Bu için bir **نَظِيراً** olmadı; hâlbuki ben onu **أَنْظَرْتُه**. Ve bir **خَطِيراً** olmadı; hâlbuki ben onu **أَخْطَرْتُه**. Ve **مَنْظُورُ بن سَيَّارٍ**: bir adamdır. Ve **مَنْظُورٌ**: bir cinnînin adıdır; dedi ki:
**ولو أَنَّ مَنْظُوراً وحَبَّةَ أَسْلما
لِنَزْعِ القَذَى، لم يُبْرِئا لي قَذَاكُما**
Ve **حَبَّةُ**: bu cinnînin iliştiği bir kadının adıdır; o da, ona öğrettiği şeyle tedavi yapardı. Ve **ناظِرَةُ**: bilinen bir dağ yahut bir yer. Ve **نَواظِرُ**: bir yer adıdır; İbn Ahmer dedi:
**وصَدَّتْ عن نَواظِرَ واسْتَعَنَّتْ
قَتَاماً، هاجَ عَيْفِيًّا وآلا**
(* Sözü “**عيفياً**” asılda böyle.)

Ve **بنو النَّظَّارِ**: ‘Ukl’den bir kavimdir; ve **إِبل نَظَّاريَّة**: onlara nisbetlidir; râciz dedi ki:
**يَتْبَعْنَ نَظَّارِيَّة سَعُومَا**
**السَّعْمُ**: develerin yürüyüşünden bir türdür.

مقاييس اللغة:
(**نظر**) **النون** ve **الظاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; dalları tek bir mânaya döner; o da şeyin teemmülü ve onu muayene etmektir; sonra ödünç alınır ve onda genişletilir. Şöyle denir: **نظرت إلى الشّيءِ أنظُر إليه**; onu muayene ettiğin zaman. Ve **حَيٌّ حِلاَلٌ نَظَرٌ**: birbirine komşu olanlar; bazısı bazısına bakar. Ve derler: **نَظَرتُه**, yani onu bekledim. Ve o, o kıyastır; sanki geldiği vakte bakıyor gibidir. Dedi ki:
فإنّكُما إن تَنْظُرَانِيَ ليلةً *** من الدَّهر ينفَعْني لدى أمِّ جُندَبِ(2)‏
Mecaz ve genişletme babından onların sözü: **نظَرَتِ الأرضُ**: bitkisini gösterdi(3). Ve bu, [kıyas]tır. Ve derler: **نَظَرَت بعَينٍ**. Ve ondan: **نَظَرَ الدهرُ إلى بني فلانٍ فأهلكَهم**. Ve bu, bunun benzeridir; bu kıyastandır; yani ona ve benzerine bakıldığı zaman ikisi eşit olur. Ve onda **نَظْرَةٌ** vardır; yani solgunluk; sanki bakılan bir şeydir de rengi solmuştur. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

القاموس المحيط:
**النَّظَرِ**. Ve **النَّطْرون**; fetha ile: Ermeni boraksı. Ve **النِّيِطرُ**, **كَزِبْرِجٍ**: musibet. Ve **النُّطَّارُ**, **كرُمَّانٍ**: ekin arasında dikilen hayal (korkuluk). Ve Cevherî, onun sözü olan **ناطِرُون** (Şam’da) hakkında yanıldı; hâlbuki o **ماطِرُون**dur, **الميم** ile.

**نَظَرَهُ** **كنَصَرَهُ** ve **سَمِعَهُ**; **إليه** **نَظَراً** ve **مَنْظَراً** ve **نَظَراناً** ve **مَنْظَرَةً** ve **تَنْظَاراً**: onu gözüyle teemmül etti; **كتَنَظَّرَهُ**. **الأرضُ**: göze bitkisini gösterdi. **لَهُمْ**: onlar için mersiye söyledi ve onlara yardım etti. **بَيْنَهُمْ**: hükmetti. Ve **الناظِرُ**: göz; yahut gözdeki siyah nokta; yahut görmenin kendisi; yahut burunda bir damar; onda görme suyu vardır; ve alından burun deliklerine doğru akan bir kemik. Ve **النَّاظِرانِ**: burnun iki kenarı üzerinde iki damardır; iki göz pınarından akarlar. Ve **تَناظَرَتِ النَّخْلَتَانِ**: ikisinden dişisi erkeğe baktı; ondan aşılanıncaya kadar hiçbir tozlama ona fayda vermedi. Ve **المَنْظَرُ** ve **المَنْظَرَةُ**: baktığın şey; seni hayran bıraktı yahut seni kötüledi. Ve **مَنْظَرِيٌّ** ve **مَنْظَرانِيٌّ**: görünüşü güzel. Ve **نَظُورٌ** ve **نَظُورَةٌ** ve **ناظُورَةٌ** ve **نَظيرَةٌ**: kendisine bakılan efendi; tekil ve çoğul, müzekker ve müennes için; yahut **النَّظيرَةُ** ve **النَّظورَةُ** **نَظائِرَ** üzerine cem‘ edilir. Ve **ناظِرُ**: Hûzistân’da bir kale. Ve **سَديدُ النَّاظِرِ**: töhmetten berî; iki gözü dolusu bakar. Ve **بَنُو نَظَرَى**, **كجَمَزَى**; ve **الظاء** şeddeli de olabilir: kadınlara bakma ve onlarla gazel söyleme ehli. Ve **النَّظَرُ**, harekeli: bir şey hakkında fikir; onu takdir eder ve ölçersin; ve bekleyiş; ve birbirine komşu kavim; ve kehânet; ve kavim arasında hüküm; ve yardım; ve fiil, **كنَصَرَ**. Ve **النَّظُورُ**: kendisini meşgul edene bakmayı ihmal etmeyen kimse. Ve **المَناظِرُ**: yerin yüksekleri; ve bir kale; ve **ع**: **قُرْبَ عُرْضَ**; ve **ع**: **قُرْبَ هِيتَ**. Ve **تَناظَرَا**: karşılaştılar. Ve **النَّاظُورُ** ve **النَّاظِرُ**: **النَّاطورُ**. Ve **ابنُ النَّاظورِ**: **ن ط ر**’de. Ve **انْظُرْني**: yani bana kulak ver. Ve **نَظَرَهُ** ve **انْتَظَرَهُ** ve **تَنَظَّرَهُ**: ona karşı ağır davrandı. Ve **النَّظِرَةُ**, **كفَرِحةٍ**: işte erteleme. Ve **التَّنَظُّرُ**: beklediğin şeyi umma. Ve **نَظَرَهُ**: onu vadeli olarak sattı. Ve **اسْتَنْظَرَهُ**: onu ondan istedi. Ve **أنْظَرَهُ**: onu erteledi. Ve **التَّناظُرُ**: işte birbirini yoklama. Ve **النَّظيرُ** ve **المُناظِرُ**: benzer; **كالنِّظْرِ**; kesre ile; cem‘i: **نُظَراءُ**. Ve **النَّظْرَةُ**: ayıp; ve hâl; ve hâlin kötülüğü; ve solgunluk; ve baygınlık; yahut cinnden bir dolaşan; ve **نُظِرَ** **كعُنِيَ**; ve rahmet. Ve **مَنْظُورُ ابنُ حَبَّةَ**: recez söyleyen; **حَبَّةُ** onun annesidir; babası **مَرْثَدٌ**dur; ve **ابنُ سَيَّارٍ**: bir adam, **م**. Ve **ناظِرَةُ**: bir dağ; yahut Benî Abs’a ait bir su; yahut **ع**. Ve **نَواظِرُ**: Bâhile toprağında tepeler. Ve **المَنْظُورَةُ**: ayıplı şey; ve musibet. Ve **فرسٌ نَظَّارٌ**, **كشَدَّادٍ**: yiğit; yüreği keskin; bakışı dik. Ve **بَنُو النَّظَّارِ**: Ukl’dan bir kavim; ondan **الإِبِل النَّظَّارِيَّةُ**. Yahut **النَّظَّارُ**: develerin erkeklerinden bir erkek deve. Ve **النَّظَّارَةُ**: bir şeye bakan kavim; **كالمَنْظَرَةِ**; ve tahfîf ile: gezinti mânasında, bazı fakihlerin kullandığı bir lahn. Ve **كقَطامِ**: yani bekle. Ve **المِنْظارُ**: ayna. Ve **النَّظائرُ**: fazilet sahipleri ve emsaller.

Ve **النَّظُورَةُ** ve **النَّظِيرَةُ**: öncü. Ve **نَاظَرَهُ**: ona nazîr oldu. **فلاناً بفُلانٍ**: onu ona nazîr kıldı. Ve ondan Zührî’nin sözü: **لا تُناظِرْ بِكتابِ اللهِ، ولا بِكلامِ رسولِ اللهِ، صلى الله عليه وسلم**; yani ikisine nazîr bir şey kılma; yahut mânası: bir maksat için onları bir şeye misal kılma; söyleyenin sözü gibi: **جِئْتَ على قَدَرٍ يا موسى**; Musa diye adlandırılan birine, istenen bir vakitte geldi. Ve bu, bunun nazîri olmadı. Ve onunla ertelenmiş olundu. Ve onların develerini **نَظَائرَ** saydım; yani ikişer ikişer. Ve **النِّظارُ**, **ككِتابٍ**: firâset. Ve bir kadın **سُمْعُنَّةٌ نُظْرُنَّةٌ**; ikisinin evveli ve üçüncüsü zamme ile; ve ikisinin evveli kesre ile üçüncüsü fetha ile; ve ikisinin evveli ve üçüncüsü kesre ile: işittiği zaman; yahut baktığı zaman da bir şey görmedi; onu zannedişle zannetti. Ve onun sözü olan **أَنْظُورُ**:
وإنَّني حَيْثُما يَثْنِي الهَوَى بَصَرِي ... من حَيْثُما سَلَكوا أدْنُو فأَنْظُورُ
bazı Araplar için **أنْظُرُ**’da bir lugattır.

تاج العروس:
نظر
**نَظَرَه** **كَنَصَره** ve **سَمِعَه**; sahih kılınmış asıllarda böyle; ve şeyhimizin şerh ettiği nüshada bulundu: **كَضَرَبه**; **كَنَصَره** yerine; bunun üzerine musannife karşı inkârı ikame etti ve dedi: bu, divanların hiçbirinde bilinmez ve râvîlerden hiç kimse onu rivayet etmedi; bilinen **نَظَرَ كَكَتَب**’dir; Kur’an ve Arapların sözü onunla doldurulmuştur. Şeyhimiz, nüshasının tahrif edilmiş olduğunu bilseydi, zikrettiğini getirmeye ihtiyaç duymazdı. Ve **المحكم**’de: **نَظَرَه يَنْظُره نَظَرَ إليه نَظَرَاً** harekeli. Leys dedi: masdarın tahfîfi caizdir; onu masdarlardan avamın lafzına hamledersin. Ve **مَنْظَراً** **كَمَقْعَد**; ve **نَظَرَاناً** tahrîk ile; ve **مَنْظَرةً** evvel ve üçüncünün fethasıyla; ve **تَنْظَاراً** fetha ile. Hutay’e dedi ki:
فمالَكَ غَيْرُ تَنْظَارٍ إليها ... كما نَظَرَ اليَتيمُ إلى الوصيِّ

: Onu gözüyle teemmül etti; **الجَوْهَرِيّ** bunu böyle tefsir etti. **البَصائر**’de: ve **النظر** da, şeyin idraki ve görülmesi için basiretin çevrilip döndürülmesidir; onunla teemmül ve araştırma kastedilebilir; ve onunla araştırmadan sonra hâsıl olan mârifet kastedilebilir. Ve O’nun (yüce) sözü: “**انْظُروا ماذا في السَّماوات**” yani: teemmül edin. Ve **النَّظَر**’in **البَصَر** hakkında kullanımı, avam yanında daha çok kullanımdır; ve **البصيرة** hakkında (kullanımı) havass yanında daha çoktur. Ve denir: **نَظَرْتُ إلى كذا**; eğer bakışını ona uzattıysan onu gördün yahut görmedin. Ve **نَظَرْتُ** (denir) onu gördüğün ve onu tedebbür ettiğin zaman. Ve **نظرْتُ في كذا**: onu teemmül ettim; **كَتَنَظَّره** ve **انْتَظَره** gibi; yine, geleceği üzere. **نَظَرَتِ الأرضُ**: göze bitkisini gösterdi; onu **الصَّاغانِيّ** nakletti ve o mecazdır. **الأساس**’ta: **نَظَرَتِ الأرضُ بعَيْن وبعَيْنَيْن**: bitkisi göründü. **نَظَرَ لهم**: yani onlara acıdı ve onlara yardım etti; onu **الصَّاغانِيّ** nakletti ve o mecazdır. **نَظَرَ بَيْنَهم** yani hükmetti. Ve **النَّاظِرُ**: bizzat gözün kendisidir; yahut gözün siyahlığının ortasında bulunan saf siyah noktadır; ve onunla **النَّاظِرُ** görüleni görür; yahut bizzat görmenin kendisidir. Ve denildi: gözdeki **النّاظِرُ**, onu karşıladığın zaman onda şahsını gördüğün ayna gibidir; yahut burunda bir damardır ve onda görme suyu vardır; bunu İbn Sîde söyledi. Denildi: **النّاظر**: alından burun deliklerine doğru akan bir kemiktir; onu **الصَّاغانِيّ** nakletti. Ve **النّاظِران**: burnun iki kenarı üzerinde iki damardır; iki göz pınarından akarlar. Ve denildi: onlar gözde iki damardır; burnu sularlar. Ve denildi: onlar burnun iki yanından, burun üzerindeki gözyaşı mecrasında iki damardır; bu, Ebû Zeyd’in sözüdür. İbnü’s-Sikkît dedi: onlar burnu iki yandan kuşatan iki damardır. Cerîr’den (şu beyit) rivayet edildi:
وأشْفي من تَخَلُّجِ كلّ جِنٍّ ... وأكْوي النَّاظِرَيْنِ من الخُنانِ
Ve bir başkası dedi:
ولقد قطعت نواظر أو جمعتها ... ممن تعرض لي من الشعراء
Ve bir başkası dedi:
قليلةُ لَحْمِ النَّاظِرَيْنِ يَزينُها ... شبابٌ ومَخفوضٌ من العيشِ باردُ
Sevgilisini yanağın inceliği ve etinin azlığı ile vasfetti; ve o, sevilen (şey)dir. Mecazdan: iki hurma ağacı **تَناظَرَت**; ikisinden dişisi erkeğe baktığı zaman. Ve bazı nüshalarda: **إلى الفُحَّال**; ona aşılamanın faydası olmadı; ondan aşılanıncaya kadar. İbn Sîde dedi: bunu Ebû Hanîfe nakletti. Ve **المَنْظَرُ** ve **المَنْظَرَةُ**: baktığın şey; seni hayran bıraktı yahut seni kötüledi. **التهذيب**’de: **المَنْظَرَة**: ona baktığın zaman seni hayran bırakan erkeğin görünüşü. Ve **امرأةٌ حَسَنَةُ المَنْظَر والمَنْظَرة**. Ve denir: şüphesiz o, haber (iç yüz) olmaksızın görünüş sahibidir. Ve denir: onun görünüşü, iç yüzünden hayırlıdır. **رجلٌ مَنْظَرِيٌّ وَمَنْظَرانِيٌّ**; sonuncusu kıyasa göre değildir: güzel görünüşlü. Ve **رجلٌ مَنْظَرانِيٌّ مَخْبَرانِيٌّ**. Ve denir: şüphesiz falan kimse, bakılacak ve dinlenecek (şey) içindedir; ve sulanmış ve doyurulmuş (şey) içindedir; yani bakmayı ve dinlemeyi sevdiği şeyler içindedir. Mecazdan: **رجلٌ نَظورٌ**; **صبور** gibi; ve **نَظورةٌ** (ه artırılmasıyla) ve **ناظُورَة** ve **نَظِيرَةٌ**; sonuncusu **سَفينة** gibi: kendisine bakılan efendi; tekil, çoğul, müzekker ve müennes için. **الفَرَّاء** dedi: denir: falan kimse kavminin **نَظورَةُ**’sidir ve kavminin **نَظيرَةُ**’sidir; o, kavminin kendisine baktığı ve onun yaptığına uyarak yaptığı kimsedir; yine: bu mânâ ile onların yoludur. Yahut **النَّظِيرَة** ve **النَّظورةُ** **نَظائر** üzerine cem edilebilir. Ve **ناظِرُ**: Hûzistân’da bir kaledir; onu **الصَّاغانِيّ** nakletti. Mecazdan: **رجلٌ سَديدُ الناظِر**; yani töhmetten berîdir; iki gözü dolusu ile bakar. **الأساس**’ta: kendisine atılan şeyden berî, meydanı temiz. Ve **بنو نَظَرَى**; **كَجَمَزى** gibi; ve **الظاء** şeddeli de olabilir: kadınlara bakma ve onlarla gazel söyleme ehli. Ondan, bedevî kadının kocasına sözü: “**مُرَّ بي على بَني نَظَرَى ولا تَمُرَّ بي على بناتِ نَقَرَى**” yani: beni bana bakan erkeklerin yanından geçir; onları hayran bırakırım ve onlara hoş görünürüm; beni, bana bakan kadınların yanından geçirme; kıskançlıkla beni ayıplarlar ve yanlarından geçenin ayıplarını didiklerler. Bunu İbnü’s-Sikkît nakletti. Ve **النَّظَرُ** (harekeli): şey hakkında düşünmedir; onu takdir eder ve onu ölçersin; ve o mecazdır. **النَّظَر**: beklemedir; denir: **نَظَرْتُ فلاناً** ve **انْتَظَرْته** bir mânâdadır. Eğer **انْتَظَرْتُ** dedin de fiilin seni aşmadıysa, mânâsı: durdum ve ağır davrandım. Ondan O’nun (yüce) sözü: “**انْظُرونا نَقْتَبِسْ من نورِكُم**”. Enes hadîsinde: “**نَظَرْنا النبيَّ صلّى الله عليه وسلَّم ذاتَ ليلةٍ حتى كان شَطْرُ الليل**”. Denir: **نَظَرْتُه** ve **انْتَظَرْتُه**; onun gelişini gözetlediğin zaman. Ve O’nun (yüce) sözü: “**وجوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضرةٌ إلى ربِّها ناظِرَة**” yani: bekleyici. **الأَزْهَرِيّ** dedi: bu hatadır; çünkü Araplar **نَظرْت إلى الشيءِ** demezler, **انْتَظَرْته** mânâsında; ancak **نَطَرْتُ فلاناً** derler; yani onu bekledim. Ondan **الحُطَيْئة**’nin sözü:
وقد نَظَرْتُكُمْ أَبْنَاءَ صادِرَةٍ ... للوِرْدِ طالَ بها حَوْزِي وتَنْساسي
Ve eğer “**نَظَرْتُ إليه**” dedin ise, ancak göz ile olur. Ve eğer “**نَظَرْتُ في الأمرِ**” dedin ise, kalp ile tefekkür ve tedebbür olmasını ihtimal eder. Mecazdan: **النَّظَر**: birbirine komşu olan mahalle halkıdır; bazısı bazısına bakar. Denir: **حَيٌّ حِلالٌ ونَظَرٌ**. **النَّظَر**: kehânettir. Ondan hadîs: “**أن عَبْد الله بن عبد المُطلِب مرّ بامرأة كانت تَنْظُر وتعْتاف فَدَعَته إلى أن يَسْتَبْضِعَ منها وله مائةٌ من الإبل**”; **تَنْظُر** yani kehânet eder; ve o, firâset ve ilim ile bir **نَظر**’dir. Onun adı **كاظِمَةُ بنتُ مُرٍّ** idi; ve o, yahudileşmiş idi. Ve denildi: o, **وَرَقَةَ بنِ نَوْفَل**’in kız kardeşidir. **النَّظَر**: kavim arasında hüküm vermektir. **النَّظَر**: yardımdır; ve **اللام** ile geçişli kılınır. Ve bu ikisini musannif az önce zikretti; ve fiil hepsinde **كَنَصَر** gibidir; çünkü dedi ki: **ولهم**: onlara yardım etti; ve **بينَهُم**: hükmetti; o hâlde, gizli olmadığı üzere, tekrardır. Mecazdan: **النَّظور**; **صَبور** gibi: kendisini meşgul edene bakmayı ihmal etmeyen. **اللسان**’da: kendisini meşgul edene. **الأساس**’ta: kendisini meşgul edene bakmaktan gafil olmayan. Ve **المَناظِر**: yerin eşrafıdır; çünkü ondan bakılır. **المَناظِر**: Şam çölünde, **عُرْضَ** yakınında bir yer adıdır. Ve ayrıca: **هيت** yakınında bir yer adıdır. **عَديّ بن الرقاع** dedi:
وَثَوَى القيام على الصوى وتَذاكرا ... ماءَ المَناظِرِ قُلْبها وأَضاها
Ve **تَناظَرا**: karşı karşıya geldiler. Ondan **تَناظَرَتِ الداران** ve evleri **تَتَنَاظر**. Ve **الناظورُ** ve **النّاظِرُ**: **النّاطور** (طاء ile)dır; ve o Nabatîcedir. Ve **ابْنُ النّاظور**’un zikri **نطر**’da geçti. Ve **انْظُرْني** yani: bana kulak ver. Ondan O’nun (azîz ve celîl) sözü: “**وقولوا انْظُرْنا واسْمَعوا**”. Ve **وَنَظَره** ve **انْتَظَره** ve **تَنَظَّرَه**: ona karşı ağır davrandı. **عروة بن الورد** dedi:
إذا بَعُدوا لا يَأْمَنون اقْتِرابَه ... تَشَوُّفَ أَهْلِ الغائبِ المُتَنَظَّرِ
Ve **النَّظِرَة**; **فَرِحَة** gibi: işte ertelemedir. Allah تعالى dedi: “**فنَظِرَةٌ إلى مَيْسَرَة**”. Ve bazısı okudu: “**فناظِرَةٌ إلى ميسرة**”; O’nun عز وجل sözü gibi: “**لَيْسَ لوَقْعَتِها كاذِبَة**” yani tekzîb. **الليث** dedi: denir: onu ondan bir **نَظِرَةٍ** ve **إنْظارٍ** ile satın aldım. Ve **التنظر**: şeyin beklenmesidir. İbn Sîde dedi: o, beklediğin şeyin beklenmesidir. Ve **وَنَظَره نَظْرَاً**: onu bir **نَظِرَةٍ** ile, mühlet ve erteleme ile sattı. Ve **اسْتَنْظَرَه**: onu istedi; yani ondan **النَّظِرَة**’yi; ve ondan mühlet istedi. Ve **أَنْظَره**: onu erteledi. Allah تعالى dedi: “**فال أَنْظِرني إلى يَوْمِ يُبعَثون**” yani: beni ertele. Ve denir: falana sattım da onu **فَأَنْظَرْتُه**; yani ona mühlet verdim. Ve isim **النَّظِرَة**’dir. Hadîste: “**كنتُ أُبايعُ الناسَ فكنتُ أُنظِرُ المُعسِر**” yani onu mühletlendirirdim. Ve **التَّناظُر**: işte karşılıklı yumuşak davranmadır. Ve **نَظيرُك**: seninle yumuşak davranan ve onunla **تُناظِرُه** olduğun kimsedir. Mecazdan: **النَّظير**; **أمير** gibi; ve **المُناظِر**: her şeyde misil ve benzer. Denir: falan kimse senin **نظيرُكَ**’ındır; yani senin mislin; çünkü bakan, ikisine baktığı zaman onları eşit görür; **النِّظْر** (kesre ile) gibi. Ebû Ubeyde bunu, **النِّد** ve **النَّديد** misli olarak nakletti. Ve **عبْد يغوثَ بن وَقَّاصٍ الحارثيّ**’den (şu beyit) rivayet edildi:
ألا هل أتى نِظْري مُلَيْكةَ أنَّني ... أنا الليثُ مَعْدِيَّاً عليه وعادِيَا

“Ve ben **نَحَّارَ الجَزورِ** (deve boğazlayan) ve **مُعمِلَ ال... مَطِيِّ** (binitleri çalıştıran) idim; ve yürüyen hiçbir oba yokken yürüyerek giderim.”

**نُظَراء**: ve o, onun **نَظيرُتها**’sıdır; ve onlar **نَظائر**’dir; **الأساس**’ta olduğu gibi.

**النَّظْرَة** (fetḥa ile): ayıp. Denir: “Bir adam, onda **نَظْرَةٌ** vardır” yani ayıp; ve **مَنْظُور**: ayıplı, kusurlu.

**النَّظْرَة**: heybet; İbnü’l-A‘râbî’den.

**النَّظْرَة**: görünüşün kötülüğü. Ebû ‘Amr dedi: **النَّظْرَة**: çirkinlik ve kabalık. Denir: “Bu cariyede elbette **لَنَظْرَةً** vardır” çirkin olduğu zaman.

**النَّظْرة**: solgunluk. er-Riyâşî şu beyti okudu:
لَقَدْ رابَني أنَّ ابنَ جَعْدَةَ بادِنٌ ... وفي جسمِ لَيْلَى نَظْرَةٌ وشُحوبُ

**النَّظْرَة**: baygınlık yahut cinlerden bir taife; ve “**نُظِرَ**” oldu, “**عُنِيَ**” gibi; o hâlde o **منظرٌ**’dür: ona bir baygınlık yahut bir göz (nazar) isabet etti. Hadiste: Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem bir cariye gördü de dedi ki: “**إنَّ بها نَظْرَةً فاسْتَرْقُوا لها**.” Denildi: manası, onda cinlerin ona bakmasından bir göz isabeti vardır; ve yine onda **سَفْعَة** vardır.

**النَّظْرَة**: rahmet; İbnü’l-A‘râbî’den; ve bu mecazdır. **البصائر**’de: Allah’ın kullarına **نَظَرُ اللهِ**’ı, onlara ihsanı ve nimetlerini üzerlerine akıtmasıdır. Allah Teâlâ dedi ki: “**ولا يَنْظُرُ إليهم يَوْمَ القِيامة**.” Ve **الصّحيحين**’de: “Üç kişi vardır ki Allah onlarla konuşmaz ve onlara bakmaz: zina eden ihtiyar, yalancı hükümdar ve kibirlenen yoksul.”

İbnü’l-Esîr’in **النهاية**’sinde: buradaki **النَّظَرَ** seçme, rahmet ve şefkattir; çünkü şâhitte (görünen hâlde) bakmak sevginin delilidir; bakmayı terk etmek ise buğz ve kerahatin delilidir.

**مَنْظُورُ بنُ حَبَّةَ** Ebû Si‘r: recez söyleyen bir şairdir; ve onun zikri daha önce **سعر**’da da geçti. **حَبَّةُ**: annesinin adıdır; babası **مَرْثَد**’dir. **اللسان**’da olan ise: **مَنْظُوراً** bir cinin adıdır; **حَبَّةَ** da bu cinin iliştiği bir kadının adıdır; o da ona öğrettiği şeyle tedavi ederdi. Şair ikisi hakkında şöyle der:
وَلَوْ أنَّ مَنْظُوراً وحَبَّةَ أَسْلَما ... لنَزْعِ القَذى لمْ يُبْرِئا لي قَذاكُما

Ve bu, daha önce **حبب**’de de geçti.

**مَنْظُور بنُ سَيَّار**: bir adam; **م** yani معروف. Dedim: o, Fezâre oğullarından **مَنْظُورُ بن زَبَّان بن سَيَّار بن العُشَراء**’dır; ve **عشر**’da zikredildi.

**وناظِرَةُ**: bir dağ yahut Benî ‘Abs’a ait bir su; eş-Şakîk’in yukarısında; yahut **ع**; bunu İbn Düreyd söyledi. Ve denildi: **ناظِرَة** ve **شَرْجٌ**: ‘Abs’a ait iki sudur. el-A‘şâ dedi:
شاقَتْكَ مِن أَظْعَانِ لَيْ ... لى يَوْمَ ناظِرَةٍ بَواكِرْ

Cerîr dedi:
أَمَنْزِلَتَيْ سَلْمَى بناظِرَةَ اسْلَما ... وما راجَعَ العِرْفانَ إلاّ تَوَهُّما
كأنَّ رسومُ الدَّارِ ريشُ حَمامَةٍ ... مَحاها البِلى واسْتَعْجَمَتْ أنْ تَكَلَّما

**ونَواظِر**: Bâhile toprağında tümsekler. İbn Ahmer el-Bâhilî dedi:
وصَدَّتْ عنْ نَواظِرَ واسْتَعَنَّتْ ... قَتاماً هاجَ صَيْفيَّاً وآلا

Kadınlardan **المَنْظورَة**: onda **نَظْرَةٌ** yani ayıp bulunan ayıplı. **المَنْظورة**: musibet; bunu es-Sâgânî nakletti.

Mecazdan: **فرَسٌ نَظَّارٌ** (Şeddâd gibi): yiğit, yürekli, bakışı dik. Dedi ki:
مُحَجَّلٌ لاح له حمارُ ... نابي المَعَدَّيْنِ وأي نَظَّارُ

**وبَنو النَّظَّار**: ‘Ukl’dan bir kavimdir; onlar Teym, ‘Adî ve Sevr oğullarıdır; ‘Abd Menât b. Udd b. Tâbıha’dandır. Onları, kendilerine ait bir cariye barındırdı; ona **عُكْلٌ** denirdi; böylece onlara galip geldi. Onun yerinde gelecektir: **الإبلُ النَّظَّاريَّة**. Râciz dedi:
" يَتْبَعْنَ نَظَّاريّةً سَعُوما

**السَّعْم**: develerin yürüyüşünden bir tür vuruş; yahut **النَّظَّار**: develerin erkeklerinden bir erkek deve; **اللسان**’da: Arapların erkek develerinden. Râciz dedi:
" يَتْبَعْنَ نَظَّاريّةً لم تُهجَمِ

Yani: **النَّظَّار**’ın dölünden soylu bir dişi deve. Cerîr dedi:
" والأَرْحَبِيّ وجَدُّها النَّظَّارُ

**ولم تُهجَم**: sağılmadı.

**النَّظَّارَة**: bir şeye bakan topluluk; **المَنْظَرَة** gibi. Derler: “**خَرَجْت مع النَّظَارَة**.”

**النَّظَارة** (tahfîf ile), gezinti manasında: bir lahn (yanlış)tır; bazı fakihler kitaplarında kullanır; doğrusu şeddelidir.

Denir: **نَظَارِ** (Katâm gibi) yani “bekle”; emir yerine konmuş bir isimdir.

**المِنْظار** (kesra ile): yüzün görüldüğü ayna; ve ayrıca uzaktakinin yakına görülmesinden (gösteren şey) için de kullanılır; avam ona **النَّظَّارة** der.

**النَّظائِر**: fazilet sahipleri ve emsaller; ahlâk, fiil ve sözlerde bazılarının bazısına benzemesinden dolayı.

**النَّظيرَة** ve **النَّظُورة**: öncü birlik; bunu es-Sâgânî nakletti; ikisi de **نَظائِر** üzerine cem‘ edilir.

**وناظَرَهُ**: konuşmada ona denk oldu.

“Falancayı falancayla **ناظَرَ**”: onu onun dengi kıldı. Ondandır: ez-Zührî Muhammed b. Şihâb’ın sözü: “Allah’ın kitabıyla ve Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in sözüyle **لا تُناظِرْ**.” Bir rivayette: “ve Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in sünnetiyle.” Ebû ‘Ubeyd dedi: yani ikisine denk bir şey yapma ki onları bırakıp onu alasın; der ki: bir söyleyenin sözünü takip etme, her kim olursa olsun; ve ikisini onun için bırakma. **الأساس**’ta: yani onunla karşılaştırma ve ona bir misal kılma. Ebû ‘Ubeyd dedi: yahut manası, bir gaye için ikisini bir şeye misal kılma; bütün nüshalarda böyle; doğrusu: “bir şeye ki arız olur”; ve bu, İbrâhîm en-Neha‘î’nin sözü gibidir: dünya işlerinden arız olan bir şeyde âyeti zikretmeyi kerih görürlerdi; bir kimsenin, adı Mûsâ olan bir adama, istenen bir vakitte geldiğinde: “**جِئتَ على قَدَرٍ يا موسى**” demesi gibi; bunu isteyenin kastettiği ve benzeri, cahillerin dünya işlerinden temessül ettikleri sözlerdendir; bunda bir bayağılaştırma ve horlama vardır. el-Ezherî dedi: birincisi daha benzer.

Mecazdan: denir: “Bu, bunun **نَظيراً**’ı değildi”; ve “onunla **أُنْظِرَ** olundu” denir; “**خَطيراً** değildi” ve “onunla **أُخطِر** olundu” denildiği gibi. el-Asma‘î dedi: “Develerini **نَظائِرَ** saydım” yani ikişer ikişer; ve “onları **جَمَاراً** saydım” develeri, sen onların topluluğuna bakarken saydığın zaman.

**النِّظَار** (Kitâb gibi): firâset. Ondandır: ‘Adî’nin sözü: “**لم تُخطئْ نِظارَتي**” yani firâsetim şaşmadı.

Bir kadın: **سُمْعُنَّةٌ نُظْرُنَّة**; ikisinin evveli ve üçüncüsü zamme ile; ve ikisinin evveli kesra ile, üçüncüsü fetha ile; ve ikisinin evveli ve üçüncüsü kesra ile; ikisi de tahfîf ile; ikisini de yalnız Yakub rivayet etti. Dedi: o, dinlediği yahut baktığı zaman bir şey görmezse onu zanneder; bir zannetme ile.

Ve **أَنْظُورُ** şu sözde, yani şairin:
اللهُ يعلمُ أنّا في تَقَلُّبنا ... يومَ الفراقَ إلى إخواننا صُورُ
وأنّني حَيْثُ ما يَثْنِي الهوى بَصَري ... من حيثُما سلَكوا أَدْنُو فأَنْظُورُ

Bazı Araplar için **أَنْظُر**’de bir dildir; böylece es-Sâgânî, İbn Düreyd’den **التكملة**’de nakletti; ve lafzı:
" حتى كأنَّ الهوى من حَيْثُ أَنْظُورُ

Ve **اللَّبْلي**’nin **بغية الآمال**’de açıkça belirttiği şudur ki: buradaki **الواو**’nun ziyadesi, **الضّمّة**’nin işbâ‘ından meydana gelmiştir; ve ona **نَظائر** zikretmiştir. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: derler ki: **دورُ آلِ فلان تَنْظُر إلى دُورِ آلِ فلانٍ**; yani o, onların karşısındadır ve onlara mukabildir. Ve bu mecazdır. Ve ümit eden, kendisinden rica edilen kimseye söyleyen: **إنّما نَنْظُر إلى الله ثم إليك**; yani ancak Allah’ın fazlını, sonra senin fazlını beklerim; ve bu mecazdır. Ve dersin: **عُيَيْنَتي نُوَيْظِرَةٌ إلى الله ثم إليكم**. Ve bu mecazdır. Ve **أَنْظَر** **إنْظاراً**: **انْتَظَر**; bunu **الزّجّاجُ**, Yüce sözünün tefsirinde söylemiştir: **" أَنْظِرونا نَقْتَبِسْ من نوركم "**, **القَطْع** ile okuyan kimsenin kıraatine göre; dedi ki: ve ondandır **عمرو بن كلثوم**’un sözü:
**أبا هندٍ فلا تَعْجَلْ عَلَيْنا ... وأَنْظِرْنا نُخَبِّرْكَ اليَقينا**
Ve **الفرّاء** dedi ki: Araplar **أَنْظِرني** der; yani **انْتَظِرْني** biraz. Ve konuşan, kendisini acele ettirene: **أَنْظِرْني أَبْتَلِع رِيقي** der; yani bana mühlet ver. Ve **المُناظَرَة**: bir işte kardeşinle münazara etmendir; ikiniz onda birlikte baktığınızda onu nasıl yapacağınıza (dair). Ve bu mecazdır. Ve **المُناظَرَة**: **المُباحَثةُ** ve **المُباراة** fi’n-**النَّظَر**; ve basiretiyle gördüğü her şeyi hazır bulundurmaktır. Ve **النَّظَر**: araştırmadır; ve o, kıyastan daha geneldir; çünkü her kıyas **نَظَرٌ**’dır, fakat her **نَظَرٍ** kıyas değildir. **البصائر**’de böyledir. Ve denir ki: muhakkak falan kimse **مَنْظَرٍ** ve **مُستَمَع** içindedir; yani bakmayı ve dinlemeyi sevdiği şey içindedir. Ve bu mecazdır. Ve denir ki: gerçekten sen bu makamdan **بَمَنْظَرٍ** idin; yani sevdiğin şeyde bir kenarda (uzakta) idin. **أبو زُبَيْدٍ**, kaçıp da öldürülen bir oğlana hitap ederek dedi:
**قد كُنتَ في مَنْظَرٍ ومُستَمَعٍ ... عن نَصْرِ بَهْرَاءَ غَيْرَ ذي فَرَسِ**
Ve **النَّظْرَة** (fetha ile): aceleyle olan bakış (anlık bakış)tır; ve ondandır hadis: **" لا تُتبِع النَّظْرَةَ النَّظْرَةَ فإنّ لكَ الأولى وليستْ لك الآخرةُ "**. Ve bazı hikmet sahipleri dedi: kimin **نَظْرَتُه** amel etmezse dili amel etmez. Manası: **النَّظْرَة** kalbin inkârıyla çıktığında kalpte amel eder; gözün inkârıyla, kalp olmaksızın çıktığında amel etmez; yani bir günahı işlediğinde ona bakmakla vazgeçmeyen, sözle vazgeçmez. Ve **الجَوْهَرِيّ** ve başkası dedi: **وَنَظَر الدهرُ إلى بني فلانٍ فأهلَكَهم**. **ابنُ سِيدَه** dedi ki: o, mesel üzerinedir; dedi ki: ve ben ondan emin değilim. Ve **المَنْظَرَة**: **الرَّبِيئة**’nin yeridir; bir dağın başında olur; onda düşmana bakan ve onu gözetleyen bir gözcü vardır. Ve **الجَوْهَرِيّ** dedi: **المَنْظَرَة**: **المَرْقَبَة**’dir. Dedim ki: evden bir yer üzerine, müstakil olacak şekilde, onun ıtlakı avamîdir. Ve **المَنْظَرَة**: Mısır’da bir köydür. Ve **وَنَظَرَ إليك الجبلُ**: sana karşı geldi. Ve şu yol üzerine girdiğinde, dağ sana karşı gelirse, onun sağından yahut solundan git. Ve bu mecazdır. Ve Yüce sözünün: **" وتَراهُم يَنْظُرونَ إليكَ وهم لا يُبصِرون "** (âyetinin) hakkında **أبو عُبَيْد** şu görüşe gitti: o, putları kastetti; yani sana karşı dururlar; orada bir **نَظَرٌ** yoktur; fakat **النَّظَرُ** ancak karşı karşıya olmakla bulunduğundan güzel oldu. Ve dedi ki: **" وَتَرَاهُم "**; akletmeseler de, çünkü onları akledenin yerine koyarlar. Denir ki: çok bakar ise **هو يَنْظُر حَوْلَه**. Ve **رجلٌ مَنْظُورٌ**: yardım olunmuş (mu‘în)dir. Ve **سيِّدٌ مَنْظُورٌ**: fazlı umulan ve gözlerin kendisine dikildiği (kimsedir); ve bu mecazdır. Ve hadiste: **" مَن ابْتاعَ مُصَرَّاةً فهو بخَيْرِ النَّظَرَيْنِ "**; yani iki işin hayırlısı: satılanı elinde tutmak yahut onu geri vermek; hangisi onun için hayırlı ise ve onu seçerse onu yapar. Ve **أَنْظَرَ الرجلُ**: ondan bir şeyi **بَنَظِرَة** ile sattı. Ve iki adamdan biri arkadaşına: **بَيْعٌ** der. O da: **نِظْرٌ** der; kesre ile; yani benden satın alana kadar bana mühlet ver. Ve **تَنَظَّرْه**: onu bir mühlet içinde bekle. Ve **جيشٌ يُناظِرُ ألفاً**: bine yaklaşır; ve bu mecazdır. Ve **نَظائرُ القرآن**: **سُوَرُ المُفَصَّل**’dir; uzunlukta bazısının bazısına benzemesinden dolayı böyle adlandırılmıştır. Ve **النَّاظِرُ**: sultanın, bir köy cemaatine, işlerini yoklamak için gönderdiği emindir. Ve aramızda **نَظَرٌ** vardır; yani yakınlıkta bir **قَدْرُ نَظَرٍ** (kadar) vardır. Ve bu mecazdır. Ve koçun vasfında hadiste: **" ويَنْظُر في سَواد "**; yani ondan gözün bitişiğindeki siyahlık; ve denildi ki: **الحَدقة**’nin siyahlığını kastetti. **كُثَيِّر** dedi:
**وعن نَجْلاءَ تَدْمَعُ في بَياضٍ ... إذا دَمَعَتْ وتَنْظُرُ في سَوادِ**
Yani yanağı beyaz, gözbebeği siyah. Ve denir ki: **انْظُرْ لي فلاناً**; yani onu benim için ara; ve bu mecazdır. Ve **وَنَظَرْتُ الشيءَ**: onu korudum; **ابن القَطَّاع**’dan. Ve onları **بِنَظَرٍ** ve **مِن نَظَرٍ** ile vurduk: yani onları gördük; ve bu mecazdır. Ve **النَّظَر**: ibret almaktır. Şeyhimiz dedi ki: ıtlakta mütekellimînin muradı budur. Ve **وَنَظَرُ بن عبد الله** hac emiri; **ابن السَّمْعانيّ** ondan, **ابنِ البَطِر**’den rivayet etti. Ve **النَّظَّارُ بن هاشم**: **بني حَذْلَم**’den şairdir. Ve **العلاءُ بن محمد بن مَنْظُور**: **بني نَصْر بن قُعَيْن**’dendir; Kûfe’nin **شُرْطَة**sini üstlendi. Ve Bağdat’ta **مَنْظَرَةُ الرَّياحنيِّين**: onu Abbâsî **المُستَظْهِر بالله** ihdas etti; ve onu 507 senesinde bina etmişti. Ve **مَنْظُور بن رَواحة**: şairdir; ve dedesi **خَنْثَرُ بنُ الأَضْبَط الكلابيّ** meşhurdur.
