# نظر — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B8%D8%B1/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: نظر

ن ظ ر
نظرت إليه ونظرته‏.‏
قال‏:‏ ظاهرات الجمال ينظرن هوناً مثل ما تنظر الأراك الظباء ونظرت إليه نظرةً حلوةً ونظراتٍ‏.‏
ونظرت في المنظار وهو المرآة‏.‏
وأنشد الفرّاء‏:‏ خود مهفهفة كأن جبينها تحت الوصاوص صفحة المنظار ونظرت في الكتاب‏.‏
ويقال‏:‏ مرّ بي على بني نظري ولا تمرّ بي على بنات نقري أي على رجال ينظرون إليّ لا على نساء ينقرنني أي يعبنني‏.‏
وله منظر حسن‏.‏
وإنه لذو منظره بلا مخبره‏.‏
ورجل منظرانيّ ومخبرانيّ‏.‏
وهو ينظّر حوله‏:‏ يكثر النظر‏.‏
قال زهير‏:‏ فأصبح محبوراً ينظّر حوله بمغبطة لو أن ذلك دائم ونظرته وتنظّرته وانتظرته وأنظرته‏:‏ أنسأته واستنظرته‏.‏
واشتريته بنظرة ‏"‏ فنظرة إلى ميسرة ‏"‏ وكوى ناظريه وهما عرفان في جانبي الأنف‏.‏
قال‏:‏ وفقأ الله ناظريه‏.‏
ورمتني بناظرتي وحشيّة‏.‏
ونساء حور النواظر‏.‏
ورجل منظور‏.‏
معين وبه نظرة‏.‏
قال‏:‏ ما لقيت حمر أبي سوار من نظرة مثل أجيج النار وإن فيك لنظرةً أي ردّة وقبحاً‏.‏
قال‏:‏ وأنا سيفٌ من سيوف الهند ما شئت إلا نظرة في الغمد وكلّ ما سرك عندي عندي ومن المجاز‏:‏ نظرت الأرض بعين وبعينين إذا ظهر نباتها‏.‏
ونظر الدهر إليهم‏:‏ أهلكهم‏.‏
وحيّ حلالٌ ورئاء ونظر‏:‏ متجاورون ينظر بعضهم إلى بعض‏.‏
وبيننا نظرٌ أي قدر نظرٍ في القرب‏.‏
ونظر إليك الجبل أي قابلك‏.‏
ودورهم تتناظر‏.‏
وهذا الحيش يناظر ألفاً‏:‏ يقاربه وهو نظيره بمعنى مناظره أي مقابله ومماثله وهم نظراؤه وهي نظيرتها وهن نظائر‏:‏ أشباه‏.‏
وعن الزهريّ‏:‏ لا تناظر بكلام الله ولا بكلام سرول الله صلى الله عليه وسلم أي لا تقابل به ولا تجعل مثلاً له‏.‏
وما كان نظيراً لهذا ولقد أنظرته وما كان خطيراً ولقد أخطرته‏.‏
وإن فلاناً لفي منظر ومستمع وريّ ومشبع أي في خصب ودعة وفيما أحبّ أن ينظر إليه ويستمع‏.‏
قال أبو زبيد‏:‏ قد كنت في منظر ومستمع عن نصر بهراء غير ذي فرس أقول وسيفي يفلق الهام حدّه لقد كنت عن هذا المقام بمنظر وسيّد منظور‏:‏ يرجَى فضله وترمقه الأبصار وأنا أنظر إلى الله ثم إليك معناه أتوقع فضل الله ثم فضلك‏.‏
وسمعت صبية سرويّة بمكة تقول‏:‏ عيينتي نويظرة إلى الله واليكم‏.‏
وناظرته في أمر كذا إذا نظر ونظرت كيف تأتيانه‏.‏
وفلان شديد الناظر إذا كان بريء الساحة مما قرف به‏.‏
وانظر لي فلاناً نظراً حسناً‏:‏ اطلبه لي‏.‏
وفرس نظّار‏:‏ طامح الطرف لشهامته وحدّه فؤاده‏.‏
وقال‏:‏ نابى المعدّين وأي نظّار محجلٌ لاح له خمار أي غرة‏.‏
وضربناهم من نظر وبنظر أي أبصرناهم‏.‏
ورجل نظرو‏:‏ لا يغفل عن النظر فيما أهمّه‏.‏

### Türkçe

ن ظ ر
**نظرت** ona ve **نظرته** onu.
Dedi: Açık güzellikler, **الأراك**ın **الظباء**a baktığı gibi yumuşakça bakarlar; ve ona tatlı bir **نظرةً** ve **نظراتٍ** baktım.
Ve **المنظار** içinde baktım; o, aynadır.
Ve **الفرّاء** inşad etti: İnce belli bir genç kadın; sanki alnı, **الوصاوص** altında, **المنظار**ın sayfası (yüzeyi) gibidir. Ve kitaba baktım.
Ve denilir: “Bana **بني نظري** üzerinden uğra; **بنات نقري** üzerinden uğrama”; yani bana bakan erkekler üzerinden, beni **ينقرنني** yani ayıplayan kadınlar üzerinden değil.
Onun güzel bir **منظر**ü vardır.
Ve o, habersiz bir görünüş sahibidir.
Ve **منظرانيّ** ve **مخبرانيّ** bir adam.
Ve o, çevresine **ينظّر**: bakışı çoğaltır.
**زهير** dedi: Böylece sevinçli olarak sabahladı; çevresine bakışı çoğaltır, eğer o daim olsaydı bir gıpta ile. Ve onu **نظرته** ve **تنظّرته** ve **انتظرته** ve **أنظرته**: onu erteledim; ve ondan erteleme istedim.
Ve onu bir **نظرة** karşılığında satın aldım: “فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ”; ve onun iki **ناظريه**sini dağladı; ikisi, burnun iki yanında iki damardır.
Dedi: Allah onun iki **ناظريه**sini patlatsın.
Ve bir yabanî, beni iki **ناظرتي** ile vurdu (attı).
Ve **حور النواظر** kadınlar.
Ve **منظور** bir adam.
**معين** ve onda bir **نظرة** vardır.
Dedi: **حمر أبي سوار**dan, ateşin alevlenmesi gibi bir **نظرة**den daha (şiddetli) bir şey görmedim. Ve şüphesiz sende bir **نظرةً** vardır; yani bir geri dönüş ve çirkinlik.
Dedi: Ben, Hind kılıçlarından bir kılıcım; sen ne istersen (iste), ancak kında bir **نظرة** (vardır). Ve seni sevindiren her şey, bende bendedir. Ve mecazdandır: Yer, bitkisi göründüğünde bir gözle ve iki gözle **نظرت**.
Ve zaman onlara **نظر**: onları helâk etti.
Ve bir mahalle: **حلالٌ** ve **رئاء** ve **نظر**: komşudurlar; bazısı bazısına bakar.
Ve aramızda bir **نظرٌ** vardır; yani yakınlıkta bakış miktarı (kadar mesafe).
Ve dağ sana **نظر**; yani sana karşı durdu.
Ve onların evleri birbirine **تتناظر**.
Ve bu ordu, bini **يناظر**: ona yaklaşır; ve o, **نظيره**dir; **مناظره** manasında, yani onun karşısı ve benzeri. Ve onlar onun **نظراؤه**sudur; ve o, onun **نظيرتها**sıdır; ve onlar **نظائر**dir: benzerler.
Ve **الزهريّ**den: Allah’ın kelâmı ile ve Allah’ın Elçisi’nin (Allah ona salât ve selâm etsin) kelâmı ile **تناظر** etme; yani onunla karşılaştırma ve ona bir misal kılma.
Ve bunun için bir **نظيراً** olmadı; ve gerçekten onu **أنظرته**; ve bir **خطيراً** olmadı; ve gerçekten onu **أخطرته**.
Ve şüphesiz falan kimse, bir **منظر** ve **مستمع** ve **ريّ** ve **مشبع** içindedir; yani bolluk ve rahatlık içinde ve bakmayı ve dinlemeyi sevdiği şey içindedir.
**أبو زبيد** dedi: **بهراء**ın yardımından dolayı, at sahibi olmayan bir kimse olarak, bir **منظر** ve **مستمع** içinde idim. Derim; ve kılıcım başları yarar; onun keskinliği: gerçekten bu makamdan bir **منظر** içinde idim. Ve **منظور** bir efendi: fazileti umulur ve gözler onu gözetir. Ve ben Allah’a, sonra sana **أنظر**; manası: Allah’ın fazlını, sonra senin fazlını beklerim.
Ve Mekke’de **سرويّة** bir kız çocuğunu işittim; diyordu: “Benim iki gözüm, Allah’a ve size doğru küçük bir **نويظرة**dir.”
Ve falanca işte onunla **ناظرته**; eğer o baktı ve sen baktın: ikiniz ona nasıl geleceksiniz.
Ve falan kimse, şiddetli **الناظر**dır; kendisine isnat edilen şeyden alanı (temiz) ise.
Ve benim için falancayı güzel bir **نظراً** ile **انظر**: onu benim için ara.
Ve **نظّار** bir at: yiğitliği ve kalbinin keskinliği sebebiyle bakışı yukarı kalkık.
Ve dedi: **المعدّين**e karşı uzak duran; ve ne **نظّار**! **محجلٌ**; ona bir **خمار** yani bir **غرة** parladı.
Ve onları **نظر** ile ve **بنظر** ile vurduk; yani onları gördük.
Ve **نظرو** bir adam: kendisini ilgilendiren şeyde bakmaktan gafil olmaz.
