# نظر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B8%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: نظر

باب الظاء والراء والنون معهما
ن ظ ر يستعمل فقط
نظر:
نَظَرَ إليه ينظرُ نَظَراً، ويجوز التخفيف في المصدر تحمله على لفظ العامّة في المصادر، وتقول: نَظَرُتُ إلى كذا وكذا من نَظَر العين ونَظَر القلب.
وقوله تعالى: "ولا ينظُرُ إليهم يوم القيامة، أي لا يَرحَمُهم.
وقد تقول العرب: نَظَرْت لكَ، أي عطفت عليك بما عندي، وقال الله -عزّ وجَلَّ: "لا ينظُرُ إليهم"، ولم يَقُلْ: لا ينظُرُ لهم فيكون بمعنى التَّعَطُّف.
ورجلٌ نَظُورٌ: لا يغفَلُ عن النظر إلى ما أهَمَّه.
والمَنْظَرةُ: موضع في رأسِ الجَبَل فيه رَقيب يحرُسُ أصحابَه من العَدوِّ.
ومَنْظَرةُ الرجلِ: مَرْآته إذا نَظَرْتَ إليه أعجَبَكَ أو ساءَكَ، وتقول: إِنّه لَذو مَنْظَرِةٍ بلا مَخَبَرةٍ.
والمَنْظَر مصدر كالنَّظَر، وإن فلاناً لفي مَنظَرٍ ومَسْمَع أي فيما أحَبَّ النَظَرَ إليه والاستِماع، قال:
لقد كنتُ عن هذا المَقام بمَنظَرٍ
أي بمَعزلٍ فيما أحبَبت.
وقال أو زُبَيْد لغَلامه وكانَ في خَفْضٍ ودَعَةٍ، فقاتَلَ حَيّاً من الأراقِم فقُتِلَ:
قد كنتَ في منظَرٍ ومُسْتَـمَـعٍ		عن نَصْر بَهْراءَ غيرَ ذي فَرَسِ
والمَنْظَر: الشيءُ الذي يعجبُ الناظرَ إذا نَظَرَ إليه فسَرَّه.
وتقول العرب: إِنَّ فلاناً لشديدُ الناظر إذا كان بَريئاً من التُّهمة، ينظُرُ بمِلءِ عَينَيه، وشديد الكاهل أي منيع الجانب.
والنَّظرة من الجِنِّ تُصيبُ الإنسانَ مثلَ الخَطْفة، ونُظِرَ فلانٌ: أصابته نَظرةٌ فهو منظورٌ.
ونَظارِ كقولك انتظِرْ، اسمٌ وُضِعَ في موضِع الأمر.
وناظرُ العَين: النقطةُ السوداءُ الخالصةُ في جَوف سواد العين، وبها يَرى الناظرُ ما يَرَى.
ونظيرُ الشيء: مِثُلُه لأنّه إذا نُظِرَ إليهما كأنّهما سواءٌ في المَنْظر وفي التأنيث نظيرةٌ، وجمعه نَظِائرُ، وتقول: ما كان هذا نَظيراً لهذا، ولقد انظَرَ به وما كان خطيراً، ولقد أخْطَرَ به.
ويقول القائل للمُؤَمَّل يرجوه: إِنَّما انظُرُ إل اللَّهِ ثُمَّ إليكَ، أي أتَوقَّع فضْلَ اللَّهِ ثم فضْلَكَ.
ونَظَرْتُ فلاناً وانتَظَرْتُه بمعنىّ، فإذا قلتَ: انتظرت فلم يُجاوزْكَ فعلَه فمعناه وقَفْت وتَمَهَّلْت ونحو ذلك.
وتقول: انظُرني يا فلانُ، أي استَمِعْ إليَّ، وكذلك قوله تعالى: "وقولوا انظُرْنا".
ويقول المتكلِّم لِمن يُعْجِلُه: انظُرني ابتَلِع رِيقي.
وبَعَثَ فلان شيئاً فأنظَرْتُه، أي أنشَأْتُه، والاسم منه النَّظِرة.
واشتريته بنَظِرةٍ أي بانتظار، وقوله -جلَّ وعَزَّ- "فنَظِرة إلى مَيْسُرةٍ"، أي إِنظار.
واستَنْظَرَ المُشتَري فلاناً: سَأَلَه النَّظِرةَ.
والتَنَظرُّ: تَوَقُّع من ينتَظِره.
وبفلانٍ نَظرة، أي سُوءُ هَيْئةٍ.
والمناظَرَة: أن تُناظِرَ أخاكَ في أمرٍ إذا نَظَرْتُما في مَعاً كيف تَأْتِيانِه?.

### Türkçe

باب **الظاء** ve**الراء** ve**النون** onlarla birlikte
**ن ظ ر** yalnızca kullanılır.
**نظر**:
**نَظَرَ** ona, **ينظرُ** **نَظَراً**; ve masdarda hafifletme câizdir; onu, masdarlarda avâmın lafzına hamledersin; ve dersin ki: **نَظَرُتُ** şuna şuna, gözün bakışından ve kalbin bakışından.
Ve O’nun sözü (yüce): "ولا ينظُرُ إليهم يوم القيامة"، yani onlara merhamet etmez.
Ve Araplar diyebilir: **نَظَرْت لكَ**، yani yanımdakiyle sana şefkat ettim; ve Allah (azîz ve celîl) dedi: "لا ينظُرُ إليهم"، ve demedi: لا ينظُرُ لهم; böylece şefkat manasında olurdu.
Ve bir adam **نَظُورٌ**: kendisini ilgilendiren şeye bakmaktan gafil olmaz.
Ve **المَنْظَرةُ**: dağın başında bir yer; onda bir gözcü vardır, sahiplerini düşmandan korur.
Ve adamın **مَنْظَرةُ**: aynasıdır; ona baktığında seni hayran bırakır yahut seni kötü eder; ve dersin: Şüphesiz o, tecrübe olmaksızın bir **مَنْظَرِةٍ** sahibidir.
Ve **المَنْظَر** masdardır, **النَّظَر** gibi; ve şüphesiz falan kimse bir **مَنظَرٍ** ve **مَسْمَع** içindedir, yani ona bakmayı ve dinlemeyi sevdiği şey içindedir; dedi ki:
لقد كنتُ عن هذا المَقام بمَنظَرٍ
yani sevdiğim şey içinde bir uzak yerde.
Ve dedi ki, yahut **زُبَيْد** kölesine; o alçaklık ve rahatlık içindeydi; sonra **الأراقِم**’den bir kabileyle savaştı da öldürüldü:
قد كنتَ في منظَرٍ ومُسْتَـمَـعٍ		عن نَصْر بَهْراءَ غيرَ ذي فَرَسِ
Ve **المَنْظَر**: bakanın ona baktığında hoşuna giden, onu sevindiren şey.
Ve Araplar der: Şüphesiz falan kimse ithamdan beri olduğunda **شديدُ الناظر**’dır; iki gözünün dolusuyla bakar; ve **شديد الكاهل** yani tarafı sağlam.
Ve cinlerden **النَّظرة** insana bir kapma gibi isabet eder; ve **نُظِرَ** falan: ona bir bakış isabet etti; o da **منظورٌ**dur.
Ve **نَظارِ** senin “**انتظِرْ**” demen gibi; emir yerinde konulmuş bir isimdir.
Ve gözün **ناظرُ العَين**’i: gözün siyahlığının içinde saf siyah noktadır; bakan onunla gördüğünü görür.
Ve bir şeyin **نظيرُ**’i: benzeridir; çünkü ikisine bakıldığında sanki görünüşte eşittirler; ve müenneste **نظيرةٌ**; çoğulu **نَظِائرُ**; ve dersin: Bu, bunun **نَظيراً**ı olmadı; ve gerçekten onunla **انظَرَ** etti, ve değerli olmadı; ve gerçekten onunla **أخْطَرَ** etti.
Ve söyleyen, umulan kimseye, onu umarak der: Ben ancak Allah’a sonra sana **انظُرُ** ederim; yani Allah’ın fazlını sonra senin fazlını beklerim.
Ve **نَظَرْتُ** falanı ve **انتَظَرْتُه** aynı manadadır; fakat “**انتظرت**” dediğinde, onun fiili seni aşmadıysa, manası: durdum ve ağır davrandım ve bunun benzeri.
Ve dersin: **انظُرني** ey falan, yani beni dinle; ve bunun gibi O’nun sözü (yüce): "وقولوا انظُرْنا".
Ve konuşan, kendisini acele ettirene der: **انظُرني**; tükürüğümü yutayım.
Ve falan bir şey gönderdi de ben onu **فأنظَرْتُه**; yani onu meydana getirdim; ondan isim **النَّظِرة**’dir.
Ve onu bir **نَظِرةٍ** ile satın aldım, yani bir bekleyişle; ve O’nun sözü (celîl ve azîz): "فنَظِرة إلى مَيْسُرةٍ"، yani **إِنظار**.
Ve alıcı falandan **استَنْظَرَ**: ondan **النَّظِرةَ**yi istedi.
Ve **التَنَظرُّ**: beklediği kimseyi bekleyenin beklentisi.
Ve falanda bir **نَظرة** vardır, yani kötü bir görünüş.
Ve **المناظَرَة**: bir işte kardeşinle münazara etmendir; siz ikiniz birlikte baktığınızda onu nasıl yapacağınıza?.
