# نظر — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B8%D8%B1/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: نظر

النَظَرُ: تأمُّلُ الشيء بالعين، وكذلك النَظَرانُ بالتحريك. وقد نَظَرْتُ إلى الشيء. والنَظَرُ: الانتِظارُ. ويقال: حَيٌّ حِلالٌ ونَظَرٌ، أي متجاورون يرى بعضهم بعضاً. وداري تَنْظُرُ إلى دار فلان، ودورنا تَناظَرُ، أي تَقابَلُ. وإذا أخذتَ في طريق كذا فنَظَرَ إليك الجبل فخُذْ عن يمينه أو يساره. ونَظَرَ الدهرُ إلى بني فلان فأهلكهم. والنَظْرَةُ: عينُ الجِنِّ. ورجلٌ فيه نَظْرَةٌ، أي شحوبٌ. والناظِرُ في المقلة: السوادُ الأصغر الذي فيه إنسانُ العين. ويقال للعين: الناظِرَةُ. والناظِرانِ: عِرقانِ في مجرى الدمع على الأنف من جانبيه. قال الشاعر:
قليلةُ لحمِ النـاظِـرينَ يَزينُـهـاشبابٌ ومَخْفوضٌ من العيشِ بارِدُ
والناظِرُ: الحافظُ. والنَظِرَةُ: التأخير. وأَنْظَرْتُهُ، أي أخَّرتُهُ. واسْتَنْظَرَهُ، أي استمهله. وتَنَظَّرَهُ، أي انْتَظَرَهُ في مُهْلة. وقولهم: نَظارِ، أي انْتَظِرْهُ. وناظَرَهُ من المُناظَرَىِ. والمَنْظَرَةُ: المَرْقَبَةُ. ويقال: مَنْظَرُهُ خيرٌ من مَخبره. ورجلٌ مَنْظَرانيٌّ مخبرانيٌّ، وامرأةٌُ حسنةُ المَنْظَرِ والمَنْظَرَةَ أيضاً. والنَظَّارَةُ: القومُ ينظُرونَ إلى شيء. ونَظيرُ الشيء: مثله. وحكى أبو عبيدة: النِظْرُ والنَظيرُ بمعنًى واحد، مثل الندّ والنديد. وأنشد:
ألا هل أتى نِظْري مُلَيْكَةَ أَنَّني		أنا اللَّيْثُ مَعْدُوًّا عليه وعادِيا
قال الفراء: يقال: فلان نظيرة قومه، ونَظورَةُ قومه، للذي يُنظر إليه منهم، ويجمعان على نَظائِر.

### Türkçe

**النَظَرُ**: göz ile şey üzerinde teemmül; aynı şekilde harekeli olarak **النَظَرانُ** da. “Şeye baktım” denir: **نَظَرْتُ إلى الشيء**. Ve **النَظَرُ**: bekleyiştir. Ve denir: **حَيٌّ حِلالٌ ونَظَرٌ**; yani birbirine komşudurlar, bazısı bazısını görür. “Evimin falanın evine bakar” (denir): **وداري تَنْظُرُ إلى دار فلان**; ve “evlerimiz karşılıklı bakışır” (denir): **ودورنا تَناظَرُ**; yani karşı karşıya gelir. Ve “şu yol üzerinde yola koyulduğunda dağ sana baktıysa, onun sağından veya solundan git” (denir): **وإذا أخذتَ في طريق كذا فنَظَرَ إليك الجبل فخُذْ عن يمينه أو يساره**. Ve “zaman falanoğullarına baktı da onları helâk etti” (denir): **ونَظَرَ الدهرُ إلى بني فلان فأهلكهم**. Ve **النَظْرَةُ**: cinin gözü. Ve “onda **نَظْرَةٌ** olan bir adam”; yani solgunluk. Ve gözbebeğinde **الناظِرُ**: içinde göz bebeğinin insanı bulunan daha küçük siyahlıktır. Ve göze **الناظِرَةُ** denir. Ve **الناظِرانِ**: burnun iki yanından, gözyaşı yolunun mecrasında bulunan iki damardır. Şair dedi ki:
قليلةُ لحمِ النـاظِـرينَ يَزينُـهـاشبابٌ ومَخْفوضٌ من العيشِ بارِدُ
Ve **الناظِرُ**: koruyucudur. Ve **النَظِرَةُ**: ertelemedir. Ve “onu erteledim” (denir): **أَنْظَرْتُهُ**; yani onu geciktirdim. Ve “ondan mühlet istedi” (denir): **اسْتَنْظَرَهُ**; yani ondan mühlet talep etti. Ve “ona mühlet içinde intizar etti” (denir): **تَنَظَّرَهُ**; yani ona bir mühlet içinde bekledi. Ve onların sözü: **نَظارِ**; yani “onu bekle”. Ve **ناظَرَهُ**: **المُناظَرَىِ**’dan (münazara yaptı). Ve **المَنْظَرَةُ**: gözetleme yeridir. Ve denir: “onun görünüşü haberinden hayırlıdır”: **مَنْظَرُهُ خيرٌ من مَخبره**. Ve “görünüşçü haberci bir adam”: **رجلٌ مَنْظَرانيٌّ مخبرانيٌّ**; ve “görünüşü güzel bir kadın” ve **المَنْظَرَةَ** da (denir): **وامرأةٌُ حسنةُ المَنْظَرِ والمَنْظَرَةَ أيضاً**. Ve **النَظَّارَةُ**: bir şeye bakan topluluktur. Ve bir şeyin **نَظيرُ**’i: onun benzeridir. Ebû Ubeyde nakletti: **النِظْرُ** ve **النَظيرُ** tek bir mânâdadır; **الندّ** ve **النديد** gibi. Ve şu beyti okudu:
ألا هل أتى نِظْري مُلَيْكَةَ أَنَّني		أنا اللَّيْثُ مَعْدُوًّا عليه وعادِيا
Ferrâ dedi ki: “Falanca kavminin **نظيرة**’sidir ve kavminin **نَظورَةُ**’sudur” denir; onların içinden kendisine bakılan kimse için; ve ikisi **نَظائِر** üzerine cem‘ olunur.
