# نظف (ن-ظ-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B8%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ظ - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الظاء والنون والفاء معهما
ن ظ ف مستعمل فقط
نظف:
النّظافة مصدرُ النَّظيفِ، والفعل اللازم منه: نَظُفَ، والمجاوز: نَظَّفَ يُنَظِّفُ تنظيفاً.
واستنظفَ الوالي ما عليه من الخَراجِ، أي: أسْتَوْفَى، ولا يستعمل التنظيف في هذا المعنى

##### Türkçe

باب **الظاء** و**النون** و**الفاء** معهما
**ن ظ ف** yalnızca müstamel

**نظف**:
**النّظافة** **النَّظيف**’in masdarıdır; ondan olan lâzım fiil: **نَظُفَ**; müteaddî olan: **نَظَّفَ يُنَظِّفُ** **تنظيفاً**.
**واستنظفَ** vâli, üzerine olan **الخَراجِ**’ı; yani: **أسْتَوْفَى** (tam olarak aldı); ve bu mânada **التنظيف** kullanılmaz.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَظافَةُ: النَقاوَةُ. وقد نَظُفَ الشيء بالضم، فهو نَظيفٌ. ونَظَّفْتُهُ أنا تَنْظيفاً، أي نقَّيته. والتَنَظُّفُ، تكلُّف النَظافَةِ. واسْتَنْظَفْتُ الشيء، أي أخذته كلَّه. يقال: اسْتَنْظَفْتُ الخَراجَ، ولا يقال: نَظَّفْتُهُ.

##### Türkçe

**النَظافَةُ**: **النَقاوَةُ**. Ve şey **نَظُفَ** (ötre ile) olmuştur; o hâlde o **نَظيفٌ**dur. Ve ben onu **نَظَّفْتُهُ**; **تَنْظيفاً** (olarak), yani onu **نقَّيته** (temizledim). Ve **التَنَظُّفُ**, **النَظافَةِ**yi (temizliği) zorlamadır. Ve şeyi **اسْتَنْظَفْتُ**, yani onun hepsini aldım. Denir: **اسْتَنْظَفْتُ الخَراجَ**; ve denmez: **نَظَّفْتُهُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ظ ن ف
نظف
استعمل منه : ( نظف ) .
نظف : قال الليث : النَّظَافةُ مصدرُ النظيف والفعل اللازم منه : نَظُف ، والمجاوز نظَّف ينظِّف تنظيفاً ، اسْتَنْظَف الوالي ما عليه من الخراج أي استوفى ، ولا يستعمل التَّنظيفُ في هذا المعنى .
قلت : التَّنَظُّف عند العرب شِبْهُ التَّنَطُّسِ والتَّقَزُّزِ ، وطلبِ النظافة من رائحة غَمَرٍ أو نَفْي زُهُومَةٍ ، وما أشبهها ، وكذلك غَسْلُ الوَسَخ والدَّرَنِ والدَّنَس ، ويقال لِلأُشْنانِ وما أشبهه : نظيفٌ لِتنظِيفِه اليَدَ والثوب من غَمَرِ اللَّحْمِ والمَرَقِ وَوَضَرِ الوَدَكِ وما أَشبهها .
قال أبو بكر في قولهم : فلان نظيف السراويل ، معناه أنه عفيف الفرج كما يُقال هو عَفيفُ المِئْزَر ، والإزَارِ .
قال مُتَمِّمُ ابنُ نُوَيْرَة يَرْثِي أخاه :
حُلْوٌ شَمائِلُهُ عَفِيفُ المِئْزَرِ
أي عَفيفُ الفرْج ، قال : وفلانٌ نَجِسُ السَّراويل إذا كان غَيرَ عفيفِ الفرْجِ ، قال : وهم يَكْنُون بالثِّياب عن النَّفْس والقَلْب ، وبالإزارِ عن العَفَافِ .
قال عنترة :
فَشَكَكْتُ بالرُّمْح الأصَمِّ ثيابَه
أي قَلْبَه ، وقال في قوله :
فَسُلِّي ثيابِي مِن ثيابك تَنْسُلِ
في الثياب ثلاثة أقوال :
قال قوم : الثِّيابُ ههنا كناية عن الأمر المعْنَى ، اقْطَعِي أَمْري من أَمْرِك ، وقيلَ : الثِّيابُ كِنايةٌ عن القَلْب ، والمَعْنَى سُلِّي قَلبي من قلبك .
وقال قومٌ : هذا الكلام كِنايةٌ عن الصَّريمة ، يقولُ الرجلُ لامْرَأَته : ثيابي منْ ثِيابك حَرامٌ ، ومعنى البيت :
إن كنتُ في خُلُقٍ لا ترضَيْنه فاصْرِمِيني
وقوله : تَنْسُلِ : تَبِينُ وتَقْطَعُ ، نَسَلَتْ السِّنُّ إذا بانَتْ ، ونَسَلَ ريشُ الطائر إذا سَقَطَ .

##### Türkçe

ظ ن ف
**نظف**
Ondan kullanılan: (**نظف**).

**نظف**: Leys dedi: **النَّظَافةُ**, **النظيف**’in mastarıdır; ondan lâzım fiil: **نَظُف**; müteaddîsi: **نظَّف** **ينظِّف** **تنظيفاً**. **اسْتَنْظَف** vali, haraçtan üzerinde olanı; yani tahsil etti (tam aldı); ve **التَّنظيفُ** bu mânada kullanılmaz.

Dedim: **التَّنَظُّف** Araplar katında **التَّنَطُّسِ** ve **التَّقَزُّزِ**’e ve **غَمَرٍ** kokusundan yahut **زُهُومَةٍ**’yi gidermeden ve benzerlerinden temizlik istemeye benzer; yine **الوَسَخ**’ın, **الدَّرَنِ**’in ve **الدَّنَس**’in yıkanmasıdır. **الأُشْنانِ**’a ve benzerine, eli ve elbiseyi etin ve et suyunun **غَمَرِ**’inden ve iç yağın **وَضَرِ**’inden ve benzerlerinden temizlediği için: **نظيفٌ** denilir.

Ebû Bekir, onların “falanca **نظيف السراويل**” sözünde dedi: mânası, “o, ferci iffetlidir”dir; “o, **عَفيفُ المِئْزَر** ve **الإزَارِ**” denildiği gibi.

Mütemmim b. Nüveyre, kardeşine mersiye söylerken dedi:
حُلْوٌ شَمائِلُهُ عَفِيفُ المِئْزَرِ
Yani: ferci iffetli. Dedi: ve falanca, ferci iffetli değilse **نَجِسُ السَّراويل**’dir. Dedi: ve onlar, elbiselerle nefis ve kalpten kinaye ederler; **الإزارِ** ile de iffetten.

Antere dedi:
فَشَكَكْتُ بالرُّمْح الأصَمِّ ثيابَه
Yani: kalbini. Ve şu sözünde dedi:
فَسُلِّي ثيابِي مِن ثيابك تَنْسُلِ
Elbiseler hakkında üç söz vardır:

Bir kavim dedi: **الثِّيابُ** burada, kastedilen işten kinayedir; “işimi işinden kes” (benim işimi senin işinden ayır). Ve denildi ki: **الثِّيابُ** kalpten kinayedir; mânası: “kalbimi kalbinden çekip çıkar.”

Bir kavim dedi: bu söz, **الصَّريمة**’den kinayedir; adam karısına der ki: “**ثيابي منْ ثِيابك حَرامٌ**”; beytin mânası:
“Eğer ben, razı olmadığın bir huy üzerindeysem, benden kop.”

Ve onun sözü: **تَنْسُلِ**: ayrılır ve keser; **نَسَلَتْ السِّنُّ** diş ayrılıp çıkınca; ve **نَسَلَ ريشُ الطائر** kuşun tüyü düşünce.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والظاء وما يثلثهما)
(نظف) النون والظاء والفاء كلمة واحدة، وهي قولهم: شيءٌ نظيف: نقيٌّ، بيِّن النظافة. وقد* نَظُف ينظُف. واستنظَفْتُ ما عند فلانٍ: استوفيتُه وأخذتُه كلَّه. ونظَّفتُه: نقّيته، تنظيفاً.‏
(نظم) النون والظاء والميم: أصلٌ يدلُّ على تأليف شيءٍ وتأليفه(1). ونَظَمْتُ الخرَزَ نَظْماً، ونَظَمْتُ الشِّعْرَ وغيرَه. والنِّظام: الخَيط يَجمَع الخَرَز. والنِّظامانِ من الضَّبِّ: كُشْيَتَانِ من جَنبيه، منظومانِ من أصل الذَّنَب إلى الأُذُن.‏
وأنْظَمَتِ الدّجاجةُ: صار في جَوفها بَيض. ويقال لكواكب الجوزاء: نَظمٌ. وجاءنا نَظْمٌ من جَرادٍ: أي كَثير.‏
(نظر) النون والظاء والراء أصلٌ صحيح يرجع فروعُه إلى معنىً واحد وهو تأمُّلُ الشّيءِ ومعاينتُه، ثم يُستعار ويُتَّسَع فيه. فيقال: نظرت إلى الشّيءِ أنظُر إليه، إذا عاينْتَه. وحَيٌّ حِلاَلٌ نَظَرٌ: متجاوِرون ينظرُ بعضُهم إلى بعض. ويقولون: نَظَرتُه، أي انتظرته. وهو ذلك القياس، كأنَّه ينظر إلى الوقت الذي يأتي فيه. قال:‏
فإنّكُما إن تَنْظُرَانِيَ ليلةً *** من الدَّهر ينفَعْني لدى أمِّ جُندَبِ(2)‏
ومن باب المجاز والاتِّساع قولُهم: نظَرَتِ الأرضُ: أرَتْ نَباتَها(3). وهذا هو [القياس. و] يقولون: نَظَرَت بعَينٍ. ومنه نَظَرَ الدهرُ إلى بني فلانٍ فأهلكَهم. [و] هذا نظيرُ هذا، من هذا القياس؛ أي إنَّه إذا نُظِرَ إليه وإلى نَظِيرِهِ كانا سواءً. وبه نَظْرَةٌ، أي شُحوب، كأنَّه شيءٌ نُظِرَ إليه فشَحَب لونُه. والله أعلمُ بالصَّواب.‏
--------------ـــ
(1) كذا وردت هذه الكلمة، ولعلها "وتكثيفه".‏
(2) لامرئ القيس في ديوانه 73، ويروى: "ساعة من الدهر تنفعني". و "ينفعني" أي ينفعني الانتظار.‏
(3) في المجمل: "إذا أرت العين نباتها".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **النون** و**الظاء** وما يثلثهما)
(**نظف**) **النون** ve**الظاء** ve**الفاء** tek bir kelimedir; o da onların şu sözüdür: bir şey **نظيف**: arı-duru; temizliği açık-seçik. Ve muhakkak* **نَظُف** **ينظُف**. Ve **استنظَفْتُ** falanın yanındakini: onu tam olarak aldım ve onun hepsini aldım. Ve **نظَّفتُه**: onu arıttım, **تنظيفاً**.

(**نظم**) **النون** ve**الظاء** ve**الميم**: bir asıl; bir şeyin birleştirilmesine ve onun birleştirilmesine delâlet eder(1). Ve **نَظَمْتُ** boncuğu **نَظْماً**, ve **نَظَمْتُ** şiiri ve başkasını. Ve **النِّظام**: boncuğu toplayan ip. Ve kelerden iki **النِّظامانِ**: iki yanından iki et parçası; kuyruğun aslından kulağa kadar dizilmiş.

Ve **أنْظَمَتِ** tavuk: karnında yumurta oldu. Ve İkizler’in yıldızlarına: **نَظمٌ** denir. Ve bize çekirgelerden bir **نَظْمٌ** geldi: yani çok.

(**نظر**) **النون** ve**الظاء** ve**الراء** tek bir mânâya dönen, dalları bir asıl sahih; o da şeyin teemmülü ve onun muayenesidir; sonra ödünç alınır ve onda genişletilir. Şöyle denir: **نظرت** şeye **أنظُر** ona; onu muayene ettiğin zaman. Ve bir kabile: **حِلاَلٌ نَظَرٌ**: komşudurlar; bazısı bazısına bakar. Ve derler: **نَظَرتُه**; yani onu bekledim. Ve o, o kıyastır; sanki onun geldiği vakte bakıyor gibidir. Dedi ki:
فإنّكُما إن تَنْظُرَانِيَ ليلةً *** من الدَّهر ينفَعْني لدى أمِّ جُندَبِ(2)

Ve mecaz ve genişletme babından onların şu sözü: **نظَرَتِ** yer: bitkisini gösterdi(3). Ve bu, [kıyasdır. Ve] derler: **نَظَرَت** bir göz ile. Ve ondan: **نَظَرَ** dehr falanoğullarına, sonra onları helâk etti. [Ve] bu, bunun benzeridir; bu kıyastandır; yani ona ve onun benzerine bakıldığı zaman ikisi eşit olurlar. Ve onda bir **نَظْرَةٌ** vardır; yani solukluk; sanki ona bakılmış bir şeydir de rengi solmuştur. Ve Allah, doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ـــ
(1) Bu kelime böyle vârid olmuştur; belki de “وتكثيفه”dir.
(2) İmru’ul-Kays’ındır; divanında 73; ve şöyle rivayet olunur: “ساعة من الدهر تنفعني”. Ve “ينفعني” yani bekleyiş bana fayda verir.
(3) el-Mücmel’de: “إذا أرت العين نباتها”.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ظ ف
نظف الإناء ونظّفته فهو نظيف‏.‏
ومن المجاز‏:‏ استنظف الوالي الخراج‏:‏ استوفاه نحو قولهم‏:‏ استصفى الخراج وعن بعض أهل اللغة الصواب بالضاد من انتضف الفصيل ما في الضرع والإبل ما في الحوض إذا اشتفّته‏.‏
ورجل نظيف الأخلاق‏:‏ مهذّب وهو يتنظّف‏:‏ يتنزّه من المساويء‏.‏

##### Türkçe

ن ظ ف
**نظف** kabı ve onu **نظّفته**; o hâlde o **نظيف**tir.
Mecazdan: **استنظف** vali haracı: onu tam olarak aldı; onların şu sözü gibi: **استصفى** haracı. Ve bazı dil ehline göre doğru olan, **الضاد** iledir: **انتضف** sütten kesilmemiş yavru memedeki şeyi, ve develer havuzdaki şeyi, onu tamamen içip bitirdiği zaman.
Ve ahlâkı **نظيف** bir adam: edepli; ve o **يتنظّف**: kötülüklerden uzak durur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّظافة: النَّقاوة. والنَّظافة: مصدر التنظيف والفعل اللازم منه نظُف الشيءُ، بالضم، نَظافة، فهو نَظِيف: حَسُن وبَهُوَ. ونظَّفه ينظِّفه تنظيفاً أَي نقّاه. وفي الحديث: أَن اللّه تبارك وتعالى نَظِيف يُيحب النَّظافة. قال ابن الأَثير: نَظافةُ اللّه كناية عن تنزهه من سِمات الحدث وتَعاليه في ذاته عن كل نقص، وحُبُّه النظافة من غيره كناية عن خلوص العقيدة ونفي الشرك ومجانبةِ الأَهواء، ثم نظافة القلب عن الغِلِّ والحِقد والحسد وأَمثالها، ثم نظافة المَطعم والمَلبس عن الحرام والشُّبَه، ثم نظافة الظاهر بملابسة العبادات. ومنه الحديث: نظِّفوا أَفواهكم فإنها طُرق القرآن أَي صُونوها عن اللَّغو والفُحْش والغِيبة والنميمة والكذب وأَمثالها، وعن أَكل الحرام والقاذورات والحث على تطهيرها من النجاسات والسؤال. والتنظُّف: تكلُّف النظافة. واستنظفت الشيء أَي أَخذته نظيفاً كله. وفي الحديث: تكون فتنة تستنظف العرب أَي تَسْتَوْعِبهم هلاكاً، من استنظَفْت الشيء إذا أَخذته كله؛ ومنه قولهم: استنظفت ما عنده واستغنيت عنه. والمِنْظفة: سُمَّهة تُتخذ من الخوص. واستنظف الوالي ما عليه من الخراج: استوفاه، ولا يستعمل التَّنْظيف في هذا المعنى؛ قال الجوهري: يقال استَنْظفت الخراج ولا يقال نَظَّفْته.
ونظَف الفصِيلُ ما في ضَرْع أُمه وانْتَظفَه: شرب جميع ما فيه، وانتظفْته أَنا كذلك. قال أَبو منصور: والتَّنَظُّف عند العرب التَّنَطُّس والتَّقَزُّز وطلَبُ النَّظافةِ من رائحة غَمَرٍ أَو نَفْي زُهومة وما أَشبهها، وكذلك غَسْل الوسَخ والدَّرَن والدَّنَس. ويقال للأُشْنان وما أَشبهه: نظِيف، لتنظيفه اليد والثوب من غَمَر المَرق واللحم ووضَر الودَك وما أَشبهه. وقال أَبو بكر في قولهم نظِيف السراويل: معناه أَنه عفيف الفَرْج، يكنى بالسراويل عن الفرج كما يقال هو عفيف المِئزر والإزار؛ قال متمم بن نُوَيْرَة يرثي أَخاه:
حُلْو شَمائلُه عَفيف المِئزَر
أَي عفيف الفرج. قال: وفلان نَجِس السراويل إذا كان غير عفيف الفرج. قال: وهم يَكنون بالثياب عن النفْس والقلب، وبالإزار عن العفاف؛ وقال غيره:فَشَكَكْتُ بالرُّمْحِ الأَصَمِّ ثِيابَه
وقال في قوله:
فسُلِّي ثِيابي من ثِيابكِ تَنْسُلِ
في الثياب ثلاثة أَقوال: قال قوم الثياب ههنا كناية عن الأَمر؛ المعنى اقطعي أَمري من أَمرِك، وقيل: الثياب كناية عن القلب؛ المعنى سُلِّي قلبي من قلبك، وقال قوم: هذا الكلام كناية عن الصريمة، يقول الرجل لامرأَته ثيابي من ثيابك حرام، ومعنى البيت إني في خُلُق لا تَرْضَيْنه فاصْرِميني، وقوله تنسُل تَبِين وتُقْطَع، ونسَلتِ السنُّ إذا بانت، ونسَل رِيش الطائر إذا سقط.

##### Türkçe

**النَّظافة**: arılık. Ve **النَّظافة**: **التنظيف**’in ve ondan olan lâzım fiilin masdarıdır.

**نظُف** şey, damme ile, **نَظافة**; o hâlde o **نَظِيف**tir: güzel oldu ve parlak oldu. Ve onu **نظَّفه**; **ينظِّفه** **تنظيفاً**: yani onu arıttı. Ve hadiste: Allah Tebâreke ve Teâlâ **نَظِيف**tir, **النَّظافة**’yı sever. İbnü’l-Esîr dedi: Allah’ın **نَظافة**’sı, hâdislik sıfatlarından münezzeh oluşuna ve zâtında her noksanlıktan yüce oluşuna bir kinayedir; başkasından **النظافة**’yı sevmesi ise, akîdenin hâlis oluşuna, şirkin nefyine ve hevâlardan uzak durmaya bir kinayedir; sonra kalbin **نظافة**’sı, kin, hınç, haset ve benzerlerinden; sonra yiyeceğin ve giyeceğin **نظافة**’sı, haramdan ve şüphelerden; sonra zâhirin **نظافة**’sı, ibadetlere bulaşmakla. Ve ondan hadistir: “Ağızlarınızı **نظِّفوا**; çünkü onlar Kur’ân’ın yollarıdır”; yani onları boş sözden, çirkinlikten, gıybetten, koğuculuktan ve yalandan ve benzerlerinden; ve haram yemekten ve pisliklerden koruyun; ve onları necasetlerden ve dilenmeden temizlemeye teşvik.

Ve **التنظُّف**: temizliği zorla edinme. Ve **استنظفت** şeyi: yani onu bütünüyle temiz olarak aldım. Ve hadiste: “Arapları **تستنظف** eden bir fitne olur”; yani onları helâk olarak kuşatır; **استنظَفْت** şeyden, onu bütünüyle aldığın zaman; ve ondan onların sözü: “Onun yanındakini **استنظفت** ve ondan müstağni oldum.”

Ve **المِنْظفة**: hasırdan yapılan bir süpürge.

Ve vâli, üzerindeki haraçtan olanı **استنظف** etti: onu tam aldı; ve bu mânada **التَّنْظيف** kullanılmaz; el-Cevherî dedi: “Haraç için **استَنْظفت** denir, **نَظَّفْته** denmez.”

Ve **نظَف** sütten kesilmemiş deve yavrusu, anasının memesindeki şeyi ve onu **انْتَظفَه**: içindekinin tamamını içti; ve ben de onu böylece **انتظفْته**. Ebû Mansûr dedi: Araplar katında **التَّنَظُّف**, **التَّنَطُّس** ve **التَّقَزُّز** ve **غَمَر** kokusundan yahut **زُهومة**’yı gidermekten ve benzerinden temizlik istemektir; ve aynı şekilde kir, pas, pislik yıkamaktır. Ve **الأُشْنان** ve benzeri için “**نظِيف**” denir; çünkü o, eli ve elbiseyi, et suyunun ve etin **غَمَر**’ından ve iç yağının **وضَر**’ından ve benzerinden temizler. Ebû Bekir, onların “**نظِيف السراويل**” sözünde dedi: mânası, onun ferci iffetli olmasıdır; ferç hakkında **السراويل** ile kinaye yapılır; nitekim “o **عفيف المِئزر** ve **الإزار**dır” denildiği gibi. Mütemmim b. Nüveyre, kardeşine mersiye söylerken dedi:

حُلْو شَمائلُه عَفيف المِئزَر

Yani ferci iffetli. Dedi: Ve falan “**نَجِس السراويل**”dir; ferci iffetli değilse. Dedi: Ve onlar, elbiselerle nefis ve kalp hakkında; ve **الإزار** ile iffet hakkında kinaye yaparlar. Ve başkası dedi:

فَشَكَكْتُ بالرُّمْحِ الأَصَمِّ ثِيابَه

Ve onun sözünde dedi:

فسُلِّي ثِيابي من ثِيابكِ تَنْسُلِ

**الثياب** hakkında üç söz vardır: Bir kavim dedi: Buradaki **الثياب**, iş hakkında kinayedir; mânası: işimi işinden kes. Ve denildi: **الثياب**, kalp hakkında kinayedir; mânası: kalbimi kalbinden çekip çıkar. Ve bir kavim dedi: Bu söz, ayrılık hakkında kinayedir; adam, karısına “**ثيابي** senin **ثيابك**’inden haramdır” der; beytin mânası: Ben, senin razı olmayacağın bir huy üzerindeyim; öyleyse benden ayrıl. Ve onun sözü **تنسُل**: ayrılır ve kesilir; ve **نسَلتِ** diş, ayrıldığı zaman; ve kuşun tüyü **نسَل** etti, düştüğü zaman.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ظ ف * * النَّظَافَةُ * النقاوة وقد * نَظُفَ * الشيء من باب ظرُف فهو * نَظِيفٌ * و * نَظَّفَهُ * غيره * تَنْظِيفا * أي نقَّاه و * التَّنَظُّفُ * تكلف النَّظافة

##### Türkçe

* ن ظ ف * * **النَّظَافَةُ** * arılık; ve muhakkak ki şey **نَظُفَ** (باب **ظَرُفَ**’dan), öyleyse o **نَظِيفٌ**’dir; ve başkası onu **نَظَّفَهُ** **تَنْظِيفا** (yani onu arıttı); ve **التَّنَظُّفُ**: **النَّظَافَةُ**yı külfete sokmaktır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النظافة: النقاوة وقد نظف الشيء، ككرم، فهو نظيف: حسن وبهو، وفي اللسان والأساس: النظافة: مصدر التنظيف، والفعل اللازم منه نظف، بالضم. ونظفه تنظيفا: نقاه، فتنظف. وقال الأزهري: النظيف، كأمير: الأشنان وشبهه؛ لتنظيفه اليد والثوب من غمر المرق واللحم، ووضر الودك، وما أشبهه. وقال أبو بكر بن الأنباري في قولهم: هو نظيف السراويل معناه: أنه عفيف الفرج يكنى بالسراويل عن الفرج، كما يقال: هو عفيف المئزر والإزار، قال: وفلان نجس السراويل: إذا كان غير عفيف الفرج، قال: وهم يكنون بالثياب عن النفس والقلب، وبالإزار عن العفاف. قال الجوهري: واستنظف الوالي ما عليه من الخراج: أي استوفى ولا تقل: نطف. وهو من قولهم: استنظف الشيء: إذا أخذه كله، ومنه الحديث: تكون فتنة تستنظف العرب أي: تستوعبهم هلاكا، ومنه قولهم: استنظفت ما عنده، واستغنيت عنه. قلت: وأما الزمخشري فقال: إن الصواب فيه الضاد المعجمة، من انتضف الفصيل ما في الضرع، والإبل ما بالحوض: إذا اشتفته، وقد أشرنا إليه آنفا. وتنظف: تكلف النظافة نقله الجوهري. قال الأزهري: التنظف عند العرب: شبه التنطس والتقزز، وطلب النظافة من رائحة غمر، أو نفي زهومة وما أشبهها، وكذلك غسل الدرن والوسخ والدنس.
 ومما يستدرك عليه:

  في الحديث أخرجه الترمذي وغيره: إن الله تبارك وتعالى نظيف يحب النظافة قال شيخنا: تكلم السهيلي في الروض، وابن العربي في العارضة، وغير واحد، وأغفله المصنف؛ لأن الشيخ محيي الدين لم يتعرض له، بخلاف الدهر من أسماء الله تعالى. قلت: وقال ابن الأثير: نظافة الله: كناية عن تنزهه عن سمات الحدث، وتعاليه في ذاته عن كل نقص. وحبه للنظافة من غيره: كناية عن خلوص العقيدة، ونفي الشرك، ومجانبة الأهواء، ثم نظافة القلب عن الغل والحقد والحسد وأمثالها، ثم نظافة المطعم والملبس عن الحرام والشبه، ثم نظافة الظاهر بملابسة العبادات، ومنه الحديث: نظفوا أفواهكم فإنها طرق القرآن أي: صونوها عن اللغو والفحش الغيبة والنميمة والكذب وأمثالها، وعن أكل الحرام والقاذورات، وفيه الحث على تطهيرها من النجاسات، والسواك انتهى. والمنظفة، بالكسر: سمهة تتخذ من الخوص. ونظف الفصيل ما في ضرع أمه، وانتظفه: شرب جميع ما فيه، لغة في الضاد، وانتظفته أنا كذلك. ورجل نظيف الأخلاق: مهذب، وهو مجاز. وهو يتنظف، أي: يتنزه من المساويء، وهو مجاز أيضا. ورشأ بن نظيف: محدث.

##### Türkçe

**النظافة**: arılık; ve şey temiz oldu; **كرم** gibi; o hâlde o **نظيف**tir: güzel ve parlak. Ve **اللسان** ve **الأساس**’ta: **النظافة**: **التنظيف**’in mastarıdır; ve ondan lâzım fiil **نظف**tur, ötre ile. Ve onu **نظفه** **تنظيفا**: onu arıttı; böylece o **فتنظف**. Ve **الأزهري** dedi: **النظيف**; **أمير** gibi: **الأشنان** ve benzeri; el ile elbiseyi et suyu ve etin bulanıklığından, iç yağının kirinden ve benzerinden temizlediği için. Ve **أبو بكر بن الأنباري** onların “o **نظيف السراويل**” sözünde dedi: bunun mânası: onun ferci iffetlidir; ferci **السراويل** ile kinaye eder; nitekim denir: o **عفيف المئزر** ve **الإزار**dır. Dedi: ve falan **نجس السراويل**dır: ferci iffetli değil ise. Dedi: ve onlar elbiselerle nefis ve kalpten kinaye ederler; ve **الإزار** ile iffetten. **الجوهري** dedi: ve vali, üzerinde olan haracı **استنظف** etti: yani tamamen aldı; ve “**نطف**” deme. Ve o, onların “şeyi **استنظف** etti” sözündendir: onu bütünüyle aldığı zaman; ve ondan hadis: “Arapları **تستنظف** eden bir fitne olur” yani: onları helâk olarak tamamen kuşatır. Ve ondan onların sözü: “onun yanındakini **استنظفت** ettim ve ondan **استغنيت** ettim.” Dedim: ama **الزمخشري** dedi: onda doğru olan, **الضاد** **المعجمة** iledir; **انتضف** eden sütten kesilmemiş yavru, memedeki şeyi; ve develer havuzdakini: onu tamamen içtiği zaman; ve biz ona az önce işaret ettik. Ve **تنظف**: temizliği külfetle edinmek; onu **الجوهري** nakletti. **الأزهري** dedi: Araplar yanında **التنظف**: **التنطس** ve **التقزز** gibidir; ve et suyu kokusundan bir koku arılığını istemek; yahut bir yağ kokusunu ve benzerini gidermek; ve yine bunun gibi kir, pislik ve murdarlığı yıkamak.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

Hadiste—onu **الترمذي** ve başkası çıkardı—: “Şüphesiz Allah, Tebâreke ve Teâlâ, **نظيف**tir; **النظافة**yi sever.” Şeyhimiz dedi: **السهيلي** **الروض**’da, ve **ابن العربي** **العارضة**’da, ve birden fazla kimse konuştu; ve musannif onu ihmal etti; çünkü Şeyh **محيي الدين** ona temas etmedi; **الدهر**in Allah Teâlâ’nın isimlerinden olmasının aksine. Dedim: ve **ابن الأثير** dedi: Allah’ın **نظافة**si: hâdis olmanın alâmetlerinden münezzeh oluşuna kinayedir; ve zâtında her noksanlıktan yüceliğidir. Ve başkasından **النظافة**yi sevmesi: akîdenin hâlis oluşuna, şirkin nefyine, hevâlardan uzak durmaya kinayedir; sonra kalbin kin, düşmanlık, haset ve emsali şeylerden temizliği; sonra yiyecek ve giyeceğin haram ve şüpheden temizliği; sonra zâhirin ibadetlere bulaşmakla temizliği. Ve ondan hadis: “Ağızlarınızı temizleyin; çünkü onlar Kur’ân’ın yollarıdır” yani: onları boş sözden, çirkinlikten, gıybetten, nemîmeden, yalandan ve emsali şeylerden; ve haram yemekten ve pisliklerden koruyun. Ve onda, onları necasetlerden temizlemeye teşvik vardır; ve misvak; bitti. Ve **المنظفة**, esre ile: hurma yaprağı lifinden yapılan bir sepet. Ve sütten kesilmemiş yavru, anasının memesindeki şeyi **نظف** etti; ve onu **انتظفه** etti: içindekinin tamamını içti; **الضاد** ile bir lugattır; ve ben de onu böylece **انتظفته** ettim. Ve bir adam **نظيف الأخلاق**tır: edepli; ve o mecazdır. Ve o **يتنظف** eder, yani: kötülüklerden uzak durur; ve o da mecazdır. Ve **رشأ بن نظيف**: muhaddis.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

اِسْنَنْظَفَ الذَّكَرَ مِنَ البَوْلِ
10 اِسْنَنْظَفَ الذَّكَرَ مِنَ البَوْلِ ذ : see استنقى.

##### Türkçe

**اِسْنَنْظَفَ الذَّكَرَ مِنَ البَوْلِ**

10 **اِسْنَنْظَفَ الذَّكَرَ مِنَ البَوْلِ** ذ: bkz. **استنقى**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَظُفَ
نَظُفَ U ( n. ac. نَظَاْفَة 22t ),
a.  Was clean, pure.

نَظَّفَ
نَظَّفَ II ,
a.  Cleaned, cleansed, purified.

تَنَظَّفَ
تَنَظَّفَ V ,
a.  Was purified; cleansed himself.

اِسْتَنْظَفَ
اِسْتَنْظَفَ X ,
a.  Chose the clean.

b.  Took all.

c.  Paid in full.

اِنْظَاْفَّ
اِنْظَاْفَّ XI ,
a.  Was cleansed.

نَظَاْفَة
نَظَاْفَة 22t ,
a.  Cleanliness; pureness, purity.

نَظِيْف
نَظِيْف 25 ,
a.  Clean, cleanly; pure.

##### Türkçe

نَظُفَ
**نَظُفَ** U ( mastar **نَظَاْفَة** 22t ),
a. Temiz idi, arı idi.

نَظَّفَ
**نَظَّفَ** II ,
a. Temizledi, arıttı, saflaştırdı.

تَنَظَّفَ
**تَنَظَّفَ** V ,
a. Arıtıldı; kendini temizledi.

اِسْتَنْظَفَ
**اِسْتَنْظَفَ** X ,
a. Temizi seçti.

b. Hepsini aldı.

c. Tam olarak ödedi.

اِنْظَاْفَّ
**اِنْظَاْفَّ** XI ,
a. Temizlendi.

نَظَاْفَة
**نَظَاْفَة** 22t ,
a. Temizlik; arılık, arılık (saflık).

نَظِيْف
**نَظِيْف** 25 ,
a. Temiz, temizce; arı.
