# نظف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B8%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نظف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: نظف

النَّظافة: النَّقاوة. والنَّظافة: مصدر التنظيف والفعل اللازم منه نظُف الشيءُ، بالضم، نَظافة، فهو نَظِيف: حَسُن وبَهُوَ. ونظَّفه ينظِّفه تنظيفاً أَي نقّاه. وفي الحديث: أَن اللّه تبارك وتعالى نَظِيف يُيحب النَّظافة. قال ابن الأَثير: نَظافةُ اللّه كناية عن تنزهه من سِمات الحدث وتَعاليه في ذاته عن كل نقص، وحُبُّه النظافة من غيره كناية عن خلوص العقيدة ونفي الشرك ومجانبةِ الأَهواء، ثم نظافة القلب عن الغِلِّ والحِقد والحسد وأَمثالها، ثم نظافة المَطعم والمَلبس عن الحرام والشُّبَه، ثم نظافة الظاهر بملابسة العبادات. ومنه الحديث: نظِّفوا أَفواهكم فإنها طُرق القرآن أَي صُونوها عن اللَّغو والفُحْش والغِيبة والنميمة والكذب وأَمثالها، وعن أَكل الحرام والقاذورات والحث على تطهيرها من النجاسات والسؤال. والتنظُّف: تكلُّف النظافة. واستنظفت الشيء أَي أَخذته نظيفاً كله. وفي الحديث: تكون فتنة تستنظف العرب أَي تَسْتَوْعِبهم هلاكاً، من استنظَفْت الشيء إذا أَخذته كله؛ ومنه قولهم: استنظفت ما عنده واستغنيت عنه. والمِنْظفة: سُمَّهة تُتخذ من الخوص. واستنظف الوالي ما عليه من الخراج: استوفاه، ولا يستعمل التَّنْظيف في هذا المعنى؛ قال الجوهري: يقال استَنْظفت الخراج ولا يقال نَظَّفْته.
ونظَف الفصِيلُ ما في ضَرْع أُمه وانْتَظفَه: شرب جميع ما فيه، وانتظفْته أَنا كذلك. قال أَبو منصور: والتَّنَظُّف عند العرب التَّنَطُّس والتَّقَزُّز وطلَبُ النَّظافةِ من رائحة غَمَرٍ أَو نَفْي زُهومة وما أَشبهها، وكذلك غَسْل الوسَخ والدَّرَن والدَّنَس. ويقال للأُشْنان وما أَشبهه: نظِيف، لتنظيفه اليد والثوب من غَمَر المَرق واللحم ووضَر الودَك وما أَشبهه. وقال أَبو بكر في قولهم نظِيف السراويل: معناه أَنه عفيف الفَرْج، يكنى بالسراويل عن الفرج كما يقال هو عفيف المِئزر والإزار؛ قال متمم بن نُوَيْرَة يرثي أَخاه:
حُلْو شَمائلُه عَفيف المِئزَر
أَي عفيف الفرج. قال: وفلان نَجِس السراويل إذا كان غير عفيف الفرج. قال: وهم يَكنون بالثياب عن النفْس والقلب، وبالإزار عن العفاف؛ وقال غيره:فَشَكَكْتُ بالرُّمْحِ الأَصَمِّ ثِيابَه
وقال في قوله:
فسُلِّي ثِيابي من ثِيابكِ تَنْسُلِ
في الثياب ثلاثة أَقوال: قال قوم الثياب ههنا كناية عن الأَمر؛ المعنى اقطعي أَمري من أَمرِك، وقيل: الثياب كناية عن القلب؛ المعنى سُلِّي قلبي من قلبك، وقال قوم: هذا الكلام كناية عن الصريمة، يقول الرجل لامرأَته ثيابي من ثيابك حرام، ومعنى البيت إني في خُلُق لا تَرْضَيْنه فاصْرِميني، وقوله تنسُل تَبِين وتُقْطَع، ونسَلتِ السنُّ إذا بانت، ونسَل رِيش الطائر إذا سقط.

### Türkçe

**النَّظافة**: arılık. Ve **النَّظافة**: **التنظيف**’in ve ondan olan lâzım fiilin masdarıdır.

**نظُف** şey, damme ile, **نَظافة**; o hâlde o **نَظِيف**tir: güzel oldu ve parlak oldu. Ve onu **نظَّفه**; **ينظِّفه** **تنظيفاً**: yani onu arıttı. Ve hadiste: Allah Tebâreke ve Teâlâ **نَظِيف**tir, **النَّظافة**’yı sever. İbnü’l-Esîr dedi: Allah’ın **نَظافة**’sı, hâdislik sıfatlarından münezzeh oluşuna ve zâtında her noksanlıktan yüce oluşuna bir kinayedir; başkasından **النظافة**’yı sevmesi ise, akîdenin hâlis oluşuna, şirkin nefyine ve hevâlardan uzak durmaya bir kinayedir; sonra kalbin **نظافة**’sı, kin, hınç, haset ve benzerlerinden; sonra yiyeceğin ve giyeceğin **نظافة**’sı, haramdan ve şüphelerden; sonra zâhirin **نظافة**’sı, ibadetlere bulaşmakla. Ve ondan hadistir: “Ağızlarınızı **نظِّفوا**; çünkü onlar Kur’ân’ın yollarıdır”; yani onları boş sözden, çirkinlikten, gıybetten, koğuculuktan ve yalandan ve benzerlerinden; ve haram yemekten ve pisliklerden koruyun; ve onları necasetlerden ve dilenmeden temizlemeye teşvik.

Ve **التنظُّف**: temizliği zorla edinme. Ve **استنظفت** şeyi: yani onu bütünüyle temiz olarak aldım. Ve hadiste: “Arapları **تستنظف** eden bir fitne olur”; yani onları helâk olarak kuşatır; **استنظَفْت** şeyden, onu bütünüyle aldığın zaman; ve ondan onların sözü: “Onun yanındakini **استنظفت** ve ondan müstağni oldum.”

Ve **المِنْظفة**: hasırdan yapılan bir süpürge.

Ve vâli, üzerindeki haraçtan olanı **استنظف** etti: onu tam aldı; ve bu mânada **التَّنْظيف** kullanılmaz; el-Cevherî dedi: “Haraç için **استَنْظفت** denir, **نَظَّفْته** denmez.”

Ve **نظَف** sütten kesilmemiş deve yavrusu, anasının memesindeki şeyi ve onu **انْتَظفَه**: içindekinin tamamını içti; ve ben de onu böylece **انتظفْته**. Ebû Mansûr dedi: Araplar katında **التَّنَظُّف**, **التَّنَطُّس** ve **التَّقَزُّز** ve **غَمَر** kokusundan yahut **زُهومة**’yı gidermekten ve benzerinden temizlik istemektir; ve aynı şekilde kir, pas, pislik yıkamaktır. Ve **الأُشْنان** ve benzeri için “**نظِيف**” denir; çünkü o, eli ve elbiseyi, et suyunun ve etin **غَمَر**’ından ve iç yağının **وضَر**’ından ve benzerinden temizler. Ebû Bekir, onların “**نظِيف السراويل**” sözünde dedi: mânası, onun ferci iffetli olmasıdır; ferç hakkında **السراويل** ile kinaye yapılır; nitekim “o **عفيف المِئزر** ve **الإزار**dır” denildiği gibi. Mütemmim b. Nüveyre, kardeşine mersiye söylerken dedi:

حُلْو شَمائلُه عَفيف المِئزَر

Yani ferci iffetli. Dedi: Ve falan “**نَجِس السراويل**”dir; ferci iffetli değilse. Dedi: Ve onlar, elbiselerle nefis ve kalp hakkında; ve **الإزار** ile iffet hakkında kinaye yaparlar. Ve başkası dedi:

فَشَكَكْتُ بالرُّمْحِ الأَصَمِّ ثِيابَه

Ve onun sözünde dedi:

فسُلِّي ثِيابي من ثِيابكِ تَنْسُلِ

**الثياب** hakkında üç söz vardır: Bir kavim dedi: Buradaki **الثياب**, iş hakkında kinayedir; mânası: işimi işinden kes. Ve denildi: **الثياب**, kalp hakkında kinayedir; mânası: kalbimi kalbinden çekip çıkar. Ve bir kavim dedi: Bu söz, ayrılık hakkında kinayedir; adam, karısına “**ثيابي** senin **ثيابك**’inden haramdır” der; beytin mânası: Ben, senin razı olmayacağın bir huy üzerindeyim; öyleyse benden ayrıl. Ve onun sözü **تنسُل**: ayrılır ve kesilir; ve **نسَلتِ** diş, ayrıldığı zaman; ve kuşun tüyü **نسَل** etti, düştüğü zaman.
