# نعب (ن-ع-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B9%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ع - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والنّون والباء معهما
ع ن ب، ع ب ن، ن ع ب، ن ب ع مستعملات
عنب:
رجل عانب: ذو عِنَب كثير، كما يقال: لابن وتامر، أي: كثير اللّبن والتّمر، الواحدة: عِنَبَةٌ ويجمع أَعْناباً.
والعُنّاب: ثَمَرٌ، والعُنَابُ الجبلُ الصغير الأسودُ.
وظبيٌ عَنَبانٌ: نشيط، ولم أسمع للعَنَبانِ فِعلاً. قال:
يشتدّ شدّ العَنَبانِ البارحِ
والعِنَبَةُ: قُرْحة تُعْرفُ بهذا الاسم.
والعُنابُ: المطر، ويجمع أَعْنِبة.
عبن:
العَبَنُّ والعَبَنَّى: الجملُ الشّديدُ الجسيمُ. وناقةٌ عَبَنَّة وعَبَنّاة، ويُجمع: عَبَنَّيات. ورَجُلٌ عَبَنُّ الخلق: أي ضَخْمُه وجَسيمُه. قال حُمَيْد بن ثور:
وفيها عَبَنُّ الخَلْقِ مختلف الشَّـبـا		يقول المُماري طالَ ما كان مُقْرَما
نعب:
نَعَبَ الغُرابُ يَنْعَبُ نعيباً ونعَباناً، وهو صوته.
وفرسٌ مِنْعَبٌ: جوادٌ. وناقة نعّابة، أي: سريعة.
نبع:
نَبَعَ الماءُ نَبْعاً ونُبُوعاً: خرج من العين، ولذلك سمّيت العين يَنْبوعاً.
والنّبع: شجرٌ يُتَّخذُ منها القِسيّ.
يُنابِعَى: اسم مكان ويجمع: يَنابِعات. قال:
سقَى الرحمنُ حَزْنَ يَنابِعاتٍ		من الجوزاء أنواءًغـزارا

##### Türkçe

باب **العين** و**النّون** و**الباء** معهما
ع ن ب، ع ب ن، ن ع ب، ن ب ع kullanımlı olanlardır.

**عنب**:
**رجل عانب**: çok **عِنَب** sahibi; nitekim denilir: **لابن** ve **تامر**; yani: çok süt ve hurma sahibi. Tekili: **عِنَبَةٌ**; ve **أَعْناباً** olarak çoğul yapılır.
Ve **العُنّاب**: bir meyvedir; **العُنَابُ** ise küçük siyah dağdır.
Ve **وظبيٌ عَنَبانٌ**: çevik; **العَنَبانِ** için bir fiil işitmedim. Dedi ki:
يشتدّ شدّ العَنَبانِ البارحِ
Ve **العِنَبَةُ**: bu adla bilinen bir yaradır.
Ve **العُنابُ**: yağmurdur; ve **أَعْنِبة** olarak çoğul yapılır.

**عبن**:
**العَبَنُّ** ve **العَبَنَّى**: şiddetli, iri deve. Ve **ناقةٌ عَبَنَّة** ve **عَبَنّاة**; ve **عَبَنَّيات** olarak çoğul yapılır. Ve **رَجُلٌ عَبَنُّ الخلق**: yani onun iriliği ve cüsseliliği. **حُمَيْد بن ثور** dedi ki:
وفيها عَبَنُّ الخَلْقِ مختلف الشَّـبـا		يقول المُماري طالَ ما كان مُقْرَما

**نعب**:
**نَعَبَ الغُرابُ يَنْعَبُ** **نعيباً** ve **نعَباناً**: onun sesidir.
Ve **وفرسٌ مِنْعَبٌ**: iyi koşan at. Ve **ناقة نعّابة**: yani hızlı.

**نبع**:
**نَبَعَ الماءُ** **نَبْعاً** ve **نُبُوعاً**: pınardan çıktı; bundan dolayı pınara **يَنْبوعاً** ad verildi.
Ve **النّبع**: ondan yayların yapıldığı bir ağaçtır.
**يُنابِعَى**: bir yer adıdır; ve **يَنابِعات** olarak çoğul yapılır. Dedi ki:
سقَى الرحمنُ حَزْنَ يَنابِعاتٍ		من الجوزاء أنواءًغـزارا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نَعَبَ الغراب، أي صاح يَنْعِبُ ويَنْعَبُ نَعْباً ونَعيباً ونَعَباناً وتَنْعاباً. وربَّما قالوا: نَعَبَ الديك، على الاستعارة. وقال:
وقهوةٍ صَهْباءَ باكَرْتُها		بِجُهْمَةٍ والديكُ لم يَنْعَبِ
والنَعْبُ: السير السريع. وفرسٌ مِنْعَبٌ: جوادٌ. وناقة نَعَّابة ونَعوبُ: سريعة؛ والجمع نُعُبٌ. ويقال إنَّ النُعُبَ تحرِّك رأسَها في المشي إلى قُدَّامٍ.

##### Türkçe

**نَعَبَ** karga; yani bağırdı; **يَنْعِبُ** ve **يَنْعَبُ**; **نَعْباً** ve **نَعيباً** ve **نَعَباناً** ve **تَنْعاباً** (diye). Ve belki derler: **نَعَبَ** horoz, istiare üzere. Ve dedi:

Ve sarımtırak bir kahve ki onu erkenden içtim		kasvetle; ve horoz **يَنْعَبِ** etmedi

Ve **النَعْبُ**: hızlı yürüyüş. Ve **مِنْعَبٌ** bir at: koşucu. Ve **نَعَّابة** ve **نَعوبُ** bir dişi deve: hızlı; çoğulu **نُعُبٌ**. Ve denilir ki **النُعُبَ** yürüyüşte başını öne doğru hareket ettirir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والنون والباء
عنب ، عبن ، نبع ، نعب : مستعملة .
عنب : العِنَبُ معروف ، والواحدة عِنَبَة . وقال الليث : رجل عَانِبٌ : ذو عنب ، كما يقولون : تَامِرٌ ، ولابِنٌ ، أي ذو تَمْرٍ وَلَبن . قال : والعُنَّابُ من الثَّمر يقال له : السَّنجِلان بلسان الفرس .
وقال ابن شُميل : العِنَبة : بَثْرَة تشتدّ فتَرِم وتمتلىءُ ماءً وتُوجِعُ ، تأخذ الإنسان في عينه وحَلْقه .
يقال : في عينه عِنَبة .
وقال الفرّاء : العِنَبَاءُ : العِنَبٌ ممدود ، رواه أبو عبيد عنه .
وقال ابن الأعرابي : إذا كان القَطرانُ غليظاً فهو مُعَنِّب وأنشد :
لو أن فيه الحنظل المقَشَّبا
والقطِرَان العاتِق المُعَنَّبا
وقال شمر قال ابن شميل : العُنَابُ : بَظْر المرأة ، قال شمر : وقال غيره : الأَعْنَبُ الأَنْف الضخمُ السَّمِجُ .
وقال أبو عبيد : العُنَاب : الرجل الضخم الأنف ، وأنشد :
وأفرق مَهْبُونِ التَّراتَى مُصَعَّدِ الْ
بلاعيم رِخْوِ المَنْكبيْن عُنَابِ
وقال شمر في كتاب ( الجبال ) : العُنَابُ : النَّبَكَةُ الطويلةُ في السماء الفاردةُ المُحَدَّدةُ الرأس ، يكون أسود وأحمر وأسمر ، وعلى كل لون يكون ، والغالب عليها السّمرة . وهو جبل طويل في السماء لا يُنبت شيئاً مستدير . قال : والعُنَابُ واحد ، قال : ولا تَعُمُّه ، أي لا تَجْمَعُهُ ، قال : ولو جمعت لقلت : العُنُب . وقال الراجز :
كَمَرَةٌ كأنها العُنَابُ
قلت : وهذا من كتاب ابن شميل .
قال شمر : وعُناب : جبل في طريق مكَّة ، قال المَرَّارُ :
جعلن يمينهُنَّ رِعَانَ حَبْسٍ
وأعرض عن شمائِلها العُنَابُ
وقال الليث : العُنابُ : الجبل الصغير الأسود .
وقال أبو عبيد : العَنَبَان : التَّيْسُ من الظِّبَاء . وجمعه عِنْبَان .
وقال الليث : ظبي عَنَبان : نشيط .
عبن : ثعلب عن ابن الأعرابي : أعبن الرجلُ إذا اتّخذ جملاً عَبَنَّى ، وهو القويّ . قال : والعُبنَة : قوّة الجمل والناقة . قال : والعُبُنُ من الناس : السمان الملاح ، والعُبْنُ من الدواب : القويّات على السير ، الواحد عَبَنّى .
قال أبو عبيد : نَسْرٌ عَبَنيٌّ ، وهو العظيم .
وقال أبو عمرو : العَبْن : الغِلَظُ في الجسم والخشونَةُ .
وقال الليث : العَبِّنُ والعَبَنَّى : الجمل الضخم الجسم ، وناقة عَبَنَّاةٌ ، وجمل عَبَنُّ الخَلْق ، وناقة عَبَنَّةٌ .
نعب : قال الليث : نعَب الغرابُ يَنْعَب وينعِب نعْباً ونَعِيباً ونَعَباناً ونُعْاباً ، وهو صوته . وفرس مِنْعَب : جواد ، وناقة نَعَّابةٌ : سريعة .
أبو عبيد : النَّعْب من سير الإبل ، وقال غيره : النعْب : أن يحرّك البعير رأسه إذا أسرع ، وهو من سير النجائب ، يرفع رأسه فينْعَبُ نعباناً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أَنْعَبَ الرجلُ إذا نَعَر في الفِتن .
نبع : يقال : نَبَع الماءُ ينبُع نَبْعاً ونُبُوعاً إذا خرج من العين ، قاله الليث ، ولذلك سميت العين يَنْبُوعاً . قلت : وهو يَفْعُول من نبع الماءُ إذا جرى من العين ، وجمعه ينابيع . وأخبرني المنذري عن ثعلب عن سَلَمة عن الفراء قال : نبع الماءُ ينبَعُ وينبِعُ وينبُعُ ، قال ذلك الكسائي . وبناحية الحجاز عَيْنٌ يقال لها : يَنْبُع ، تسقِي نخيلاً لآل عليّ بن أبي طالب ح . نُبايع : اسم مكان أو جبل أو وادٍ في بلاد هُذَيل ، ذكره أبو ذؤيب فقال :
وكأنها بالْجِزْعِ جِزْع نُبايع
وأُولات ذي العرجاء نَهْبٌ مُجْمَعُ
ويجمع على نُبَاعيات . والنَّبْعُ : شجر من أشجار الجبال يتّخذ منه القِسيُّ . وأخبرني المنذري عن المبرد أنه قال : النَّبْع والشَّوْحَط والشّرْيَانُ : شجرة واحدة ، ولكنها تختلف أسماؤها لاختلاف منابتها وتَكْرُم على ذلك ، فما كان منها في قُلَّةِ الجبل فهو النَّبْع ، وما كان في سَفْحه فهو الشِّرْيَان ، وما كان في الحَضِيض فهو الشَّوْحَطُ . والنَبْع لا نار فيه ، ولذلك يضرب به المثل فيقال : لو اقْتَدَحَ بالنَّبْعِ لأَوْرَى ناراً ، إذا وُصف بجَوْدَةِ الرَّأْي والحِذْقِ بالأمور .

##### Türkçe

باب **العين** و**النون** و**الباء**
**عنب** ، **عبن** ، **نبع** ، **نعب** : kullanımdadır.

**عنب** : **العِنَبُ** bilinir; tekili **عِنَبَة**’dir. **الليث** dedi ki: **رجل عَانِبٌ**: üzüm sahibi; onların “**تَامِرٌ**” ve “**لابِنٌ**” demeleri gibi; yani hurma ve süt sahibi. Dedi ki: **العُنَّابُ** meyvelerdendir; Fars dilinde ona **السَّنجِلان** denir.

**ابن شُميل** dedi ki: **العِنَبة**: şiddetlenip şişen, suyla dolan ve acıtan bir kabarcıktır; insanı gözünde ve boğazında tutar.

Denir ki: “Gözünde **عِنَبة** var.”

**الفرّاء** dedi ki: **العِنَبَاءُ**: uzatılmış **العِنَبٌ**’dir; bunu ondan **أبو عبيد** rivayet etti.

**ابن الأعرابي** dedi ki: Katran kalın olursa o **مُعَنِّب**’dir; ve şu beyti okudu:
لو أن فيه الحنظل المقَشَّبا
والقطِرَان العاتِق المُعَنَّبا

**شمر** dedi; **ابن شميل** dedi ki: **العُنَابُ**: kadının klitorisi. **شمر** dedi ki: Başkası da dedi ki: **الأَعْنَبُ**: büyük, çirkin, kaba burundur.

**أبو عبيد** dedi ki: **العُنَاب**: burnu büyük adamdır; ve şu beyti okudu:
وأفرق مَهْبُونِ التَّراتَى مُصَعَّدِ الْ
بلاعيم رِخْوِ المَنْكبيْن عُنَابِ

**شمر** ( **الجبال** ) kitabında dedi ki: **العُنَابُ**: gökte uzun, tek başına duran, başı sivri belirgin uzun tümsektir; siyah, kırmızı ve esmer olur; hangi renkte olursa olsun, onda baskın olan esmerliktir. O, gökte uzun bir dağdır; hiçbir şey bitirmez; yuvarlaktır. Dedi ki: **العُنَابُ** tektir. Dedi ki: “Onu **تَعُمُّه** etme”, yani onu toplulama. Dedi ki: Eğer toplulasaydın “**العُنُب**” derdin. Ve recez söyleyen dedi ki:
كَمَرَةٌ كأنها العُنَابُ

Dedim ki: Bu, **ابن شميل**’in kitabındandır.

**شمر** dedi ki: **عُناب**: Mekke yolunda bir dağdır. **المَرَّارُ** dedi ki:
جعلن يمينهُنَّ رِعَانَ حَبْسٍ
وأعرض عن شمائِلها العُنَابُ

**الليث** dedi ki: **العُنابُ**: küçük siyah dağdır.

**أبو عبيد** dedi ki: **العَنَبَان**: ceylanlardan erkek keçidir. Çoğulu **عِنْبَان**’dır.

**الليث** dedi ki: **ظبي عَنَبان**: çevik.

**عبن** : **ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: Adam **أعبن** olur; **عَبَنَّى** bir deve edindiği zaman; o da güçlü olandır. Dedi ki: **العُبنَة**: devenin ve dişi devenin gücüdür. Dedi ki: İnsanlardan **العُبُنُ**: şişman, güzel olanlardır; binek hayvanlarından **العُبْنُ**: yürüyüşe güçlü olanlardır; tekili **عَبَنّى**’dır.

**أبو عبيد** dedi ki: **نَسْرٌ عَبَنيٌّ**; o da iri olandır.

**أبو عمرو** dedi ki: **العَبْن**: bedende kalınlık ve kabalıktır.

**الليث** dedi ki: **العَبِّنُ** ve **العَبَنَّى**: gövdesi iri deve; **ناقة عَبَنَّاةٌ**; ve **جمل عَبَنُّ الخَلْق**; ve **ناقة عَبَنَّةٌ**.

**نعب** : **الليث** dedi ki: Karga **نعَب** eder; **يَنْعَب** ve **ينعِب**; **نعْباً** ve **نَعِيباً** ve **نَعَباناً** ve **نُعْاباً**; bu onun sesidir. **فرس مِنْعَب**: iyi at. **ناقة نَعَّابةٌ**: hızlı.

**أبو عبيد**: **النَّعْب** develerin yürüyüşündendir. Başkası dedi ki: **النعْب**: deve hızlandığında başını hareket ettirmesidir; bu, seçkin develerin yürüyüşündendir; başını kaldırır da **نعباناً** **ينْعَبُ** eder.

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: Adam fitnelerde böğürdüğü zaman **أَنْعَبَ** olur.

**نبع** : Denir ki: Su, kaynaktan çıktığı zaman **نَبَع** eder; **ينبُع**; **نَبْعاً** ve **نُبُوعاً**; bunu **الليث** söyledi. Bundan dolayı pınara **يَنْبُوعاً** adı verildi. Dedim ki: O, “su pınardan aktı” anlamındaki **نبع**’dan **يَفْعُول** veznindedir; çoğulu **ينابيع**’dir. **المنذري** bana, **ثعلب**’den, **سَلَمة**’den, **الفراء**’dan haber verdi: Su **نبع** eder; **ينبَعُ** ve **ينبِعُ** ve **ينبُعُ**; bunu **الكسائي** söyledi. Hicaz tarafında **يَنْبُع** denilen bir pınar vardır; **عليّ بن أبي طالب**’in âline ait hurmalıkları sular. **نُبايع**: Hüzeyl diyarında bir yerin yahut bir dağın yahut bir vadinin adıdır; onu **أبو ذؤيب** zikretti de şöyle dedi:
وكأنها بالْجِزْعِ جِزْع نُبايع
وأُولات ذي العرجاء نَهْبٌ مُجْمَعُ

Ve **نُبَاعيات** üzerine çoğul yapılır. **النَّبْعُ**: dağ ağaçlarından bir ağaçtır; ondan yaylar yapılır. **المنذري** bana **المبرد**’den haber verdi ki o şöyle dedi: **النَّبْع** ve **الشَّوْحَط** ve **الشّرْيَانُ**: tek bir ağaçtır; fakat bitiş yerlerinin farklılığı sebebiyle adları farklılaşır ve buna göre değerli olur: Ondan dağın tepesinde olan **النَّبْع**’dır; yamacında olan **الشِّرْيَان**’dır; çukurda olan **الشَّوْحَطُ**’tur. **النَبْع**’da ateş yoktur; bundan dolayı onunla mesel vurulur da şöyle denir: “Eğer **بالنَّبْعِ** kıvılcım çıkarsaydı ateş çıkarırdı”; görüşün iyiliği ve işlerde maharetle nitelenen kimse hakkında.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والعين وما يثلثهما)
(نعف)  النون والعين والفاء كلمةٌ تدلُّ على ارتفاعٍ في شيءٍ. منه النَّعْف: مكانٌ مرتفع في اعتراض. والنَّعْفة: ذُؤابة الرَّحْل، سمِّيت لأنها سامية. وانتَعَفَ الرَّجُل الشيءَ، إذا تركهُ إلى غيرِه، كأنَّه سَمَا بنفسه عنه.
ومن الكلمة الأولى ناعَفْتُ([1]) الرّجُل: عارضتُه. وتَنَعَّفَ([2]) الرّجُلُ: ارتقَى نَعْفاً.
(نعق)  النون والعين والقاف كلمةٌ تدلُّ على صَوت. ونعَق الراعي بالغَنَم يَنْعَق ويَنْعِق، إذا صاح بهِ زجراً، نعيقاً.
(نعل)  النون والعين واللام أُصَيلٌ يدلُّ على اطمئنانٍ في الشيء وتسفُّل. منه النَّعْل المعروفة، لأنها في أسفل القَدَم. ورجلٌ ناعل ذو نعل، ومُنْتَعِلٌ أيضاً. وأنْعَلْتُ الدّابّة. ولا يقال نَعَلْتُ. وحِمار الوحشِ ناعلٌ لصَلابةِ حافرِه. والنَّعْلُ للسَّيفِ: ما يكون أسفَلَ قِرَابِهِ([3])من حديدٍ، أو فِضّة. [قال]:
ترى سَيفَه لا يَنصُفُ السّاقَ نعلُهُ *** أجَلْ [لا] وإنْ كانت طِوالاً مَحامِلُه([4])
وفرسٌ مُنْعَلٌ: بياضُه في أسفل رُسْغِه على الأشْعَر لا يَعدُوه. والنَّعْل: عَقَبٌ يُلْبَسُ ظَهْرَ السِّيَةِ من القوس. والنَّعل من الأرض: موضعٌ، يقال هي الحَرَّة، ويقال إنَّه لا يُنبِتُ شيئاً. قال الخليل: والنَّعل: الذّليل من الرِّجال الذي يُوطَأ كما يُوطَأ النَّعل.
(نعم)  النون والعين والميم فروعُه كثيرة، وعندنا أنَّها على كثرتها راجعةٌ إلى أصلٍ واحدٍ يدلُّ على ترفُّهٍ وطِيب عيش وصلاح. منه النِّعمة: ما يُنعِم الله تعالى على عبدِه به من مالٍ وعيش. يقال: للهِ تعالى عليه نِعمة. والنِّعمة: المِنَّة، وكذا النَّعْماء. والنَّعْمة: التنعُّمُ وطيبُ العيش. قال الله تعالى:﴿وَنَعْمَةٍ كَانُوا فِيهَا فَاكِهينَ﴾ [الدخان 27]. والنُّعَامَى: الرِّيح اللَّيِّنة. والنَّعَم: الإبل، لما فيه من الخَيْر والنِّعمة. قال الفرّاء: النَّعم ذَكَرٌ لا يؤنَّثُ فيقولون: هذا نَعَمٌ وارِدٌ؛ وتُجمَع أنعاماً. والأنعام: البهائم، وهو ذلك القياس. والنَّعامة معروفة. لنَعْمةِ رِيشِها. وعلى معنى التَّشبيه النَّعامة، وهي كالظُّلَّة تُجعَل على رؤوس الجبل، يستظلُّ بها. قال:
لا شَيءَ في رَيدِها إلاَّ نَعامَتُها *** منها هزيمٌ ومنها قائِمٌ باقِ([5])ويقولون: نَعَمْ ونُعْمَى عَينٍ، ونُعْمَةَ عين([6])، أي قُرّةَ عين. ونَعِم الشَّيءُ من  النَّعْمَة*. وقد نَعَّم فلانٌ أولادَه: تَرَّفهم. ويقولون: ابنُ النَّعامة: صَدْرُ القَدَم. قال:
فَيكونُ مَركبَُكَ القَعودَ ورَحْلََُه *** وابن النَّعامةِ يوم ذلكِ مَركِبي([7])وسمِّي به لأنَّه مكانٌ ليِّن ناعم. وتنعَّمَ الرّجلُ: مشَى حافياً. ويعبَّر عن الجماعة بالنَّعامة فيقال: شَالَتْ نعامتُهم، إذا تفرقوا([8]). وهذا على معنى التَّشبيه، أي كما تطير النَّعامةُ فقد تفرَّقوا هؤلاء. ويقولون: أتيتُ أرضَ بني فُلانٍ فتَنعَّمَتْنِي إذا وافَقَتْهُ. ونِعْمَ: ضدُّ بئْسَ. ويقولون: إنْ فعلت ذاكَ فَبِها ونِعْمَتْ، أي نِعْمَت الخَصْلة هي.
ومن الباب قولهم: نَعَمْ، جواب الواجب، ضدُّ لا، وهي أيضاً من النّعمة.
وعلى معنى التَّشبيه النَّعائم: كوكب. والنَّعائم، خَشَبات يُنصَبْنَ على الرَّكِيّ تُعلَّق إليهنَّ القَامةُ، إذا لم تكنْ للرَّكِيِّ زَرَانيق. ويقال: إنَّ شقائق النُّعمان حماه ابنُ المنذِر فنُسِبَ إليه. ويقال: بل النعمان ها هنا: الدَّم. والأوَّلُ أشبه. قال ابن دريد([9]): "تنعَّمْتُ زيداً: طلبتُه"، كأنّه أراد: أعْمَلَ إليه نَعَامَتَه، وهي باطن قدمِهِ. ويقولون: نَعِمَ اللهُ بك عيناً، [ونَعِمَكَ عيناً([10])]، بمعنى.
(نعي)  النون والعين والحرف المعتلّ: أصلٌ صحيح يدلُّ على إشاعةِ شيء. منه النَّعِيُّ: خبَرُ الموت([11])، وكذا الآتي بخَبرِ المَوْت يقال له نَعِيٌّ أيضاً.
ويقال: نَعَاءِ فلاناً، أي انْعَه. قال:
نَعَاءِ جُذاماً غير موتٍ ولا قَتْلِ *** ولكنْ فراقاً للدَّعائمِ والأصلِ([12])ومن الباب: هو ينْعَى على فلانٍ، إذا وبَّخَه، كأنَّه يُشِيعُ عليه ذنوبَه. وهو يستَنْعي الظِّباء: يدعوها، يتقدَّمُها فتَتْبعهُ. واستنعَيتُ القوم، إذا تقدّمتَهم ليتْبَعوك، وهذا على إشاعة الصَّوت بالدُّعاء. ويقال: شاعَ ذِكرُ فلانٍ واستَنْعَى بمعنىً. قال الأصمعيّ: استَنْعَى بفلانٍ الشَّرّ، أي تتابَعَ به الشّرّ. واستَنْعَى به [حُبُّ] الخَمْر([13]): تمادَى به. ومعنى هذا أنَّ الخمر كأنَّها دَعتْه وصوَّتَتْ به فتبِعَها.
(نعب)  النون والعين والباء: أصلانِ صحيحان: أحدُهما يدلُّ على صوتٍ، والآخرُ على حركةٍ من الحركات.
فالأوَّل نَعَبَ الغراب: صَوَّتَ، نَعْباً ونَعيباً ونَعَبَاناً.
والآخر فَرسٌ مِنْعَبٌ: جواد. وناقة نَعّابة: سريعة. ويقال: النَّعْب: أن تحرِّكَ رأسَها في مَشيها إلى قُدّامِها. وهي ناقَةٌ نَعُوب.
(نعت)  النون والعين والتاء: كلمةٌ واحدة، وهي النَّعْت، وهو وَصْفُك الشيءَ بما فيه من حُسْن. كذا قاله الخليل، إلاَّ أن يتكلَّفَ متكلِّف فيقول: ذا نَعْتُ سُوءٍ. قال: وكلُّ شيءٍ جيِّدٍ بالغٍ نعتٌ. وناعِتُونَ: مكانٌ([14]).
(نعج)  النون والعين والجيم: أصلٌ صحيح يدلُّ على لونٍ من الألوان. منه النَّعَج: البياضُ الخالص. وجَملٌ ناعج؛ حسنُ اللَّون كريم. ومنه النَّعْجة من الضَّأن، ويكون من بَقَر الوحش ومِن شاءِ الجَبَل. يقال لإناثِ هذه الأجناس نِعَاج. ونعاجُ الرّمْلِ: البَقَر. ونَعِجَ الرَّجُل: أكل لحمَ نعجةٍ فأُتْخِمَ عنه. قال:
كأنَّ القَوْمَ عُشّوا لحمَ ضانٍ *** فهُمْ نَعِجُون قد مالت طُلاهمْ([15])وأنعَجُوا: سمِنَت نِعاجُهم. أمَّا نَوَاعج الإبل، فيقال هي السِّراع. وعندنا أنَّها الكرائم، لما ذكرناه من القياس. وامرأةٌ ناعجة: حسنة اللَّون. والنَّاعجة من الأرض: السَّهلة المستوِية، وهي مَكْرُمَة للنَّبات، تُنبِت الرِّمث وأطَايبَ العُشْب.
(نعر)  النون والعين والراء: أصلانِ مُتقارِبان: أحدهما صوتٌ من الأصوات، والآخر حركةٌ من الحركات.
فالأوَّل نَعَرَ الرّجُل، وهو صَوتٌ من الخيشوم. وجُرْحٌ نَعَّارٌ ونَعور، إذا صَوَّتَ دمُه عِند خُروجِه منه. والنَّاعور: ضربٌ من الدِّلاء يُستقَى به، سمِّي لصوته.
والثاني نَعَرَ في الفِتنة: سعَى وجاءَ وذهبَ. وهو نَعَّارٌ في الفِتَن: سَعَّاء. ونَعَرَ في البلاد: ذهب. وهو نَعِير الهَمِّ: بَعيدُه. وإنَّ في رأسه نُعْرَةً([16])، أي نَخوةً وتكبُّراً، ورُكوبَ رأسٍ، يمضي به على جَهله. والنُّعَرة: ذبابٌ يقعُ* في أنوف  البَعير والخيل ويمكن أنَّها سمِّيت لنَعيرِها، أي صوتِها. ونَعِرَ الحمارُ، وهو نَعِرٌ. وأمّا قولُه:
* والشَّدَنيّات يُساقِطْن النُّعَرْ([17]) *
فإنَّه شبَّه أجِنَّتَها في أرحامها بذلك الذُّباب. وأنْعَرَ الأراكُ: أثْمر، وكأنَّ ثمرَه شُبِّه بالنُّعَر. ويمكن أنَّ الأصلَ في جميعها الأوّل. والنَّعَّار في الفِتَن يسعَى فيها ويُصوِّت بالنَّاس.
(نعس)  النون والعين والسين أُصَيلٌ يدلُّ على وَسَن. ونَعَس يَنْعَُس([18]) نُعاساً. وناقةٌ نَعُوسٌ، تُوصَف بالسَّماحة بالدّرّ، لأنَّها إذا دَرَّت نَعَست. قال:
نَعوسٌ إذا درّت جَروزٌ إذا شَتَتْ *** بُويزلُ عامٍ أو سديسٌ كبازِلِ([19])(نعش)  النون والعين والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على رَفعٍ وارتفاع. قال الخليل: النَّعْش: سَرير الميّت، كذا تعرفه العرب. وميِّتٌ منعوشٌ: محمولٌ على النَّعش. وانتَعَش الطّائر: نهض عن عَثرته. يقال: نَعَشَه اللهُ وأنعَشَه. قال ابن السِّكِّيت: لا يقال أنْعَشَه. وبناتُ نعشٍ: كواكب. وهذا تشبيه. قال: أبو بكر([20]): النَّعش شبه مِحَفَّةٍ يُحمَل عليه المَلِك إذا مَرِض، ليس بنَعْشِ الميّت. وأنشد:
ألَمْ ترَ خيرَ النّاسِ أصبَحَ نعشُه *** على فِتيةٍ قد جاوَزَ الحيَّ سائرا([21]) ثمَّ يقول:
* ونحن لديه نسألُ اللهَ خُلْدَه([22]) *
فهذا يدلُّ على أنَّه ليس بميِّت.
(نعض)  النون والعين والضاد. يقولون: النُّعْض: نبت([23]).
(نعط)  النون والعين والطاء. يقولون: ناعِط: حيٌّ من هَمْدان.
(نعظ)  النون والعين والظاء. يقولون: نَعَظَ الرّجلُ يَنْعَظُ نَعْظاً ونُعوظاً([24]): تحرَّك ما عِندَه.
--------------ـــ
([1])  في الأصل: "اعفته"، صوابه في المجمل.
([2])  الذي في اللسان والقاموس: "انتعف".
([3])  في الأصل: "أسفل أو قرابه"، تحريف.
([4])  روي لابن ميادة في اللسان (نصف)، ولذي الرمة في ديوانه 475 واللسان (نعل). بمدح المهاجر بن عبد الله الكلابي والي اليمامة. وقد سبق في (نصف).
([5])  وكذا ورد في اللسان (نعم) بدون نسبة. والبيت لتأبط شراً في المفضليات (1: 28).
([6])  فيه لغات أخرى كثيرة ذكرت في اللسان والقاموس.
([7])  لعنترة في ديوانه واللسان (نعم).
([8])  في الأصل: "إذا مروا"، صوابه من المجمل ومما سيأتي بعد.
([9])  الجمهرة (3: 454) في

##### Türkçe

(باب **النون** ve **العين** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**نعف**)  **النون** ve **العين** ve **الفاء**; bir şeyde bir yükselmeye delâlet eden bir kelimedir. Ondan **النَّعْف**: bir engelde yüksek bir yer. Ve **النَّعْفة**: **الرَّحْل**’in tepeliği; yüksek olduğu için adlandırılmıştır. Ve **انتَعَفَ** adam şeyi, onu başkasına bıraktığı zaman; sanki kendisiyle ondan yükselmiş gibidir.

Ve birinci kelimeden: **ناعَفْتُ**([1]) adamı: ona karşı geldim. Ve **تَنَعَّفَ**([2]) adam: **نَعْفاً** yükseldi.

(**نعق**)  **النون** ve **العين** ve **القاف**; bir sese delâlet eden bir kelimedir. Ve çoban koyunlara **نعَق** eder; **يَنْعَق** ve **يَنْعِق**; onu azarlamak için ona bağırdığı zaman; **نعيقاً**.

(**نعل**)  **النون** ve **العين** ve **اللام**; bir şeyde yerleşmeye ve aşağıda olmaya delâlet eden bir asıldır. Ondan bilinen **النَّعْل**; çünkü ayağın altındadır. Ve **ناعل** bir adam: **نعل** sahibi; ve **مُنْتَعِلٌ** da. Ve ben biniti **أنْعَلْتُ**. Ve “**نَعَلْتُ**” denmez. Ve yaban eşeği **ناعل**dır; tırnağının sertliğinden dolayı. Ve kılıç için **النَّعْل**: **قِرَابِهِ**([3])’nin altı olan, demirden yahut gümüşten olan şeydir. [Dedi]:
ترى سَيفَه لا يَنصُفُ السّاقَ نعلُهُ *** أجَلْ [لا] وإنْ كانت طِوالاً مَحامِلُه([4])
Ve **مُنْعَلٌ** bir at: beyazlığı, bileğinin altındadır; **الأشْعَر** üzerinde onu aşmaz. Ve **النَّعْل**: yaydan **السِّيَة**’nin sırtına giydirilen bir topuktur. Ve yerden **النَّعل**: bir mevki; “o **الحَرَّة**’dir” denir; ve “hiçbir şey bitirmez” denir. Halîl dedi: ve **النَّعل**: erkeklerden zelil olan, **النَّعل** çiğnenir gibi çiğnenen kimsedir.

(**نعم**)  **النون** ve **العين** ve **الميم**; dalları çoktur; ve bizce, çokluğuna rağmen tek bir asla dönüktür; refaha, hayatın hoşluğuna ve salah’a delâlet eder. Ondan **النِّعمة**: Allah Teâlâ’nın kuluna mal ve geçimden ihsan ettiği şey. Denir: Allah Teâlâ’nın onun üzerinde bir **نِعمة**si vardır. Ve **النِّعمة**: **المِنَّة**; ve كذلك **النَّعْماء**. Ve **النَّعْمة**: nimet içinde yaşama ve hayatın hoşluğu. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَنَعْمَةٍ كَانُوا فِيهَا فَاكِهينَ﴾ [الدخان 27]. Ve **النُّعَامَى**: yumuşak rüzgâr. Ve **النَّعَم**: develer; onda hayır ve **النِّعمة** bulunduğu için. Ferrâ dedi: **النَّعم** müzekkerdir, müennes yapılmaz; derler: “bu, gelen bir **نَعَمٌ**dur”; ve **أنعاماً** olarak cem edilir. Ve **الأنعام**: dört ayaklı hayvanlar; ve o, o kıyastır. Ve **النَّعامة** bilinir; tüyünün **نَعْمة**si için. Ve teşbih mânâsı üzere **النَّعامة**: dağın başlarına yapılan, onunla gölgelenilen bir gölgelik gibidir. Dedi:
لا شَيءَ في رَيدِها إلاَّ نَعامَتُها *** منها هزيمٌ ومنها قائِمٌ باقِ([5])
Ve derler: **نَعَمْ** ve **نُعْمَى عَينٍ** ve **نُعْمَةَ عين**([6]); yani göz aydınlığı. Ve şey **نَعِم** oldu, **النَّعْمَة**’den. Ve falan, çocuklarını **نَعَّم** etti: onları refaha erdirdi. Ve derler: **ابنُ النَّعامة**: ayağın üst kısmı. Dedi:
فَيكونُ مَركبَُكَ القَعودَ ورَحْلََُه *** وابن النَّعامةِ يوم ذلكِ مَركِبي([7])
Ve onunla adlandırıldı; çünkü yumuşak, nâim bir yerdir. Ve adam **تنعَّمَ**: yalınayak yürüdü. Ve topluluk hakkında **النَّعامة** ile ifade edilir; denir: **شَالَتْ نعامتُهم**; ayrıldıkları zaman([8]). Bu, teşbih mânâsı üzeredir; yani devekuşu uçtuğu gibi, işte bunlar ayrıldılar. Ve derler: “Falan oğullarının yurduna geldim de o beni **تَنعَّمَتْنِي**”; yani ona uygun geldi. Ve **نِعْمَ**: **بئْسَ**’in zıddı. Ve derler: “Eğer şunu yaparsan, **فَبِها ونِعْمَتْ**”; yani o haslet, **نِعْمَت** haslettir.

Ve babdan onların sözü: **نَعَمْ**; vâcibin cevabı; **لا**’nın zıddı; ve o da **النّعمة**dendir.

Ve teşbih mânâsı üzere **النَّعائم**: bir yıldız. Ve **النَّعائم**: **الرَّكِيّ** üzerine dikilen tahta parçalarıdır; **القَامة** onlara asılır; eğer **الرَّكِيّ** için **زَرَانيق** yoksa. Ve denir: **شقائق النُّعمان**’ı İbnü’l-Münzir korudu da ona nisbet edildi. Ve denir: bilakis buradaki **النعمان**: kandır. Ve birincisi daha benzer. İbn Düreyd([9]) dedi: “**تنعَّمْتُ زيداً**: onu aradım”; sanki muradı: ona **نَعَامَتَه**’sini işletmekti; o da ayağının iç kısmıdır. Ve derler: Allah, seninle gözü **نَعِمَ** kılsın; [ve **نَعِمَكَ عيناً**([10])]; mânâca.

(**نعي**)  **النون** ve **العين** ve illetli harf: sahih bir asıldır; bir şeyin yayılmasına delâlet eder. Ondan **النَّعِيُّ**: ölüm haberi([11]); ve كذلك ölüm haberini getiren kimseye de **نَعِيٌّ** denir.

Ve denir: falanı **نَعَاءِ** et; yani onu **انْعَه**. Dedi:
نَعَاءِ جُذاماً غير موتٍ ولا قَتْلِ *** ولكنْ فراقاً للدَّعائمِ والأصلِ([12])
Ve babdandır: o, falana karşı **ينْعَى** eder; onu azarladığı zaman; sanki onun günahlarını onun aleyhine yayıyordur. Ve o, ceylanları **يستَنْعي** eder: onları çağırır; önlerine geçer de onlar onu takip eder. Ve ben kavmi **استنعَيتُ**; onları takip etsinler diye önlerine geçtiğin zaman; ve bu, çağırma ile sesin yayılması üzeredir. Ve denir: falanın zikri yayıldı ve **استَنْعَى**; aynı mânâda. Asmaî dedi: falanla şer **استَنْعَى** etti; yani onunla şer peş peşe geldi. Ve onunla [**حُبُّ**] şarap([13]) **استَنْعَى** etti: onunla sürüp gitti. Bunun mânâsı: şarap sanki onu çağırdı ve onunla seslendi de o onu takip etti.

(**نعب**)  **النون** ve **العين** ve **الباء**: iki sahih asıl; birisi sese delâlet eder, diğeri hareketlerden bir harekete.

Birincisi: karga **نَعَبَ** etti: ses çıkardı; **نَعْباً** ve **نَعيباً** ve **نَعَبَاناً**.

Diğeri: **مِنْعَبٌ** bir at: koşucu. Ve **نَعّابة** bir deve: hızlı. Ve denir: **النَّعْب**: yürüyüşünde başını önüne doğru hareket ettirmendir. Ve o, **نَعُوب** bir devedir.

(**نعت**)  **النون** ve **العين** ve **التاء**: tek bir kelime; o da **النَّعْت**tir; ve o, senin bir şeyi, onda bulunan güzellikle vasfetmendir. Halîl böyle dedi; ancak bir mütekellif zorlanıp da “bu, kötülüğün **نَعْتُ**udur” derse başka. Dedi: her iyi, olgun şey **نعت**tir. Ve **ناعِتُونَ**: bir yerdir([14]).

(**نعج**)  **النون** ve **العين** ve **الجيم**: renklerden bir renge delâlet eden sahih bir asıl. Ondan **النَّعَج**: katıksız beyazlık. Ve **ناعل** bir deve; güzel renkli, değerli. Ve ondan **النَّعْجة**: koyundan; ve yaban sığırından ve dağ keçisinden de olur. Bu cinslerin dişilerine **نِعَاج** denir. Ve **نعاجُ الرّمْلِ**: sığırlar. Ve adam **نَعِجَ**: bir **نعجة** eti yedi de ondan tıka basa doydu. Dedi:
كأنَّ القَوْمَ عُشّوا لحمَ ضانٍ *** فهُمْ نَعِجُون قد مالت طُلاهمْ([15])
Ve **أنعَجُوا**: onların **نِعاج**ları semirdi. **نَوَاعج** develere gelince; denir ki onlar hızlı olanlardır. Ve bizce onlar seçkin olanlardır; kıyastan zikrettiğimiz şey sebebiyle. Ve **ناعجة** bir kadın: güzel renkli. Ve yerden **النَّاعجة**: düz, kolay olan; bitki için bir keremdir; **الرِّمث** ve otun en hoşlarını bitirir.

(**نعر**)  **النون** ve **العين** ve **الراء**: birbirine yakın iki asıl; birisi seslerden bir sestir, diğeri hareketlerden bir harekettir.

Birincisi: adam **نَعَرَ**; ve o, burun boşluğundan bir sestir. Ve **نَعَّارٌ** ve **نَعور** bir yara: ondan çıkan kan, çıkışı sırasında ses çıkardığı zaman. Ve **النَّاعور**: onunla su çekilen kova türlerinden bir tür; sesi sebebiyle adlandırıldı.

İkincisi: fitnede **نَعَرَ**: koştu, geldi, gitti. Ve o, fitnelerde **نَعَّارٌ**dır: çok koşan. Ve beldelerde **نَعَرَ**: gitti. Ve o, gamın **نَعِير**idir: onun uzağıdır. Ve onun başında bir **نُعْرَةً**([16]) vardır; yani kibir ve büyüklük taslama ve inat; cehaleti üzere onu götürür. Ve **النُّعَرة**: deve ve atların burunlarına düşen bir sinektir; ve onun **نَعير**i, yani sesi sebebiyle adlandırılmış olması mümkündür. Ve eşek **نَعِرَ** etti; ve o, **نَعِرٌ**dir. Ama onun sözü:
* والشَّدَنيّات يُساقِطْن النُّعَرْ([17]) *
işte o, rahimlerindeki ceninlerini o sineğe benzetti. Ve **الأراكُ** **أنْعَرَ** etti: meyve verdi; ve sanki meyvesi **النُّعَر**e benzetildi. Ve hepsinde aslın birinci olması mümkündür. Ve fitnelerde **النَّعَّار**, onların içinde koşar ve insanlarla ses çıkarır.

(**نعس**)  **النون** ve **العين** ve **السين**; uyku basmasına delâlet eden bir asıldır. Ve **نَعَس** eder; **يَنْعَُس**([18]) **نُعاساً**. Ve **نَعُوسٌ** bir deve; süt vermede cömertlikle vasfedilir; çünkü süt verdiğinde **نَعَست**. Dedi:
نَعوسٌ إذا درّت جَروزٌ إذا شَتَتْ *** بُويزلُ عامٍ أو سديسٌ كبازِلِ([19])

(**نعش**)  **النون** ve **العين** ve **الشين**: kaldırmaya ve yükselmeye delâlet eden sahih bir asıl. Halîl dedi: **النَّعْش**: ölü sediri; Araplar onu böyle bilir. Ve **منعوشٌ** bir ölü: **النَّعش** üzerinde taşınan. Ve kuş **انتَعَش** etti: sürçmesinden doğruldu. Denir: Allah onu **نَعَشَه** ve **أنعَشَه**. İbnü’s-Sikkît dedi: “**أنْعَشَه**” denmez. Ve **بناتُ نعشٍ**: yıldızlardır. Bu bir teşbihtir. Dedi: Ebû Bekir([20]): **النَّعش**, hasta olduğunda kralın taşındığı bir **مِحَفَّة** gibidir; ölü **نَعْش**i değildir. Ve okudu:
ألَمْ ترَ خيرَ النّاسِ أصبَحَ نعشُه *** على فِتيةٍ قد جاوَزَ الحيَّ سائرا([21])
sonra der:
* ونحن لديه نسألُ اللهَ خُلْدَه([22]) *
Bu, onun ölü olmadığını gösterir.

(**نعض**)  **النون** ve **العين** ve **الضاد**. Derler: **النُّعْض**: bir bitkidir([23]).

(**نعط**)  **النون** ve **العين** ve **الطاء**. Derler: **ناعِط**: Hemdân’dan bir kabiledir.

(**نعظ**)  **النون** ve **العين** ve **الظاء**. Derler: adam **نَعَظَ** eder; **يَنْعَظُ**; **نَعْظاً** ve **نُعوظاً**([24]): yanındaki şey hareket etti.

--------------ـــ
([1]) Asılda: “اعفته”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([2]) **اللسان** ve **القاموس**’ta olan: “انتعف”.
([3]) Asılda: “أسفل أو قرابه”; tahriftir.
([4]) **اللسان**’da (نصف) İbn Meyyâde’ye; divanında 475 ve **اللسان**’da (نعل) Zü’r-Rumme’ye rivayet edilmiştir. Yemâme valisi Muhâcir b. Abdullah el-Kilâbî’yi övmededir. (نصف)’ta daha önce geçti.
([5]) **اللسان**’da (نعم) nisbesiz böyle gelmiştir. Beyit, **المفضليات** (1: 28)’de Tee’bbata Şerran’ındır.
([6]) **اللسان** ve **القاموس**’ta zikredilen başka birçok lugat vardır.
([7]) Divanında ve **اللسان**’da (نعم) Antara’nındır.
([8]) Asılda: “إذا مروا”; doğrusu **المجمل**’den ve sonra gelecek olandandır.
([9]) **الجمهرة** (3: 454) içinde...

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ع ب
نعب الغراب ينعب وينعب نعيباً وهو مدّه عنقه في نعاقه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نعبت الإبل‏:‏ مدّت أعناقها في سيرها‏.‏
وناقة نعوب ونعّابة وإبل نواعب وتقول‏:‏ ويلٌ للفتيان والكواعب من السحم والصهب النواعب‏.‏
هو منعوت بالكرم وبخصال الخير وله نعوت ومناعت جميلة وتقول هو حر المنابت حسن المناعت وشيء نعت‏:‏ جيد بالغ‏.‏
وفرس نعتٌ‏:‏ بليغ في العتق‏.‏
وإنّ عبدك لنعت وإن أمتك لنعتة‏.‏
وانتعتت المرأة بالجمال كما تقول‏:‏ اتصفت‏.‏
وقال‏:‏ رأته طوال السّاعدين عنطنطاً كما انتعتت من قوّةٍ وشباب أي كما هي كذلك‏.‏
واستنعته‏:‏ استوصفه‏.‏

##### Türkçe

ن ع ب
**نعب** karga **ينعب** ve **ينعب**; **نعيباً** (diye); ve o, **نعاقه**’inde boynunu uzatmasıdır.
Mecazdan: **نعبت الإبل**: yürüyüşünde boyunlarını uzattı.
Ve **ناقة نعوب** ve **نعّابة** ve **إبل نواعب**; ve dersin ki: Vay hâl genç delikanlılara ve **الكواعب**’a; **السحم** ve **الصهب النواعب**’dan.
O, kerem ile ve hayrın huyları ile nitelenmiştir; ve onun **نعوت**’u ve güzel **مناعت**’ı vardır; ve dersin: O, **حر المنابت** (dir), güzel **المناعت** (lıdır); ve **شيء نعت**: iyi, ileri (derecede).
Ve **فرس نعتٌ**: **العتق**’ta beliğ.
Ve şüphesiz senin kölen elbette **لنعت**’tir; ve şüphesiz senin cariyen elbette **لنعتة**’dir.
Ve kadın güzellik ile **انتعتت**; nitekim dersin: **اتصفت**.
Ve dedi ki: Onu, önkolları uzun, **عنطنطاً** (olarak) gördü; tıpkı kuvvet ve gençlikten **انتعتت** gibi; yani tıpkı onun öyle olması gibi.
Ve **استنعته**: onu **استوصفه** (yaptı).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَعَبَ الغرابُ وغيره، يَنْعَب ويَنْعِبُ نَعْباً، ونَعِـيباً، ونُعاباً، وتَنْعاباً، ونَعَباناً: صاحَ وصَوَّتَ، وهو صَوْتُه؛ وقيل: مَدَّ عُنقَه، وحَرَّك رأْسَه في صياحه.
وفي دُعاءِ داودَ، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: يا رازِقَ النَّعَّابِ في عُشِّه؛ النَّعَّابُ: الغُراب. قيل: إِنَّ فَرْخَ الغُراب إِذا خَرَجَ من بَيْضِه، يكون أَبيضَ كالشَّحْمة، فإِذا رآهُ الغُراب أَنكره وتركه، ولم يَزُقَّه، فيسوقُ اللّه إِليه البَقَّ، فيَقَعُ \<ص:765>
عليه لزُهُومة ريحه، فيَلْقُطُها ويَعيشُ بها إِلى أَن يَطْلُع ريشُه ويَسْوَدَّ، فيُعاوِدَه أَبوه وأُمُّه. وربما قالوا: نَعَبَ الديك، على الاستعارة؛ قال الشاعر: وقَهْوَةٍ صَهْباءَ، باكَرْتُها *  بجُهْمةٍ، والديكُ لم يَنْعَبِ ونَعَبَ الـمُؤَذِّنُ كذلك. وأَنْعَبَ الرجلُ إِذا نَعَرَ في الفِتَنِ. والنَّعِـيبُ أَيضاً: صَوْتُ الفرس. والنَّعْبُ: السيرُ السريع. وفرس مِنْعَبٌ: جَوادٌ، يَمُدُّ عُنُقَه، كما يَفعَل الغُرابُ؛ وقيل: الـمِنْعَبُ الذي يَسْطُو برأْسه، ولا يكون في حُضْرِه مَزيدٌ. والـمِنْعَبُ: الأَحْمَقُ الـمُصَوِّتُ؛ قال امرؤُ القيس: فلِلسَّاقِ أُلْهُوبٌ، وللسَّوْطِ دِرَّةٌ، *  وللزَّجْرِ مِنه وَقْعُ أَهْوَجَ مِنْعَبِ والنَّعْبُ: من سير الإِبل؛ وقيل: النَّعْبُ أَن يُحَرِّكَ البعيرُ رأْسَه إِذا أَسرعَ، وهو من سير النَّجائبِ، يرفع رأْسه، فيَنْعَبُ نَعَباناً. ونَعَبَ البعيرُ يَنْعَبُ نَعْباً: وهو ضَرْبٌ مِن السير، وقيل مِن السُّرْعة، كالنَّحْب. وناقة ناعبةٌ، ونَعُوبٌ، ونَعَّابة، ومِنْعَبٌ: سريعة، والجمع نُعُبٌ؛ يقال: إِنَّ النَّعْبَ تحَرُّكُ رأْسِها، في الـمَشْيِ، إِلى قُدَّام. وريحٌ نَعْبٌ: سريعةُ الـمَرِّ؛ أَنشد ابن الأَعرابي: أَحْدَرْنَ، واسْتَوَى بهنَّ السَّهْبُ، *  وعارَضَتْهُنّ جَنُوبٌ نَعْبُ ولم يفسر هو النَّعْبَ، وإِنما فسره غيره: إِما ثعلبٌ، وإِما أَحدُ أَصحابه.
وبنو ناعِبٍ: حَيٌّ. وبنو ناعِـبةَ: بطنٌ منهم.

##### Türkçe

**نَعَبَ** karga ve başkası; **يَنْعَب** ve **يَنْعِبُ** (diye) **نَعْباً** ve **نَعِـيباً** ve **نُعاباً** ve **تَنْعاباً** ve **نَعَباناً**: bağırdı ve ses çıkardı; o, onun sesidir; ve denildi: boynunu uzattı ve bağırışında başını hareket ettirdi.

Ve Dâvûd’un, nebîmize ve onun üzerine salât ve selâm (olsun), duasında: “Ey yuvasında **النَّعَّابِ**’ı rızıklandıran!”; **النَّعَّابُ**: karga. Denildi: karganın yavrusu yumurtasından çıktığı zaman, içyağı gibi beyaz olur; karga onu gördüğünde onu yadırgar ve onu bırakır, ona gagasıyla yem vermez; bunun üzerine Allah ona tahtakurularını sevk eder; onlar onun üzerine, kokusunun pisliği sebebiyle düşer; o da onları toplar ve tüyü çıkıp kararana kadar onlarla yaşar; sonra babası ve annesi ona geri döner. Ve belki “**نَعَبَ** horoz” dediler, istiâre üzere; şair dedi ki:

Ve sarımsı kırmızı bir kahve ki, onu erkenden içtim * bir kasvetle, hâlbuki horoz **لم يَنْعَبِ**

Ve müezzin de aynı şekilde **نَعَبَ**. Ve adam **أَنْعَبَ**; fitnelerde **نَعَرَ** ettiği zaman.

Ve **النَّعِـيبُ** ayrıca: atın sesi. Ve **النَّعْبُ**: hızlı yürüyüş.

Ve **مِنْعَبٌ** bir at: cins (at), boynunu uzatır, karganın yaptığı gibi; ve denildi: **الـمِنْعَبُ** başıyla saldıran kimsedir ve onun **حُضْرِه**’sinde bir artış olmaz. Ve **الـمِنْعَبُ**: ses çıkaran ahmak; İmru’ul-Kays dedi ki:

Baldır için bir yanma vardır, kamçı için bir inci (gibi darbe) vardır, * azarlama için de ondan, sersem bir **مِنْعَبِ**’in vuruşu vardır

Ve **النَّعْبُ**: develerin yürüyüşünden (bir tür); ve denildi: **النَّعْبُ** devenin hızlandığı zaman başını hareket ettirmesidir; o, seçkin develerin yürüyüşündendir; başını kaldırır da **نَعَباناً** diye **يَنْعَبُ**. Ve deve **نَعَبَ**; **يَنْعَبُ** (diye) **نَعْباً**: o, yürüyüşten bir türdür; ve denildi: süratten (bir türdür), **النَّحْب** gibi. Ve **ناعِبةٌ** bir dişi deve, ve **نَعُوبٌ**, ve **نَعَّابة**, ve **مِنْعَبٌ**: hızlı; çoğulu **نُعُبٌ**; denilir ki: **النَّعْبَ** onun yürüyüşte başının öne doğru hareketidir. Ve **نَعْبٌ** bir rüzgâr: geçişi hızlı; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

İndirdiler, ve onlarla ova düzlendi, * ve onlara karşı **نَعْبُ** bir güney rüzgârı esti

O, **النَّعْبَ**’ı açıklamadı; onu ancak başkası açıkladı: ya Sa‘leb, ya da ashabından biri.

Ve **بنو ناعِبٍ**: bir kabile. Ve **بنو ناعِـبةَ**: onlardan bir kol.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ع ب * * نَعَبَ * الغُراب صاح وبابه قطع وضرب و * نَعِيباً * أيضا و * تَنْعَابا * بفتح العين وربما قالوا * نَعَبَ * الديك استعارة

##### Türkçe

* ن ع ب * * **نَعَبَ** * **الغُراب** öttü; ve bâbı kesmek ve vurmak(tır). Ve * **نَعِيباً** * da. Ve * **تَنْعَابا** * (aynın fethiyle). Ve belki dediler: * **نَعَبَ** * **الديك** (bir istiâre olarak).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

نعب الغراب وغيره، كمنع وضرب، ينعب، وينعب، نعبا بالفتح ونعيبا كأمير، ونعابا بالضم، ولم يذكره الجوهري، وتنعابا بالفتح، ومثله في الصحاح، وضبطه شيخنا كتذكار، ونعبانا محركة: إذا صاح، وصوت، وهو صوته، أو: مد عنقه وحرك رأسه في صياحه. والنعاب: فرخ الغراب، ومنه دعاء داوود، عليه السلام:  يا رازق النعاب في عشه انظره في حياة الحيوان. ونقل شيخنا عن كفاية المتحفظ أن نعيب الغراب بالخير، ونغيقه بالشر. وفي المصباح: نعب الغراب: صاح بالبين، على زعمهم، وهو الفراق وقيل: النعيب: تحريك رأسه بلا صوت. قال شيخنا: فعلى هذا يكون قولا آخر. وفي الصحاح: وربما قالوا: نعب الديك، على الاستعارة؛ وقال الأسود ابن يعفر:
  وقهوة صهباء باكرتها                      بجهمة والديك لم ينعب زاد في لسان العرب: وكذا لك: نعب المؤذن  . وهذا يدل على أن المؤذن المعروف، لا الديك، فيلزم عليه ما قاله شيخنا إن قوله أولا  وغيره  يشمل كل ناعب فيدخل فيه المؤذن. ويرد عليه أن تخصيصه بالمؤذن، خلت عنه دواوين اللغة والغريب، وكيف يكون ذلك، وهو في لسان العرب، كما أسلفنا? والعجب أنه نقل عبارته في نعب الديك وغفل عن الذي بعدها. وفي الأساس: ومن المجاز: نعب المؤذن: مد عنقه، وحرك رأسه في صياحه. المنعب، كمنبر: الفرس الجواد الذي يمد عنقه كالغراب، أي كما يفعل الغراب. قيل: المنعب: الذي يسطو برأسه، ولا يكون في حضره مزيد. المنعب: الأحمق المصوت قال امرؤ القيس:
  فللساق ألهوب وللسوط درة                      وللزجر منه أهوج منعب

  من المجاز: النعب سرعة سير البعير. وفي الصحاح: النعب: السير السريع، أو هو ضرب من سيره. وقيل: النعب: أن يحرك البعير رأسه إذا أسرع، وهو من سير النجائب، يرفع رأسه. وعبارة الأساس: يمد عنقه، فينعب نعبانا. وقد نعب البعير كمنع،ينعب، نعبا. وقيل: من السرعة، كالنحب. وناقة ناعبة ونعوب، ونعابة، وعلى الأخيرين اقتصر الجوهري، ومنعب كمنبر، كذا هو مضبوط في النسخ الصحيحة، وفي لسان العرب: بزيادة هاء في آخره، وضبطه شيخنا كمحسن، من: أنعب الرباعي، فلينظر: أي سريعة. و ج أي: جمع نعوب: نعب بضمتين، كما هو مضبوط في نسخة الصحاح. وأما ناعب وناعبة، فتجمع على: نواعب، ونعب كركع. زاد في الصحاح: ويقال: إن النعب تحرك رأسها، في المشى، إلى قدام. ومما يستدرك عليه: النعاب: الغراب. وفي دعاء داوود، عليه الصلاة والسلام، يا رازق النعاب في عشه  . قيل: إن فرخ الغراب إذا خرج من بيضه، يكون أبيض كالشحمة، فإذا رآه الغراب، أنكره وتركه، ولم يزقه، في فيسوق الله إليه البق، فيقع عليه، لزهومة ريحه، فيلقطها، ويعيش بها إلى أن يطلع الريش ويسود، فيعاوده أبوه وأمه. كذا في لسان العرب. وأنعب الرجل: إذا نعب في الفتن . والنعيب أيضا : صوت الفرس . يقال : ريح نعب : إذا كانت سريعة الممر؛ أنشد ابن الأعرابي:
  أحدرن واستوى بهن السهب                      وعارضتهن جنوب نعـب ولم يفسر هو النعب، وإنما فسره غيره: إما ثعلب، وإما أحد أصحابه. وبنو ناعب: حي من العرب، قاله ابن دريد: وبنو ناعبة، بزيادة الهاء بطن منهم. وفي التكملة: بطين منهم، عن ابن دريد اضا، أي: من بني ناعب. وناعب ع في شعر، واختلف في، قاله الحازمي، كذا في المعجم. وذو نعب: من أذواء حمير من بني ألهان بن مالك أخي همدان بن مالك. وينعب: موضع بأرض مهرة، من أقاصي اليمن له ذكر في الرده. وقال ابن الأعرابي: أنعب الرجل، إنعابا: إذا نعر في الفتن.

##### Türkçe

**نعب** karga ve başkası; **منع** ve **ضرب** gibi; **ينعب** ve **وينعب**; fetha ile **نعبا** ve **نعيبا** **أمير** gibi; ve damme ile **نعابا**; Cevherî onu zikretmedi; ve fetha ile **تنعابا**; ve bunun benzeri **الصحاح**’ta; ve onu şeyhimiz **تذكار** gibi ضبط etti; ve harekeli olarak **نعبانا**: bağırdığı zaman; ve bir ses çıkardı; ve o onun sesidir; yahut: boynunu uzattı ve bağırışında başını hareket ettirdi. Ve **النعاب**: karganın yavrusu; ve ondan Dâvûd’un duası, عليه السلام: “Ey yuvasında **النعاب**’ı rızıklandıran, ona bak!”; **حياة الحيوان**’da ona bak. Ve şeyhimiz **كفاية المتحفظ**’tan nakletti ki: karganın **نعيب**’i hayırla, onun **نغيقه**’i şerle (olur). Ve **المصباح**’ta: “**نعب الغراب**: onların zannına göre ayrılıkla bağırdı”; ve o **البين**’dir, ve o ayrılıktır; ve denildi ki: **النعيب**: ses olmaksızın başını hareket ettirmektir. Şeyhimiz dedi: buna göre o, başka bir söz olur. Ve **الصحاح**’ta: ve bazen derler: istiare yoluyla **نعب الديك**; ve Esved b. Ya‘fer dedi:
  Ve kızıl sarı bir kahve; onu erkenden içtim                      bir somurtkanlıkla; ve horoz **ينعب** etmedi
**لسان العرب**’da artırdı: ve senin için de: **نعب المؤذن**. Bu, bilinen müezzinin, horozun değil, (kastedildiğine) delâlet eder; böylece şeyhimizin dediği gerekir: onun önceki sözü “ve başkası” her **ناعِب**’i kapsar; böylece müezzin de onun içine girer. Ona şu cevap verilir: onu müezzinle tahsis etmesi, dil ve garîb divanlarında yoktur; ve bu nasıl olur, hâlbuki o **لسان العرب**’dadır, daha önce zikrettiğimiz gibi? Şaşılacak olan: **نعب الديك**’teki ibaresini nakletti ve ondan sonrakini gaflet etti. Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: **نعب المؤذن**: boynunu uzattı ve bağırışında başını hareket ettirdi. **المنعب**; **منبر** gibi: boynunu karga gibi uzatan cins at; yani karganın yaptığı gibi. Denildi ki: **المنعب**: başıyla saldıran kimsedir; ve onun huzurunda bir fazlalık olmaz. **المنعب**: ses çıkaran ahmak; İmru’ul-Kays dedi:
  Baldır için bir alev; kamçı için bir inci                      ve azarlama için ondan: ahmak bir **منعب**

Mecazdan: **النعب** devenin yürüyüşünün süratidir. Ve **الصحاح**’ta: **النعب**: hızlı yürüyüştür; yahut o, onun yürüyüşünden bir türdür. Ve denildi ki: **النعب**: deve hızlandığı zaman başını hareket ettirmesidir; ve o, seçkin develerin yürüyüşündendir; başını kaldırır. Ve **الأساس**’ın ibaresi: boynunu uzatır; böylece **نعبانا** **ينعب** eder. Ve deve **نعب** etti, **منع** gibi; **ينعب**; **نعبا**. Ve denildi ki: süratten; **النحب** gibi. Ve **ناقة ناعبة** ve **نعوب** ve **نعابة**; ve son ikisi üzerine Cevherî iktisar etti; ve **منعب** **منبر** gibi; işte bu, sahih nüshalarda böyle ضبط edilmiştir; ve **لسان العرب**’da: sonunda bir **هاء** ziyadesiyle; ve şeyhimiz onu **محسن** gibi ضبط etti; dörtlü **أنعب**’den; öyleyse bakılsın: yani hızlı. Ve **ج** yani: **نعوب**’un cemi: iki damme ile **نعب**; **الصحاح** nüshasında ضبط edildiği gibi. Ama **ناعب** ve **ناعبة** ise, **نواعب** üzerine cem‘ olunur; ve **نعب** **ركع** gibi. **الصحاح**’ta artırdı: ve denilir ki: **النعب** onun başını yürüyüşte öne doğru hareket ettirmesidir. Ve ona istidrâk olunacaklardandır: **النعاب**: karga. Ve Dâvûd’un duasında, عليه الصلاة والسلام: “Ey yuvasında **النعاب**’ı rızıklandıran.” Denildi ki: karganın yavrusu yumurtasından çıktığı zaman, içyağı gibi beyaz olur; karga onu gördüğü zaman onu yadırgar ve onu terk eder; ve onu beslemez; böylece Allah ona tahtakurularını sevk eder; onun üzerine düşer; kokusunun yağlılığından dolayı; böylece onları toplar; ve tüy çıkıp kararana kadar onlarla yaşar; sonra babası ve annesi ona geri döner. **لسان العرب**’da böyledir. Ve adam **أنعب** etti: fitnelerde **نعب** ettiği zaman. Ve **النعيب** de: atın sesidir. Denilir: **ريح نعب**: geçişi hızlı olduğu zaman; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  İndirdiler; ve onlarla ova düzleşti                      ve onlara hızlı bir güney rüzgârı karşı geldi
O, **النعب**’ı tefsir etmedi; onu ancak başkası tefsir etti: ya Sa‘leb, yahut ashabından biri. Ve **بنو ناعب**: Araplardan bir haydır; bunu İbn Düreyd söyledi: ve **بنو ناعبة**; **هاء** ziyadesiyle; onlardan bir batındır. Ve **التكملة**’de: onlardan küçük bir batın; yine İbn Düreyd’den; yani: **بنو ناعب**’den. Ve **ناعب** **ع** şiirde (geçer); ve onda ihtilaf edildi; bunu Hâzimî söyledi; **المعجم**’de böyledir. Ve **ذو نعب**: Himyer’in **أذواء**’ından; Hemdân b. Mâlik’in kardeşi Mâlik b. Elhân oğullarındandır. Ve **ينعب**: Mehra diyarında bir yerdir; Yemen’in en uçlarındandır; **الرده**’de onun zikri vardır. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: adam **أنعب** etti, **إنعابا**: fitnelerde **نعر** ettiği zaman.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَعَبَ
1 نَعَبَ ذ , aor. نَعَبَ and نَعِبَ , inf. n. نَعْبٌ and نَعِيبٌ (S, K) and نُعَابٌ (K) and نَعَبَانٌ and تَنْعَابٌ (S, K) He (a raven, or crow, غُرَاب,) uttered a cry, cried out, or croaked: (S:) or uttered the cry, or croak, that is asserted to be ominous of separation: [but see below:] or moved about his head without crying: (Msb:) he (a raven, or crow, or other animal,) cried out: or stretched out his neck, and moved about his head, in crying out. (K.) The نَعِيب of the raven, or crow, is said to be ominous of good; and its نَعِيق, of evil. (Kifلyet el-Mutahaffidh.) ― -b2- نَعِيبٌ also signifies (assumed tropical:) The neighing of a horse. (TA.) ― -b3- نَعَبَ الدِّيكُ (tropical:) [The cock crowed] is sometimes said, metaphorically. (S.) ― -b4- نَعَبَ المُؤَذِّنُ (tropical:) The chanter of the call to prayer stretched out his neck, and moved about his head, in his cry. (A, L, K.) ― -b5- نَعَبَ, aor. نَعَبَ , inf. n. نَعْبٌ, He (a camel, K) went with a quick pace: (S, K:) or, with a certain kind of pace; (K:) or he (a camel) moved about his head, in proceeding at a quick rate; like a بُخْتِى camel, raising his head: (TA:) or, inf. n. نَعَبَانٌ, he stretched out his neck. (A.) Accord. to some, نَعْبٌ signifies The moving of a she-camel's head forwards in her march, or pace. [S, accord to an excellent copy, in which the original words are thus given: يُقَالُ اِنَّ النَّعْبَ تَحَرُّكُ رَأْسِهَا الخ: in another copy تُحَرّكُ رَأْسَهَا; making نَعْب an epithet of a she-camel that so moves her head.]

انعب
4 انعب ذ (assumed tropical:) He (a man) cried out, or stretched out his neck and moved about his head, in disturbances, broils, or the like: syn. نَعَبَ فِى الفِتَنِ. (TA.)

رِيحٌ نَعْبٌ
رِيحٌ نَعْبٌ ذ A rapid wind. (K.)

نَعُوبٌ
نَعُوبٌ ذ : see نَاعِبَةٌ.

نَعَّابٌ
نَعَّابٌ ذ The young one of a raven, or crow: syn فَرْخُ غُرَابٍ: or a raven, or crow, [absolutely]: syn. عُرَابٌ. In a prayer of David occur the words يَا رَازِق النَّعَّابِ فِى عُشِّهِ [O Sustainer of the young raven (or young crow) in his nest!]. It is said that the young raven (or young crow), when it comes forth from its egg, is white, like a lump of fat, and that the old bird, on seeing it, dislikes and abandons it; that thereupon God sends to it gnats, which light upon it on account of its foul greasy smell, and that it lives upon them until it is fledged and becomes black, when its parents return to it. (L.)

نَعَّابَةٌ
نَعَّابَةٌ ذ : see نَاعِبَةٌ.

نَاعِبَةٌ
نَاعِبَةٌ ذ (K) and ↓ نَعُوبٌ and ↓ نَعَّابَةٌ (S, K) and ↓ مِنْعَبٌ (so in the correct copies of the K: in the L, مِنْعَبَةٌ: accord. to MF, مُنْعِبٌ: TA) A swift she-camel: (S, K:) pl. of the first, and of [the masc. epithet] نَوَاعِبُ, نَاعِبٌ and نُعَّبٌ: and of نعوب, نُعُبٌ. (TA.) [The last pl. is the only one mentioned in the S, K, which do not point out its proper sing.] See also نَعْبٌ in 1.

مِنْعَبٌ
مِنْعَبٌ ذ An excellent, fleet horse, (S, K,) that stretches out his neck like the raven, or crow: and (or accord. to some, TA) one that follows his own way, heedless of the bridle, [app., lowering his head, and stretching out his neck,] syn. الذى يَسْطُو بِرَأْسِهِ, (K,) without any increase in the rate of his run. (TA.) ― -b2- See نَاعِبَةٌ. ― -b3- A stupid, or foolish, and clamourous man. (K.)

##### Türkçe

نَعَبَ
1 **نَعَبَ** ذ, muzâri‘ **نَعَبَ** ve **نَعِبَ**, mastar ismi **نَعْبٌ** ve **نَعِيبٌ** (S, K) ve **نُعَابٌ** (K) ve **نَعَبَانٌ** ve **تَنْعَابٌ** (S, K): O (bir karga yahut kuzgun, **غُرَاب**,) bir ses çıkardı, bağırdı yahut gakladı: (S:) yahut ayrılığa uğursuz sayıldığı ileri sürülen sesi, yahut gaklamayı çıkardı: [fakat aşağıya bak:] yahut bağırmaksızın başını hareket ettirdi: (Msb:) o (bir karga yahut kuzgun yahut başka bir hayvan,) bağırdı: yahut bağırırken boynunu uzattı ve başını hareket ettirdi. (K.) Karganın yahut kuzgunun **نَعِيب**’inin hayra uğurlu olduğu; onun **نَعِيق**’inin ise şerre (kötülüğe) olduğu söylenir. (Kifلyet el-Mutahaffidh.) ― -b2- **نَعِيبٌ** ayrıca (farzedilen mecaz:) bir atın kişnemesi mânâsına gelir. (TA.) ― -b3- **نَعَبَ الدِّيكُ** (mecaz:) [Horoz öttü] bazen mecazen söylenir. (S.) ― -b4- **نَعَبَ المُؤَذِّنُ** (mecaz:) Ezanın nağmeleyicisi, seslenişinde boynunu uzattı ve başını hareket ettirdi. (A, L, K.) ― -b5- **نَعَبَ**, muzâri‘ **نَعَبَ**, mastar ismi **نَعْبٌ**: O (bir deve, K) hızlı bir yürüyüşle gitti: (S, K:) yahut belirli bir yürüyüş türüyle; (K:) yahut o (bir deve) hızlı gitmekte iken başını hareket ettirdi; başını kaldıran bir **بُخْتِى** devesi gibi: (TA:) yahut, mastar ismi **نَعَبَانٌ**, boynunu uzattı. (A.) Bazılarına göre **نَعْبٌ**, bir dişi devenin yürüyüşünde yahut adımında başını öne doğru hareket ettirmesi mânâsına gelir. [S, asıl sözlerin şöyle verildiği mükemmel bir nüshaya göre: يُقَالُ اِنَّ النَّعْبَ تَحَرُّكُ رَأْسِهَا الخ: başka bir nüshada تُحَرّكُ رَأْسَهَا; **نَعْب**’ı, başını böyle hareket ettiren bir dişi devenin sıfatı kılarak.]

انعب
4 **انعب** ذ (farzedilen mecaz:) O (bir adam) fitneler, kargaşalar yahut benzerlerinde bağırdı; yahut boynunu uzattı ve başını hareket ettirdi: eş anlamlısı **نَعَبَ فِى الفِتَنِ**. (TA.)

رِيحٌ نَعْبٌ
**رِيحٌ نَعْبٌ** ذ Hızlı bir rüzgâr. (K.)

نَعُوبٌ
**نَعُوبٌ** ذ: **نَاعِبَةٌ**’ye bak.

نَعَّابٌ
**نَعَّابٌ** ذ Bir karga yahut kuzgun yavrusu: eş anlamlısı **فَرْخُ غُرَابٍ**: yahut (mutlak olarak) bir karga yahut kuzgun: eş anlamlısı **عُرَابٌ**. Dâvûd’un bir duasında şu sözler geçer: يَا رَازِق النَّعَّابِ فِى عُشِّهِ [Yuvasında **النَّعَّاب**’ı rızıklandıran!]. Denilir ki karga (yahut kuzgun) yavrusu yumurtasından çıktığında yağ parçası gibi beyazdır; yaşlı kuş onu görünce iğrenir ve onu terk eder; bunun üzerine Allah ona sivrisinekler gönderir; bunlar onun pis yağlı kokusu sebebiyle onun üzerine konarlar; o da tüylenip siyah oluncaya kadar onlarla yaşar; o vakit anne-babası ona geri döner. (L.)

نَعَّابَةٌ
**نَعَّابَةٌ** ذ: **نَاعِبَةٌ**’ye bak.

نَاعِبَةٌ
**نَاعِبَةٌ** ذ (K) ve ↓ **نَعُوبٌ** ve ↓ **نَعَّابَةٌ** (S, K) ve ↓ **مِنْعَبٌ** (K’nin sahih nüshalarında böyledir: L’de **مِنْعَبَةٌ**: MF’ye göre **مُنْعِبٌ**: TA) Hızlı bir dişi deve: (S, K:) birincinin çoğulu ve [müzekker sıfat] **نَوَاعِبُ**, **نَاعِبٌ** ve **نُعَّبٌ**’ın çoğulu: ve **نعوب**’un çoğulu **نُعُبٌ**. (TA.) [Son çoğul, S, K’de zikredilen tek olandır; bunlar onun doğru tekilini belirtmez.] 1’deki **نَعْبٌ**’a da bak.

مِنْعَبٌ
**مِنْعَبٌ** ذ Boynunu karga yahut kuzgun gibi uzatan, mükemmel, çevik bir at; (S, K:) ve (yahut bazılarına göre, TA) dizgine aldırmaksızın kendi yolunu tutan, [görünüşe göre başını eğip boynunu uzatarak,] eş anlamlısı **الذى يَسْطُو بِرَأْسِهِ**, (K,) koşusunun hızında herhangi bir artış olmaksızın. (TA.) ― -b2- **نَاعِبَةٌ**’ye bak. ― -b3- Ahmak yahut budala ve gürültücü bir adam. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَعَبَ
نَعَبَ A ,  I ( n. ac. نَعْب 1 ,  نُعَاْب 24 ,  نَعِيْب 25 ,  نَعَبَاْن 36 ,  تَنْعَاْب 62 ),
a.  Croaked; cawed; crowed.

b.  A ( n. ac. نَعْب 1 ), Ran fast.

أَنْعَبَ
أَنْعَبَ IV ,
a.  Clamoured.

نَعْب
نَعْب 1 ,
a.  Swift.

مِنْعَب
مِنْعَب 20 ,
a.  see 21t .

b.  Foolish.

نَاْعِبَة
نَاْعِبَة 21t , ( pl. نُعَّب 11 ,  نَوَاْعِبُ 41 ),
a.  Fleet.

نَعُوْب
نَعُوْب 26 , ( pl. نُعُب 10 ),
a.  see 21t .

نَعَّاْب
نَعَّاْب 28 ,
a.  Raven; crow; young raven.

نَعَّاْبَة
نَعَّاْبَة 28t ,
a.  see 21t .

##### Türkçe

نَعَبَ
**نَعَبَ** A , I (mastarı: **نَعْب** 1 , **نُعَاْب** 24 , **نَعِيْب** 25 , **نَعَبَاْن** 36 , **تَنْعَاْب** 62 ),
a. Öttü; kargavari ses çıkardı; karga gibi öttü.

b. A (mastarı: **نَعْب** 1 ), Hızlı koştu.

أَنْعَبَ
**أَنْعَبَ** IV ,
a. Gürültü çıkardı.

نَعْب
**نَعْب** 1 ,
a. Çevik.

مِنْعَب
**مِنْعَب** 20 ,
a. 21t’ye bak.

b. Ahmak.

نَاْعِبَة
**نَاْعِبَة** 21t , (çoğulu: **نُعَّب** 11 , **نَوَاْعِبُ** 41 ),
a. Çok hızlı.

نَعُوْب
**نَعُوْب** 26 , (çoğulu: **نُعُب** 10 ),
a. 21t’ye bak.

نَعَّاْب
**نَعَّاْب** 28 ,
a. Kuzgun; karga; yavru kuzgun.

نَعَّاْبَة
**نَعَّاْبَة** 28t ,
a. 21t’ye bak.
