# نعب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B9%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: نعب

نعب الغراب وغيره، كمنع وضرب، ينعب، وينعب، نعبا بالفتح ونعيبا كأمير، ونعابا بالضم، ولم يذكره الجوهري، وتنعابا بالفتح، ومثله في الصحاح، وضبطه شيخنا كتذكار، ونعبانا محركة: إذا صاح، وصوت، وهو صوته، أو: مد عنقه وحرك رأسه في صياحه. والنعاب: فرخ الغراب، ومنه دعاء داوود، عليه السلام:  يا رازق النعاب في عشه انظره في حياة الحيوان. ونقل شيخنا عن كفاية المتحفظ أن نعيب الغراب بالخير، ونغيقه بالشر. وفي المصباح: نعب الغراب: صاح بالبين، على زعمهم، وهو الفراق وقيل: النعيب: تحريك رأسه بلا صوت. قال شيخنا: فعلى هذا يكون قولا آخر. وفي الصحاح: وربما قالوا: نعب الديك، على الاستعارة؛ وقال الأسود ابن يعفر:
  وقهوة صهباء باكرتها                      بجهمة والديك لم ينعب زاد في لسان العرب: وكذا لك: نعب المؤذن  . وهذا يدل على أن المؤذن المعروف، لا الديك، فيلزم عليه ما قاله شيخنا إن قوله أولا  وغيره  يشمل كل ناعب فيدخل فيه المؤذن. ويرد عليه أن تخصيصه بالمؤذن، خلت عنه دواوين اللغة والغريب، وكيف يكون ذلك، وهو في لسان العرب، كما أسلفنا? والعجب أنه نقل عبارته في نعب الديك وغفل عن الذي بعدها. وفي الأساس: ومن المجاز: نعب المؤذن: مد عنقه، وحرك رأسه في صياحه. المنعب، كمنبر: الفرس الجواد الذي يمد عنقه كالغراب، أي كما يفعل الغراب. قيل: المنعب: الذي يسطو برأسه، ولا يكون في حضره مزيد. المنعب: الأحمق المصوت قال امرؤ القيس:
  فللساق ألهوب وللسوط درة                      وللزجر منه أهوج منعب

  من المجاز: النعب سرعة سير البعير. وفي الصحاح: النعب: السير السريع، أو هو ضرب من سيره. وقيل: النعب: أن يحرك البعير رأسه إذا أسرع، وهو من سير النجائب، يرفع رأسه. وعبارة الأساس: يمد عنقه، فينعب نعبانا. وقد نعب البعير كمنع،ينعب، نعبا. وقيل: من السرعة، كالنحب. وناقة ناعبة ونعوب، ونعابة، وعلى الأخيرين اقتصر الجوهري، ومنعب كمنبر، كذا هو مضبوط في النسخ الصحيحة، وفي لسان العرب: بزيادة هاء في آخره، وضبطه شيخنا كمحسن، من: أنعب الرباعي، فلينظر: أي سريعة. و ج أي: جمع نعوب: نعب بضمتين، كما هو مضبوط في نسخة الصحاح. وأما ناعب وناعبة، فتجمع على: نواعب، ونعب كركع. زاد في الصحاح: ويقال: إن النعب تحرك رأسها، في المشى، إلى قدام. ومما يستدرك عليه: النعاب: الغراب. وفي دعاء داوود، عليه الصلاة والسلام، يا رازق النعاب في عشه  . قيل: إن فرخ الغراب إذا خرج من بيضه، يكون أبيض كالشحمة، فإذا رآه الغراب، أنكره وتركه، ولم يزقه، في فيسوق الله إليه البق، فيقع عليه، لزهومة ريحه، فيلقطها، ويعيش بها إلى أن يطلع الريش ويسود، فيعاوده أبوه وأمه. كذا في لسان العرب. وأنعب الرجل: إذا نعب في الفتن . والنعيب أيضا : صوت الفرس . يقال : ريح نعب : إذا كانت سريعة الممر؛ أنشد ابن الأعرابي:
  أحدرن واستوى بهن السهب                      وعارضتهن جنوب نعـب ولم يفسر هو النعب، وإنما فسره غيره: إما ثعلب، وإما أحد أصحابه. وبنو ناعب: حي من العرب، قاله ابن دريد: وبنو ناعبة، بزيادة الهاء بطن منهم. وفي التكملة: بطين منهم، عن ابن دريد اضا، أي: من بني ناعب. وناعب ع في شعر، واختلف في، قاله الحازمي، كذا في المعجم. وذو نعب: من أذواء حمير من بني ألهان بن مالك أخي همدان بن مالك. وينعب: موضع بأرض مهرة، من أقاصي اليمن له ذكر في الرده. وقال ابن الأعرابي: أنعب الرجل، إنعابا: إذا نعر في الفتن.

### Türkçe

**نعب** karga ve başkası; **منع** ve **ضرب** gibi; **ينعب** ve **وينعب**; fetha ile **نعبا** ve **نعيبا** **أمير** gibi; ve damme ile **نعابا**; Cevherî onu zikretmedi; ve fetha ile **تنعابا**; ve bunun benzeri **الصحاح**’ta; ve onu şeyhimiz **تذكار** gibi ضبط etti; ve harekeli olarak **نعبانا**: bağırdığı zaman; ve bir ses çıkardı; ve o onun sesidir; yahut: boynunu uzattı ve bağırışında başını hareket ettirdi. Ve **النعاب**: karganın yavrusu; ve ondan Dâvûd’un duası, عليه السلام: “Ey yuvasında **النعاب**’ı rızıklandıran, ona bak!”; **حياة الحيوان**’da ona bak. Ve şeyhimiz **كفاية المتحفظ**’tan nakletti ki: karganın **نعيب**’i hayırla, onun **نغيقه**’i şerle (olur). Ve **المصباح**’ta: “**نعب الغراب**: onların zannına göre ayrılıkla bağırdı”; ve o **البين**’dir, ve o ayrılıktır; ve denildi ki: **النعيب**: ses olmaksızın başını hareket ettirmektir. Şeyhimiz dedi: buna göre o, başka bir söz olur. Ve **الصحاح**’ta: ve bazen derler: istiare yoluyla **نعب الديك**; ve Esved b. Ya‘fer dedi:
  Ve kızıl sarı bir kahve; onu erkenden içtim                      bir somurtkanlıkla; ve horoz **ينعب** etmedi
**لسان العرب**’da artırdı: ve senin için de: **نعب المؤذن**. Bu, bilinen müezzinin, horozun değil, (kastedildiğine) delâlet eder; böylece şeyhimizin dediği gerekir: onun önceki sözü “ve başkası” her **ناعِب**’i kapsar; böylece müezzin de onun içine girer. Ona şu cevap verilir: onu müezzinle tahsis etmesi, dil ve garîb divanlarında yoktur; ve bu nasıl olur, hâlbuki o **لسان العرب**’dadır, daha önce zikrettiğimiz gibi? Şaşılacak olan: **نعب الديك**’teki ibaresini nakletti ve ondan sonrakini gaflet etti. Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: **نعب المؤذن**: boynunu uzattı ve bağırışında başını hareket ettirdi. **المنعب**; **منبر** gibi: boynunu karga gibi uzatan cins at; yani karganın yaptığı gibi. Denildi ki: **المنعب**: başıyla saldıran kimsedir; ve onun huzurunda bir fazlalık olmaz. **المنعب**: ses çıkaran ahmak; İmru’ul-Kays dedi:
  Baldır için bir alev; kamçı için bir inci                      ve azarlama için ondan: ahmak bir **منعب**

Mecazdan: **النعب** devenin yürüyüşünün süratidir. Ve **الصحاح**’ta: **النعب**: hızlı yürüyüştür; yahut o, onun yürüyüşünden bir türdür. Ve denildi ki: **النعب**: deve hızlandığı zaman başını hareket ettirmesidir; ve o, seçkin develerin yürüyüşündendir; başını kaldırır. Ve **الأساس**’ın ibaresi: boynunu uzatır; böylece **نعبانا** **ينعب** eder. Ve deve **نعب** etti, **منع** gibi; **ينعب**; **نعبا**. Ve denildi ki: süratten; **النحب** gibi. Ve **ناقة ناعبة** ve **نعوب** ve **نعابة**; ve son ikisi üzerine Cevherî iktisar etti; ve **منعب** **منبر** gibi; işte bu, sahih nüshalarda böyle ضبط edilmiştir; ve **لسان العرب**’da: sonunda bir **هاء** ziyadesiyle; ve şeyhimiz onu **محسن** gibi ضبط etti; dörtlü **أنعب**’den; öyleyse bakılsın: yani hızlı. Ve **ج** yani: **نعوب**’un cemi: iki damme ile **نعب**; **الصحاح** nüshasında ضبط edildiği gibi. Ama **ناعب** ve **ناعبة** ise, **نواعب** üzerine cem‘ olunur; ve **نعب** **ركع** gibi. **الصحاح**’ta artırdı: ve denilir ki: **النعب** onun başını yürüyüşte öne doğru hareket ettirmesidir. Ve ona istidrâk olunacaklardandır: **النعاب**: karga. Ve Dâvûd’un duasında, عليه الصلاة والسلام: “Ey yuvasında **النعاب**’ı rızıklandıran.” Denildi ki: karganın yavrusu yumurtasından çıktığı zaman, içyağı gibi beyaz olur; karga onu gördüğü zaman onu yadırgar ve onu terk eder; ve onu beslemez; böylece Allah ona tahtakurularını sevk eder; onun üzerine düşer; kokusunun yağlılığından dolayı; böylece onları toplar; ve tüy çıkıp kararana kadar onlarla yaşar; sonra babası ve annesi ona geri döner. **لسان العرب**’da böyledir. Ve adam **أنعب** etti: fitnelerde **نعب** ettiği zaman. Ve **النعيب** de: atın sesidir. Denilir: **ريح نعب**: geçişi hızlı olduğu zaman; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
  İndirdiler; ve onlarla ova düzleşti                      ve onlara hızlı bir güney rüzgârı karşı geldi
O, **النعب**’ı tefsir etmedi; onu ancak başkası tefsir etti: ya Sa‘leb, yahut ashabından biri. Ve **بنو ناعب**: Araplardan bir haydır; bunu İbn Düreyd söyledi: ve **بنو ناعبة**; **هاء** ziyadesiyle; onlardan bir batındır. Ve **التكملة**’de: onlardan küçük bir batın; yine İbn Düreyd’den; yani: **بنو ناعب**’den. Ve **ناعب** **ع** şiirde (geçer); ve onda ihtilaf edildi; bunu Hâzimî söyledi; **المعجم**’de böyledir. Ve **ذو نعب**: Himyer’in **أذواء**’ından; Hemdân b. Mâlik’in kardeşi Mâlik b. Elhân oğullarındandır. Ve **ينعب**: Mehra diyarında bir yerdir; Yemen’in en uçlarındandır; **الرده**’de onun zikri vardır. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: adam **أنعب** etti, **إنعابا**: fitnelerde **نعر** ettiği zaman.
