# نعت (ن-ع-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B9%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ع - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والتاء والنون معهما
ع ن ت، ن ع ت، ن ت ع مستعملات ع ت ن، ت ن ع، ت ع ن مهملات
عنت:
العَنَتُ: إدخالُ المشقّةِ على إنسانٍ. عَنِتَ فلان، أي: لَقِيَ مشقّة. وتَعَنَّتُّه تَعَنُّتاً، أي: سألتُه عن شيءٍ أردتُ به اللَّبْسَ عليه والمشقّة. والعظم المجبورُ يصيبه شيءٌ فيُعْنِتُه إعناتاً، قال:
فأَرْغَمَ الله الأنوفَ الرُّغَّما
مَجدوعَها والعَنِتَ المُخَشَّما
المُخَشَّمُ: الذي قد كُسِرَتْ خياشيمُه مرّة بعد مرّة. والعَنَتُ الإثْمُ أيضاً. والعُنْتُوتُ: ما طال من الآكام كلّها.
نعت:
النَّعْتُ: وصفُكَ الشيءَ بما فيه. ويُقالُ: النَّعْتُ وصف الشيءِ بما فيه إلى الحسن مذهبُه، إلا أن يتكلّفَ متكلّفٌ، فيقول: هذا نعت سوء. فأمّا العرب العاربة فإنما تقول لشيءٍ إذا كان على استكمال النّعت: هو نعتٌ كما ترى، يريد التّتمة. قال:
أمّا القطاةُ فإنّي سوف أّنْعَتُـهـا		نَعْتاً يُوافِقُ نَعْتي بعضَ ما فيها
سكّاءُ مخطومةٌ في ريشها طَرَقٌ		حُمْرٌ قوادمُها سُود خوافـيهـا
البيتان لامرئ القيس. ويقال: صلماء أصحّ من سكّاء، لأن السّكك قِصَرٌ في الأذن. فلو قال: صلماء لأصاب.
والنعت: كل شيء كان بالغاً. تقول: هو نعت، أي: جيّد بالغ.
والنعت: الفرس الذي هو غاية في العتق والروع إنه لنعت ونعيت. وفرس نعتة، بيّنة النّعاتة وما كان نعتاً، ولقد نعت، أي: تكلف فعله. يقال: نعت نعاتة.
واستعنتّه، أي استوصفه.
والنعوت: جماعة النّعت، كقولك:نعت كذا ونعت كذا.

##### Türkçe

باب **العين** ve **التاء** ve **النون**’un onlarla birlikte olanı

**ع ن ت**، **ن ع ت**، **ن ت ع** kullanılanlardır; **ع ت ن**، **ت ن ع**، **ت ع ن** ihmal edilmişlerdir.

**عنت**:
**العَنَتُ**: bir insana meşakkati sokmaktır. “**عَنِتَ** falan”, yani: meşakkatle karşılaştı. Ve “onu **تَعَنَّتُّه** **تَعَنُّتاً**”, yani: ona, onunla karıştırmayı ve meşakkati murat ettiğim bir şey hakkında soru sordum. Ve cebrelenmiş kemik, ona bir şey isabet eder de onu **يُعْنِتُه** **إعناتاً**; dedi ki:
فأَرْغَمَ الله الأنوفَ الرُّغَّما
مَجدوعَها والعَنِتَ المُخَشَّما
**المُخَشَّمُ**: burun delikleri defa defa kırılmış olan. Ve **العَنَتُ** günah da (demektir). Ve **العُنْتُوتُ**: bütün tepeciklerden uzamış olan şeydir.

**نعت**:
**النَّعْتُ**: senin, şeyi onda olanla vasfetmendir. Ve denilir: **النَّعْتُ**, şeyin onda olanla, güzelliğe gidişi üzere vasfıdır; ancak bir mütekellif tekellüf eder de “bu, kötülük **نعت**’idir” derse başka. Amma fasih Araplar ise, bir şeye, vasfın tamamlanması üzere olduğu vakit ancak şöyle der: “o, gördüğün gibi bir **نعت**’tir”; tamamlamayı murat eder. Dedi ki:
أمّا القطاةُ فإنّي سوف أّنْعَتُـهـا		نَعْتاً يُوافِقُ نَعْتي بعضَ ما فيها
سكّاءُ مخطومةٌ في ريشها طَرَقٌ		حُمْرٌ قوادمُها سُود خوافـيهـا
İki beyit İmru’ul-Kays’ındır. Ve denilir: “**صلماء**”, “**سكّاء**”dan daha sahihdir; çünkü **السّكك** kulakta kısalıktır. Şayet “**صلماء**” deseydi, isabet ederdi.

Ve **النعت**: erişmiş olan her şey. Dersin: “o, bir **نعت**’tir”, yani: iyi, erişmiş.

Ve **النعت**: asalet ve heybetin nihayeti olan at; muhakkak o, bir **نعت** ve **نعيت**’tir. Ve “**فرس نعتة**”, açık **النّعاتة**’lıdır. Ve “**ما كان نعتاً**”; ve “**ولقد نعت**”, yani: onun fiilini tekellüf etti. Denilir: “**نعت نعاتة**”.

Ve “onu **استعنتّه**”, yani: onu vasıflandırmasını istedim.

Ve **النعوت**: **النّعت**’in cemaatidir; senin “şunun **نعت**’i ve şunun **نعت**’i” demen gibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النَعْتُ: الصفة. ونَعَتُّ الشيء، وأنْتَعَتُّهُ. إذا وصفته.

##### Türkçe

**النَعْتُ**: sıfat. Ve **نَعَتُّ** şeyi, ve **أنْتَعَتُّهُ**. Onu vasfettiğin zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والتاء مع النون
عتن ، عنت ، نتع ، نعت : مستعملة .
عتن : أهمل الليث عتن وهو مستعمل ، أخبرني المنذريّ عن الحَرّانيّ عن ابن السكّيت قال : يقال : عَتَله إلى السِجْن وعَتَنه يَعْتِنه ويَعْتُنه عَتْناً إذا دفعه دَفْعاً عَنيفاً . أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ قال : العُتُن : الأشِدَّاء ، جمع عَتُونٍ ، وعاتِنٍ إذا تشدّد على غريمه وآذاه .
عنت : قال الله عزّ وجلّ : ( لِمَنْ خَشِىَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ ) ( النِّساء : 25 ) نزلت الآية فيمن لم يستطع طَوْلاً أي فَضْل مالٍ ينكح به حُرّة ، فله أن ينكح أمَة ، ثم قال : ( ذَلِكَ لِمَنْ خَشِىَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ ( . وهذا يوجب أن من لم يخش العَنَت ووجد طَوْلاً لحُرَّة أنه لا يحلّ له أن ينكح أَمَة . واختلف الناس في تفسير العَنَت . فقال بعضهم : معناه : ذلك لمن خاف أن يحمله شدّة الشَّبَق والغُلْمة على الزنى فيلقى العذاب العظيم في الآخرة ، والحَدَّ في الدنيا . وقال بعضهم : معناه : أن يعشق أَمَة ، وليس في الآية ذكر عشق ، ولكن ذا العِشقِ يلقى عَنَتاً . وقال أبو العباس محمد بن يَزيد الثُمَاليّ : العَنَت ههنا : الهلاك . وأخبرني المنذريّ عن أبي الهَيْثَم أنه قال : العَنَت في كلام العرب : الجَوْر والإِثْم والأَذَى . قال : فقلت له : آلتعنُّت من هذا ؟ قال : نعم ، يقال : تعنت فلان فلاناً إذا أدخل عليه الأَذَى . وقال أبو إسحاق الزجَّاج : العَنَت في اللغة : المَشَقَّة الشديدة ؛ يقال : أكمَة عَنُوت إذا كانت شاقَّة
المَصْعَد . قلت : وهذا الذي قاله أبو إسحاق صحيح ، فإذا شَقَّ على الرجل العُزْبة وغلبته الغلْمة ولم يجد ما يتزوّج به حُرّة فله أن ينكح أَمَة ؛ لأن غلبة الشهوة واجتماعَ الماء في صُلْب الرجل ربما أدّى إلى العِلَّة الصعبة ، والله أعلم .
وقول الله عزّ وجلّ : ( وَلَوْ شَآءَ اللَّهُ لأَعْنَتَكُمْ ) ( البقرة : 220 ) معناه : ولو شاء الله لشدَّد عليكم وتعبَّدكم بما يَصعب عليكم أداؤه ؛ كما فَعل بمن كان قبلكم . وقد يوضع العَنَت موضع الهلاك ، فيجوز أن يكون معناه : لو شاء اللَّه لأعنتكم أي أهلككم بحكم يكون فيه غير ظالم . وقول الله عزّ وجلّ : ( عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ ) ( التّوبَة : 128 ) معناه : عزيز عليه عَنَتكم ، وهو لقاء الشدّة والمشقّة . وقال بعضهم : معناه : عزيز عليه أي شديد ما أعنتكم أي ما أوردكم العَنَت والمَشَقَّة . وقوله عزّ وجلَّ : ( نَادِمِينَ وَاعْلَمُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِى كَثِيرٍ مِّنَ الاَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَلَاكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الاِيمَانَ ) ( الحُجرَات : 7 ) أي لو أطاع مثل المُخْبِر الذي أخبره بما لا أصل له كان سعى بقوم من العرب إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنهم ارتدّوا لوقعتم في عَنَت أي فساد وهلاك . وهو قوله عزّ وجلّ : ( رَّحِيمٌ ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ إِن جَآءَكُمْ فَاسِقُ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَن تُصِيببُواْ قَوْمَا بِجَهَالَةٍ ) ( الحُجرَات : 6 ) الآية .
وقال الليث : يقال : أعنت فلان فلاناً إعناتاً إذا أدخل عليه عَنَتاً أي مَشَقَّة .
قال : وتعنَّته تعنُّتاً إذا سأله عن شيء أراد به اللَبْس عليه والمشَقَّة .
قال : والعَظْم المجبور يصيبه شيء فَيُعْنِته . قلت : معناه : أنه يَهيضه ، وهو كسر بعد انجبار ، وذاك أشدّ من الكسر الأوّل .
وقال ابن شُمَيل : العَنَت : الكسر ، وقد عنِتَت يده أو رجله أي انكسرت . وكذلك كل عظم . وأنشد :
فداوِ بها أضلاع جنبيك بعدما
عَنِتن وأعيتك الجبائر من عَلُ
وقال النَضْر : الوَثْءُ ليس بعَنَت ، لا يكون العَنَت إلا الكسر . والوَثْء : الضرب حتى يَرْهَص الجلدَ واللحم ويصل الضرب إلى العظم من غير أن ينكسر .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الإعنات : تكليف غير الطاقة .
ويقال : أعْنت الجابر الكسيرَ إذا لم يَرفُق به ، فزاد الكسرَ فساداً . وكذلك راكب الدابَّة إذا حمله على ما لا يحتمله من العُنْف حتى يَظْلعَ فقد أعْنته . وقد عنِتَت الدابَّة . وجُملة العَنَت الضرر الشاقّ المؤذي . والعُنْتُوت : العَقَبة الكَئُود الشاقَّة ، وهي العَنُوت أيضاً ، قاله ابن الأعرابيّ وغيره .
قال : وعُنْتُوت القوس : هو الحَزّ الذي تدخل فيه الغانة ، والغانة : حَلْقة رأس الوَتَر .
وقال ابن الأنباريّ : أصل العَنَت التشديد وتعنَّته إذا ألزمه ما يصعُب عليه .
نعت : قال الليث : النَعْت : وصفك الشيء تَنْعته بما فيه وتبالغ في وصفه .
قال : وكلّ شيء كان بالغاً تقول له : هذا
نَعْت أي جيّد بالغ .
قال : والفرس النَعْت : الذي هو غاية في العِتْق . وما كان نعتاً ولقد نَعُتَ ينعُت نَعَاتة . فإذا أردت أنه تكلَّف فعله قلت : نعِت .
قال : واستنعتُّه أي استوصفتُه . وجمع النعت نُعُوت .
وقال غيره : فرس نَعْت ومُنْتَعِت إذا كان موصوفاً بالعِتْق والجَودة والسَبْق .
وقال الأخطل :
إذا غرّق الآلُ الإكامَ علونه
بمنتعِتات لا بغالٍ ولا حُمُرْ
والمنتعِت من الدوابّ والناس : الموصوف بما يفضّله على غيره من جنسه . وهو مفتعل من النعت . يقال : نعتّه فانتعت ؛ كما يقال : وصفته فاتّصف . ومنه قول أبي دُواد الإياديّ :
جار كجار الحُذَاقيّ الذي اتّصفا
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : أنْعَتَ إذا حَسُن وجههُ حتى يُنْعَت .
نتع : قال ابن المظفّر : نَتَع العَرَق نُتُوعاً . وهو شِبه نَبَع نُبوعاً ، إلا أن نَتَع في العَرَق أحسن .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال أنتع الرجلُ إذا عرق عَرَقاً كثيراً .
وقال شمر : قال خالد بن جَنْبة في المتلاحِمة من الشِجَاج : وهي التي تشقّ الجِلد فتزِلّه فينتِعُ اللحم ولا يكون للمسْبار فيه طريق .
قال : والنَتْع : ألاَّ يكون دونه شيء من الجِلد يواريه ، ولا وراءه عَظْم يخرج قد حال دون ذاك العظم ، فتلك المتلاحمة .

##### Türkçe

باب **العين** ve **التاء** ile **النون**
**عتن** , **عنت** , **نتع** , **نعت** : kullanımdadır.

**عتن** : **الليث** **عتن**’i ihmal etti; hâlbuki o kullanımdadır. Bana **المنذريّ** **الحَرّانيّ**’den, o da **ابن السكّيت**’ten haber verdi; dedi ki: Denilir: Onu hapishaneye **عَتَله** ve onu **عَتَنه**; **يَعْتِنه** ve **يَعْتُنه**; **عَتْناً**: onu şiddetli bir itişle ittiği zaman. **أبو العبّاس** **ابن الأعرابيّ**’den: dedi ki: **العُتُن**: şiddetliler; **عَتُونٍ**’un ve **عاتِنٍ**’in çoğuludur; alacaklısına karşı sertleştiği ve ona eziyet ettiği zaman.

**عنت** : Allah عزّ وجلّ dedi: ( **لِمَنْ خَشِىَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ** ) ( **النِّساء** : 25 ). Âyet, bir hür kadınla evlenmek için bir mal fazlalığı yani bir genişlik bulamayan kimse hakkında indi; onun için bir câriye ile evlenmesi vardır. Sonra dedi: ( **ذَلِكَ لِمَنْ خَشِىَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ** ( . Bu, **العَنَت**’ten korkmayan ve bir hür kadın için bir genişlik bulan kimseye bir câriye ile evlenmenin helâl olmadığını gerektirir. İnsanlar **العَنَت**’in tefsirinde ihtilâf ettiler. Bazıları dedi: manası: şehvetin ve azgınlığın şiddetinin onu zinaya sevk etmesinden korkan kimse içindir; böylece âhirette büyük azaba ve dünyada had cezasına uğrar. Bazıları dedi: manası: bir câriyeye âşık olmasıdır; âyette aşk zikri yoktur; fakat aşk sahibi **عَنَت**’e uğrar. **أبو العباس محمد بن يَزيد الثُمَاليّ** dedi: buradaki **العَنَت**: helâktir. Bana **المنذريّ** **أبي الهَيْثَم**’den haber verdi; dedi ki: Arapların كلامında **العَنَت**: zulüm, günah ve eziyettir. Dedi ki: Ona dedim: **آلتعنُّت** bundan mıdır? Dedi: Evet; denilir: Falan, falana **تعنت** etti; ona eziyeti soktuğu zaman. **أبو إسحاق الزجَّاج** dedi: lugatta **العَنَت**: şiddetli meşakkattir; denilir: **أكمَة عَنُوت**; çıkışı meşakkatli olduğu zaman.
**المَصْعَد**. Dedim: **أبو إسحاق**’ın söylediği bu doğrudur; erkek için bekârlık zorlaştığında ve azgınlık ona galip geldiğinde ve bir hür kadınla evlenecek bir şey bulamadığında, onun için bir câriye ile evlenmesi vardır; çünkü şehvetin galebesi ve suyun erkeğin sulbünde toplanması, belki zor hastalığa götürür; Allah daha iyi bilir.

Allah عزّ وجلّ’ün sözü: ( **وَلَوْ شَآءَ اللَّهُ لأَعْنَتَكُمْ** ) ( **البقرة** : 220 ) manası: Allah dileseydi size ağırlaştırırdı ve size, edası size zor gelen şeylerle kulluk yüklerdi; sizden öncekilere yaptığı gibi. **العَنَت** helâk yerine de konulur; böylece manası şu olabilir: Allah dileseydi sizi **لأَعْنَتَكُمْ** yani, içinde zulmetmeyen bir hükümle sizi helâk ederdi. Allah عزّ وجلّ’ün sözü: ( **عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ** ) ( **التّوبَة** : 128 ) manası: sizin **عَنَت**’iniz ona ağırdır; o da şiddet ve meşakkatle karşılaşmaktır. Bazıları dedi: manası: ona ağırdır; yani size **أعنتكم** eden şey, yani sizi **العَنَت** ve meşakkate sokan şey şiddetlidir. Allah عزّ وجلَّ’ün sözü: ( **نَادِمِينَ وَاعْلَمُو** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ **أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِى كَثِيرٍ مِّنَ الاَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَلَاكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الاِيمَانَ** ) ( **الحُجرَات** : 7 ) yani: eğer, aslı olmayan bir şeyle ona haber veren haberci gibi birine itaat etseydi; Araplardan bir kavme, onların dinden döndükleri diye Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) koşardı; siz **عَنَت**’e yani fesat ve helâke düşerdiniz. Bu, Allah عزّ وجلّ’ün sözü: ( **رَّحِيمٌ ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُو** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ **إِن جَآءَكُمْ فَاسِقُ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُو** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ **أَن تُصِيببُواْ قَوْمَا بِجَهَالَةٍ** ) ( **الحُجرَات** : 6 ) âyetidir.

**الليث** dedi: denilir: Falan, falana **أعنت** etti; **إعناتاً**: ona **عَنَتاً** yani meşakkat soktuğu zaman.
Dedi: Onu **تعنَّته**; **تعنُّتاً**: ona, onunla karıştırma ve meşakkat istemiş olduğu bir şey hakkında soru sorduğu zaman.
Dedi: Kaynamış kemik, ona bir şey isabet eder de onu **فَيُعْنِته**. Dedim: manası: onu ezer; o, kaynamadan sonra bir kırılmadır; bu, ilk kırılmadan daha şiddetlidir.

**ابن شُمَيل** dedi: **العَنَت**: kırılmadır; eli veya ayağı **عنِتَت** yani kırıldı. Aynı şekilde her kemik. Şiir okudu:
فداوِ بها أضلاع جنبيك بعدما
عَنِتن وأعيتك الجبائر من عَلُ

**النَضْر** dedi: **الوَثْءُ** **عَنَت** değildir; **العَنَت** ancak kırılma olur. **الوَثْءُ**: deriyi ve eti gevşetinceye kadar vurmak ve vuruşun, kırılmaksızın kemiğe ulaşmasıdır.

**أبو العباس** **ابن الأعرابيّ**’den rivayet etti; dedi ki: **الإعنات**: güç yetirilmeyeni yüklemek.

Denilir: **أعْنت** eden, kırığı saran kimse, kırığa yumuşak davranmadığı zaman; böylece kırığı bozulma bakımından artırır. Aynı şekilde binek hayvanına binen kimse, onu, şiddetten taşıyamayacağı şeye yükleyip de topallatırsa, onu **أعْنته** etmiştir. Hayvan **عنِتَت** olmuştur. **العَنَت**’in cümlesi: zorlayıcı, eziyet verici zarardır. **العُنْتُوت**: sarp, zorlayıcı yokuştur; o, **العَنُوت** dadır; bunu **ابن الأعرابيّ** ve başkası söyledi.
Dedi: Yayın **عُنْتُوت**’u: **الغانة**’nin girdiği kertiktir; **الغانة**: kiriş başının halkasıdır.

**ابن الأنباريّ** dedi: **العَنَت**’in aslı, şiddetlendirmedir; onu **تعنَّته**: ona, kendisine zor gelen şeyi gerekli kıldığı zaman.

**نعت** : **الليث** dedi: **النَعْت**: bir şeyi, onda olanla vasfetmendir; onu vasfetmede mübalağa edersin.
Dedi: Her şey, ileri derecede olursa ona dersin: bu
**نَعْت** yani iyi, ileri derecede.
Dedi: **الفرس النَعْت**: soylulukta son derece olan attır. **نعتاً** olan şey; gerçekten **نَعُتَ**; **ينعُت**; **نَعَاتة**. Eğer onun, onu yapmayı külfetle yaptığı kastedilirse, **نعِت** dersin.
Dedi: Onu **استنعتُّه** yani onu vasfetmesini istedim. **النعت**’in çoğulu **نُعُوت**tur.
Başkası dedi: At **نَعْت** ve **مُنْتَعِت**; soyluluk, kalite ve yarışta önde oluşla vasfedilmiş olduğu zaman.
**الأخطل** dedi:
إذا غرّق الآلُ الإكامَ علونه
بمنتعِتات لا بغالٍ ولا حُمُرْ
**المنتعِت**; hayvanlardan ve insanlardan: cinsinden başkasına üstün kılan şeyle vasfedilmiş olandır. O, **النعت**’ten **مفتعل**dir. Denilir: onu **نعتّه** ettim de o **فانتعت** oldu; denildiği gibi: onu **وصفته** ettim de o **فاتّصف** oldu. Bundan, **أبي دُواد الإياديّ**’nin sözü:
جار كجار الحُذَاقيّ الذي اتّصفا

**نتع** : **ابن المظفّر** dedi: Ter **نَتَع** etti; **نُتُوعاً**. O, **نَبَع**’ın **نُبوعاً**’una benzer; ancak terde **نَتَع** daha güzeldir.
**أبو العباس** **ابن الأعرابيّ**’den rivayet etti; dedi: Adam **أنتع** etti; çok terlediği zaman.
**شمر** dedi: **خالد بن جَنْبة**’nin, baş yarıklarının iç içe geçeninde söylediğini (nakletti): o, deriyi yarıp onu kaydırandır; böylece et **فينتِعُ** olur; ve onda **المسْبار** için bir yol olmaz.
Dedi: **النَتْع**: onun altında onu örten deriden bir şey olmaması ve onun arkasında, o kemiğin önüne geçmiş bir kemik çıkmamasıdır; işte o, **المتلاحمة**’dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والعين وما يثلثهما)
(نعف)  النون والعين والفاء كلمةٌ تدلُّ على ارتفاعٍ في شيءٍ. منه النَّعْف: مكانٌ مرتفع في اعتراض. والنَّعْفة: ذُؤابة الرَّحْل، سمِّيت لأنها سامية. وانتَعَفَ الرَّجُل الشيءَ، إذا تركهُ إلى غيرِه، كأنَّه سَمَا بنفسه عنه.
ومن الكلمة الأولى ناعَفْتُ([1]) الرّجُل: عارضتُه. وتَنَعَّفَ([2]) الرّجُلُ: ارتقَى نَعْفاً.
(نعق)  النون والعين والقاف كلمةٌ تدلُّ على صَوت. ونعَق الراعي بالغَنَم يَنْعَق ويَنْعِق، إذا صاح بهِ زجراً، نعيقاً.
(نعل)  النون والعين واللام أُصَيلٌ يدلُّ على اطمئنانٍ في الشيء وتسفُّل. منه النَّعْل المعروفة، لأنها في أسفل القَدَم. ورجلٌ ناعل ذو نعل، ومُنْتَعِلٌ أيضاً. وأنْعَلْتُ الدّابّة. ولا يقال نَعَلْتُ. وحِمار الوحشِ ناعلٌ لصَلابةِ حافرِه. والنَّعْلُ للسَّيفِ: ما يكون أسفَلَ قِرَابِهِ([3])من حديدٍ، أو فِضّة. [قال]:
ترى سَيفَه لا يَنصُفُ السّاقَ نعلُهُ *** أجَلْ [لا] وإنْ كانت طِوالاً مَحامِلُه([4])
وفرسٌ مُنْعَلٌ: بياضُه في أسفل رُسْغِه على الأشْعَر لا يَعدُوه. والنَّعْل: عَقَبٌ يُلْبَسُ ظَهْرَ السِّيَةِ من القوس. والنَّعل من الأرض: موضعٌ، يقال هي الحَرَّة، ويقال إنَّه لا يُنبِتُ شيئاً. قال الخليل: والنَّعل: الذّليل من الرِّجال الذي يُوطَأ كما يُوطَأ النَّعل.
(نعم)  النون والعين والميم فروعُه كثيرة، وعندنا أنَّها على كثرتها راجعةٌ إلى أصلٍ واحدٍ يدلُّ على ترفُّهٍ وطِيب عيش وصلاح. منه النِّعمة: ما يُنعِم الله تعالى على عبدِه به من مالٍ وعيش. يقال: للهِ تعالى عليه نِعمة. والنِّعمة: المِنَّة، وكذا النَّعْماء. والنَّعْمة: التنعُّمُ وطيبُ العيش. قال الله تعالى:﴿وَنَعْمَةٍ كَانُوا فِيهَا فَاكِهينَ﴾ [الدخان 27]. والنُّعَامَى: الرِّيح اللَّيِّنة. والنَّعَم: الإبل، لما فيه من الخَيْر والنِّعمة. قال الفرّاء: النَّعم ذَكَرٌ لا يؤنَّثُ فيقولون: هذا نَعَمٌ وارِدٌ؛ وتُجمَع أنعاماً. والأنعام: البهائم، وهو ذلك القياس. والنَّعامة معروفة. لنَعْمةِ رِيشِها. وعلى معنى التَّشبيه النَّعامة، وهي كالظُّلَّة تُجعَل على رؤوس الجبل، يستظلُّ بها. قال:
لا شَيءَ في رَيدِها إلاَّ نَعامَتُها *** منها هزيمٌ ومنها قائِمٌ باقِ([5])ويقولون: نَعَمْ ونُعْمَى عَينٍ، ونُعْمَةَ عين([6])، أي قُرّةَ عين. ونَعِم الشَّيءُ من  النَّعْمَة*. وقد نَعَّم فلانٌ أولادَه: تَرَّفهم. ويقولون: ابنُ النَّعامة: صَدْرُ القَدَم. قال:
فَيكونُ مَركبَُكَ القَعودَ ورَحْلََُه *** وابن النَّعامةِ يوم ذلكِ مَركِبي([7])وسمِّي به لأنَّه مكانٌ ليِّن ناعم. وتنعَّمَ الرّجلُ: مشَى حافياً. ويعبَّر عن الجماعة بالنَّعامة فيقال: شَالَتْ نعامتُهم، إذا تفرقوا([8]). وهذا على معنى التَّشبيه، أي كما تطير النَّعامةُ فقد تفرَّقوا هؤلاء. ويقولون: أتيتُ أرضَ بني فُلانٍ فتَنعَّمَتْنِي إذا وافَقَتْهُ. ونِعْمَ: ضدُّ بئْسَ. ويقولون: إنْ فعلت ذاكَ فَبِها ونِعْمَتْ، أي نِعْمَت الخَصْلة هي.
ومن الباب قولهم: نَعَمْ، جواب الواجب، ضدُّ لا، وهي أيضاً من النّعمة.
وعلى معنى التَّشبيه النَّعائم: كوكب. والنَّعائم، خَشَبات يُنصَبْنَ على الرَّكِيّ تُعلَّق إليهنَّ القَامةُ، إذا لم تكنْ للرَّكِيِّ زَرَانيق. ويقال: إنَّ شقائق النُّعمان حماه ابنُ المنذِر فنُسِبَ إليه. ويقال: بل النعمان ها هنا: الدَّم. والأوَّلُ أشبه. قال ابن دريد([9]): "تنعَّمْتُ زيداً: طلبتُه"، كأنّه أراد: أعْمَلَ إليه نَعَامَتَه، وهي باطن قدمِهِ. ويقولون: نَعِمَ اللهُ بك عيناً، [ونَعِمَكَ عيناً([10])]، بمعنى.
(نعي)  النون والعين والحرف المعتلّ: أصلٌ صحيح يدلُّ على إشاعةِ شيء. منه النَّعِيُّ: خبَرُ الموت([11])، وكذا الآتي بخَبرِ المَوْت يقال له نَعِيٌّ أيضاً.
ويقال: نَعَاءِ فلاناً، أي انْعَه. قال:
نَعَاءِ جُذاماً غير موتٍ ولا قَتْلِ *** ولكنْ فراقاً للدَّعائمِ والأصلِ([12])ومن الباب: هو ينْعَى على فلانٍ، إذا وبَّخَه، كأنَّه يُشِيعُ عليه ذنوبَه. وهو يستَنْعي الظِّباء: يدعوها، يتقدَّمُها فتَتْبعهُ. واستنعَيتُ القوم، إذا تقدّمتَهم ليتْبَعوك، وهذا على إشاعة الصَّوت بالدُّعاء. ويقال: شاعَ ذِكرُ فلانٍ واستَنْعَى بمعنىً. قال الأصمعيّ: استَنْعَى بفلانٍ الشَّرّ، أي تتابَعَ به الشّرّ. واستَنْعَى به [حُبُّ] الخَمْر([13]): تمادَى به. ومعنى هذا أنَّ الخمر كأنَّها دَعتْه وصوَّتَتْ به فتبِعَها.
(نعب)  النون والعين والباء: أصلانِ صحيحان: أحدُهما يدلُّ على صوتٍ، والآخرُ على حركةٍ من الحركات.
فالأوَّل نَعَبَ الغراب: صَوَّتَ، نَعْباً ونَعيباً ونَعَبَاناً.
والآخر فَرسٌ مِنْعَبٌ: جواد. وناقة نَعّابة: سريعة. ويقال: النَّعْب: أن تحرِّكَ رأسَها في مَشيها إلى قُدّامِها. وهي ناقَةٌ نَعُوب.
(نعت)  النون والعين والتاء: كلمةٌ واحدة، وهي النَّعْت، وهو وَصْفُك الشيءَ بما فيه من حُسْن. كذا قاله الخليل، إلاَّ أن يتكلَّفَ متكلِّف فيقول: ذا نَعْتُ سُوءٍ. قال: وكلُّ شيءٍ جيِّدٍ بالغٍ نعتٌ. وناعِتُونَ: مكانٌ([14]).
(نعج)  النون والعين والجيم: أصلٌ صحيح يدلُّ على لونٍ من الألوان. منه النَّعَج: البياضُ الخالص. وجَملٌ ناعج؛ حسنُ اللَّون كريم. ومنه النَّعْجة من الضَّأن، ويكون من بَقَر الوحش ومِن شاءِ الجَبَل. يقال لإناثِ هذه الأجناس نِعَاج. ونعاجُ الرّمْلِ: البَقَر. ونَعِجَ الرَّجُل: أكل لحمَ نعجةٍ فأُتْخِمَ عنه. قال:
كأنَّ القَوْمَ عُشّوا لحمَ ضانٍ *** فهُمْ نَعِجُون قد مالت طُلاهمْ([15])وأنعَجُوا: سمِنَت نِعاجُهم. أمَّا نَوَاعج الإبل، فيقال هي السِّراع. وعندنا أنَّها الكرائم، لما ذكرناه من القياس. وامرأةٌ ناعجة: حسنة اللَّون. والنَّاعجة من الأرض: السَّهلة المستوِية، وهي مَكْرُمَة للنَّبات، تُنبِت الرِّمث وأطَايبَ العُشْب.
(نعر)  النون والعين والراء: أصلانِ مُتقارِبان: أحدهما صوتٌ من الأصوات، والآخر حركةٌ من الحركات.
فالأوَّل نَعَرَ الرّجُل، وهو صَوتٌ من الخيشوم. وجُرْحٌ نَعَّارٌ ونَعور، إذا صَوَّتَ دمُه عِند خُروجِه منه. والنَّاعور: ضربٌ من الدِّلاء يُستقَى به، سمِّي لصوته.
والثاني نَعَرَ في الفِتنة: سعَى وجاءَ وذهبَ. وهو نَعَّارٌ في الفِتَن: سَعَّاء. ونَعَرَ في البلاد: ذهب. وهو نَعِير الهَمِّ: بَعيدُه. وإنَّ في رأسه نُعْرَةً([16])، أي نَخوةً وتكبُّراً، ورُكوبَ رأسٍ، يمضي به على جَهله. والنُّعَرة: ذبابٌ يقعُ* في أنوف  البَعير والخيل ويمكن أنَّها سمِّيت لنَعيرِها، أي صوتِها. ونَعِرَ الحمارُ، وهو نَعِرٌ. وأمّا قولُه:
* والشَّدَنيّات يُساقِطْن النُّعَرْ([17]) *
فإنَّه شبَّه أجِنَّتَها في أرحامها بذلك الذُّباب. وأنْعَرَ الأراكُ: أثْمر، وكأنَّ ثمرَه شُبِّه بالنُّعَر. ويمكن أنَّ الأصلَ في جميعها الأوّل. والنَّعَّار في الفِتَن يسعَى فيها ويُصوِّت بالنَّاس.
(نعس)  النون والعين والسين أُصَيلٌ يدلُّ على وَسَن. ونَعَس يَنْعَُس([18]) نُعاساً. وناقةٌ نَعُوسٌ، تُوصَف بالسَّماحة بالدّرّ، لأنَّها إذا دَرَّت نَعَست. قال:
نَعوسٌ إذا درّت جَروزٌ إذا شَتَتْ *** بُويزلُ عامٍ أو سديسٌ كبازِلِ([19])(نعش)  النون والعين والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على رَفعٍ وارتفاع. قال الخليل: النَّعْش: سَرير الميّت، كذا تعرفه العرب. وميِّتٌ منعوشٌ: محمولٌ على النَّعش. وانتَعَش الطّائر: نهض عن عَثرته. يقال: نَعَشَه اللهُ وأنعَشَه. قال ابن السِّكِّيت: لا يقال أنْعَشَه. وبناتُ نعشٍ: كواكب. وهذا تشبيه. قال: أبو بكر([20]): النَّعش شبه مِحَفَّةٍ يُحمَل عليه المَلِك إذا مَرِض، ليس بنَعْشِ الميّت. وأنشد:
ألَمْ ترَ خيرَ النّاسِ أصبَحَ نعشُه *** على فِتيةٍ قد جاوَزَ الحيَّ سائرا([21]) ثمَّ يقول:
* ونحن لديه نسألُ اللهَ خُلْدَه([22]) *
فهذا يدلُّ على أنَّه ليس بميِّت.
(نعض)  النون والعين والضاد. يقولون: النُّعْض: نبت([23]).
(نعط)  النون والعين والطاء. يقولون: ناعِط: حيٌّ من هَمْدان.
(نعظ)  النون والعين والظاء. يقولون: نَعَظَ الرّجلُ يَنْعَظُ نَعْظاً ونُعوظاً([24]): تحرَّك ما عِندَه.
--------------ـــ
([1])  في الأصل: "اعفته"، صوابه في المجمل.
([2])  الذي في اللسان والقاموس: "انتعف".
([3])  في الأصل: "أسفل أو قرابه"، تحريف.
([4])  روي لابن ميادة في اللسان (نصف)، ولذي الرمة في ديوانه 475 واللسان (نعل). بمدح المهاجر بن عبد الله الكلابي والي اليمامة. وقد سبق في (نصف).
([5])  وكذا ورد في اللسان (نعم) بدون نسبة. والبيت لتأبط شراً في المفضليات (1: 28).
([6])  فيه لغات أخرى كثيرة ذكرت في اللسان والقاموس.
([7])  لعنترة في ديوانه واللسان (نعم).
([8])  في الأصل: "إذا مروا"، صوابه من المجمل ومما سيأتي بعد.
([9])  الجمهرة (3: 454) في

##### Türkçe

(باب **النون** ve **العين** ve bu ikisini üçleyen şeyler)

(**نعف**)  **النون** ve **العين** ve **الفاء**; bir kelimedir, bir şeyde bir yükselmeye delâlet eder. Ondan **النَّعْف**: bir engelde yüksek bir yer. Ve **النَّعْفة**: **الرَّحْل**’in saçak/tepe püskülü; yüksek (sâmî) olduğu için adlandırıldı. Ve **انتَعَفَ** adam bir şeyi, onu başkasına bıraktığı zaman; sanki ondan nefsiyle yükselmiş gibi.

Ve birinci kelimeden: **ناعَفْتُ**([1]) adamı: ona karşı geldim/ona muârız oldum. Ve **تَنَعَّفَ**([2]) adam: **نَعْفاً** yükseldi.

(**نعق**)  **النون** ve **العين** ve **القاف**; bir kelimedir, bir sese delâlet eder. Ve çoban koyunlara **نعَق** eder; **يَنْعَق** ve **يَنْعِق**; onu azarlamak için ona bağırdığı zaman; **نعيقاً**.

(**نعل**)  **النون** ve **العين** ve **اللام**; bir aslî köktür, şeyde bir sükûnete ve aşağıda oluşa delâlet eder. Ondan bilinen **النَّعْل**; çünkü ayağın altındadır. Ve **ناعِل** bir adam: **نعل** sahibi; ve **مُنْتَعِلٌ** de. Ve ben biniti **أنْعَلْتُ**. Ve “**نَعَلْتُ**” denmez. Ve yaban eşeği **ناعِلٌ**dur; tırnağının sertliğinden dolayı. Ve kılıç için **النَّعْل**: **قِرَابِهِ**([3])’nin alt tarafında demirden yahut gümüşten olan şey. [Dedi]:
ترى سَيفَه لا يَنصُفُ السّاقَ نعلُهُ *** أجَلْ [لا] وإنْ كانت طِوالاً مَحامِلُه([4])

Ve **مُنْعَلٌ** bir at: beyazlığı, kıllı (bacakta) **رُسْغِه**’nin alt tarafındadır; onu aşmaz. Ve **النَّعْل**: yaydan **السِّيَةِ**’nin sırtına giydirilen bir topuk/parça. Ve yerden **النَّعل**: bir mevki; ona **الحَرَّة** denir; ve “hiçbir şey bitirmez” denir. Halîl dedi: ve **النَّعل**: erkeklerden zelîl olan, **النَّعل** çiğnenir gibi çiğnenen.

(**نعم**)  **النون** ve **العين** ve **الميم**; dalları çoktur; ve bizce, çokluğuna rağmen, tek bir asla râcidir; refaha, hayatın hoşluğuna ve salah’a delâlet eder. Ondan **النِّعمة**: Allah Teâlâ’nın kuluna mal ve geçimden ihsan ettiği şey. Denir: Allah Teâlâ’nın onun üzerinde bir **نِعمة**si vardır. Ve **النِّعمة**: **المِنَّة**; ve aynı şekilde **النَّعْماء**. Ve **النَّعْمة**: **التنعُّم** ve hayatın hoşluğu. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَنَعْمَةٍ كَانُوا فِيهَا فَاكِهينَ﴾ [الدخان 27]. Ve **النُّعَامَى**: yumuşak rüzgâr. Ve **النَّعَم**: develer; içindeki hayır ve **النِّعمة** sebebiyle. Ferrâ dedi: **النَّعم** müzekkerdir, müennes yapılmaz; derler ki: “bu, gelen bir **نَعَمٌ**dur”; ve **أنعاماً** olarak cem edilir. Ve **الأنعام**: dört ayaklı hayvanlar; ve o, o kıyastır. Ve **النَّعامة** bilinir. Tüyünün **نَعْمة**si sebebiyle. Ve teşbih mânâsı üzere **النَّعامة**: dağın başlarına yapılan, onunla gölgelenilen; bir gölgelik gibidir. Dedi:
لا شَيءَ في رَيدِها إلاَّ نَعامَتُها *** منها هزيمٌ ومنها قائِمٌ باقِ([5])

Ve derler: **نَعَمْ** ve **نُعْمَى عَينٍ** ve **نُعْمَةَ عين**([6]); yani göz aydınlığı. Ve **نَعِم** şey, **النَّعْمَة**’dendir*. Ve falan, çocuklarını **نَعَّم** etti: onları refaha erdirdi. Ve derler: **ابنُ النَّعامة**: ayağın üst kısmı. Dedi:
فَيكونُ مَركبَُكَ القَعودَ ورَحْلََُه *** وابن النَّعامةِ يوم ذلكِ مَركِبي([7])

Ve onunla adlandırıldı; çünkü o, yumuşak, nâim bir yerdir. Ve adam **تنعَّمَ** etti: yalınayak yürüdü. Ve cemaat hakkında **النَّعامة** ile ifade edilir; denir ki: **شَالَتْ نعامتُهم**; ayrıldıkları zaman([8]). Ve bu, teşbih mânâsı üzeredir; yani devekuşu uçar gibi, işte bunlar da ayrıldılar. Ve derler: falan oğullarının yurduna geldim de o beni **تَنعَّمَتْنِي**; ona uygun düştüğü zaman. Ve **نِعْمَ**: **بئْسَ**’in zıddı. Ve derler: eğer bunu yaparsan, **فَبِها ونِعْمَتْ**; yani o haslet, **نِعْمَت** haslettir.

Ve babdan onların sözü: **نَعَمْ**; vâcibin cevabı; **لا**’nın zıddı; ve o da **النّعمة**dendir.

Ve teşbih mânâsı üzere **النَّعائم**: bir yıldız. Ve **النَّعائم**: **الرَّكِيّ** üzerine dikilen tahta parçalarıdır; **القَامة** onlara asılır; eğer **الرَّكِيّ** için **زَرَانيق** yoksa. Ve denir: **شقائق النُّعمان**’ı İbnü’l-Münzir himaye etti de ona nisbet edildi. Ve denir: bilakis burada **النعمان**: kandır. Ve birincisi daha benzer. İbn Düreyd([9]) dedi: “**تنعَّمْتُ زيداً**: onu aradım”; sanki muradı: ona **نَعَامَتَه**’sini, yani ayağının iç tarafını, işletmekti. Ve derler: Allah, seninle gözü **نَعِمَ** etti; [ve **نَعِمَكَ عيناً**([10])]; mânâca.

(**نعي**)  **النون** ve **العين** ve illetli harf: sahih bir asıldır; bir şeyin yayılmasına delâlet eder. Ondan **النَّعِيُّ**: ölüm haberi([11]); ve aynı şekilde ölüm haberini getiren kimseye de **نَعِيٌّ** denir.

Ve denir: falanı **نَعَاءِ** et; yani onu **انْعَه**. Dedi:
نَعَاءِ جُذاماً غير موتٍ ولا قَتْلِ *** ولكنْ فراقاً للدَّعائمِ والأصلِ([12])

Ve babdandır: o, falana karşı **ينْعَى** eder; onu azarladığı zaman; sanki onun günahlarını onun aleyhine yayıyor gibidir. Ve o, ceylanları **يستَنْعي** eder: onları çağırır; onların önüne geçer de onlar onu takip eder. Ve ben kavmi **استنعَيتُ**; onları takip etsinler diye önlerine geçtiğin zaman; ve bu, çağırma ile sesin yayılması üzerinedir. Ve denir: falanın zikri yayıldı ve **استَنْعَى**; mânâca. Asmaî dedi: falanla şer **استَنْعَى** etti; yani onunla şer peş peşe geldi. Ve onunla [şarabın **حُبُّ**u] **استَنْعَى** etti([13]): onunla sürüp gitti. Bunun mânâsı: şarap sanki onu çağırdı ve onunla seslendi de o onu takip etti.

(**نعب**)  **النون** ve **العين** ve **الباء**: iki sahih asıl: birisi bir sese delâlet eder, diğeri hareketlerden bir harekete.

Birincisi: karga **نَعَبَ** etti: ses çıkardı; **نَعْباً** ve **نَعيباً** ve **نَعَبَاناً**.

İkincisi: **مِنْعَبٌ** bir at: koşucu/çevik. Ve **نَعّابة** bir dişi deve: hızlı. Ve denir: **النَّعْب**: yürüyüşünde başını ön tarafına doğru hareket ettirmendir. Ve o, **نَعُوب** bir dişi devedir.

(**نعت**)  **النون** ve **العين** ve **التاء**: tek bir kelime; o da **النَّعْت**tir; ve o, senin bir şeyi, onda bulunan güzellikle vasfetmendir. Halîl böyle dedi; ancak bir mütekellif tekellüf edip de “bu, kötülük **نَعْتُ**udur” demesi müstesna. Dedi: ve her iyi, erişmiş şey **نعتٌ**tur. Ve **ناعِتُونَ**: bir yerdir([14]).

(**نعج**)  **النون** ve **العين** ve **الجيم**: sahih bir asıl; renklerden bir renge delâlet eder. Ondan **النَّعَج**: hâlis beyazlık. Ve **ناعج** bir deve; güzel renkli, değerli. Ve ondan **النَّعْجة** koyundan; ve yaban sığırından ve dağ koyunundan da olur. Bu cinslerin dişilerine **نِعَاج** denir. Ve **نعاجُ الرّمْلِ**: sığırlar. Ve adam **نَعِجَ**: bir **نعجة** eti yedi de ondan tıka basa doydu. Dedi:
كأنَّ القَوْمَ عُشّوا لحمَ ضانٍ *** فهُمْ نَعِجُون قد مالت طُلاهمْ([15])

Ve **أنعَجُوا**: onların **نِعاج**ları semirdi. **نَوَاعج الإبل**e gelince; denir ki onlar hızlı olanlardır. Ve bizce onlar, kıymetli olanlardır; kıyastan zikrettiğimiz şey sebebiyle. Ve **ناعجة** bir kadın: güzel renkli. Ve yerden **النَّاعجة**: düz, kolay olan; bitki için bir keremdir; **الرِّمث** ve otun en iyilerini bitirir.

(**نعر**)  **النون** ve **العين** ve **الراء**: birbirine yakın iki asıl: birisi seslerden bir ses, diğeri hareketlerden bir hareket.

Birincisi: adam **نَعَرَ** etti; ve o, burun boşluğundan bir sestir. Ve **نَعَّارٌ** ve **نَعور** bir yara; ondan kan çıktığı sırada kanı ses çıkardığı zaman. Ve **النَّاعور**: onunla su çekilen kovaların bir türü; sesi sebebiyle adlandırıldı.

İkincisi: fitnede **نَعَرَ**: koştu, geldi ve gitti. Ve o, fitnelerde **نَعَّارٌ**dır: çok koşan. Ve memleketlerde **نَعَرَ**: gitti. Ve o, gamın **نَعِير**idir: onun uzağıdır. Ve onun başında bir **نُعْرَةً**([16]) vardır; yani bir kibir ve büyüklük taslama ve inat; onu cehaleti üzere götürür. Ve **النُّعَرة**: deve ve atların burunlarına düşen bir sinektir; ve mümkündür ki **نَعير**i, yani sesi sebebiyle adlandırılmıştır. Ve eşek **نَعِرَ** etti; ve o, **نَعِرٌ**dir. Ama onun sözü:
* والشَّدَنيّات يُساقِطْن النُّعَرْ([17]) *
şüphesiz o, rahimlerindeki ceninlerini o sineğe benzetti. Ve **الأراكُ** **أنْعَرَ** etti: meyve verdi; ve sanki meyvesi **النُّعَر**e benzetildi. Ve mümkündür ki hepsinde asıl birincidir. Ve fitnelerde **النَّعَّار**: onların içinde koşar ve insanlarla ses çıkarır.

(**نعس**)  **النون** ve **العين** ve **السين**; bir aslî köktür, uyku basmasına delâlet eder. Ve **نَعَس** eder; **يَنْعَُس**([18]) **نُعاساً**. Ve **نَعُوسٌ** bir dişi deve; süt vermede cömertlikle vasfedilir; çünkü süt verdiği zaman **نَعَست**. Dedi:
نَعوسٌ إذا درّت جَروزٌ إذا شَتَتْ *** بُويزلُ عامٍ أو سديسٌ كبازِلِ([19])

(**نعش**)  **النون** ve **العين** ve **الشين**: sahih bir asıl; kaldırmaya ve yükselmeye delâlet eder. Halîl dedi: **النَّعْش**: ölü sediri; Arap onu böyle bilir. Ve **منعوشٌ** bir ölü: **النَّعش** üzerinde taşınan. Ve kuş **انتَعَش** etti: sürçmesinden doğruldu. Denir: Allah onu **نَعَشَه** ve **أنعَشَه**. İbnü’s-Sikkît dedi: **أنْعَشَه** denmez. Ve **بناتُ نعشٍ**: yıldızlardır. Ve bu bir teşbihtir. Dedi: Ebû Bekir([20]): **النَّعش**; hasta olduğunda kralın üzerinde taşındığı bir **مِحَفَّةٍ** gibidir; ölü **نَعْش**i değildir. Ve inşad etti:
ألَمْ ترَ خيرَ النّاسِ أصبَحَ نعشُه *** على فِتيةٍ قد جاوَزَ الحيَّ سائرا([21])
sonra der:
* ونحن لديه نسألُ اللهَ خُلْدَه([22]) *
Bu, onun ölü olmadığını gösterir.

(**نعض**)  **النون** ve **العين** ve **الضاد**. Derler: **النُّعْض**: bir bitkidir([23]).

(**نعط**)  **النون** ve **العين** ve **الطاء**. Derler: **ناعِط**: Hemdân’dan bir kabiledir.

(**نعظ**)  **النون** ve **العين** ve **الظاء**. Derler: adam **نَعَظَ** eder; **يَنْعَظُ** **نَعْظاً** ve **نُعوظاً**([24]): yanındaki şey hareket etti.

--------------ـــ
([1]) Asılda: “اعفته”; doğrusu **المجمل**’de.
([2]) **اللسان** ve **القاموس**’ta olan: “انتعف”.
([3]) Asılda: “أسفل أو قرابه”; tahrif.
([4]) **اللسان** (نصف)’ta İbn Miyâde’ye, divanında 475 ve **اللسان** (نعل)’da Zü’r-Rumme’ye rivayet edildi. Yemâme valisi el-Muhâcir b. Abdillâh el-Kilâbî’yi övmede. Ve (نصف)’ta geçti.
([5]) **اللسان** (نعم)’da da nisbesiz böyle geldi. Beyit, **المفضليات** (1: 28)’de Teabbata Şerran’ındır.
([6]) **اللسان** ve **القاموس**’ta zikredilen başka birçok lehçesi vardır.
([7]) Antara’nındır; divanında ve **اللسان** (نعم)’da.
([8]) Asılda: “إذا مروا”; doğrusu **المجمل**’den ve sonra gelecek olandandır.
([9]) **الجمهرة** (3: 454) içinde

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النَّعْتُ: وَصْفُكَ الشيءَ، تَنْعَتُه بما فيه وتُبالِغُ في وَصْفه؛ والنَّعْتُ: ما نُعِتَ به.
نَعَته يَنْعَتُه نَعْتاً: وصفه. ورجل ناعِتٌ مِن قَوم نُعَّاتٍ؛ قال الشاعر:
أَنْعَتُها، إِنِّيَ من نُعَّاتِها
ونَعَتُّ الشيءَ وتَنَعَّتُّه إِذا وصَفْته.
قال: واسْتَنْعَتُّه أَي اسْتَوْصَفْتُه. واسْتَنْعَتَه: اسْتَوْصَفه. وجمعُ النَّعْتِ: نُعُوت؛ قال ابن سيده: لا يُكَسَّر على غير ذلك. والنَّعْتُ من كل شيء: جَيِّدُه؛ وكل شيء كان بالغاً تقول: هذا نَعْتٌ أَي جَيِّدٌ. قال: والفَرَسُ النَّعْتُ هو الذي يكون غايةً في العِتْقِ. وما كان نَعْتاً؛ ولقد نَعُتَ يَنْعُتُ نَعاتةً؛ فإِذا أَرَدْتَ أَنه تَكَلَّف فِعْلَه، قلت: نَعِتَ. يقال: فرس نَعْتٌ ونَعْتة، ونَعِيتة ونَعِيتٌ: عَتيقةٌ، وقد نَعُتَتْ نَعاتَةً. وفرس نَعْتٌ ومُنْتَعِتٌ إِذا كان موصوفاً بالعِتْقِ والجَوْدَةِ والسَّبْقِ؛ قال الأَخْطل: إِذا غَرَّقَ الآلُ الإِكامَ عَلَوْنَهُ
بمُنْتَعِتاتٍ، لا بِغالٍ ولا حُمُرْ
والمُنْتَعِتُ من الدواب والناس: الموصوفُ بما يَفْضِّلُه على غيره من جنسه، وهو مُفْتَعِل، من النَّعْتِ. يقال: نَعَتُّه فانْتَعَتَ، كما يقال: وَصَفْتُه فاتَّصَفَ؛ ومنه قول أَبي دُوادٍ الإِيادِيّ:
جارٌ كجارِ الحُذاقِيِّ الذي اتَّصَفا
قال ابن الأَعرابي: أَنْعَتَ إِذا حَسُنَ وَجْهُه حتى يُنْعَتَ. وفي صفته، صلى الله عليه وسلم، يقول ناعتُه: لم أَرَ قبله ولا بعده مثله. قال ابن الأَثير: النَّعْتُ وَصْفُ الشيء بما فيه من حُسْن، ولا يقال في القبيح إِلا أَن يَتَكَلَّف مُتَكَلِّف، فيقول نَعْتَ سَوْءٍ؛ والوَصْفُ يقال في الحَسَن والقَبيح.
وناعِتون وناعِتينَ، جميعاً: موضع؛ وقول الراعي:
حَيِّ الدِّيارَ، دِيارَ أُمِّ بَشِيرِ،
بِنُوَيْعِتِينَ، فَشاطِئِ التَّسْريرِ
إِنما أَراد ناعِتينَ
(* قوله «إِنما أراد ناعتين إلخ» كذا قال في
المحكم. وجرى ياقوت في معجمه على أَنه مثنى نويعة مصغراً: موضع بعينه.)، فَصَغَّره.

##### Türkçe

**النَّعْتُ**: Senin bir şeyi vasfetmendir; onu, onda bulunan şeyle **تَنْعَتُه** ve onun vasfında mübalağa edersin; ve **النَّعْتُ**: kendisiyle nitelendirilen şeydir.

Onu **نَعَته يَنْعَتُه نَعْتاً**: onu vasfetti. Ve bir adam **ناعِتٌ**dür, **قَوم نُعَّاتٍ**tan; şair dedi ki:
أَنْعَتُها، إِنِّيَ من نُعَّاتِها

Ve **نَعَتُّ** bir şeyi ve **تَنَعَّتُّه**: onu vasfettiğim zaman.

Dedi ki: ve **اسْتَنْعَتُّه** yani **اسْتَوْصَفْتُه**. Ve **اسْتَنْعَتَه**: **اسْتَوْصَفه**.

Ve **النَّعْتِ**in çoğulu: **نُعُوت**; İbn Sîde dedi ki: bunun dışında bir şeye göre çoğul yapılmaz.

Ve her şeyden **النَّعْتُ**: onun iyisi; ve olgunlaşmış olan her şey için dersin ki: bu **نَعْتٌ**dür, yani iyidir. Dedi ki: ve **الفَرَسُ النَّعْتُ** o, soylulukta en uç derece olan attır. Ve **نَعْتاً** olan şey; ve andolsun **نَعُتَ يَنْعُتُ نَعاتةً**. Artık onun bunu yapmayı tekellüf ettiğini murat ettiğin zaman, dersin ki: **نَعِتَ**. Denir: **فرس نَعْتٌ** ve **نَعْتة** ve **نَعِيتة** ve **نَعِيتٌ**: soylu/eskiden beri asil (dişi); ve **نَعُتَتْ نَعاتَةً**. Ve bir at **نَعْتٌ** ve **مُنْتَعِتٌ** olur; soyluluk, iyilik ve öne geçme ile vasfedilmiş olduğu zaman; el-Ahtal dedi ki:
إِذا غَرَّقَ الآلُ الإِكامَ عَلَوْنَهُ
بمُنْتَعِتاتٍ، لا بِغالٍ ولا حُمُرْ

Ve binek hayvanlarından ve insanlardan **المُنْتَعِتُ**: onu, cinsinden başkasına üstün kılan şeyle vasfedilmiş olandır; ve o, **مُفْتَعِل**dir, **النَّعْتِ**ten. Denir: **نَعَتُّه** de o da **انْتَعَتَ**; denildiği gibi: **وَصَفْتُه** de o da **اتَّصَفَ**; ve ondan, Ebû Duvâd el-İyâdî’nin sözü:
جارٌ كجارِ الحُذاقِيِّ الذي اتَّصَفا

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **أَنْعَتَ**; yüzü güzelleştiği zaman, ta ki **يُنْعَتَ**. Ve onun sıfatında, sallallahu aleyhi ve sellem, onu niteleyen der ki: Ondan önce ve ondan sonra onun benzerini görmedim. İbnü’l-Esîr dedi ki: **النَّعْتُ**, şeyin, onda bulunan güzellikle vasfıdır; ve çirkinde denilmez; ancak bir tekellüf eden tekellüf eder de “**نَعْتَ سَوْءٍ**” der; ve **الوَصْفُ** güzelde ve çirkinde söylenir.

Ve **ناعِتون** ve **ناعِتينَ**, birlikte: bir yer adıdır; ve er-Râ‘î’nin sözü:
حَيِّ الدِّيارَ، دِيارَ أُمِّ بَشِيرِ،
بِنُوَيْعِتِينَ، فَشاطِئِ التَّسْريرِ
İnnemâ **ناعِتينَ**i murat etti
(* Onun “İnnemâ erâde nâ‘itîn ilh.” sözü: el-Muhkem’de böyle dedi. Yâkût da Mu‘cem’inde, onun, küçültme olarak **نويعة**nın tesniyesi olduğuna: bizzat bir yer olduğuna göre yürüdü.)،
böylece onu küçülttü.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النعت، كالمنع  أي في كونه مفتوح العين في الماضي والمضارع  : الوصف  تنعت الشيء بما فيه، وتبالغ في وصفه. والنعت: ما نعت به. نعته ينعته نعتا: وصفه، ورجل ناعت، من قوم نعات. قال الشاعر:
  أنعتها إني من نعاتها

  وفي صفته صلى الله عليه وسلم  يقول ناعته: لم أر قبله ولا بعده مثله  . قال ابن الأثير: النعت: وصف الشيء بما فيه من حسن، ولا يقال في القبيح، إلا أن يتكلف متكلف، فيقول: نعت سوء، والوصف يقال في الحسن والقبيح. قلت: وهذا أحد الفروق بين النعت والوصف، وإن صرح الجوهري والفيومي وغيرهما بترادفهما. ويقال: النعت بالحلية، كالطويل والقصير، والصفة بالفعل، كضارب وقال ثعلب: النعت ما كان خاصا بمحل من الجسد، كالأعرج مثلا، والصفة للعموم، كالعظيم والكريم؛ فالله تعالى يوصف ولا ينعت.  كالانتعات  يقال: نعت الشيء وانتعته، إذا وصفته وجمع النعت نعوت. قال ابن سيده: لا يكسر على غير ذلك. النعت من كل شيء: جيده، وكل شيء كان بالغا تقول: هذا نعت، أي جيد. قال الأزهري: و  الفرس  النعت  : العتيق السباق  الذي يكون غاية في العتق والسبق  كالمنتعت والنعتة  بالفتح  والنعيت والنعيتة  كل ذلك بمعنى العتيقة. وفرس  نعت، و  منتعت، إذا كان موصوفا بالعتق والجودة والسبق. قال الأخطل:
  إذا غرق الآل الإكام علونه                      بمنتعتات لا بغال ولا حمر والمنتعت من الدواب والناس: الموصوف بما يفضله على غيره من جنسه، وهو مفتعل من النعت، يقال: نعته فانتعت، كما يقال: وصفته فاتصف، وقد غفل عن ذلك شيخنا، فجعل قول المصنف  العتيق السباق  من غرائبه، مع كونه موجودا في دواوين اللغة وأمهاتها، واختلف رأيه فيما بعده من قوله: والنعتة، إلى آخره، وجعل عبارة المصنف قلقة، والحال أنه لا قلق فيها على ما فسرنا، واتضحت من غير عسر فيها.  وقد نعت  الفرس  ككرم، نعاتة،  إذا عتق. ونعت الإنسان، ككرم، نعاتة، إذا كان النعت له خلقة وسجية، فصار ماهرا في الإتيان بالنعوت، قادرا عليها، كذا في المصباح.  وأما نعت كفرح  ينعت نعتا  فللمتكلفه  فعرف من ذلك أن نعت من المثلثات، باختلاف المعنى. وقال شيخنا في هذا الأخير: إنه غريب؛ لأن فعل المكسور ليس مما يدل على التكلف. لكنه جاء كأنه موضوع لذلك من غير الصيغة.  واستنعته: استوصفه  ، هو في التهذيب. قال ابن الأعرابي:  أنعت  الرجل إذا  حسن وجهه حتى ينعت  أي يوصف بالجمال.  والنعيت:  الرجل الكريم الجيد السابق. والمسمى به  شاعران  : النعيت بن عمرو بن مرة اليشكرى. والنعيت الخزاعي، واسمه أسيد. النعيت  رجل  آخر  من بني سامة بن لؤي  ، ذكره أبو فراس، وهو النعيت بن سعيد السامي. تقول:  عبدك أو أمتك نعتة، بالضم، أي غاية في الرفعة  وعلو المقام، وهو مأخوذ من قولهم فرس نعتة إذا كان عتيقا، وقد تقدم، وعبارة الأساس: وعبدك نعت وأمتك نعتة، وفيه: وهو منعوت بالكرم وبخصال الخير، وله نعوت ومناعت جميلة، وتقول:  هو  حر المنابت، حسن المناعت. ووشى نعت: جيد بالغ، انتهى.  وناعتون أو ناعتين: ع  ، واقتصر على الأول في الصحاح. وفي اللسان: وقول الراعي:
  حي الديار ديار أم بشـير                      بنويعتين فشاطىء التسرير إنما أراد ناعتين فصغره.

##### Türkçe

**النعت**، **كالمنع** yani: mâzî ve muzârîde gözün (orta harfin) fetha üzere oluşunda;: **الوصف**. Şeyi, onda bulunanla **تنعت** edersin ve onun vasfında mübalağa edersin. Ve **النعت**: kendisiyle **نعت** edilen şeydir. **نعته ينعته نعتا**: onu vasfetti. Ve **رجل ناعت**: **قوم نعات**’tan (bir adam). Şair dedi ki:
  **أنعتها إني من نعاتها**

  Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında, onu **ناعه** eden şöyle der: Ondan önce de sonra da onun benzerini görmedim. İbnü’l-Esîr dedi ki: **النعت**: bir şeyi, onda bulunan güzellikle vasfetmektir; çirkinde söylenmez; ancak bir mütekellif tekellüf eder de “kötülük vasfı” der. **الوصف** ise güzelde de çirkinde de söylenir. Dedim ki: Bu, **النعت** ile **الوصف** arasındaki farklardan biridir; her ne kadar Cevherî, Feyyûmî ve başkaları ikisinin eş anlamlı olduğunu açıkça söylemiş olsalar da. Ve denir ki: **النعت** süs/halka iledir; uzun ve kısa gibi. **الصفة** fiil iledir; vuran gibi. Sa‘leb dedi ki: **النعت** bedenin bir mahalline mahsus olan şeydir; mesela topal gibi. **الصفة** ise umum içindir; büyük ve kerîm gibi. Şu halde Allah Teâlâ **يوصف** edilir, **ولا ينعت** edilmez.

**كالانتعات**: denir ki: **نعت** ettin ve **انتعته**; onu vasfettiğin zaman. **النعت**’ın cemi **نعوت**’tur. İbn Sîde dedi ki: bunun dışında bir şeye kırılmaz. Her şeyden **النعت**: onun iyisidir. Ve her şey ki erişmiş/olgun olmuşsa, dersin: bu **نعت**tır; yani iyidir. Ezherî dedi ki: ve **الفرس النعت**: asil, yarışçı attır; asillikte ve yarışçılıkta gaye olan; **كالمنتعت والنعتة** (fetha ile) ve **النعيت والنعيتة**; bunların hepsi **العتيقة** manasınadır. Ve **فرس نعت** ve **منتعت**: asalet, kalite ve yarışçılıkla vasfedilmiş olduğu zaman. Ahtal dedi ki:
  **إذا غرق الآل الإكام علونه                      بمنتعتات لا بغال ولا حمر**

Ve **المنتعت** hayvanlardan ve insanlardan: cinsinden başkasına üstün kılan şeyle vasfedilmiş olandır; o, **النعت**’tan **مفتعل** veznindedir. Denir ki: **نعته فانتعت**; nitekim denir: **وصفته فاتصف**. Şeyhimiz bundan gaflet etti de, musannifin “**العتيق السباق**” sözünü gariplerinden kıldı; hâlbuki o, lugat divanlarında ve ana kaynaklarında mevcut iken. Ve ondan sonra gelen “**والنعتة**” sözünden sonuna kadar olan kısımda görüşü değişti ve musannifin ibaresini çalkantılı kıldı; hâlbuki bizim açıkladığımız üzere onda çalkantı yoktur; ve onda bir güçlük olmaksızın açıklığa kavuşmuştur.

Ve **نعت الفرس** **ككرم**: **نعاتة**; yani asilleştiği zaman. Ve **نعت الإنسان** **ككرم**: **نعاتة**; **النعت** onun için yaratılış ve seciye olduğu zaman; böylece **النعوت** getirmede mahir, ona kadir olur; Misbâh’ta böyle.

أما **نعت كفرح ينعت نعتا** ise, tekellüf eden içindir. Bundan anlaşıldı ki **نعت** üçlü (müsellesât) kelimelerdendir; mana farklılığıyla. Şeyhimiz bu sonuncusu hakkında dedi ki: o gariptir; çünkü kesreli fiil tekellüfe delalet eden şeylerden değildir. Lakin sanki sigadan olmaksızın bunun için vaz‘ olunmuş gibi gelmiştir.

**واستنعته**: onu vasıf istemek; bu, Tehzîb’dedir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **أنعت الرجل**: adamın yüzü güzelleşip de **ينعت** edilince; yani güzellikle vasfedilince.

**والنعيت**: kerîm, iyi, önde giden adamdır. Bununla adlandırılan iki şair: Yeşkürî Mürre b. Amr b. Mürre’nin oğlu **النعيت**. Ve Huzâî **النعيت**; adı Useyd’dir. **النعيت**: Benî Sâme b. Lüey’den başka bir adamdır; Ebû Firâs onu zikretti; o, Sâmî Saîd’in oğlu **النعيت**’tir. Dersin ki: **عبدك أو أمتك نعتة** (damme ile); yani yücelikte ve makamın yüksekliğinde gaye; bu, “**فرس نعتة**” sözlerinden alınmıştır; o, asil olduğu zaman; ve geçti. Esâs’ın ibaresi: “**وعبدك نعت وأمتك نعتة**”; ve onda: o, keremle ve hayır hasletleriyle **منعوت**tur; onun **نعوت**ları ve güzel **مناعت**ı vardır. Ve dersin: **هو حر المنابت، حسن المناعت**. Ve **وشى نعت**: olgun, iyi; bitti.

**وناعتون أو ناعتين**: çoğuldur; Sıhâh’ta yalnız birincisiyle yetindi. Lisân’da: Râ‘î’nin sözü:
  **حي الديار ديار أم بشـير                      بنويعتين فشاطىء التسرير**
Ancak **ناعتين** demek istedi de onu küçülttü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَعَتَ
1 نَعَتَ ذ , aor. نَعَتَ , inf. n. نَعْتٌ; and ↓ انتعت; He described, or characterized, or designated, (S, K,) a thing; (S;) syn. وَصَفَ: (S, K:) or he described a thing by mentioning what was in it, or what it possessed; whereas, in the وَصْف of a thing one may exaggerate: (L;) (??) distinguished a person or a thing by an epithet: and hence, he qualified a substantive by an epithet: and he used a word as an epithet] or he described a thing by mentioning what was in it that was good, or goodly; not with reference to what was bad. or foul, or ugly; unless by a straining of the meaning one say نَعْتٌ سَوْءٌ; whereas وَصَفَ is said with respect to what is good, or goodly and what is bad, or foul, or ugly: (IAth: or نَعَتَ signifies he described by mentioning the make, or form, or other outward characteristic, as tallness and shortness; and وَصَفَ respects action, as beating: or, accord. to Th, نَعَتَ signifies he described by mentioning something in some particular place in the body, such as lameness; whereas وَصَفَ is used with respect to what is common to the whole, as greatness, and generosity; therefore God is an object of وَصْف, but not of نَعْت. (TA.) ― -b2- نَعَتَ نَفْسُه بالْحَيْرِ [He described himself as possessing, or characterized by, or distinguished by, goodness.] (Msb.) ― -b3- نَعَتَ, aor نَعُتَ , inf. n. نَعَاتَةٌ, He (a man) was naturally endowed with powers of description, and skilful in the use of those powers. (TA.) ― -b4- نَعُت, aor. نَعُتَ , inf. n. نَعَانَةٌ, He (a horse) was, or became, what is termed نَعْتٌ, i. e., generous, or fleet, &c. (L, K.) ― -b5- نَعَتَ, (L,) or نَعِتَ, of the same measure as فَرِحَ, (K,) He (a horse) affected, or endeavoured, or constrained himself, to be, or become, what is termed نَعْتٌ, i. e., generous, or fleet, &c. (L, K.) MF remarks that نَعِتَ, in this sense, is strange, as فَعِلَ is not a measure denoting تَكَلُّف. (TA.)

انعت
4 انعت ذ His face became beautiful, or goodly, so that he was described (K) as characterized by beauty, (TA,) [or, so that he became distinguished by an epithet].

انتعت
8 انتعت ذ He, or it, was, or became, described: (TA:) [he, or it, was, or became, distinguished by an epithet: he, or it, was, or became, characterized, or distinguished, by that which made him to excel others of his kind: see نَعْتٌ]. See 1.

استنعتهُ
10 استنعتهُ ذ He asked him to describe him, or it. (T, K.)

نَعْتٌ
نَعْتٌ ذ An epithet; or that whereby a person or thing is described: [hence, an epithet whereby a substantive is qualified:] (TA:) pl. نُعُوتٌ: it has no other pl. than this. (ISd.) [Respecting distinctions said to exist between نَعْتٌ and وَصْفٌ or صِفَةٌ, see 1.] [You say,] لَهُ نُعُوتٌ وَمَنَاعِتُ جَمِيلَةٌ [He has goodly epithets applied to him, and goodly qualities, or properties. which are causes, or occasions, of epithets]. (A.) ― -b2- [كَنَعْتِ كَذَا, a phrase similar to كَمَثَل كَذَا, meaning Like such a thing. See an ex. voce سَبّع.] ― -b3- نَعْتٌ Anything excellent. (TA.) ― -b4- [Hence,] فَرَسٌ نَعْتٌ, and ↓ مُنْتَعِتٌ, and ↓ نَعْتَةٌ, [in the CK, نَعْتَت,] and ↓ نَعيتٌ, and ↓ نَعِيتةٌ, A generous, or a fleet, or swift, horse, that (??) in running, and outstrips others. (K.) And (??) ↓ مُنْتَعِتٌ A beast of carriage, or a man, characterized, or distinguished, by that which makes him to excel others of his kind. a horse at scribed as distinguished by generousness, or by fleetness, or swiftness, and by outstripping others (TA.)

نَعْتَةٌ
نَعْتَةٌ ذ : see نَعْتٌ.

عَبْدُكَ نُعْتَةٌ
عَبْدُكَ نُعْتَةٌ ذ , or أَمَتُكَ نُعْتَةٌ, Thy male slave or thy female slave, is of the highest quality. (K.) But in the A it is said, عَبَدُكَ نَعْتٌ, and أَمَتُكَ نَعْتَةٌ. (TA.)

نَعِيتٌ
نَعِيتٌ ذ A generous, excellent, surpassing, man. (TA.) See also نَعْتٌ.

نَعِيتَةٌ
نَعِيتَةٌ ذ : see نَعْتٌ,

نَاعِتٌ
نَاعِتٌ ذ Describing; a describer: pl. نُعَّاتٌ. (TA.)

مَنْعُوتٌ
مَنْعُوتٌ ذ [A person or thing described; distinguished by an epithet: and hence, a substantive qualified by an epithet]. ― -b2- مَنْعُوتٌ بِالْكَرَمِ [Described as possessing, or characterized by, or distinguished by, generosity; distinguished by the epithet of generous]. (A.)

مُنْتَعِتٌ
مُنْتَعِتٌ ذ : see نَعْتٌ.

##### Türkçe

نَعَتَ
1 **نَعَتَ** ذ , muzâri‘ **نَعَتَ** , mastar ismi **نَعْتٌ**; ve aşağıda ↓ **انتعت**; O, bir şeyi vasfetti, yahut niteledi, yahut belirledi, (S, K,) bir şeyi; (S;) **وَصَفَ**’ın eşanlamlısı: (S, K:) yahut o, bir şeyi, onda bulunanı yahut onun sahip olduğunu zikrederek vasfetti; hâlbuki bir şeyin **وَصْف**’unda mübalağa edilebilir: (L;) (??) bir kişiyi yahut bir şeyi bir lakapla ayırt etti: ve bundan dolayı, bir ismi bir lakapla niteledi: ve o, bir kelimeyi bir lakap olarak kullandı] yahut o, bir şeyi, onda bulunan iyi yahut güzel olanı zikrederek vasfetti; kötü olana, yahut çirkine, yahut uglî olana nispetle değil; ancak manayı zorlayarak **نَعْتٌ سَوْءٌ** denilirse müstesna; hâlbuki **وَصَفَ**, iyi yahut güzel olana ve kötü yahut çirkin yahut uglî olana nispetle söylenir: (IAth: yahut **نَعَتَ** şu manaya gelir: yapıyı, yahut şekli, yahut diğer dışsal niteliği, boyluluk ve kısalık gibi, zikrederek vasfetti; ve **وَصَفَ** fiile ilişkindir, dövmek gibi: yahut, ث’ye göre, **نَعَتَ** şu manaya gelir: bedende belirli bir yerde olan bir şeyi, topallık gibi, zikrederek vasfetti; hâlbuki **وَصَفَ**, büyüklük ve cömertlik gibi, bütünün müşterek olduğu şeye nispetle kullanılır; bu sebeple Allah **وَصْف**’un konusu olur, fakat **نَعْت**’ın konusu olmaz. (TA.) ― -b2- **نَعَتَ نَفْسُه بالْحَيْرِ** [Kendisini iyiliğe sahip olmakla vasfetti, yahut iyilikle nitelenmiş olarak, yahut iyilikle ayırt edilmiş olarak.] (Msb.) ― -b3- **نَعَتَ**, muzâri‘ **نَعُتَ** , mastar ismi **نَعَاتَةٌ**, O (bir adam) tabiatça tasvir güçleriyle donatılmıştı ve o güçleri kullanmada mahirdi. (TA.) ― -b4- **نَعُت**, muzâri‘ **نَعُتَ** , mastar ismi **نَعَانَةٌ**, O (bir at) **نَعْتٌ** denilen şey oldu yahut oldu; yani cömert, yahut çevik, vb. (L, K.) ― -b5- **نَعَتَ**, (L,) yahut **نَعِتَ**, **فَرِحَ** vezninde, (K,) O (bir at) **نَعْتٌ** denilen şey olmak yahut olmak için, yani cömert, yahut çevik, vb., kendini zorladı, yahut çabaladı, yahut kendini mecbur etti. (L, K.) MF, bu manada **نَعِتَ**’in garip olduğunu belirtir; zira **فَعِلَ** vezni **تَكَلُّف** ifade eden bir vezin değildir. (TA.)

انعت
4 **انعت** ذ Yüzü güzel oldu, yahut güzelce oldu; öyle ki (K) güzellikle nitelenmiş olarak vasfedildi, (TA,) [yahut, bir lakapla ayırt edilmiş oldu].

انتعت
8 **انتعت** ذ O, yahut o (şey), vasfedilmiş oldu yahut oldu: (TA:) [o, yahut o (şey), bir lakapla ayırt edilmiş oldu yahut oldu: o, yahut o (şey), onu kendi cinsinden başkalarına üstün kılan şey ile nitelenmiş yahut ayırt edilmiş oldu: bk. **نَعْتٌ**]. Bk. 1.

استنعتهُ
10 **استنعتهُ** ذ O, ondan onu yahut onu (şeyi) vasfetmesini istedi. (T, K.)

نَعْتٌ
**نَعْتٌ** ذ Bir lakap; yahut bir kişi yahut şeyin kendisiyle vasfedildiği şey: [bundan dolayı, bir ismin kendisiyle nitelendiği lakap:] (TA:) çoğulu **نُعُوتٌ**: bundan başka çoğulu yoktur. (ISd.) [**نَعْتٌ** ile **وَصْفٌ** yahut **صِفَةٌ** arasında var olduğu söylenen ayrımlar hakkında, bk. 1.] [Sen dersin ki,] **لَهُ نُعُوتٌ وَمَنَاعِتُ جَمِيلَةٌ** [Ona uygulanan güzel lakaplar ve güzel nitelikler yahut özellikler vardır; ki bunlar lakapların sebepleri yahut vesileleridir]. (A.) ― -b2- [**كَنَعْتِ كَذَا**, **كَمَثَل كَذَا**’ya benzer bir ibare; manası: Böyle bir şey gibi. Bir örnek için, **سَبّع** maddesinde bk.] ― -b3- **نَعْتٌ** Herhangi bir mükemmel şey. (TA.) ― -b4- [Bundan dolayı,] **فَرَسٌ نَعْتٌ**, ve ↓ **مُنْتَعِتٌ**, ve ↓ **نَعْتَةٌ**, [CK’de, **نَعْتَت**], ve ↓ **نَعيتٌ**, ve ↓ **نَعِيتةٌ**, Koşmada (??) olan ve başkalarını geçen, cömert, yahut çevik, yahut hızlı bir at. (K.) Ve (??) ↓ **مُنْتَعِتٌ** Kendi cinsinden başkalarına üstün kılan şey ile nitelenmiş yahut ayırt edilmiş bir binek hayvanı, yahut bir adam. Cömertlikle, yahut çeviklikle, yahut hızla ve başkalarını geçmekle ayırt edilmiş olarak vasfedilen bir at. (TA.)

نَعْتَةٌ
**نَعْتَةٌ** ذ : bk. **نَعْتٌ**.

عَبْدُكَ نُعْتَةٌ
**عَبْدُكَ نُعْتَةٌ** ذ , yahut **أَمَتُكَ نُعْتَةٌ**, Senin erkek kölen yahut senin kadın kölen, en yüksek niteliktedir. (K.) Fakat A’da şöyle denilmiştir: **عَبَدُكَ نَعْتٌ**, ve **أَمَتُكَ نَعْتَةٌ**. (TA.)

نَعِيتٌ
**نَعِيتٌ** ذ Cömert, mükemmel, üstün gelen bir adam. (TA.) Ayrıca bk. **نَعْتٌ**.

نَعِيتَةٌ
**نَعِيتَةٌ** ذ : bk. **نَعْتٌ**,

نَاعِتٌ
**نَاعِتٌ** ذ Vasfeden; bir vasfeden: çoğulu **نُعَّاتٌ**. (TA.)

مَنْعُوتٌ
**مَنْعُوتٌ** ذ [Vasfedilmiş bir kişi yahut şey; bir lakapla ayırt edilmiş: ve bundan dolayı, bir lakapla nitelenmiş bir isim]. ― -b2- **مَنْعُوتٌ بِالْكَرَمِ** [Cömertliğe sahip olmakla vasfedilmiş, yahut cömertlikle nitelenmiş, yahut cömertlikle ayırt edilmiş; cömert lakabıyla ayırt edilmiş]. (A.)

مُنْتَعِتٌ
**مُنْتَعِتٌ** ذ : bk. **نَعْتٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَعَتَ
نَعَتَ A ( n. ac. نَعْت 1 ),
a.  Described; qualified;   gave an attribute to ( noun ).

b.  [ acc. &  Bi ], Ascribed to ( himself ).

نَعِتَ
نَعِتَ A ( n. ac. نَعَت 4 ),
a.  Gave signs of good qualities.

نَعُتَ
نَعُتَ U ( n. ac. نَعَاْتَة 22t ),
a.  Had good natural qualities.

أَنْعَتَ
أَنْعَتَ IV ,
a.  Was handsome.

b.  see I (a) .

اِنْتَعَتَ
اِنْتَعَتَ VIII ,
a.  see I (a) .

b.  see ( نَعُتَ )

اِسْتَنْعَتَ
اِسْتَنْعَتَ X ,
a.  Asked to describe.

نَعْت
نَعْت 1 ,
a.  Description.

b.  Qualification.

c.  ( pl. نُعُوْت 27 ), Epithet; attribute; adjective.

d.  Swift, excellent ( horse ); race-horse.

e.  Sign ( of a tavern ).

نَعْتَة
نَعْتَة 1t ,
a.  see 1 (d) .

نُعْتَة
نُعْتَة 3t ,
a.  Loveliness.

نَاْعِت
نَاْعِت 21 , ( pl. نُعَّاْت 29 ),
a.  Descriptive; qualificative; describer.

نَعِيْت
نَعِيْت 25 ,  نَعِيْتَة 25t ,
a.  see 1 (d) .

نَعْتَ٤
نَعْتَ٤ 51 ,
a.  see 1 (d) .

نَعڤتَ
N. P. نَعڤتَ I ,
a.  Described.

b.  Qualified.

c.  Having an attribute ( noun ).

اِنْتَعَتَ
N. Ag. اِنْتَعَتَ VIII ,
a.  see 1 (d) .

##### Türkçe

**نَعَتَ**
**نَعَتَ** A ( n. ac. **نَعْت** 1 ),
a. Tasvir etti; niteledi; (isim)e bir sıfat verdi.

b. [ acc. & Bi ], (kendisi)ne isnat etti.

**نَعِتَ**
**نَعِتَ** A ( n. ac. **نَعَت** 4 ),
a. İyi niteliklerin alâmetlerini gösterdi.

**نَعُتَ**
**نَعُتَ** U ( n. ac. **نَعَاْتَة** 22t ),
a. İyi tabii niteliklere sahip oldu.

**أَنْعَتَ**
**أَنْعَتَ** IV ,
a. Yakışıklı oldu.

b. I (a)’ya bak.

**اِنْتَعَتَ**
**اِنْتَعَتَ** VIII ,
a. I (a)’ya bak.

b. (**نَعُتَ**)’a bak.

**اِسْتَنْعَتَ**
**اِسْتَنْعَتَ** X ,
a. Tasvir etmesini istedi.

**نَعْت**
**نَعْت** 1 ,
a. Tasvir.

b. Niteleme.

c. ( pl. **نُعُوْت** 27 ), Lakap; sıfat; sıfat (adjective).

d. Süratli, mükemmel (at); yarış atı.

e. (meyhane) alâmeti.

**نَعْتَة**
**نَعْتَة** 1t ,
a. 1 (d)’ye bak.

**نُعْتَة**
**نُعْتَة** 3t ,
a. Sevimlilik.

**نَاْعِت**
**نَاْعِت** 21 , ( pl. **نُعَّاْت** 29 ),
a. Tasvir edici; niteleyici; tasvir eden.

**نَعِيْت**
**نَعِيْت** 25 ,  **نَعِيْتَة** 25t ,
a. 1 (d)’ye bak.

**نَعْتَ٤**
**نَعْتَ٤** 51 ,
a. 1 (d)’ye bak.

**نَعڤتَ**
N. P. **نَعڤتَ** I ,
a. Tasvir etti.

b. Niteledi.

c. (isim) sıfat sahibi olan.

**اِنْتَعَتَ**
N. Ag. **اِنْتَعَتَ** VIII ,
a. 1 (d)’ye bak.
