# نعر (ن-ع-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B9%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ن - ع - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والراء والنون معهما
ع ر ن، ر ع ن، ن ع ر مستعملات
عرن:
عَرِنَتِ الدّابّةُ عَرَناً فهي عَرونٌ، وبها عَرَنٌ وعُرْنَةٌ وعِران، على لفظ العِضاض والخِراط، وهي داءٌ يأخُذُ في رِجل الدّابّة فوق الرُّسْغِ من آخره مثل سَحَجٍ في الجلد يُذْهِب الشَّعر. والعِرانُ: خَشَبة في أنفِ البعير. قال:
وإن يَظْهَرْ حديثُك يُؤتَ عَدْواً		برأسِك في زِناقٍ أو عِرانِ
والعَرَنُ: قروح تأخذ في أعناق الإبل وأعجازها. والعرنين: الأنف. قال ذو الرّمة:
تَثْني النِّقابَ على عِرْنينِ أرْنبةٍ		شمّاءَ مارِنُها بالمسْكِ مَرْثوم
عُرَيْنة: اسم حيّ من اليمن، وعَرين: حيّ من تميم. قال جرير:
بَرِئْتُ إلى عُرَيْنَة من عَرِينِ
والعَرِينُ: مأوى الأسد. قال:
أَحَمَّ سَراةِ أعلَى اللّونِ منه		كَلَوْنِ سَراةِ ثُعْبانِ العَرين
قال: هذا زمامٌ وإنّما حمّمتْهُ الشّمس ولوّحتْ لَوْنَه، والثُعْبانُ على هذه الصفة.
رعن:
رَعُنَ الرّجلُ يَرْعَنُ رَعَناً فهو أَرْعَنُ، أي: أهوج، والمرأة رعناء، إذا عُرِفَ الموق والهوج في منطقها.
والرَّعنُ من الجبال ليس بطويل، ويجمع على رُعُون ورِعان، قال:
يعدل عنه رعُنِ كلِّ ضدٍّ
عن جانِبَيْ أجْرَد مُجْرَهِدِّ
أي عريان مستقيم، وقال:
يَرْمينَ بالأبصارِ أنْ رعنٌ بدا
ويقال هو الطّويل. وجيشٌ أرعنُ: كثير. قال:
أَرْعَنَ جرّارٍ إذا جرَّ الأَثَرْ
ورُعِنَ الرّجل إذا غُثِيَ عليه كثيراً. قال:
كأنّه من أوار الشّمس مرعونُ
أي: مغشيّ عليه من حرّ الشّمس.
رُعَيْنٌ: جبلٌ باليَمَن، وفيه حِصْن يقال لملكه: ذو رُعَيْنٍ يُنْسَبُ إليه.
وكان المسلمون يقولون للنّبيّ صلى الله عليه وآله: أَرْعِنا سمعك، أي: اجعل إلينا سمعك. فاستغنمت اليهود ذلك، فقالوا ينحون نحو المسلمين: يا محمد راعِنا، وهو عندهم شتم، ثمّ قالوا فيما بينهم: إنّا نشتم محمّداً في وجهه، فأنزل الله: "لا تقولوا راعنا وقولوا انظُرْنا"، فقال سعد لليهود: لو قالها رجل منكم لأضرِبَنَّ عُنُقَه.
نعر:
نَعَرَ الرّجلُ يَنْعَرُ نعيراً، وهو صوتٌ في الخيشوم. والنُّعرة: الخيشوم. نعر النّاعر، أي: صاح الصائح. قال:
وبَجَّ كلَّ عاندٍ نَعورِ
بَجَّ أي: صبّ فأكْثَرَ، يعني: خروج الدّماء من عِرْقٍ عانِدٍ لا يَرْقأُ دَمُه. نَعَرَ عِذرقُه نُعُوراً وهو خروج الدّم.
والناعور: ضَرْبٌ من الدِّلاء .
والنُّعَرَةُ: ذبابُ الحمير، أزرق يقع في أنوف الخيل والحمير. قال امرؤ القيس:
فظلّ يُرَنِّحُ في غَـيْطَـلٍ		كما يستدير الحِمارُ النَّعِرْ
قال:
وأحذريات يعيّيها النُّعر
والنُّعَرَةُ: ما أَجَنَّتْ حُمُرُ الوحش في أرحامها قبل أن يَتمَّ خَلْقُه. قال رؤبة:
والشَّدَنيّاتُ يساقِطْنَ النُّعَرْ
حُوصَ العُيونِ مُجْهِضاتٍ ما اسْتَطَرْ
يصفُ رِكاباً ترمي بأّجِنَّتِها من شدّة السّير.
ورجلٌ نعور: شديد الصوت.
ورجلٌ نَعِرٌ: غضبان. وأمرأة غَيْرَى نَعْرَى، يعني بالنَّعرى: الغضبى.
وأمّا نغِرة بالغين فمُحمارّة الوجه مُتغيِّرة متربّدة اللّون. ويقال للمرأة الفحّاشة: نَعّارة.

##### Türkçe

باب **العين** ve**الراء** ve**النون** onlarla birlikte
ع ر ن، ر ع ن، ن ع ر kullanımdadırlar.

عرن:
**عَرِنَتِ الدّابّةُ** **عَرَناً**; artık o **عَرونٌ**dur; onda **عَرَنٌ** ve **عُرْنَةٌ** ve **عِران** vardır; **العِضاض** ve**الخِراط** lafzı üzere; o, binek hayvanının ayağında **الرُّسْغِ**’ün üstünde, onun sonundan (itibaren) deride bir sıyrık gibi olan, kılı gideren bir hastalıktır. Ve **العِرانُ**: devenin burnunda bir tahta. Dedi ki:
وإن يَظْهَرْ حديثُك يُؤتَ عَدْواً		برأسِك في زِناقٍ أو عِرانِ
Ve **العَرَنُ**: develerin boyunlarında ve sağrılarında meydana gelen yaralardır. Ve **العرنين**: burun. **ذو الرّمة** dedi ki:
تَثْني النِّقابَ على عِرْنينِ أرْنبةٍ		شمّاءَ مارِنُها بالمسْكِ مَرْثوم
**عُرَيْنة**: Yemen’den bir kabile adıdır; ve **عَرين**: Temîm’den bir kabiledir. **جرير** dedi ki:
بَرِئْتُ إلى عُرَيْنَة من عَرِينِ
Ve **العَرِينُ**: aslanın barınağı. Dedi ki:
أَحَمَّ سَراةِ أعلَى اللّونِ منه		كَلَوْنِ سَراةِ ثُعْبانِ العَرين
Dedi ki: Bu bir yulardır; onu ancak güneş ısıtmış ve rengini soldurmuştur; ve **الثُعْبانُ** bu vasıf üzeredir.

رعن:
**رَعُنَ الرّجلُ** **يَرْعَنُ** **رَعَناً**; artık o **أَرْعَنُ**dur; yani: ahmakça atılgan. Ve kadın **رعناء**dır; onun konuşmasında budalalık ve ahmakça atılganlık bilindiği zaman.
Ve dağlardan **الرَّعنُ** uzun değildir; ve **رُعُون** ve **رِعان** üzere çoğul yapılır. Dedi ki:
يعدل عنه رعُنِ كلِّ ضدٍّ
عن جانِبَيْ أجْرَد مُجْرَهِدِّ
Yani: çıplak, dosdoğru. Ve dedi ki:
يَرْمينَ بالأبصارِ أنْ رعنٌ بدا
Ve “o uzundur” denilir. Ve **أرعنُ** bir ordu: çok (kalabalık). Dedi ki:
أَرْعَنَ جرّارٍ إذا جرَّ الأَثَرْ
Ve **رُعِنَ الرّجل**: üzerine çokça baygınlık geldiği zaman. Dedi ki:
كأنّه من أوار الشّمس مرعونُ
Yani: güneşin sıcağından baygın.
**رُعَيْنٌ**: Yemen’de bir dağdır; onda bir hisar vardır; onun sahibine “**ذو رُعَيْنٍ**” denilir; ona nisbet edilir.
Ve Müslümanlar peygambere صلى الله عليه وآله şöyle derlerdi: **أَرْعِنا سمعك**; yani: işitmeni bize yönelt. Yahudiler bunu ganimet bildiler; Müslümanlara doğru meylederek dediler ki: يا محمد **راعِنا**; o, onların yanında bir sövüştür. Sonra kendi aralarında dediler ki: Biz Muhammed’e yüzüne karşı sövüyoruz. Bunun üzerine Allah indirdi: "لا تقولوا راعنا وقولوا انظُرْنا". Bunun üzerine سعد Yahudilere dedi ki: Sizden bir adam onu söylese mutlaka onun boynunu vururum.

نعر:
**نَعَرَ الرّجلُ** **يَنْعَرُ** **نعيراً**; o, burun boşluğunda bir sestir. Ve **النُّعرة**: burun boşluğu. **نعر النّاعر**; yani: bağıran bağırdı. Dedi ki:
وبَجَّ كلَّ عاندٍ نَعورِ
**بَجَّ** yani: döktü de çoğalttı; yani: kanı durmayan inatçı bir damardan kanların çıkışı. **نَعَرَ عِذرقُه** **نُعُوراً**; o, kanın çıkışıdır.
Ve **الناعور**: kovaların bir türüdür.
Ve **النُّعَرَةُ**: eşek sineği; mavi, atların ve eşeklerin burunlarına konar. **امرؤ القيس** dedi ki:
فظلّ يُرَنِّحُ في غَـيْطَـلٍ		كما يستدير الحِمارُ النَّعِرْ
Dedi ki:
وأحذريات يعيّيها النُّعر
Ve **النُّعَرَةُ**: yaban eşeklerinin rahimlerinde, yaratılışı tamamlanmadan önce gizlediği şeydir. **رؤبة** dedi ki:
والشَّدَنيّاتُ يساقِطْنَ النُّعَرْ
حُوصَ العُيونِ مُجْهِضاتٍ ما اسْتَطَرْ
Şiddetli yürüyüşten dolayı ceninlerini atan binekleri vasfeder.
Ve bir adam **نعور**: sesi şiddetli.
Ve bir adam **نَعِرٌ**: öfkeli. Ve bir kadın **غَيْرَى نَعْرَى**; **النَّعرى** ile kastedilen: öfkeli.
Ama **نغِرة** (غ ile) ise: yüzün kızarması, rengi değişmiş, rengi kararmış. Ve ağzı bozuk kadına **نَعّارة** denilir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

النُعَرَةُ: ذبابٌ ضخمٌ أزرقُ العين أخضرُ، وله إبرةٌ في طرف ذَنَبه يلسع بها ذوات الحافر خاصَّةً. وربَّما دخل في أنف الحمار فيركب رأسه ولا يردُّه شيء. تقول منه: نَعِرَ الحمار بالكسر يَنْعَرُ نَعَراً، فهو حمارٌ نَعِرٌ وأتانٌ نَعِرَةٌ. قال الشاعر:
فَظَلَّ يُرَبِّحُ في غَـيْطَـلٍكما يستديرُ الحمارُ النَعِرُ
وقال أبو عمرو: النَعِرُ: الذي لا يثبت في مكان. وأمَّا قول العجاج:
والشَدَنِيَّاتُ يُساقِطْنَ النُعَرْ
فيريد به الأجِنَّةَ، شبَّهها بذلك الذباب. يقال للمرأة ولكلِّ أنثى: ما حملتْ نُعَرَةً قطّ، أي ما حملتْ ملقوحاً. قال الأصمعيّ: قولهم: وإنَّ في رأسه لنُعَرَةً، أي كِبْراً. وقال الأمويُّ: إنَّ في رأسه نَعَرَةً، بالفتح، أي أمراً يهمُّ به. ونَعَرَ العِرقُ يَنْعَرُ بالفتح فيهما نَعْراً، أي فار منه الدم، فهو عِرقٌ نَعَّارٌ ونَعورٌ. قال الشاعر:
صَرَتْ نَظْرَةً لو صادفتْ جَوْزَ دارِعٍ		غَدا والعَواصي من دمِ الجوفِ تَنْعَرُ
والنَعْرَةُ: صوتٌ في الخيشوم. وقد نَعَرَ الرجل يَنْعَرُ نعيراً. يقال: ما كانت فتنةٌ إلا نَعَرَ فيها فلان، أي نهض فيها. وإنَّ فلاناً لنَعَّارٌ في الفتن، إذا كان سَعَّاءً فيها. والناعورُ: واحد النواعير التي يُستقى بها، يديرها الماء، ولها صوتٌ. ونَعَرَ فلان في البلاد، أي ذهب. وفلانٌ نَعيرُ الهَمِّ، أي بعيده. وأَنْعَرَ الأراكُ، أي أثمرَ، وذلك إذا صار ثمره بمقدار النُعَرَةِ.

##### Türkçe

**النُعَرَةُ**: iri bir sinektir; gözü mavi, yeşildir; kuyruğunun ucunda bir iğnesi vardır, onunla özellikle toynaklıları sokar. Bazen eşeğin burnuna girer de başına biner; hiçbir şey onu geri çevirmez. Ondan şöyle denir: **نَعِرَ** eşek (kesre ile) **يَنْعَرُ** **نَعَراً**; o hâlde o, **حمارٌ نَعِرٌ** ve **أتانٌ نَعِرَةٌ**’dir. Şair dedi ki:
فَظَلَّ يُرَبِّحُ في غَـيْطَـلٍكما يستديرُ الحمارُ النَعِرُ
Ebû Amr dedi ki: **النَعِرُ**: yerinde durmayan kimsedir. Ama el-‘Accâc’ın sözü:
والشَدَنِيَّاتُ يُساقِطْنَ النُعَرْ
bununla ceninleri kasteder; onları o sineğe benzetmiştir. Kadına ve her dişiye denir: “Hiç **نُعَرَةً** taşımadı”, yani aşılanmış (döllenmiş) taşımadı. el-Asma‘î dedi ki: Onların sözü: “Şüphesiz onun başında elbette bir **نُعَرَةٌ** vardır”, yani kibir. el-Emevî dedi ki: “Şüphesiz onun başında bir **نَعَرَةٌ** vardır”, fetih ile; yani niyetlendiği bir iş. Ve **نَعَرَ** damar **يَنْعَرُ** (ikisinde de fetih ile) onda **نَعْراً**; yani ondan kan fışkırdı; o hâlde o, **عِرقٌ نَعَّارٌ** ve **نَعورٌ**’dur. Şair dedi ki:
صَرَتْ نَظْرَةً لو صادفتْ جَوْزَ دارِعٍ		غَدا والعَواصي من دمِ الجوفِ تَنْعَرُ
Ve **النَعْرَةُ**: genizde bir sestir. Ve adam **نَعَرَ** **يَنْعَرُ** **نعيراً**. Denir: “Hiçbir fitne olmadı ki falan onda **نَعَرَ** etmesin”, yani onda ayağa kalktı. Ve şüphesiz falan fitnelerde elbette **نَعَّارٌ**’dır; eğer onda koşuşturan ise. Ve **الناعورُ**: onunla su çekilen **النواعير**’in bir tanesidir; su onu döndürür; onun bir sesi vardır. Ve falan ülkelerde **نَعَرَ**, yani gitti. Ve falan, **نَعيرُ الهَمِّ**’dir, yani ondan uzaktır. Ve **أَنْعَرَ** **الأراكُ**, yani meyve verdi; bu, meyvesi **النُعَرَةِ** miktarına vardığı zamandır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والراء مع النون
رعن ، رنع ، عرن ، نعر : مستعملة .
عرن : أبو عبيد عن الأصمعيّ : العَرَن : قَرْح يخرج بقوائم الفُصْلان وأعناقها . قلت : وأما عَرَن الدوابّ فهو غير عَرَن الفِصْلان ، وهو جُسُوء في رُسْغ رجل الدابَّة وموضع ثُنَنها من أُخُر لشيء يصيبه من الشُقَاق أو المَشَقّة من أن يرمح جَبلاً أو حجراً . وقال الليث : العَرَن مثل السَحَج يكون في الجِلد فيُذهِب الشعر فهو عَرِن وبه عَرَن وعُرْنة وعِرَان ، على لفظ العِضَاض والخِرَاط . أبو عبيد عن الأصمعيّ قال : الخِشاش : ما كان من عود أو غيره يجعل في عَظْم أنف البعير . قال : والعِرَان : ما كان في اللحم فوق الأنف . وقد عرنت البعير ، فهو معرون . قلت : وأصل هذا من العَرَن والعِرَين وهو اللحم . قال أبو عبيد : قال الأمويّ والعَرِين : اللحم وأنشد لغادية الدُبَيريَّة :
موشَّمة الأطراف رَخْص عَرِينها
وقال الأصمعيّ العِرَان : عُود يجعل في وَتَرَة الأنف ، وهو ما بين المنخرين ، وهو الذي يكون للبَخَاتيّ . وقال الليث : العِرْنين : الأنْف ، وجمعه عَرَانين . قلت : وعرانين الناس : وجوههم وأشرافهم . وعرانين السحاب : أوائل مَطَره . ومنه قول امرىء القيس يصف غيثاً :
كأن ثبيراً في عرانين وَبْله
من السيل والغُثَّاء فلكَةُ مِغْزَل
أبو العباس عن ابن الأعرابي وعن عمرو وعن أبيه قالا : الظِمْخ واحدتها ظِمْخة ، وهو العِرْن واحدته عِرْنة : شجرة على صورة الدُلْب تُقطع منه خُشُب القصَّارين التي تدفن ، ويقال لبائعها : عَرّان . وقال ابن السكيت : يقال : سِقَاء معرون : مدبوغ بالعِرْنة وهو خَشَب الظِمْخ . قال : وهو شجر خشِن يشبه العَوْسجَ إلاّ أنه أضخم منه ، وهو أثِيث الفَرْع وليس له سوق طوال ، يُدَقّ ثم يطبخ فيجيء أديمه أحمر . قال : وقال أبو عمرو : العِرْنة : عروق العَرَتُن . وقال شمر : العَرتُن بضم التاء : شجر واحدتها عَرَتُنة . وقال غيره : يقال منه أدِيم مُعَرْتَن . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : العَرِين : صِياح الفاختة . والعَرِين : اللحم المطبوخ . والعرين : الفِناء . والعَرِين : الشَوْك وفي الحديث : دُفِن بعض الخلفاء بعرين مكَّة أي في فنائها . والعران : القتال . والعران : الدار البعيدة . وقال أبو عبيد : العران : البعد ، يقال : دارهم عارنة أي بعيدة . وأنشد قول ذي الرُمَّة :
ألا أيها القلب الذي برَّحت به
منازل مَيّ والعِرَان الشواسِعُ
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أعرن الرجل إذا تشقَّقت سيقان فِصْلانه . وأعرن إذا وقعت الحِكَّة في إبله . وأعرن إذا دام على أكل العَرَن وهو اللحم المطبوخ .
وقال الليث : العَرَين : مأوى الأسد .
وقال الطِرِمّاح يصف رَحْلاً :
أحمّ سراةِ أعلى اللون منه
كلون سراة ثعبان العَرِين
وقيل : العرين : الأجمة ههنا .
وقيل الليث : عُرَينة : حيّ من اليَمَن . وعَرِين : حيّ من تميم ولهم يقول جرير :
عَرِين من عُرَينة ليس مِنّا
برئت إلى عُرَينة من عَرِين
وقال أبو عمرو : العَرَن : رائحة لحم له غمَر ؛ يقال : إني لأجد رائحة عَرَنِ يدك .
قال : وهو العَرَم أيضاً .
أبو عبيد عن الفراء قال : إذا كان الرجل صِرّيعاً خبيثاً قيل : هو عِرْنة لا يُطاق .
وقال ابن أحمر يصف ضعفه :
ولست بعِرْنة عَرِك سلاحي
عصا مثقوفَة تقص الحمارا
يقول : لست بقويّ . ثم ابتدأ فقال : سلاحي عصا أسوق بها حماري ولست بِمُقرِن لقِرني .
وقال أبو عبيد : يقال : هذا ماء ذو عُرانية إذا كثروا وارتفع عُبَابه .
قال : ومنه قول عديّ بن زيد العِبَاديّ :
كانت رياح وماء ذو عُرانية
وظُلمة لم تدع فَتْقاً ولا خَلَلا
وعِرْنان : اسم واد معروف . وبطن عُرَنة : وادٍ بِحذَاء عرفات .
رعن : الرَعْن : الأنْف العظيم من الجَبَل تراه متقدّماً . ومنه قيل للجيش العظيم : أرْعن ، شبّه بالرَعْن من الجبل . قلت : وقد جعل الطِرِمّاح ظلمة الليل رَعُونا . شبّهها بجبل من الظلام في قوله يصف ناقة تشقّ به ظُلَم الليل :
تشُقّ مُغَمِّضات الليل عنها
إذا طرقت بمِرْداس رَعُون
ومغمِّضات الليل : دياجيرُ ظُلَمِها . بمرداس رعون : بجَبَل من الظلام عظيم .
ويقال : الرَعُون : الكثير الحركة .
وقال الليث : الرَعْن من الجبال ليس بطويل ، وجمعه رُعُون .
ويقال : بل هو الطويل .
وقال رؤبة :
يعدلُ عنه رَعْنُ كل صُدّ
قال : ورَعُن الرجلُ يرْعُن رَعَناً ورُعُونة فهو أرعن : أهوج . والمرأة : رَعْناء .
قال : ورُعِن الرجل فهو مَرعون إذا غُشي عليه .
وأنشد :
كأنه من أوار الشمس مرعون
أي مَغْشِيّ عليه . ورُعَيْن : اسم جبل باليمن فيه حِصْن ينسب إليه . وذو رُعَين : ملك من الأذواء معروف . وكان يقال للبصرة :
الرَعْناء لِما يكثر بها من وَمَد البحر وعكِيكه .
وقال الله جلّ وعزّ : ( لاَ تَقُولُواْ رَاعِنَا وَقُولُواْ انظُرْنَا ) ( البَقَرَة : 104 ) كان الحسن يقرؤها : ( لا تقولوا راعناً ) بالتنوين . والذي عليه قراءة القُرَّاء : ( رَاعِنَا ( غير منوّن .
وقيل في ) رَاعِنَا ( غير منوّن ثلاثة أقوال قد فسّرناها في معتلّ العين عند ذكرنا المراعاة وما يُشتقّ منها .
وقيل : إن ( راعنا ) كلمة كانت تجري مجرى الهُزْء فنُهِي المسلمون أن يَلْفِظوا بها بحضرة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وذلك أن اليهود لعنهم الله كانوا اغتنموها فكانوا يَسُبّون بها رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) في نفوسهم ، ويتستّرون من ذلك بظاهر المراعاة منها ، فأمِروا أن يخاطبوه بالتعزير والتوقير .
وقيل لهم : ( لاَ تَقُولُواْ رَاعِنَا ( كما يقول بعضكم لبعض ) وَقُولُواْ انظُرْنَا ( أي انتظرنا . وأما قراءة الحسن ( راعناً ) بالتنوين فالمعنى : لا تقولوا : حُمْقاً ، من الرعونة .
نعر : الحرّانيّ عن ابن السكيت : نَعَر الرجل يَنْعَر نَعِيراً ، من الصوت . قال : وقال الأصمعيّ في حديث ذكره : ما كانت فتنة إلا نَعَر فيها فلان أي نَعَق فيها . وإن فلاناً لنعَّار في الفِتَن . وقد نَعَر العِرْق بالدَم يَنْعَرُ ، وهو عِرْق نعَّار بالدم إذا ارتفع دَمُه . ونَعِر الفرس والحمار يَنْعَرُ نَعراً إذا دخلت في أنفه النُعَرة . أبو العباس عن ابن الأعرابي : يقال : من أين نَعَرت إلينا ؟ أي من أي أقبلت . وقال شمر : الناعر : على وجهين : الناعر : المصوّت ، والناعر : العِرْق الذي يسيل دماً . وقال المخبَّل السعديّ :
إذا ما هُم أصلحوا أمرهم
نَعَرت كما يَنْعَر الأخدع
يعني : أنه يُفسِد على قومه أمرهم . أبو عبيد عن الأصمعيّ : إن في رأسه لنُعَرة أي كبْراً . قال : والنَعرة أيضاً : ذبابة . قال وقال الأُموي : إن في رأسه لنَعَرة بفتح النون أمراً يهُمّ به . قال : ويقال للمرأة ولكل أنثى : ما حملت نَعَرة قط بالفتح : أي ما حملت مَلقوحاً أي ولداً . ويقال : نَعَر الجرح بالدم إذا فار ، يَنْعَر . وجرح نَعَّار : لا يكاد يَرْقأ . ونَعَر الرجل وغيره يَنْعِر إذا صوَّت . أبو عمرو : النَعِر : الذي لا يستقرّ في مكان . الأحمر : النُعَرة : ذبابة تسقط على الدواب فتؤذيها . ومنها يقال : حمار نَعِر .
وقال ابن مقبل :
ترى النُعَرات الخُضْر حول لَبَانه
أُحَاد ومثنَى أصعقتها صواهلُهْ
أي قتلها صهيله . وقال الليث : نَعَر يَنْعِر نَعِيراً ، وهو صوت الخيشوم . قال : والنُعَرة : هي الخيشوم ، ومنها يَنْعِر الناعر . قال : وجرح نَعُور بصوته من شدَّة خروج دمه منه . قال : والنُعَرة : ذبابة الحمير الأزرق . والنُعَرة : ما أجنَّت الْحمرُ في أرحامها ، شبه بالذباب ، وأنشد :
والشَدَنيات يساقطن النُعَر
قال : وامرأة نعَّارة : صَخَّابة . ويقال غَيْرى
نَعْرى للمرأة . قلت : نَعْرى لا يجوز أن يكون تأنيث نَعْران وهو الصخَّاب ؛ لأن فعلان وفَعْلى يجيئان في باب فَعِل يَفْعَل ولا يجيء في باب فَعَل يَفعِل . وأمَّا قول الليث في النعير : إنه صوت في الخيشوم ، وقوله : النُّعَرة : الخَيشوم فما سمعته لأحد من الأئمّة ، وما أُرى الليث حفِظه . ويقال : سَفَر نَعُور إذا كان بعيداً . ومنه قول طرفة :
ومثلي فاعلمي يا أم عمرو
إذا ما اعتاده سفر نَعُور
وهِمَّة نَعُور : بعيدة والنعُور من الحاجات : البعيدة . ونَعَرت الرِيح إذا هبَّت مع صوت ، ورياح نواعر ، وقد نَعَرت نُعَاراً . والنَعْرة : مثل البَغرة من النَوْء إذا اشتدّ به هبوب الريح ومنه قوله :
عمِل الأنامل ساقطٍ أوراقهُ
متزحّر نَعَرَت به الجوزاء
ويقال : لأُطيرنّ نُعَرتك أي كِبْرك وجهلك من رأسك . والأصل في ذلك أن الحمار إذا نَعِر ركب رأسه . فيقال لكل من ركب رأسه : فيه نُعَرة .
رنع : أهمله الليث . وقال شمر : قال الفرّاء : كان لنا البارحة مَرْنَعة وهي الأصوات واللعب . وقال غيره : يقال للدّابة إذا طَرَدت الذباب برأسها : رَنَعت . وأنشد شمر لمصاد بن زهير :
سما بالرانعات من المطايا
قويّ لا يضلّ ولا يجورُ
أبو عبيد عن الكسائي : أصبنا عنده مَرْنعة من طعام أو شراب ، كما تقول : أصبنا مَرْنعة من الصيد أي قطعة . سَلَمة عن الفرّاء : قال : المَرْنَعَة : الروضة . وقال أبو عمرو : هي المرنعة والمرغدة للروضة . وفي ( النوادر ) : يقال : فلان رانع اللون ، وقد رَنَع لونهُ يَرْنَع رُنُوعاً إذا تغيَّر وذَبَل .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الراء** ile **النون**

**رعن** ، **رنع** ، **عرن** ، **نعر**: kullanımdadır.

**عرن**: Ebû Ubeyd, el-Asmaʿî’den: **العَرَن**: deve yavrularının ayaklarında ve boyunlarında çıkan bir yara. Dedim ki: binek hayvanlarının **عَرَن**’i ise deve yavrularının **عَرَن**’inden başkadır; o, binek hayvanının ayağının bileğinde ve sağrısının yerinde, ona isabet eden çatlaklardan yahut bir dağa veya taşa sıçramasından doğan meşakkatten dolayı (meydana gelen) bir şişliktir. Leys dedi: **العَرَن** deride olan, tıraş yarası gibi bir şeydir; kılı giderir; o hâlde o **عَرِن**’dir; onda **عَرَن** ve **عُرْنة** ve **عِرَان** vardır; **العِضَاض** ve **الخِرَاط** lafzı üzere. Ebû Ubeyd, el-Asmaʿî’den dedi ki: **الخِشاش**: deve burnunun kemiğine konulan, ağaçtan veya başkasından olan şeydir. Dedi: **العِرَان**: burnun üstünde etin içinde olan şeydir. Ve ben deveyi **عرنت**; o hâlde o **معرون**’dur. Dedim ki: bunun aslı **العَرَن** ve **العَرَين**’dendir; o da ettir. Ebû Ubeyd dedi: el-Umevî dedi ki: **العَرِين**: ettir. Ve Gâdiye ed-Dübeyriyye’nin şu beytini okudu:
موشَّمة الأطراف رَخْص عَرِينها

El-Asmaʿî dedi: **العِرَان**: burun perdesine konulan bir çubuktur; o, iki burun deliği arasındaki şeydir; o, **البَخَاتيّ** için olan şeydir. Leys dedi: **العِرْنين**: burundur; çoğulu **عَرَانين**’dir. Dedim ki: insanların **عرانين**’i: yüzleri ve eşraflarıdır. Bulutun **عرانين**’i: yağmurunun ilkleridir. Ondan, İmruʾu’l-Kays’ın bir yağmuru vasfederken sözü:
كأن ثبيراً في عرانين وَبْله
من السيل والغُثَّاء فلكَةُ مِغْزَل

Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den ve ʿAmr’dan ve babasından—ikisi dedi ki: **الظِمْخ** tekilidir; onun bir tanesi **ظِمْخة**’dır; o da **العِرْن**’dir; onun bir tanesi **عِرْنة**’dir: **الدُلْب** suretinde bir ağaçtır; ondan, gömülen dokumacıların odunları kesilir; satıcısına **عَرّان** denir. İbnü’s-Sikkît dedi: denir ki: **سِقَاء معرون**: **العِرْنة** ile tabaklanmış; o da **خَشَب الظِمْخ**’tır. Dedi: o, kaba bir ağaçtır; **العَوْسجَ**’e benzer; ancak ondan daha iridir; dalı gürdür; uzun gövdeleri yoktur; dövülür, sonra kaynatılır; derisi kırmızı gelir. Dedi: Ebû ʿAmr dedi: **العِرْنة**: **العَرَتُن**’un kökleridir. Şemmer dedi: **العَرتُن**—**التاء**’nın dammesiyle—bir ağaçtır; onun bir tanesi **عَرَتُنة**’dir. Başkası dedi: ondan **أدِيم مُعَرْتَن** denir. Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den dedi: **العَرِين**: üveyiğin ötüşüdür. Ve **العَرِين**: pişmiş ettir. Ve **العرين**: avludur. Ve **العَرِين**: dikendir. Hadiste: “bazı halifeler Mekke’nin **عرين**’inde defnedildi” yani avlusunda. Ve **العران**: savaştır. Ve **العران**: uzak evdir. Ebû Ubeyd dedi: **العران**: uzaklıktır; denir ki: **دارهم عارنة** yani uzak. Zü’r-Rumme’nin şu sözünü okudu:
ألا أيها القلب الذي برَّحت به
منازل مَيّ والعِرَان الشواسِعُ

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: adam **أعرن** olur; deve yavrularının incikleri çatladığında. Ve **أعرن** olur; develerinde kaşıntı düştüğünde. Ve **أعرن** olur; **العَرَن**’i—o da pişmiş ettir—yemeye devam ettiğinde.

Leys dedi: **العَرَين**: aslanın barınağıdır.

Et-Tırimmâh, bir semeri vasfederken:
أحمّ سراةِ أعلى اللون منه
كلون سراة ثعبان العَرِين

Ve denildi: **العرين**: burada sık ağaçlıktır.

Ve Leys’ten denildi: **عُرَينة**: Yemen’den bir kabiledir. Ve **عَرِين**: Temîm’den bir kabiledir; Cerîr onlara dair şöyle der:
عَرِين من عُرَينة ليس مِنّا
برئت إلى عُرَينة من عَرِين

Ebû ʿAmr dedi: **العَرَن**: içinde **غمَر** bulunan etin kokusudur; denir ki: “ben senin elinin **عَرَن** kokusunu buluyorum.”
Dedi: o, **العَرَم** dadır.

Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan: adam **صِرّيعاً** kötü olduğunda “o, **عِرْنة**’dir; tahammül edilmez” denir.

İbn Aḥmer, zayıflığını vasfederken:
ولست بعِرْنة عَرِك سلاحي
عصا مثقوفَة تقص الحمارا

Der ki: güçlü değilim. Sonra başlayıp dedi ki: silahım, onunla eşeğimi sürdüğüm bir asadır; ve ben, denkime denk olan biri değilim.

Ebû Ubeyd dedi: denir ki: “bu, **ماء ذو عُرانية**’dır” insanlar çoğaldığında ve kabarması yükseldiğinde.
Dedi: ondan, ʿAdiyy b. Zeyd el-ʿIbâdî’nin sözü:
كانت رياح وماء ذو عُرانية
وظُلمة لم تدع فَتْقاً ولا خَلَلا

Ve **عِرْنان**: bilinen bir vadinin adıdır. Ve **بطن عُرَنة**: ʿArafât’ın hizasında bir vadidir.

**رعن**: **الرَعْن**: dağın büyük burnudur; onu öne çıkmış görürsün. Ondan, büyük orduya **أرْعن** denildi; dağın **الرَعْن**’ine benzetildi. Dedim ki: et-Tırimmâh, gecenin karanlığını **رَعُونا** kıldı; onu karanlıktan bir dağa benzetti; gece karanlıklarını yarıp geçen bir deveyi vasfederken şu sözünde:
تشُقّ مُغَمِّضات الليل عنها
إذا طرقت بمِرْداس رَعُون

Ve **مغمِّضات الليل**: onun karanlıklarının zifirileridir. **بمرداس رعون**: karanlıktan büyük bir dağ ile.

Ve denir ki: **الرَعُون**: çok hareketli olandır.

Leys dedi: dağlardan **الرَعْن** uzun değildir; çoğulu **رُعُون**’dur.
Ve denir ki: bilakis o uzundur.

Rüʾbe dedi:
يعدلُ عنه رَعْنُ كل صُدّ

Dedi: adam **رَعُن** olur; **يرْعُن**; **رَعَناً** ve **رُعُونة** (ile); o hâlde o **أرعن**’dır: ahmaktır. Kadın: **رَعْناء**.

Dedi: adam **رُعِن** olur; o hâlde o **مَرعون**’dur; baygınlık geldiğinde.
Ve şu beyit okundu:
كأنه من أوار الشمس مرعون

Yani: baygın. Ve **رُعَيْن**: Yemen’de bir dağın adıdır; onda bir kale vardır; ona nisbet edilir. Ve **ذو رُعَين**: bilinen, “azvâ”dan bir meliktir. Basra’ya şöyle denirdi:
**الرَعْناء**; onda denizin nemi ve onun yapışkanlığı çok olduğundan.

Allah—azze ve celle—dedi ki: ( **لاَ تَقُولُواْ رَاعِنَا وَقُولُواْ انظُرْنَا** ) ( **البَقَرَة**: 104 ). Hasan onu şöyle okurdu: ( **لا تقولوا راعناً** ) tenvin ile. Kurrânın kıraati üzere olan: ( **رَاعِنَا** )—tenvinsizdir.

Ve ( **رَاعِنَا** )—tenvinsiz—hakkında üç söz denildi; biz onları, **معتلّ العين**’de, **المراعاة**’yi ve ondan türeyenleri zikrettiğimizde açıklamıştık.

Ve denildi: ( **راعنا** ) alay yolunda cereyan eden bir kelime idi; Müslümanlar, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) huzurunda onu telaffuz etmekten men olundular; çünkü Yahudiler—Allah onları lânetlesin—onu ganimet bilmişlerdi; onunla, içlerinden, Resûlullah’a ( صلى الله عليه وسلم ) sövüyorlardı; ve ondan, görünürdeki gözetme ile bunu örtüyorlardı; böylece ona, tazim ve saygı ile hitap etmeleri emrolundu.

Ve onlara denildi: ( **لاَ تَقُولُواْ رَاعِنَا** )—bazınızın bazınıza dediği gibi—( **وَقُولُواْ انظُرْنَا** ) yani “bizi bekle.” Hasan’ın ( **راعناً** ) tenvinli kıraatine gelince, mânâ: “ahmaklık söylemeyin”; **الرعونة**’dendir.

**نعر**: el-Ḥarrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: adam **نَعَر** eder; **يَنْعَر**; **نَعِيراً**; sesten (dolayı). Dedi: el-Asmaʿî, zikrettiği bir hadiste dedi ki: hiçbir fitne olmadı ki falan onda **نَعَر** etmesin; yani onda **نَعَق** etti. Ve falan, fitnelerde elbette **نعَّار**’dır. Ve damar, kan ile **نَعَر** etti; **يَنْعَرُ**; o, kan ile **عِرْق نعَّار**’dır; kanı yükseldiğinde. Ve at ile eşek **نَعِر** olur; **يَنْعَرُ**; **نَعراً**; burnuna **النُعَرة** girdiğinde. Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den: denir ki: “bize nereden **نَعَرت**?” yani hangi taraftan geldin. Şemmer dedi: **الناعر** iki vech üzeredir: **الناعر**: ses çıkaran; ve **الناعر**: kan akan damardır. El-Muḫabbal es-Saʿdî dedi:
إذا ما هُم أصلحوا أمرهم
نَعَرت كما يَنْعَر الأخدع

Yani: kavmine işlerini bozar. Ebû Ubeyd, el-Asmaʿî’den: “başında elbette bir **نُعَرة** vardır” yani kibir. Dedi: **النَعرة** ayrıca: sinektir. Dedi: el-Umevî dedi: “başında elbette bir **نَعَرة** vardır”—**النون**’un fethiyle—yani tasarladığı bir iş. Ve kadına ve her dişiye denir: “o, hiç **نَعَرة** taşımadı”—feth ile—yani hiç aşılanmış, yani çocuk taşımadı. Ve denir: yara kan ile **نَعَر** etti; kabardığında; **يَنْعَر**. Ve **جرح نَعَّار**: neredeyse durmaz. Ve adam ve başkası **نَعَر** eder; **يَنْعِر**; ses çıkardığında. Ebû ʿAmr: **النَعِر**: bir yerde durmayan kimsedir. El-Aḥmer: **النُعَرة**: binek hayvanlarının üzerine düşüp onlara eziyet eden bir sinektir; ondan denir: **حمار نَعِر**.

İbn Muḳbil dedi:
ترى النُعَرات الخُضْر حول لَبَانه
أُحَاد ومثنَى أصعقتها صواهلُهْ

Yani: kişnemesi onları öldürdü. Leys dedi: **نَعَر** eder; **يَنْعِر**; **نَعِيراً**; o, geniz sesidir. Dedi: **النُعَرة**: genizdir; ondan **يَنْعِر** eden **الناعر** (çıkar). Dedi: **جرح نَعُور**: sesinden (bilinir); ondan kanının şiddetle çıkmasından dolayı. Dedi: **النُعَرة**: mavi eşek sineğidir. Ve **النُعَرة**: dişi eşeklerin rahimlerinde ceninledikleri şeydir; sineğe benzetildi; ve şu beyit okundu:
والشَدَنيات يساقطن النُعَر

Dedi: **امرأة نعَّارة**: çok bağıran. Ve denir: **غَيْرى نَعْرى** kadın için. Dedim ki: **نَعْرى**’nın, **نَعْران**’ın—o da çok bağıran—müennesi olması caiz değildir; çünkü **فعلان** ve **فَعْلى**, **فَعِل يَفْعَل** babında gelir; **فَعَل يَفعِل** babında gelmez. Leys’in **النعير** hakkında “genizde bir sestir” demesine ve “**النُّعَرة**: genizdir” demesine gelince: onu imamlardan hiçbiri için işitmedim; ve ben, Leys’in onu ezberlediğini sanmıyorum. Ve denir: **سَفَر نَعُور**: uzak olduğunda. Ondan, Ṭarafe’nin sözü:
ومثلي فاعلمي يا أم عمرو
إذا ما اعتاده سفر نَعُور

Ve **هِمَّة نَعُور**: uzaktır; ve ihtiyaçlardan **النعُور**: uzak olanlardır. Ve rüzgâr **نَعَرت** etti; ses ile estiğinde; ve **رياح نواعر**; ve **نَعَرت نُعَاراً** etmiştir. Ve **النَعْرة**: rüzgârın esmesi şiddetlendiğinde, **النَوْء**’dan **البَغرة** gibidir; ve ondan şu sözü:
عمِل الأنامل ساقطٍ أوراقهُ
متزحّر نَعَرَت به الجوزاء

Ve denir: “elbette senin **نُعَرتك**’ni uçuracağım” yani başından kibrini ve cehaletini. Bunun aslı: eşek **نَعِر** olduğunda başına biner (inat eder). Başına binen her kimse için “onda **نُعَرة** vardır” denir.

**رنع**: Leys onu ihmal etti. Şemmer dedi: el-Ferrâ dedi: “dün gece bizim için bir **مَرْنَعة** vardı”; o, sesler ve oyundur. Başkası dedi: binek hayvanı sineği başıyla kovduğunda ona **رَنَعت** denir. Şemmer, Miṣâd b. Zuhayr için şu beyti okudu:
سما بالرانعات من المطايا
قويّ لا يضلّ ولا يجورُ

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: “onun yanında yiyecekten veya içecekten bir **مَرْنعة** elde ettik” denir; “avdan bir **مَرْنعة** elde ettik” dediğin gibi; yani bir parça. Seleme, el-Ferrâ’dan: dedi ki: **المَرْنَعَة**: çayırlıktır. Ebû ʿAmr dedi: çayırlık için o, **المرنعة** ve **المرغدة**’dir. **( النوادر )**’de: denir ki: falan **رانع اللون**’dur; ve rengi **رَنَع** etti; **يَرْنَع**; **رُنُوعاً**; değişip solduğunda.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب النون والعين وما يثلثهما)
(نعف)  النون والعين والفاء كلمةٌ تدلُّ على ارتفاعٍ في شيءٍ. منه النَّعْف: مكانٌ مرتفع في اعتراض. والنَّعْفة: ذُؤابة الرَّحْل، سمِّيت لأنها سامية. وانتَعَفَ الرَّجُل الشيءَ، إذا تركهُ إلى غيرِه، كأنَّه سَمَا بنفسه عنه.
ومن الكلمة الأولى ناعَفْتُ([1]) الرّجُل: عارضتُه. وتَنَعَّفَ([2]) الرّجُلُ: ارتقَى نَعْفاً.
(نعق)  النون والعين والقاف كلمةٌ تدلُّ على صَوت. ونعَق الراعي بالغَنَم يَنْعَق ويَنْعِق، إذا صاح بهِ زجراً، نعيقاً.
(نعل)  النون والعين واللام أُصَيلٌ يدلُّ على اطمئنانٍ في الشيء وتسفُّل. منه النَّعْل المعروفة، لأنها في أسفل القَدَم. ورجلٌ ناعل ذو نعل، ومُنْتَعِلٌ أيضاً. وأنْعَلْتُ الدّابّة. ولا يقال نَعَلْتُ. وحِمار الوحشِ ناعلٌ لصَلابةِ حافرِه. والنَّعْلُ للسَّيفِ: ما يكون أسفَلَ قِرَابِهِ([3])من حديدٍ، أو فِضّة. [قال]:
ترى سَيفَه لا يَنصُفُ السّاقَ نعلُهُ *** أجَلْ [لا] وإنْ كانت طِوالاً مَحامِلُه([4])
وفرسٌ مُنْعَلٌ: بياضُه في أسفل رُسْغِه على الأشْعَر لا يَعدُوه. والنَّعْل: عَقَبٌ يُلْبَسُ ظَهْرَ السِّيَةِ من القوس. والنَّعل من الأرض: موضعٌ، يقال هي الحَرَّة، ويقال إنَّه لا يُنبِتُ شيئاً. قال الخليل: والنَّعل: الذّليل من الرِّجال الذي يُوطَأ كما يُوطَأ النَّعل.
(نعم)  النون والعين والميم فروعُه كثيرة، وعندنا أنَّها على كثرتها راجعةٌ إلى أصلٍ واحدٍ يدلُّ على ترفُّهٍ وطِيب عيش وصلاح. منه النِّعمة: ما يُنعِم الله تعالى على عبدِه به من مالٍ وعيش. يقال: للهِ تعالى عليه نِعمة. والنِّعمة: المِنَّة، وكذا النَّعْماء. والنَّعْمة: التنعُّمُ وطيبُ العيش. قال الله تعالى:﴿وَنَعْمَةٍ كَانُوا فِيهَا فَاكِهينَ﴾ [الدخان 27]. والنُّعَامَى: الرِّيح اللَّيِّنة. والنَّعَم: الإبل، لما فيه من الخَيْر والنِّعمة. قال الفرّاء: النَّعم ذَكَرٌ لا يؤنَّثُ فيقولون: هذا نَعَمٌ وارِدٌ؛ وتُجمَع أنعاماً. والأنعام: البهائم، وهو ذلك القياس. والنَّعامة معروفة. لنَعْمةِ رِيشِها. وعلى معنى التَّشبيه النَّعامة، وهي كالظُّلَّة تُجعَل على رؤوس الجبل، يستظلُّ بها. قال:
لا شَيءَ في رَيدِها إلاَّ نَعامَتُها *** منها هزيمٌ ومنها قائِمٌ باقِ([5])ويقولون: نَعَمْ ونُعْمَى عَينٍ، ونُعْمَةَ عين([6])، أي قُرّةَ عين. ونَعِم الشَّيءُ من  النَّعْمَة*. وقد نَعَّم فلانٌ أولادَه: تَرَّفهم. ويقولون: ابنُ النَّعامة: صَدْرُ القَدَم. قال:
فَيكونُ مَركبَُكَ القَعودَ ورَحْلََُه *** وابن النَّعامةِ يوم ذلكِ مَركِبي([7])وسمِّي به لأنَّه مكانٌ ليِّن ناعم. وتنعَّمَ الرّجلُ: مشَى حافياً. ويعبَّر عن الجماعة بالنَّعامة فيقال: شَالَتْ نعامتُهم، إذا تفرقوا([8]). وهذا على معنى التَّشبيه، أي كما تطير النَّعامةُ فقد تفرَّقوا هؤلاء. ويقولون: أتيتُ أرضَ بني فُلانٍ فتَنعَّمَتْنِي إذا وافَقَتْهُ. ونِعْمَ: ضدُّ بئْسَ. ويقولون: إنْ فعلت ذاكَ فَبِها ونِعْمَتْ، أي نِعْمَت الخَصْلة هي.
ومن الباب قولهم: نَعَمْ، جواب الواجب، ضدُّ لا، وهي أيضاً من النّعمة.
وعلى معنى التَّشبيه النَّعائم: كوكب. والنَّعائم، خَشَبات يُنصَبْنَ على الرَّكِيّ تُعلَّق إليهنَّ القَامةُ، إذا لم تكنْ للرَّكِيِّ زَرَانيق. ويقال: إنَّ شقائق النُّعمان حماه ابنُ المنذِر فنُسِبَ إليه. ويقال: بل النعمان ها هنا: الدَّم. والأوَّلُ أشبه. قال ابن دريد([9]): "تنعَّمْتُ زيداً: طلبتُه"، كأنّه أراد: أعْمَلَ إليه نَعَامَتَه، وهي باطن قدمِهِ. ويقولون: نَعِمَ اللهُ بك عيناً، [ونَعِمَكَ عيناً([10])]، بمعنى.
(نعي)  النون والعين والحرف المعتلّ: أصلٌ صحيح يدلُّ على إشاعةِ شيء. منه النَّعِيُّ: خبَرُ الموت([11])، وكذا الآتي بخَبرِ المَوْت يقال له نَعِيٌّ أيضاً.
ويقال: نَعَاءِ فلاناً، أي انْعَه. قال:
نَعَاءِ جُذاماً غير موتٍ ولا قَتْلِ *** ولكنْ فراقاً للدَّعائمِ والأصلِ([12])ومن الباب: هو ينْعَى على فلانٍ، إذا وبَّخَه، كأنَّه يُشِيعُ عليه ذنوبَه. وهو يستَنْعي الظِّباء: يدعوها، يتقدَّمُها فتَتْبعهُ. واستنعَيتُ القوم، إذا تقدّمتَهم ليتْبَعوك، وهذا على إشاعة الصَّوت بالدُّعاء. ويقال: شاعَ ذِكرُ فلانٍ واستَنْعَى بمعنىً. قال الأصمعيّ: استَنْعَى بفلانٍ الشَّرّ، أي تتابَعَ به الشّرّ. واستَنْعَى به [حُبُّ] الخَمْر([13]): تمادَى به. ومعنى هذا أنَّ الخمر كأنَّها دَعتْه وصوَّتَتْ به فتبِعَها.
(نعب)  النون والعين والباء: أصلانِ صحيحان: أحدُهما يدلُّ على صوتٍ، والآخرُ على حركةٍ من الحركات.
فالأوَّل نَعَبَ الغراب: صَوَّتَ، نَعْباً ونَعيباً ونَعَبَاناً.
والآخر فَرسٌ مِنْعَبٌ: جواد. وناقة نَعّابة: سريعة. ويقال: النَّعْب: أن تحرِّكَ رأسَها في مَشيها إلى قُدّامِها. وهي ناقَةٌ نَعُوب.
(نعت)  النون والعين والتاء: كلمةٌ واحدة، وهي النَّعْت، وهو وَصْفُك الشيءَ بما فيه من حُسْن. كذا قاله الخليل، إلاَّ أن يتكلَّفَ متكلِّف فيقول: ذا نَعْتُ سُوءٍ. قال: وكلُّ شيءٍ جيِّدٍ بالغٍ نعتٌ. وناعِتُونَ: مكانٌ([14]).
(نعج)  النون والعين والجيم: أصلٌ صحيح يدلُّ على لونٍ من الألوان. منه النَّعَج: البياضُ الخالص. وجَملٌ ناعج؛ حسنُ اللَّون كريم. ومنه النَّعْجة من الضَّأن، ويكون من بَقَر الوحش ومِن شاءِ الجَبَل. يقال لإناثِ هذه الأجناس نِعَاج. ونعاجُ الرّمْلِ: البَقَر. ونَعِجَ الرَّجُل: أكل لحمَ نعجةٍ فأُتْخِمَ عنه. قال:
كأنَّ القَوْمَ عُشّوا لحمَ ضانٍ *** فهُمْ نَعِجُون قد مالت طُلاهمْ([15])وأنعَجُوا: سمِنَت نِعاجُهم. أمَّا نَوَاعج الإبل، فيقال هي السِّراع. وعندنا أنَّها الكرائم، لما ذكرناه من القياس. وامرأةٌ ناعجة: حسنة اللَّون. والنَّاعجة من الأرض: السَّهلة المستوِية، وهي مَكْرُمَة للنَّبات، تُنبِت الرِّمث وأطَايبَ العُشْب.
(نعر)  النون والعين والراء: أصلانِ مُتقارِبان: أحدهما صوتٌ من الأصوات، والآخر حركةٌ من الحركات.
فالأوَّل نَعَرَ الرّجُل، وهو صَوتٌ من الخيشوم. وجُرْحٌ نَعَّارٌ ونَعور، إذا صَوَّتَ دمُه عِند خُروجِه منه. والنَّاعور: ضربٌ من الدِّلاء يُستقَى به، سمِّي لصوته.
والثاني نَعَرَ في الفِتنة: سعَى وجاءَ وذهبَ. وهو نَعَّارٌ في الفِتَن: سَعَّاء. ونَعَرَ في البلاد: ذهب. وهو نَعِير الهَمِّ: بَعيدُه. وإنَّ في رأسه نُعْرَةً([16])، أي نَخوةً وتكبُّراً، ورُكوبَ رأسٍ، يمضي به على جَهله. والنُّعَرة: ذبابٌ يقعُ* في أنوف  البَعير والخيل ويمكن أنَّها سمِّيت لنَعيرِها، أي صوتِها. ونَعِرَ الحمارُ، وهو نَعِرٌ. وأمّا قولُه:
* والشَّدَنيّات يُساقِطْن النُّعَرْ([17]) *
فإنَّه شبَّه أجِنَّتَها في أرحامها بذلك الذُّباب. وأنْعَرَ الأراكُ: أثْمر، وكأنَّ ثمرَه شُبِّه بالنُّعَر. ويمكن أنَّ الأصلَ في جميعها الأوّل. والنَّعَّار في الفِتَن يسعَى فيها ويُصوِّت بالنَّاس.
(نعس)  النون والعين والسين أُصَيلٌ يدلُّ على وَسَن. ونَعَس يَنْعَُس([18]) نُعاساً. وناقةٌ نَعُوسٌ، تُوصَف بالسَّماحة بالدّرّ، لأنَّها إذا دَرَّت نَعَست. قال:
نَعوسٌ إذا درّت جَروزٌ إذا شَتَتْ *** بُويزلُ عامٍ أو سديسٌ كبازِلِ([19])(نعش)  النون والعين والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على رَفعٍ وارتفاع. قال الخليل: النَّعْش: سَرير الميّت، كذا تعرفه العرب. وميِّتٌ منعوشٌ: محمولٌ على النَّعش. وانتَعَش الطّائر: نهض عن عَثرته. يقال: نَعَشَه اللهُ وأنعَشَه. قال ابن السِّكِّيت: لا يقال أنْعَشَه. وبناتُ نعشٍ: كواكب. وهذا تشبيه. قال: أبو بكر([20]): النَّعش شبه مِحَفَّةٍ يُحمَل عليه المَلِك إذا مَرِض، ليس بنَعْشِ الميّت. وأنشد:
ألَمْ ترَ خيرَ النّاسِ أصبَحَ نعشُه *** على فِتيةٍ قد جاوَزَ الحيَّ سائرا([21]) ثمَّ يقول:
* ونحن لديه نسألُ اللهَ خُلْدَه([22]) *
فهذا يدلُّ على أنَّه ليس بميِّت.
(نعض)  النون والعين والضاد. يقولون: النُّعْض: نبت([23]).
(نعط)  النون والعين والطاء. يقولون: ناعِط: حيٌّ من هَمْدان.
(نعظ)  النون والعين والظاء. يقولون: نَعَظَ الرّجلُ يَنْعَظُ نَعْظاً ونُعوظاً([24]): تحرَّك ما عِندَه.
--------------ـــ
([1])  في الأصل: "اعفته"، صوابه في المجمل.
([2])  الذي في اللسان والقاموس: "انتعف".
([3])  في الأصل: "أسفل أو قرابه"، تحريف.
([4])  روي لابن ميادة في اللسان (نصف)، ولذي الرمة في ديوانه 475 واللسان (نعل). بمدح المهاجر بن عبد الله الكلابي والي اليمامة. وقد سبق في (نصف).
([5])  وكذا ورد في اللسان (نعم) بدون نسبة. والبيت لتأبط شراً في المفضليات (1: 28).
([6])  فيه لغات أخرى كثيرة ذكرت في اللسان والقاموس.
([7])  لعنترة في ديوانه واللسان (نعم).
([8])  في الأصل: "إذا مروا"، صوابه من المجمل ومما سيأتي بعد.
([9])  الجمهرة (3: 454) في

(باب من النوادر).
([10])  التكملة من المجمل.
([11])  ويقال فيه النعي أيضاً بسكون العين.
([12])  للكميت في إصلاح المنطق 201 واللسان (نعا). وفي إصلاح المنطق: "غير هلك".
([13]) في الأصل: "الخير"، وتصحيحه والتكملة قبله من المجمل.
([14]) منه قول عوف بن الخرع:
بحمران أو بقفا ناعتين *** أو المستوى إذ علون الستارا
 ([15]) في الأصل: "عجوا نعج" تحريف. والبيت لذي الرمة كما في اللسان (نعج). وانظر الحيوان (4: 301/ 5: 479) والمخصص (5: 80) وفقه اللغة 139.
([16]) ويقال: "نعرة" أيضاً بالتحريك.
([17])  للعجاج في ديوانه 17 واللسان (نعر) وإصلاح المنطق 431 والمخصص (1: 20، 55، 102).
([18]) من باب قتل، كما في المصباح، والبصائر لصاحب القاموس، ومن باب منع كما في القاموس، وضبط في اللسان بضم عين المضارع.
([19]) في الأصل: "جزور"، تحريف. صوابه في المجمل واللسان والبيت للراعي كما في اللسان (نعس).
([20]) في الجمهرة (2: 62)
([21]) للنابغة الذبياني. ديوانه 39 واللسان والجمهرة (نعش).
([22])  عجزه في المراجع المتقدمة: * يرد لنا ملكاً وللأرض عامرا *
([23])  زاد في المجمل: "ينبت بالحجاز"، ونحوه في اللسان.
([24])  ومثله أنعظ إنعاظاً. وقد اقتصر على هذا الأخير في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(نûn, ayn ve bunların üçüncüsü olanlar bâbı)

(**نعف**)  **النون** ve **العين** ve **الفاء**; bir kelimedir, bir şeyde bir yükselmeye delâlet eder. Ondan **النَّعْف**: bir engelde yüksek bir yer. Ve **النَّعْفة**: **الرَّحْل**’in saçak/tepe püskülü; yüksek (sâmî) olduğu için adlandırıldı. Ve **انتَعَفَ** adam bir şeyi, onu başkasına bıraktığı zaman; sanki nefsiyle ondan yükselmiş gibi.

Ve birinci kelimeden: **ناعَفْتُ**([1]) adamı: ona karşı geldim/ona muârız oldum. Ve **تَنَعَّفَ**([2]) adam: **نَعْفاً** yükseldi.

(**نعق**)  **النون** ve **العين** ve **القاف**; bir kelimedir, bir sese delâlet eder. Ve çoban koyunlara **نعَق** eder; **يَنْعَق** ve **يَنْعِق**; onu azarlamak için ona bağırdığı zaman; **نعيقاً**.

(**نعل**)  **النون** ve **العين** ve **اللام**; bir aslî köktür, bir şeyde yerleşmeye ve aşağıda olmaya delâlet eder. Ondan bilinen **النَّعْل**; çünkü ayağın altındadır. Ve **ناعِل** bir adam: **نعل** sahibi; ve **مُنْتَعِلٌ** de. Ve ben biniti **أنْعَلْتُ**. Ve “**نَعَلْتُ**” denmez. Ve yaban eşeği **ناعِلٌ**dur; tırnağının sertliğinden dolayı. Ve kılıç için **النَّعْل**: kınının (**قِرَابِهِ**([3])) alt tarafında demirden yahut gümüşten olan şey. [Dedi ki]:
ترى سَيفَه لا يَنصُفُ السّاقَ نعلُهُ *** أجَلْ [لا] وإنْ كانت طِوالاً مَحامِلُه([4])
Ve **مُنْعَلٌ** bir at: beyazlığı, kıllı olanın üzerinde bileğinin altındadır; onu aşmaz. Ve **النَّعْل**: yaydan **السِّيَة**’nin sırtına giydirilen bir topuk/kaplama. Ve yerden **النَّعل**: bir mevki; “o **الحَرَّة**’dir” denir; ve “hiçbir şey bitirmez” denir. Halîl dedi: ve **النَّعل**: erkeklerden zelîl olan, **النَّعل** çiğnenir gibi çiğnenen.

(**نعم**)  **النون** ve **العين** ve **الميم**; dalları çoktur; ve bizce, çokluğuna rağmen, tek bir asla döner: bir refaha, hayatın hoşluğuna ve salah’a delâlet eder. Ondan **النِّعمة**: Allah Teâlâ’nın kuluna mal ve geçimden ihsan ettiği şey. Denir: Allah Teâlâ’nın onun üzerinde bir **نِعمة**si vardır. Ve **النِّعمة**: **المِنَّة**; ve aynı şekilde **النَّعْماء**. Ve **النَّعْمة**: nimet içinde olma ve hayatın hoşluğu. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَنَعْمَةٍ كَانُوا فِيهَا فَاكِهينَ﴾ [الدخان 27]. Ve **النُّعَامَى**: yumuşak rüzgâr. Ve **النَّعَم**: develer; onda hayır ve **النِّعمة** bulunduğu için. Ferrâ dedi: **النَّعم** müzekkerdir, müennes yapılmaz; derler ki: “bu, gelen bir **نَعَمٌ**dur”; ve **أنعاماً** olarak cem edilir. Ve **الأنعام**: dört ayaklı hayvanlar; ve o, o kıyastır. Ve **النَّعامة** bilinir; tüyünün **نَعْمة**si (yumuşaklığı) için. Ve teşbih mânâsı üzere **النَّعامة**: dağ başlarına yapılan, onunla gölgelenilen bir gölgelik gibidir. Dedi ki:
لا شَيءَ في رَيدِها إلاَّ نَعامَتُها *** منها هزيمٌ ومنها قائِمٌ باقِ([5])
Ve derler: **نَعَمْ** ve **نُعْمَى عَينٍ** ve **نُعْمَةَ عين**([6]); yani göz aydınlığı. Ve bir şey **نَعِم** olur, **النَّعْمَة**’den. Ve falan, çocuklarını **نَعَّم** etti: onları refaha erdirdi. Ve derler: **ابنُ النَّعامة**: ayağın üst kısmı. Dedi ki:
فَيكونُ مَركبَُكَ القَعودَ ورَحْلََُه *** وابن النَّعامةِ يوم ذلكِ مَركِبي([7])
Ve onunla adlandırıldı; çünkü yumuşak, nâim bir yerdir. Ve adam **تنعَّمَ** etti: yalınayak yürüdü. Ve cemaat hakkında **النَّعامة** ile ifade edilir; denir: “**شَالَتْ نعامتُهم**”, ayrıldıkları zaman([8]). Bu, teşbih mânâsı üzeredir; yani devekuşu uçar gibi, işte bunlar da ayrıldılar. Ve derler: “Falan oğullarının yurduna geldim de o beni **تَنعَّمَتْنِي**”; yani ona muvafık geldi. Ve **نِعْمَ**: **بئْسَ**’in zıddı. Ve derler: “Eğer şunu yaparsan, onunla ve **نِعْمَتْ**”; yani o haslet, **نِعْمَت** haslettir.

Ve bâbdan onların sözü: **نَعَمْ**, vâcibin cevabı; **لا**’nın zıddı; ve o da **النّعمة**dendir.

Ve teşbih mânâsı üzere **النَّعائم**: bir yıldız. Ve **النَّعائم**: **الرَّكِيّ** üzerine dikilen tahtalardır; **القَامة** onlara asılır; eğer **الرَّكِيّ** için **زَرَانيق** yoksa. Ve denir: **شقائق النُّعمان**’ı İbnü’l-Münzir himaye etti de ona nisbet edildi. Ve denir: bilakis burada **النعمان**: kandır. Birincisi daha benzer. İbn Düreyd([9]) dedi: “**تنعَّمْتُ زيداً**: onu aradım”; sanki muradı: ona **نَعَامَتَه**’sini (ayağının iç tarafını) işletmekti. Ve derler: “Allah seni göz aydınlığıyla **نَعِمَ** kılsın” ve [“seni göz aydınlığıyla **نَعِمَكَ**([10])”]; mânâca.

(**نعي**)  **النون** ve **العين** ve illetli harf: sahih bir asıldır; bir şeyin yayılmasına delâlet eder. Ondan **النَّعِيُّ**: ölüm haberi([11]); ve aynı şekilde ölüm haberini getiren kimseye de **نَعِيٌّ** denir.

Ve denir: “Falanı **نَعَاءِ** et”; yani onu **انْعَه**. Dedi ki:
نَعَاءِ جُذاماً غير موتٍ ولا قَتْلِ *** ولكنْ فراقاً للدَّعائمِ والأصلِ([12])
Ve bâbdan: o, falana karşı **ينْعَى** eder; onu azarladığı zaman; sanki onun günahlarını onun aleyhine yayıyor gibidir. Ve o, ceylanları **يستَنْعي** eder: onları çağırır; önlerine geçer de onlar onu takip eder. Ve ben kavmi **استنعَيتُ**; onları takip etsinler diye önlerine geçtiğin zaman; ve bu, çağırma ile sesin yayılması üzeredir. Ve denir: falanın zikri yayıldı ve **استَنْعَى**; mânâca. Asmaî dedi: falanla şer **استَنْعَى** etti; yani onunla şer peş peşe geldi. Ve onunla [şarabın **حُبُّ**’u] **استَنْعَى** etti([13]): onunla sürüp gitti. Bunun mânâsı: şarap sanki onu çağırdı ve onunla seslendi de o onu takip etti.

(**نعب**)  **النون** ve **العين** ve **الباء**: iki sahih asıl: birisi bir sese delâlet eder, diğeri hareketlerden bir harekete.

Birincisi: karga **نَعَبَ** etti: ses çıkardı; **نَعْباً** ve **نَعيباً** ve **نَعَبَاناً**.

İkincisi: **مِنْعَبٌ** bir at: çok koşan. Ve **نَعّابة** bir dişi deve: hızlı. Ve denir: **النَّعْب**: yürüyüşünde başını önüne doğru hareket ettirmendir. Ve o, **نَعُوب** bir dişi devedir.

(**نعت**)  **النون** ve **العين** ve **التاء**: tek bir kelime; o da **النَّعْت**tir; ve o, bir şeyi, onda bulunan güzellikle vasfetmendir. Halîl böyle dedi; ancak bir mütekellif külfete girip “kötülüğün **نَعْتُ**’u” derse başka. Dedi: her iyi, olgun şey bir **نعت**tir. Ve **ناعِتُونَ**: bir yer([14]).

(**نعج**)  **النون** ve **العين** ve **الجيم**: sahih bir asıl; renklerden bir renge delâlet eder. Ondan **النَّعَج**: hâlis beyazlık. Ve **ناعج** bir deve; güzel renkli, değerli. Ondan **النَّعْجة**: koyundan; ve yaban sığırından ve dağ koyunundan da olur. Bu cinslerin dişilerine **نِعَاج** denir. Ve **نعاجُ الرّمْلِ**: sığırlar. Ve adam **نَعِجَ**: bir **نعجة** eti yedi de ondan tıka basa doydu. Dedi ki:
كأنَّ القَوْمَ عُشّوا لحمَ ضانٍ *** فهُمْ نَعِجُون قد مالت طُلاهمْ([15])
Ve **أنعَجُوا**: onların **نِعَاج**’ı semirdi. Develerin **نَوَاعج**’ine gelince, denir ki onlar hızlı olanlardır. Ve bizce onlar seçkin olanlardır; kıyastan zikrettiğimiz şey sebebiyle. Ve **ناعجة** bir kadın: güzel renkli. Ve yerden **النَّاعجة**: düz, kolay olan; bitki için bir keremdir; **الرِّمث** ve otun en hoşlarını bitirir.

(**نعر**)  **النون** ve **العين** ve **الراء**: birbirine yakın iki asıl: birisi seslerden bir ses, diğeri hareketlerden bir hareket.

Birincisi: adam **نَعَرَ** etti; ve o, burun boşluğundan bir sestir. Ve **نَعَّارٌ** ve **نَعور** bir yara: ondan kan çıktığı sırada kanı ses çıkardığı zaman. Ve **النَّاعور**: onunla su çekilen kovaların bir türü; sesi sebebiyle adlandırıldı.

İkincisi: fitnede **نَعَرَ**: koştu ve geldi ve gitti. Ve o, fitnelerde **نَعَّارٌ**dır: çok koşan. Ve memleketlerde **نَعَرَ**: gitti. Ve o, gamın **نَعِير**’idir: onun uzağıdır. Ve onun başında bir **نُعْرَةً**([16]) vardır; yani kibir ve büyüklük taslama ve inat; onu cehaleti üzere götürür. Ve **النُّعَرة**: deve ve atların burunlarına düşen bir sinektir; ve muhtemeldir ki **نَعير**’inden, yani sesinden dolayı adlandırıldı. Ve eşek **نَعِرَ** eder; ve o, **نَعِرٌ**dir. Ama onun sözü:
* والشَّدَنيّات يُساقِطْن النُّعَرْ([17]) *
şüphesiz o, rahimlerindeki ceninlerini o sineğe benzetti. Ve **الأراكُ** **أنْعَرَ** etti: meyve verdi; ve sanki meyvesi **النُّعَر**’e benzetildi. Ve bütününde aslın birinci olması mümkündür. Ve fitnelerde **النَّعَّار**: onların içinde koşar ve insanlarla ses çıkarır.

(**نعس**)  **النون** ve **العين** ve **السين**; bir aslî köktür, uyuklamaya delâlet eder. Ve **نَعَس** eder; **يَنْعَُس**([18]) **نُعاساً**. Ve **نَعُوسٌ** bir dişi deve; süt vermede cömertlikle vasfedilir; çünkü süt verdiğinde **نَعَست**. Dedi ki:
نَعوسٌ إذا درّت جَروزٌ إذا شَتَتْ *** بُويزلُ عامٍ أو سديسٌ كبازِلِ([19])

(**نعش**)  **النون** ve **العين** ve **الشين**: sahih bir asıl; kaldırmaya ve yükselmeye delâlet eder. Halîl dedi: **النَّعْش**: ölünün sediri; Arap onu böyle bilir. Ve **منعوشٌ** bir ölü: **النَّعش** üzerinde taşınan. Ve kuş **انتَعَش** etti: sürçmesinden doğruldu. Denir: Allah onu **نَعَشَه** ve **أنعَشَه**. İbnü’s-Sikkît dedi: “**أنْعَشَه**” denmez. Ve **بناتُ نعشٍ**: yıldızlar. Bu bir teşbihtir. Dedi ki: Ebû Bekir([20]): **النَّعش**, hasta olduğunda kralın üzerinde taşındığı bir **مِحَفَّة** gibidir; ölünün **نَعْش**’i değildir. Ve şu beyti okudu:
ألَمْ ترَ خيرَ النّاسِ أصبَحَ نعشُه *** على فِتيةٍ قد جاوَزَ الحيَّ سائرا([21])
sonra der ki:
* ونحن لديه نسألُ اللهَ خُلْدَه([22]) *
Bu, onun ölü olmadığını gösterir.

(**نعض**)  **النون** ve **العين** ve **الضاد**. Derler: **النُّعْض**: bir bitki([23]).

(**نعط**)  **النون** ve **العين** ve **الطاء**. Derler: **ناعِط**: Hemdân’dan bir kabile.

(**نعظ**)  **النون** ve **العين** ve **الظاء**. Derler: adam **نَعَظَ** eder; **يَنْعَظُ**; **نَعْظاً** ve **نُعوظاً**([24]): yanındaki şey hareket etti.

--------------ـــ
([1]) Asılda: “اعفته”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([2]) **اللسان** ve **القاموس**’ta olan: “انتعف”.
([3]) Asılda: “أسفل أو قرابه”; tahrif.
([4]) **اللسان** (نصف)’ta İbn Miyâde’ye, divanında ve **اللسان** (نعل)’da Zü’r-Rumme’ye rivayet edildi. Yemâme vâlisi Muhâcir b. Abdillâh el-Kilâbî’yi övmede. Daha önce (نصف)’ta geçti.
([5]) **اللسان** (نعم)’da da nisbesiz böyle geldi. Beyit, **المفضليات** (1: 28)’de Teabbata Şerran’ındır.
([6]) **اللسان** ve **القاموس**’ta zikredilen başka birçok lugat vardır.
([7]) Antara’nındır; divanında ve **اللسان** (نعم)’da.
([8]) Asılda: “إذا مروا”; doğrusu **المجمل**’den ve sonra gelecek olandandır.
([9]) **الجمهرة** (3: 454) içinde

(**باب من النوادر**).

([10]) Tekmile, **المجمل**’dendir.

([11]) Onda **النعي** de denir; ayrıca **العين**’in sükûnuyla.

([12]) **الكميت**’indir; **إصلاح المنطق** 201’de ve **اللسان** (**نعا**)’da. **إصلاح المنطق**’ta: “**غير هلك**”.

([13]) Asılda: “**الخير**”; onun tashihi ve ondan önceki tekmile **المجمل**’dendir.

([14]) Ondan, **عوف بن الخرع**’ın sözü:
بحمران أو بقفا ناعتين *** أو المستوى إذ علون الستارا

([15]) Asılda: “**عجوا نعج**” tahriftir. Beyit **ذي الرمة**’nindir; **اللسان** (**نعج**)’da olduğu gibi. **الحيوان** (4: 301/ 5: 479) ve **المخصص** (5: 80) ve **فقه اللغة** 139’a bak.

([16]) “**نعرة**” de denir; ayrıca harekeleme ile.

([17]) **العجاج**’ındır; divanında 17’de ve **اللسان** (**نعر**)’da ve **إصلاح المنطق** 431’de ve **المخصص** (1: 20، 55، 102)’de.

([18]) **قتل** babındandır; **المصباح**’ta olduğu gibi ve **البصائر** (sahibu **القاموس**’un)da; ve **منع** babındandır, **القاموس**’ta olduğu gibi; ve **اللسان**’da muzari’nin **العين**’inin zammıyla ضبط edilmiştir.

([19]) Asılda: “**جزور**” tahriftir. Doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır; beyit **الراعي**’nindir, **اللسان** (**نعس**)’da olduğu gibi.

([20]) **الجمهرة** (2: 62)’de.

([21]) **النابغة الذبياني**’nindir. Divanı 39 ve **اللسان** ve **الجمهرة** (**نعش**).

([22]) Onun acûzu, ileri geçen müracaatlarda: * يرد لنا ملكاً وللأرض عامرا *

([23]) **المجمل**’de ziyade etti: “**ينبت بالحجاز**”; benzeri **اللسان**’dadır.

([24]) Ve onun benzeri: **أنعظ** **إنعاظاً**. **المجمل**’de yalnızca bu sonuncusuna iktisar etmiştir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ن ع ر
نعر الرجل نعيراً ونعرة شديدة‏.‏
قال‏:‏ كلا وربّ الكعبة المستورة وما تلا محمد من سوره والنعرات من أبي محذوره والأخدريّات تغنّيها النعر ونعر اعلحمار فهو نعر‏.‏
وقيل للدّولاب‏:‏ النّاعور‏:‏ لنعيره وما أكثر النّواعير على شطّ الفرات‏!‏‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ما كانت فتنةٌ إلاّ نعر فيها فلان إذا نهض فيها وتكلّم وإنّه لنعّار في الفتن‏.‏
ويقال‏:‏ قد أطرت بهذا صوتاً نعّاراً أي أشعته‏.‏
ونعر العرق بالدّم إذا فار وصوّت عند خروجه وجرح نعور ونعّار‏.‏
قال‏:‏ صرت نظرةً لو صادفت جوز دارع غدا والعواصي من دم الجوف تنعر وسفر تعور‏:‏ بعيد‏.‏
قال عش بن نذير‏:‏ تسائل أم قيس بني معان أيأتي الشأم عشّ أم نذير وهل مستنكر لي أم عمرو إذا ما اعتادني السفر النعور وإن في رأسه لنعرةً‏:‏ للمتكبّر ولأطيّرنّ نعرتك‏.‏
قال‏:‏ صعصع لا تغررك مني الخزره إذا غضبت واعترتني النّعره الخزرة‏:‏ الزلخة وهي وجع في الصلب وقد استعار العجذاج النعر في قوله‏:‏ والشّدنيّات يساقطن النّعر للأجنة‏.‏
ويقال أنعر الأراك‏:‏ أثمر شبّه ثمره بالنعر كما قيل‏.‏
أدْبَى الرِّمْثُ:‏ من الدَّبَا‏.
ونَعَر فلانٌ في قفا الإفلاسِ إذا استغنى.

##### Türkçe

ن ع ر
Adam **نَعَر** etti; **نَعِيراً** ve şiddetli bir **نَعْرَة** (ile).

Dedi ki: Hayır; örtülü Kâbe’nin Rabbine yemin olsun, ve Muhammed’in sûrelerinden okuduğu şeye (yemin olsun), ve Ebû Mahzûre’nin **النَّعَرَات**’ına (yemin olsun), ve **الأَخْدَرِيَّات**’ı **النَّعَر**’ın terennüm ettiğine (yemin olsun); ve eşek anırdı; o da **نَعَر**’dır.

Ve dolaba (su çarkına) **النَّاعُور** denildi: onun **نَعِير**’i sebebiyle. Fırat’ın kıyısında **النَّوَاعِير** ne kadar da çoktur!

Mecazdan: Hiçbir fitne olmadı ki falan onda **نَعَر** etmemiş olsun; yani onda ayağa kalktı ve konuştu. Ve o, fitnelerde mutlaka **نَعَّار**’dır.

Ve denilir: Bununla bir **صَوْتاً نَعَّاراً** yaydın; yani onu yaydın.

Ve damar kan ile **نَعَر** etti; yani kaynadı ve çıkışı sırasında ses çıkardı. Ve yara **نَعُور** ve **نَعَّار** (dır).

Dedi ki: Bir bakış oldum; eğer zırhlı bir ceviz ağacına rastlasaydım, yarın iç boşluğunun kanından sopalar **تَنْعُر** eder ve bir yolculuk **تَعُور** ederdi. **سَفَرٌ تَعُورٌ**: uzak (olan).

Aş b. Nezîr dedi ki: Ümmü Kays, Benî Ma‘ân’ı sorar: Aş b. Nezîr Şam’a gelecek mi? Ve bana karşı yadırganacak bir şey mi var, yoksa Amr (mu), eğer bana **السَّفَرُ النَّعُورُ** âdet edinirse? Ve onun başında mutlaka bir **نَعْرَة** vardır: kibirli için. Ve mutlaka senin **نَعْرَتَك**’i uçuracağım.

Dedi ki: Sa‘sâ‘, benden sana **الخَزَرَة** aldatmasın; öfkelendiğimde ve bana **النَّعْرَة** arız olduğunda. **الخَزَرَة**: **الزَّلْخَة**’dır; ve o, belde bir ağrıdır. Ve el-‘Acżâc, **النَّعْر**’ı şu sözünde ödünç almıştır: Ve **الشَّدْنِيَّات** ceninler için **النَّعْر**’ı düşürürler.

Ve denilir: **أَنْعَرَ الأَرَاكُ**: meyve verdi; meyvesini **النَّعْر**’a benzetti; denildiği gibi.

**أَدْبَى الرِّمْثُ**: **الدَّبَا**’dan (dır).

Falan, iflasın ense kökünde **نَعَر** etti; yani zengin oldu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

النُّعْرَةُ والنُّعَرَةُ: الخَيْشُوم، ومنها يَنْعِرُ النَّاعِرُ. والنَّعْرَةُ: صوتٌ في الخَيْشُوم؛ قال الراجز:
إِني وربِّ الكَعْبَةِ المَسْتُورَه،
والنَّعَراتِ من أَبي مَحْذُورَه
يعني أَذانه. ونَعَرَ الرجلُ يَنْعَرُ ويَنْعِرُ نَعِيراً ونُعاراً: صاحَ وصَوَّتَ بخيشومه، وهو من الصَّوْتِ. قال الأَزهري: أَما قول الليث في النَّعِيرِ إِنه صوت في الخيشوم وقوله النُّعَرَةُ الخيشومُ، فما سمعته لأَحد من الأَئمة، قال: وما أَرى الليث حفظه.
والنَّعِيرُ: الصِّياحُ. والنَّعِيرُ: الصُّراخُ في حَرْب أَو شَرّ. وامرأَة نَعَّارَةٌ: صَخَّابَةٌ فاحشة، والفعل كالفعل والمصدر كالمصدر. ويقال: غَيْرَى نَعْرَى للمرأَة؛ قال الأَزهري: نَعْرَى لا يجوز أَن يكون تأْنيث نَعْرانَ، وهو الصَّخَّابُ، لأَن فَعْلانَ وفَعْلى يجيئان في باب فَعِلَ يَفْعَلُ ولا يجيئان في باب فَعَلَ يَفْعِلُ.
قال شمر: النَّاعِرُ على وجهين: النَّاعِرُ المُصَوِّتُ والنَّاعِرُ العِرْقُ الذي يسيل دماً. ونَعَرَ عِرْقُه يَنْعِرُ نُعوراً ونَعِيراً، فهو نَعَّارٌ ونَعُورٌ: صَوَّتَ لخروج الدم؛ قال العجاج:
وبَجَّ كلَّ عانِدٍ نَعُورِ،
قَضْبَ الطَّبِببِ نائِطَ المَصْفُورِ
وهذا الرجز نسبه الجوهري لرؤبة؛ قال ابن بري: وهو لأَبيه العجاج، ومعنى بَجَّ شَقَّ، يعني أَن الثور طعن الكلبَ فشق جلده. والعَانِدُ: العرق الذي لا يَرْقَأُ دَمُه. وقوله قَضْبَ الطبيب أَي قَطْعَ الطبيب النائطَ وهو العرق. والمصفور: الذي به الصُّفَارُ، وهو الماء الأَصفر. والنَّاعُورُ: عِرْقٌ لا يرقأُ دمه. ونَعَرَ الجُرْحُ بالدم يَنْعَرُ إِذا فار. وجُرْحٌ نَعَّارٌ: لا يرفأُُ. وجُرْحٌ نَعُورٌ: يُصَوِّت من شدّة خروج دمه منه. ونَعَرَ العرقُ يَنْعَرُ، بالفتح فيهما، نَعْراً أَي فار منه الدم؛ قال الشاعر:
صَرَتْ نَظْرَةً لو صادَفَتْ جَوْزَ دَارِعٍ
غَدَا، والعَواصِي من دَمِ الجَوْفِ تَنْعَرُ
وقال جندل بن المثنى:
رأَيتُ نيرانَ الحُروبِ تُسْعَرُ
منهم إِذا ما لُبِسَ السَّنَوَّرُ،
ضَرْبٌ دِرَاكٌ وطِعانٌ يَنْعَرُ
ويروى يَنْعِرُ، أَي واسع الجراحات يفور منه الدم. وضربٌ دِراكٌ أَي متتابع لا فُتُور فيه. والسَّنَوَّرُ: الدروع، ويقال: إِنه اسم لجميع السلاح؛ وفي حديث ابن عباس، رضي الله عنهما: أَعوذ بالله من شَرِّ عِرْقٍ نَعَّارٍ، من ذلك. ونَعرَ الجُرْحُ يَنْعَرُ: ارتفع دمه. ونَعَر العِرْقُ بالدم، وهو عِرْقٌ نَعَّارٌ بالدم: ارتفع دمه. قال الأَزهري: قرأَت في كتاب أَبي عمر الزاهد منسوباً إِلى ابن الأَعرابي أَنه قال: جرح تَعَّارٌ، بالعين والتاء، وتَغَّارٌ، بالغين والتاء، ونَعَّارٌ، بالعين والنون، بمعنى واحد، وهو الذي لا يَرْقَأُ، فجعلها كلها لغات وصححها.
والنُّعَرَةُ: ذبابٌ أَزْرَقُ يدخل في أُنوف الحمير والخيل، والجمع نُعَرٌ. قال سيبويه: نُعَرٌ من الجمع الذي لا يفارق واحده إِلاَّ بالهاء، قال ابن سيده: وأُراه سمع العرب تقول هو النُّعَرُ، فحمله ذلك على أَن تأَوَّل نُعَراً في الجمع الذي ذكرنا، وإِلاَّ فقد كان توجيهه على التكسير أَوْسَعَ. ونَعِرَ الفرسُ والحمارُ يَنْعَرُ نَعَراً، فهو نَعِرٌ: دخلت النُّعَرَةُ في أَنفه؛ قال امرؤُ القيس:
فَظَلَّ يُرَنِّحُ في غَيْطَلٍ،
كما يَسْتَدِيرُ الحِمارُ النَّعِرْ
أَي فظل الكلب لما طعنه الثور بقرنه يستدير لأَلم الطعنة كما يستدير الحمار الذي دخلت النُّعَرَةُ في أَنفه. والغَيْطَلُ: الشجر، الواحدة غَيْطَلَةٌ. قال الجوهري: النُّعَرَةُ، مثال الهُمَزَةِ، ذباب ضخم أَزرق العين أَخضر له إِبرة في طرف ذنبه يلسع بها ذوات الحافر خاصة، وربما دخل في أَنف الحمار فيركب رأْسه ولا يَرُدُّه شيء، تقول منه: نَعِرَ الحمار، بالكسر، يَنْعَرُ نَعَراً، فهو حمار نَعِرٌ، وأَتانٌ نَعِرَةٌ، ورجل نَعِرٌ: لا يستقر في مكان، وهو منه. وقال الأَحمر: النُّعَرَةُ ذبابة تسقط على الدواب فتؤذيها؛ قال ابن مقبل:
تَرَى النُّعَراتِ الخُضْرَ حَوْلَ لَبَانِهِ،
أُحادَ ومَثْنَى، أَصْعَقَتْها صَواهِلُه
أَي قتلها صيهله. ونَعَرَ في البلاد أَي ذَهَب. وقولهم: إِن في رأْسه نُعَرَةً أَي كِبْراً. وقال الأُمَوِيُّ: إِن في رأْسه نَعَرَةً، بالفتح، أَي أَمْراً يَهُمُّ به. ويقال: لأُطِيرَنَّ نُعَرَتَكَ أَي كبرك وجهلك من رأْسك، والأَصل فيه أَنَّ الحمار إِذا نَعِرَ رَكِب رأْسَه، فيقال لكل من رَكِبَ رأْسَه: فيه نُعَرَةٌ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: لا أُقْلِعُ عنه حتى أُطِيرَ نُعَرَتَهُ، وروي: حتى أَنْزِعَ النُّعَرَةَ التي في أَنفه؛ قال ابن الأَثير: هو الذباب الأَزرق ووصفه وقال: ويَتَولََّعُ بالبعير ويدخل في أَنفه فيركب رأْسَه، سميت بذلك لنَعِيرِها وهو صوتها، قال: ثم استعيرت للنَّخْوَةِ والأَنَفَةِ والكِبْرِ أَي حتى أُزيل نَخْوَتَهُ وأُخْرِجَ جهله من رأْسه، أَخرجه الهروي من حديث عمر، رضي الله عنه، وجعله الزمخشري حديثاً مرفوعاً؛ ومنه حديث أَبي الدرداء، رضي الله عنه: إِذا رأَيت نُعَرَةَ الناس ولا تستطيع أَن تُغَيِّرَها فدَعْها حتى يكون الله يغيرها أَي كِبْرَهُمْ وجهلهم، والنُّعَرَةُ والنُّعَرُ: ما أَجَنَّتْ حُمُرُ الوحش في أَرحامها قبل أَن يتم خلقه، شبه بالذباب، وقيل: إِذا استحالت المضغة في الرحم فهي نُعَرَةٌ، وقيل: النُّعَرُ أَولاد الحوامل إِذا صَوَّتَتْ، وما حملت الناقةُ نُعَرَةً قط أَي ما حملت ولداً؛ وجاءَ بها العَجَّاجُ في غير الجَحْدِ فقال:
والشَّدنِيَّات يُسَاقِطْنَ النُّعَرْ
(* قوله« والشدنيات» الذي تقدم: كالشدنيات، ولعلهما روايتان.) يريد الأَجنة؛ شبهها بذلك الذباب. وما حملت المرأَة نُعَرَةً قط أَي ملقوحاً؛ هذا قول أَبي عبيد، والملقوح إِنما هو لغير الإِنسان. ويقال للمرأَة ولكل أُنثى: ما حملت نُعَرَةً قط، بالفتح، أَي ما حملت ملقوحاً أَي ولداً. والنُّعَرُ ريح تأْخذ في الأَنف فَتَهُزُّهُ.
والنَّعُورُ من الرياح: ما فاجَأَكَ بِبَرْدٍ وأَنت في حَرٍّ، أَو بحَرٍّ وأَنت في بَرْدٍ؛ عن أَبي علي في التذكرة. ونَعَرَتِ الريحُ إِذا هَبَّتْ مع صوت، ورياح نَواعِرُ وقد نَعَرَتْ نُعاراً. والنَّعْرَةُ من النَّوْءِ إِذا اشتدَّ به هُبُوبُ الريح؛ ومنه قوله:
عَمِل الأَنامِل ساقِط أَرْواقُه
مُتَزَحِّر، نَعَرَتْ به الجَوْزاءُ
والنَّاعُورَةُ: الدُّولابُ. والنَّاعُورُ: جَنَاحُ الرَّحَى. والنَّاعُورُ: دَلْوٌ يستقى بها. والنَّاعُورُ: واحد النَّواعِير التي يستقى بها يديرها الماءُ ولها صوتٌ. والنُّعَرَةُ: الخُيَلاءُ. وفي رأْسه نُعرَةٌ ونَعَرَةٌ أَي أَمْرٌ يَهُمُّ به. ونِيَّةٌ نَعُورٌ: بعيدة؛ قال: ومنتُ إِذا لم يَصِرْنِي الهَوَى
ولا حُبُّها، كان هَمِّي نَعُورَا
وفلان نَعِيرُ الهَمّ أَي بَعِيدُه. وهِمَّةٌ نَعُورٌ: بعيدةٌ. والنَّعُورُ من الحاجات: البعيدة. ويقال: سَفَرٌ نَعُورٌ إِذا كان بعيداً؛ ومنه قول طرفة:
ومِثْلِي، فاعْلَمِي يا أُمَّ عَمرٍو،
إِذا ما اعْتادَهُ سَفَرٌ نَعُورُ
ورجل نَعَّارٌ في الفتن: خَرَّاجٌ فيها سَعَّاءٌ، لا يراد به الصوتُ وإِنما تُعْنَى به الحركةُ. والنَّعَّارُ أَيضاً: العاصي؛ عن ابن الأَعرابي. ونَعَرَ القومُ: هاجوا واجتمعوا في الحرب. وقال الأَصمعي في حديث ذكره: ما كانت فتنةٌ إِلاَّ نَعَرَ فيها فلانٌ أَي نَهَضَ فيها. وفي حديث الحَسَنِ: كلما نَعَرَ بهم ناعِرٌ اتَّبَعُوه أَي ناهِضٌ يدعوهم إِلى الفتنة ويصيح بهم إِليها. ونَعَر الرجل: خالف وأَبى؛ وأَنشد ابن الأَعرابي للمُخَبَّلِ السَّعْدِي:
إِذا ما هُمُ أَصْلَحُوا أَمرَهُمْ،
نَعَرْتَ كما يَنْعَرُ الأَخْدَعُ
يعني أَنه يفسد على قومه أَمرهم، ونَعْرَةُ النَّجْمِ: هُبُوبُ الريح واشتداد الحر عند طلوعه فإِذا غرب سكن. ومن أَين نَعَرْتَ إِلينا أَي أَتيتنا وأَقبلت إِلينا؛ عن ابن الأَعرابي. وقال مرة: نَعَرَ إِليهم طَرَأَ عليهم.
والتَّنْعِيرُ: إِدارة السهم على الظفر ليعرف قَوامه من عِوَجه، وهكذا يَفْعَلُ من أَراد اختبار النَّبْلِ، والذي حكاه صاحب العين في هذا إِنما هو التَّنْفِيزُ.
والنُّعَرُ: أَوَّل ما يُثْمِرُ الأَراكُ، وقد أَنْعَرَ أَي أَثْمر، وذلك إِذا صار ثمره بمقدار النُّعَرَةِ.
وبنو النَّعِير: بطن من العرب.

##### Türkçe

**النُّعْرَةُ** ve **النُّعَرَةُ**: **الخَيْشُوم**; ondan da **يَنْعِرُ النَّاعِرُ**.

Ve **النَّعْرَةُ**: **الخَيْشُوم**’da bir ses; râciz dedi ki:
İnni ve rabbi’l-ka‘beti’l-mestûre,
Ve’n-**نَّعَراتِ** min ebî mahzûre
Yani onun kulağı. Ve **نَعَرَ** adam **يَنْعَرُ** ve **يَنْعِرُ** **نَعِيراً** ve **نُعاراً**:
Bağırdı ve **خيشوم**’u ile ses çıkardı; o, sesten (bir türdür). Ezherî dedi ki: Lays’ın
**النَّعِيرِ** hakkında “o, **الخيشوم**’da bir sestir” sözüne ve “**النُّعَرَةُ** **الخيشوم**’dur” sözüne gelince, bunu
imamların hiçbirinden işitmedim; dedi ki: Lays’ın onu ezberlediğini de görmüyorum.

Ve **النَّعِيرُ**: bağırma. Ve **النَّعِيرُ**: savaşta yahut kötülükte çığlık atma.
Ve bir kadın **نَعَّارَةٌ**: aşırı gürültücü, edepsiz; fiil fiil gibidir, mastar mastar gibidir.
Ve denir: kadın için **غَيْرَى نَعْرَى**; Ezherî dedi ki: **نَعْرَى**’nın
**نَعْرانَ**’ın müennesi olması caiz değildir; o ise **الصَّخَّابُ**’dır; çünkü **فَعْلانَ** ve **فَعْلى**,
**فَعِلَ يَفْعَلُ** babında gelir, **فَعَلَ يَفْعِلُ** babında gelmez.

Şemmer dedi ki: **النَّاعِرُ** iki vech üzeredir: ses çıkaran **النَّاعِرُ** ve
kan akıtan damar olan **النَّاعِرُ**. Ve onun damarı **نَعَرَ**; **يَنْعِرُ** **نُعوراً** ve **نَعِيراً**; o hâlde o
**نَعَّارٌ** ve **نَعُورٌ**dur: kanın çıkışı için ses çıkardı; ‘Accâc dedi ki:
Ve becc(e) her inatçı **نَعُورِ**,
Kadbe’t-tabîbb(i) nâita’l-masfûr(i)
Bu recezi Cevherî Ru’be’ye nisbet etti; İbn Berrî dedi ki: O, babası ‘Accâc’ındır. Ve
**بَجَّ**’in manası: yardı; yani öküz köpeği boynuzuyla dürttü de derisini yardı. Ve **العَانِدُ**: kanı
durmayan damardır. Ve onun “**قَضْبَ الطبيب**” sözü: tabibin kesmesi; **النائط** ise
damardır. Ve **المصفور**: kendisinde **الصُّفَارُ** olan; o da sarı sudur. Ve **النَّاعُورُ**:
kanı durmayan bir damardır. Ve yara kanla **نَعَرَ**; **يَنْعَرُ**: fışkırdığı zaman.
Ve **جُرْحٌ نَعَّارٌ**: kapanmaz. Ve **جُرْحٌ نَعُورٌ**: ondan kanının şiddetli çıkışından ses çıkarır.
Ve damar **نَعَرَ**; **يَنْعَرُ**, ikisinde de fetha ile; **نَعْراً**: yani ondan kan fışkırdı; şair dedi ki:
Sarat nazraten lev sâfeket cevze dâri‘in
Gadâ, ve’l-‘avâsî mine demi’l-cevfi **تَنْعَرُ**
Ve Cündel b. el-Musennâ dedi ki:
Raeytu nîrâne’l-hurûbi tus‘aru
Minhum izâ mâ lubise’s-senavveru,
Darbun dirâkun ve ti‘ânun **يَنْعَرُ**
Ve **يَنْعِرُ** diye de rivayet edilir; yani geniş yaralı (kimse)dir; ondan kan fışkırır. Ve **ضربٌ دِرَاكٌ**:
ardışık, içinde gevşeklik olmayan. Ve **السَّنَوَّرُ**: zırhlar; ve denir ki: bütün silahın adıdır.
Ve İbn Abbâs’ın hadîsinde, Allah ikisinden de razı olsun: “**أَعوذ بالله من شَرِّ عِرْقٍ نَعَّارٍ**”,
bundandır. Ve yara **نَعرَ**; **يَنْعَرُ**: kanı yükseldi. Ve damar kanla **نَعَرَ**,
ve o, kanla **عِرْقٌ نَعَّارٌ**dır: kanı yükseldi. Ezherî dedi ki: Ebû
Ömer ez-Zâhid’in kitabında, İbnü’l-A‘râbî’ye nisbetle okudum ki o dedi: **جرح تَعَّارٌ**,
**بالعين والتاء**; ve **تَغَّارٌ**، **بالغين والتاء**; ve **نَعَّارٌ**، **بالعين والنون**; tek bir manada:
o, durmayan (yaradır); hepsini lehçeler kıldı ve onları sahih saydı.

Ve **النُّعَرَةُ**: eşeklerin ve atların burunlarına giren mavi bir sinek; çoğulu
**نُعَرٌ**. Sîbeveyh dedi ki: **نُعَرٌ**, tekilinden ancak **الهاء** ile ayrılmayan cem‘dendir. İbn Sîde dedi ki:
Arapların “o, **النُّعَرُ**’dur” dediğini işitmiş olmalı; bu da onu, zikrettiğimiz cem‘e
**نُعَراً**’ı te’vil etmeye sevk etti; yoksa onu kırık çoğula yöneltmesi daha genişti. Ve at ve eşek
**نَعِرَ**; **يَنْعَرُ** **نَعَراً**; o hâlde o **نَعِرٌ**dir: **النُّعَرَةُ** onun burnuna girdi; İmru’ul-Kays dedi ki:
Fezalle yurannihu fî gaytal(in),
Kemâ yestedîru’l-himâru’n-**نَّعِرْ**
Yani köpek, öküz onu boynuzuyla dürttüğünde, yaranın acısından, burnuna **النُّعَرَةُ** girmiş eşeğin
dönüp durması gibi dönüp durdu. Ve **الغَيْطَلُ**: ağaç; tekili **غَيْطَلَةٌ**. Cevherî dedi ki: **النُّعَرَةُ**,
**الهُمَزَةِ** vezninde, gözü mavi, yeşil, iri bir sinektir; kuyruğunun ucunda bir iğnesi vardır, onunla
özellikle toynaklıları sokar; bazen eşeğin burnuna girer de başına biner, hiçbir şey onu geri çevirmez.
Ondan denir: eşek **نَعِرَ**; kesra ile; **يَنْعَرُ** **نَعَراً**; o hâlde o **حمار نَعِرٌ** ve **أَتانٌ نَعِرَةٌ**’dir.
Ve **رجل نَعِرٌ**: bir yerde durmaz; bu ondandır. Ve Ahmer dedi ki: **النُّعَرَةُ** binek hayvanlarının üzerine
düşen, onlara eziyet eden bir sinektir; İbn Mukbil dedi ki:
Terâ’n-**نُّعَراتِ**’l-hudra havle lebânihî,
Uhâden ve mesnâ, as‘akat-hâ savâhiluh
Yani onun kişnemesi onu öldürdü. Ve **نَعَرَ** memleketlerde: yani gitti. Ve onların sözü: “Onun başında
**نُعَرَةٌ** vardır” yani kibir. Ümevî dedi ki: “Onun başında **نَعَرَةً** vardır”, fetha ile; yani onunla
meşgul olduğu bir iş. Ve denir: “Elbette senin **نُعَرَتَكَ**’nı uçuracağım” yani kibrini ve cehaletini
başından (uçuracağım); bunun aslı, eşek **نَعِرَ** olunca başına binmesidir; başına binen herkes için:
“onda **نُعَرَةٌ** vardır” denir. Ve Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ondan vazgeçmem, ta ki
**أُطِيرَ نُعَرَتَهُ**”; ve şöyle rivayet edildi: “ta ki burnundaki **النُّعَرَةَ**’yı sökeyim.” İbnü’l-Esîr dedi ki:
O, mavi sinektir; onu vasfetti ve dedi ki: deveye musallat olur, burnuna girer de başına biner; ona,
**نَعِيرِها**’dan, yani sesinden dolayı bu ad verildi. Dedi ki: sonra **النَّخْوَةِ** ve **الأَنَفَةِ** ve **الكِبْرِ** için
istiâre edildi; yani “ta ki onun **نَخْوَتَهُ**’sini gidereyim ve cehaletini başından çıkarayım.” Bunu
Herevî, Ömer’in hadîsinden çıkardı, Allah ondan razı olsun; Zemahşerî ise onu merfû bir hadîs kıldı.
Ve ondan, Ebû’d-Derdâ’nın hadîsi, Allah ondan razı olsun: “İnsanların **نُعَرَةَ**’sini görür de onu
değiştirmeye güç yetiremezsen, Allah onu değiştirinceye kadar onu bırak” yani onların kibri ve cehaleti.
Ve **النُّعَرَةُ** ve **النُّعَرُ**: yaban eşeklerinin rahimlerinde, yaratılışı tamamlanmadan önce gizlediği şey;
sineğe benzetildi. Ve denildi: rahimdeki **المضغة** değişime uğrayınca o **نُعَرَةٌ**’dir. Ve denildi:
**النُّعَرُ**, hamilelerin yavruları, ses çıkardıkları zaman. Ve “dişi deve asla **نُعَرَةً** taşımadı”:
yani asla yavru taşımadı. ‘Accâc onu nefy (inkâr) dışında getirdi de dedi ki:
Ve’ş-şedniyyâtu yusâkitna’n-**نُّعَرْ**
(“**والشدنيات**” sözü: daha önce geçen “**كالشدنيات**”tir; ikisi iki rivayet olmalıdır.)
Ceninleri kasteder; onları o sineğe benzetti. Ve “kadın asla **نُعَرَةً** taşımadı”: yani **ملقوحاً**;
bu, Ebû Ubeyd’in sözüdür; **الملقوح** ise ancak insan dışı içindir. Ve kadına ve her dişiye denir:
“asla **نُعَرَةً** taşımadı”, fetha ile; yani **ملقوحاً** taşımadı, yani çocuk. Ve **النُّعَرُ**: burunda tutan,
onu titreten bir rüzgârdır.

Ve rüzgârlardan **النَّعُورُ**: sıcaktayken seni bir soğukla ansızın yakalayan, yahut soğuktayken seni bir
sıcakla (yakalayan); Ebû Ali’den, **التذكرة**’de. Ve rüzgâr **نَعَرَتْ**: sesle birlikte estiği zaman; ve
**رياح نَواعِرُ**; ve **نُعاراً** olarak **نَعَرَتْ**. Ve **النَّعْرَةُ**: **النَّوْءِ**’den; rüzgârın esmesi onunla
şiddetlendiği zaman; ondan şu sözü:
Amile’l-enâmilu sâkit(a) ervâkuh
Mutezahhir, **نَعَرَتْ** bihi’l-cevzâ’u
Ve **النَّاعُورَةُ**: dolap. Ve **النَّاعُورُ**: değirmenin kanadı.
Ve **النَّاعُورُ**: onunla su çekilen kova. Ve **النَّاعُورُ**: suyun döndürdüğü, onunla su çekilen
**النَّواعِير**’den bir tanesi; onun bir sesi vardır. Ve **النُّعَرَةُ**: kibirlenme. Ve “onun başında
**نُعرَةٌ** ve **نَعَرَةٌ** vardır”: yani onunla meşgul olduğu bir iş. Ve **نِيَّةٌ نَعُورٌ**: uzak; dedi ki:
Ve mentu izâ lem yasirnî’l-hevâ
Velâ hubbuhâ, kâne hemmî **نَعُورَا**
Ve falan **نَعِيرُ الهَمّ**: yani onun uzağı. Ve **هِمَّةٌ نَعُورٌ**: uzak.
Ve ihtiyaçlardan **النَّعُورُ**: uzak olan. Ve denir: **سَفَرٌ نَعُورٌ**: uzak olduğu zaman; ondan
Tarafe’nin sözü:
Ve mislî, fa‘lemî yâ umme ‘amr(in),
İzâ mâ i‘tâdehu **سَفَرٌ نَعُورُ**
Ve fitnelerde **رجل نَعَّارٌ**: içinde çok çıkıp giren, çok koşan; bununla ses kastedilmez,
ancak hareket kastedilir. Ve **النَّعَّارُ** ayrıca: âsi; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve kavim **نَعَرَ**: coştular ve savaşta toplandılar. Asma‘î, zikrettiği bir hadîste dedi ki:
“Hiçbir fitne olmadı ki falan onda **نَعَرَ** etmesin” yani onda ayağa kalktı. Ve Hasan’ın hadîsinde:
“Onlara her ne zaman bir **ناعِرٌ** **نَعَرَ** etse ona uydular” yani fitneye çağıran ve onlara ona doğru
bağıran bir ayağa kalkıcı. Ve adam **نَعَرَ**: muhalefet etti ve reddetti; İbnü’l-A‘râbî,
Muhabbel es-Sa‘dî için şu beyti okudu:
İzâ mâ humu aslahû emrahum,
**نَعَرْتَ** kemâ **يَنْعَرُ**’l-ehda‘u
Yani o, kavminin işini onlara bozar. Ve **نَعْرَةُ النَّجْمِ**: onun doğuşunda rüzgârın esmesi ve sıcağın
şiddetlenmesi; batınca sakinleşir. Ve “Bize nereden **نَعَرْتَ**?”: yani bize geldin ve bize yöneldin;
İbnü’l-A‘râbî’den. Bir defa da dedi ki: “**نَعَرَ** onlara”: ansızın onlara geldi.

Ve **التَّنْعِيرُ**: okun doğruluğunu eğriliğinden bilmek için onu tırnak üzerinde döndürmektir; okları
sınamak isteyen böyle yapar. **صاحب العين**’in bunda naklettiği ise ancak **التَّنْفِيزُ**’dir.

Ve **النُّعَرُ**: **الأَراكُ**’ın ilk meyve vermesi; ve **أَنْعَرَ**: yani meyve verdi; bu, meyvesi
**النُّعَرَةِ** miktarına ulaştığı zamandır.

Ve **بنو النَّعِير**: Araplardan bir batındır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ن ع ر * * النَّعْرَةُ * بوزن الشعرة صوت في الخيشوم وقد * نَعَرَ * الرجل ينِرُ بالكسر * نَعِيرا * و * نَعَرَاتُ * المُؤذِن بفتحتين أذانه و * النَّاعُورُ * واحد * النَّوَاعِيرُ * التي يُستقى بها يُديرها الماء ولها صوت

##### Türkçe

* ن ع ر * * **النَّعْرَةُ** * **الشعرة** vezninde: genizde bir sestir. Ve adam **نَعَرَ** eder; kesre ile **ينِرُ**; **نَعِيرا** (olarak). Ve müezzinin **نَعَرَاتُ**’ı, iki fetha ile, onun ezanlarıdır. Ve **النَّاعُورُ**, su ile su çekilen **النَّوَاعِيرُ**’den bir tanesidir; su onu döndürür ve onun bir sesi vardır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

النعرة، بالضم، وكهمزة: الخيشوم، ومنها ينعر الناعر، قاله الليث، وأنكره الأزهري، ونقله الصاغاني. نعر الرجل ينعر، كمنع وضرب، وهذه أكثر استعمالا في نعر العرق، قاله الفراء كما نقله عن الصاغاني. نعيرا ونعارا، كأمير وغراب: صاح وصوت بخيشومه، وهو من الصوت. قال الأزهري: أما قول الليث في النعير إنه صوت في الخيشوم، وقوله: النعرة: الخيشوم، فما سمعته لأحد من الأئمة، وما أرى الليث حفظه. ومما يستدرك عليه: نعر العرق ينعر، بالفتح فيهما، نعرا: فار منه الدم، قال الشاعر:
  صرت نظرة لو صادفت جوز دارع                      غدا والعواصي من دم الجوف تنعر أو: صوت لخروج الدم، فهو ينعر نعورا ونعيرا. نعر فلان في البلاد: ذهب. والنعير: الصراخ والصياح في حرب أو شر. وامرأة نعارة كشداد: صخابة فاحشة، والفعل كالفعل، والمصدر كالمصدر. والناعور: عرق لا يرقأ دمه، وقد نعر العرق بالدم. الناعور: جناح الرحى. الناعورة، بهاء: الدولاب، لنعيره، وجمعه النواعير، وهي التي يستقى بها، يديرها الماء ولها صوت، وهي بشط الفرات والعاصي. الناعورة: دلو يستقى بها. ومن المجاز عليه: النعرة، كهمزة: الخيلاء والكبر، ومنه قولهم: إن في رأسه نعرة. ويقال: لأطيرن نعرتك أي كبرك وجهلك من رأسك. والأصل فيه أن الحمار إذا نعر ركب رأسه، فيقال لكل من ركب رأسه: فيه نعرة. وفي حديث عمر:  لا أقلع عنه حتى أطير نعرته.  . وروي:  حتى أنزع النعرة التي في أنفه  أخرجه الهروي في الغريبين هكذا من حديث عمر رضي الله عنه، وجعله الزمخشري حديثا مرفوعا. النعرة: الأمر يهم به، كالنعرة، بالتحريك فيهما، أي في المعنيين، عن الأموي، وبه فسر قولهم: إن في رأسه نعرة، أي أمرا يهم به. من المجاز: النعرة: ما أجنت حمر الوحش في أرحامها قبل تمام خلقه، شبه بالذباب؛ وقيل: إذا استحالت المضغة في الرحم فهي نعرة، كالنعر، كصرد، وهي أولاد الحوامل إذا صورت، هكذا في النسخ، وفي بعض الأصول: صوتت، على الصواب: وما حملت الناقة نعرة قط، أي ما حملت ولدا، وجاء بها العجاج في غير الجحد فقال:
  والشدنيات يساقطن النعر

  يريد الأجنة، شبهها بذلك الذباب. وما حملت المرأة نعرة قط، أي ملقوحا، وهذا قول أبي عبيد، والملقوح إنما هو لغير الإنسان. ويقال للمرأة ولكل أنثى: ما حملت نعرة قط بالفتح، أي ملقوحا، أي ولدا. النعرة والنعر: ريح تأخذ في الأنف فتهزه. النعرة والنعر: أول ما يثمر الأراك، وقد أنعر الأراك، أي أثمر، وذلك إذا صار ثمره بمقدار النعرة، وهو مجاز، كما يقال أدبى الرمث، إذا صار ثمره بمثل الدبى، وهو صغار النحل. النعرة: ذباب ضخم أزرق العين أخضر، له إبرة في طرف ذنبه يلسع بها الدواب ذوات الحافر خاصة، وربما دخل في أنف الحمار فيركب رأسه ولا يرده شيء، وتقول منه لا تغر الحمار كفرح، ينعر نعرا: دخل في أنفه، فهو حمار نعر وهي نعرة. خالف هنا اصطلاحه فإن مقتضاه أن يقول: وهي بهاء، قال امرؤ القيس:
  فظل يرنح في غـيطـل                      كما يستدير الحمار النعر أي فظل الكلب لما طعنه الثور بقرنه يستدير لألم الطعنة كما يستدير الحمار الذي دخلت النعرة في أنفه. والغيطل: الشجر. وجمع النعرة نعر، قال سيبويه: نعر من الجمع الذي لا يفارق واحده إلا بالهاء، قال ابن سيده: وأراه سمع العرب تقول: هو النعر، فحمله على ذلك على أن تأول نعرا في الجمع الذي ذكرنا، وإلا فقد كان توجيهه على التكسير أوسع. وقال ابن الأثير: النعرة هو الذباب الأزرق ويتولع بالبعير، ويدخل في أنفه فيركب رأسه، سميت بذلك لنعيرها، وهو صوتها، قال: ثم استعيرت للنخوة والأنفة والكبر. ونية نعور: بعيدة، قال:
  وكنت إذا لم يصرني الهوى                      ولا حبها كان همي نعورا وفلان نعير الهم، أي بعيده، وهو مجاز، وكذا قولهم: سفر نعور، إذا كان بعيدا، ومنه قول طرفة:
  ومثلي فاعلمي يا أم عمرو                      إذا ما اعتاده سفر نعـور والنعار، كشداد: العاصي، عن ابن الأعرابي. النعار: الرجل الخراج السعاء في الفتن، كثير الخروج والسعي، لا يراد به الصوت، وإنما تعنى به الحركة، وهو مجاز. النعار: الصياح والصخاب. والنعرة، بالفتح: صوت في الخيشوم، قال أبو دهبل:
  إني ورب الكعبة المستوره
  وما تلا محمد من سوره
  والنعرات من أبي محذوره يعني أذانه. والنعور من الرياح، كصبور: ما فاجأك ببرد وأنت في حر أو عكسه، عن أبي علي في التذكرة. ونعر الرجل كمنع: خالف وأبى، وأنشد ابن الاعرابي للمخبل السعدي:
  إذا ما هم أصلحوا أمرهم                      نعرت كما ينعر الأخدع يعني أنه يفسد على قومه أمرهم. نعر القوم: هاجوا واجتمعوا في الحرب، وهو مجاز. نعر إليه: أتاه وأقبل إليه. من المجاز: نعر في الأمر: نهض وسعى، وقال الأصمعي في حديث ذكره: ما كانت فتنة إلا نعر فيها فلان. أي نهض فيها. وفي حديث الحسن:  كلما نعر بعم ناعر اتبعوه  ، أي ناهض يدعوهم إلى الفتنة ويصيح بهم إليها. ونعرة النجم، بالفتح: هبوب الريح واشتداد الحر عند طلوعه، فإذا غرب سكن؛ وقد نعرت الريح، إذا هبت، ورياح نواعر، وقد نعرت نعارا، وقال الشاعر:
  عمل الأنامل ساقط أرواقه                      متزحر نعرت به الجوزاء

  وقال أبو زيد: هذه نعرة نجم كذا وكذا، ونغرة وبغرة، وهي الدفعة من الريح والمطر. والتنعير: إدارة السهم على الظفر ليعرف قوامه من عوجه. وهكذا يفعل من أراد اختبار النبل. والذي حكاه صاحب العين في هذا إنما هو التنقير. وبنو النعير، كأمير: بطن من العرب، قاله ابن دريد. نعير، كزبير، ابن بدر العنبري، وعطية بن نعير، محدثان. قلت: روى نعير بن بدر عن عمرو بن العلاء العنبري، وعنه علي بن عبد الجبار الأنصاري. من المجاز: النعر، ككتف: الذي لا يثبت ولا يستقر في مكان، شبهه بالحمار النعر. يقال: من أين نعرت إلينا? أي من أين أتيتنا وأقبلت إلينا، عن ابن الأعرابي، وقال مرة: نعر إليهم: طرأ عليهم. يقال: امرأة غيرى نعرى أي صخابة. قال الأزهري: نعرى لا يجوز أن يكون تأنيث نعران، وهو الصخاب، لأن فعلان وفعلى يجيئان في باب فرح يفرح، ولا يجيء في باب منع يمنع. ومما يستدرك عليه: العرق النعور، كالنعار والناعور، قال العجاج:
  وبج كـل عـانـد نـعـور                      قضب الطبيب نائط المصفور قال ابن بري: ومعنى بج: شق، يعني أن الثور طعن الكلب فشق جلده. وقال شمر: الناعر على وجهين: الناعر: المصوت، والناعر: العرق الذي يسيل دما. وجرح نعور: يصوت من شدة خروج الدم. وفي حديث ابن عباس:  أعوذ بالله من شر عرق نعار  . قال الأزهري: قرأت في كتاب أبي عمر الزاهد منسوبا إلى ابن الأعرابي أنه قال: جرح تعار، بالعين والتاء، وتغار، بالغين والتاء، ونعار، بالعين والنون، بمعنى واحد، وهو الذي لا يرقأ. فجعلها كلها لغات وصححها. والنعور من الحاجات: البعيدة. واعترتني النعرة كهمزة: أي وجع الصلب. وهو مجاز. ويقال: أطرت بهذا صوتا نعارا، أي أشعته. ونعر فلان في قفا الإفلاس، استغنى، وهو مجاز، كما في الأساس. وعامر بن نعير كزبير: أحد الأبدال بالشام وهو وكوران بالضم قرية كما في التكملة قلت وهو عبد الله بن القاسم ولقبة لورين وكنيته أبو عبيدة من شيوخ مشايخنا. وناعورة: موضع بين حلب وبالس، فيه قصر لمسلمة بن عبد الملك، من حجارة وماؤه من العيون، بينه وبين حلب ثمانية أميال.

##### Türkçe

**النعرة**، (ضم ile), ve **كهمزة**: burun kıkırdağı; ondan **ينعر الناعر** (yani) **الناعر** böğürür; bunu **الليث** söyledi, **الأزهري** onu inkâr etti, ve onu **الصاغاني** nakletti. **نعر** adam **ينعر**، **كمنع وضرب**; ve bu, **نعر العرق**’ta daha çok kullanımdır; bunu **الفراء** söyledi, **الصاغاني**’den naklettiği üzere. **نعيرا ونعارا**، **كأمير وغراب**: bağırdı ve burun kıkırdağıyla ses çıkardı; ve o, sesten (bir türdür). **الأزهري** dedi: **الليث**’in **النعير** hakkında “burun kıkırdağında bir sestir” sözüne ve “**النعرة**: burun kıkırdağıdır” sözüne gelince, onu imamlardan hiç kimse için işitmedim; ve **الليث**’in onu ezberlediğini görmüyorum. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **نعر العرق ينعر**، ikisinde de (yani fiilde ve muzârîde) فتح ile, **نعرا**: ondan kan fışkırdı; şair dedi ki:
  صرت نظرة لو صادفت جوز دارع                      غدا والعواصي من دم الجوف تنعر
veya: kanın çıkışı için bir sestir; o hâlde o **ينعر**، **نعورا ونعيرا**. **نعر** falan kimse ülkelerde: gitti. Ve **النعير**: savaşta veya şerde çığlık ve bağırıştır. Ve **امرأة نعارة كشداد**: aşırı gürültücü; fiil fiil gibidir, mastar mastar gibidir. Ve **الناعور**: kanı durmayan bir damar; ve damar kanla **نعر** etti. **الناعور**: değirmen taşının kanadı. **الناعورة**، هاء ile: dolap; **لنعيره** (yani) onun **نعير**’i sebebiyle; çoğulu **النواعير**’dir; ve o, onunla su çekilen şeydir; su onu döndürür ve onun bir sesi vardır; ve o, Fırat ve Âsî kıyısındadır. **الناعورة**: onunla su çekilen kova. Ve bunun üzerine mecazdandır: **النعرة**، **كهمزة**: kibirlenme ve büyüklük taslama; ondan onların sözü: “Onun başında **نعرة** vardır.” Ve denir: “Mutlaka senin **نعرة**’ni (yani) kibrini ve cehaletini başından uçuracağım.” Aslı şudur: eşek **نعر** edince başına biner; başına binen her kimse için “onda **نعرة** vardır” denir. Ve Ömer’in hadisinde:  لا أقلع عنه حتى أطير نعرته  . Ve rivayet edildi:  حتى أنزع النعرة التي في أنفه  ; bunu **الهروي** **الغريبين**’de böylece Ömer رضي الله عنه hadisi olarak çıkardı; ve **الزمخشري** onu merfû bir hadis yaptı. **النعرة**: onunla kastettiği iş; **كالنعرة**، ikisinde de (yani iki manada da) تحريك ile; **الأموي**’den; ve onunla onların sözü tefsir edildi: “Onun başında **نعرة** vardır”, yani onunla kastettiği bir iş (vardır). Mecazdandır: **النعرة**: yaban eşeklerinin rahimlerinde, yaratılışı tamam olmadan önce ceninleştirdikleri şey; sineğe benzetildi; ve denildi: rahimde **المضغة** değişime uğrayınca o **نعرة**’dir; **كالنعر**، **كصرد**; ve o, tasvir edilince hamilelerin çocuklarıdır; nüshalarda böyle; bazı asıllarda: **صوتت**; doğru olan üzere: “Deve hiçbir zaman **نعرة** حمل etmedi”, yani hiç çocuk حمل etmedi; ve **العجاج** onu nefy (juhd) dışında getirdi de dedi ki:
  والشدنيات يساقطن النعر

  ceninleri kasteder; onları o sineğe benzetti. “Kadın hiçbir zaman **نعرة** حمل etmedi”, yani **ملقوحا**; bu **أبي عبيد**’in sözüdür; **الملقوح** ise ancak insan dışı içindir. Ve kadına ve her dişiye denir: “Hiç **نعرة** حمل etmedi” فتح ile, yani **ملقوحا**، yani çocuk. **النعرة** ve **النعر**: burunda tutan ve onu titreten bir rüzgâr. **النعرة** ve **النعر**: **الأراك**’ın ilk meyve vermesi; ve **أنعر الأراك** (yani) meyve verdi; bu, meyvesi **النعرة** miktarı olunca (olur); ve bu mecazdır; nitekim “**أدبى الرمث**” denir, meyvesi **الدبى** gibi olunca; ve o, arının küçükleridir. **النعرة**: gözü mavi, yeşil, iri bir sinek; kuyruğunun ucunda bir iğnesi vardır, onunla özellikle toynaklı hayvanları sokar; bazen eşeğin burnuna girer de başına biner, hiçbir şey onu geri çevirmez; ve ondan “Eşeği aldatma” denir, **كفرح**; **ينعر نعرا**: burnuna girdi; o hâlde o **حمار نعر**’dir ve o (sinek) **نعرة**’dir. Burada ıstılahına muhalefet etti; zira gereği onun “ve o **بهاء** ile” demesidir. **امرؤ القيس** dedi ki:
  فظل يرنح في غـيطـل                      كما يستدير الحمار النعر
yani: köpek, öküz onu boynuzuyla yaralayınca, yaranın acısından dönüp durdu; tıpkı burnuna **النعرة** giren eşeğin dönüp durması gibi. Ve **الغيطل**: ağaçtır. **النعرة**’nin çoğulu **نعر**’dır. **سيبويه** dedi: **نعر**، tekilinden ancak هاء ile ayrılmayan cem‘dendir. **ابن سيده** dedi: Arapların “o **النعر**’dir” dediğini işitmiş olmasını görüyorum; onu buna hamletti; şu ki, **نعرا**’yı zikrettiğimiz cem‘e te’vil etsin; yoksa onu kırık çoğula yöneltmesi daha genişti. **ابن الأثير** dedi: **النعرة** mavi sinektir; deveye musallat olur; burnuna girer de başına biner; onun **نعير**’i sebebiyle böyle adlandırıldı; ve o, onun sesidir; dedi: sonra o, **النخوة** ve **الأنفة** ve **الكبر** için istiâre edildi. Ve **نية نعور**: uzak (niyet); dedi ki:
  وكنت إذا لم يصرني الهوى                      ولا حبها كان همي نعورا
ve falan kimse **نعير الهم**’dir, yani onun (hemmi) uzaktır; ve bu mecazdır; yine onların sözü: **سفر نعور** (yani) uzak olunca; ondan **طرفة**’nin sözü:
  ومثلي فاعلمي يا أم عمرو                      إذا ما اعتاده سفر نعـور
Ve **النعار**، **كشداد**: **العاصي**; **ابن الأعرابي**’den. **النعار**: fitnelerde çok çıkıp koşan, çok çıkış ve koşu sahibi adam; onunla ses kastedilmez; ancak onunla hareket kastedilir; ve bu mecazdır. **النعار**: bağırış ve gürültü. Ve **النعرة**، فتح ile: burun kıkırdağında bir ses; **أبو دهبل** dedi ki:
  إني ورب الكعبة المستوره
  وما تلا محمد من سوره
  والنعرات من أبي محذوره
yani onun ezanı. Ve rüzgârlardan **النعور**، **كصبور**: sıcaktayken seni soğukla ansızın karşılayan veya bunun tersidir; **أبي علي**’den **التذكرة**’de. Ve **نعر** adam **كمنع**: muhalefet etti ve reddetti; **ابن الاعرابي** **المخبل السعدي** için inşad etti:
  إذا ما هم أصلحوا أمرهم                      نعرت كما ينعر الأخدع
yani o, kavminin işini bozar. **نعر القوم**: coştular ve savaşta toplandılar; ve bu mecazdır. **نعر إليه**: ona geldi ve ona yöneldi. Mecazdandır: **نعر في الأمر**: kalktı ve koştu; ve **الأصمعي** zikrettiği bir hadiste dedi: “Hiçbir fitne olmadı ki falan onda **نعر** etmesin.” yani onda kalktı. Ve **الحسن**’in hadisinde:  كلما نعر بعم ناعر اتبعوه  ، yani fitneye çağırarak ona doğru kalkışan ve onlara ona doğru bağıran. Ve **نعرة النجم**، فتح ile: onun doğuşunda rüzgârın esmesi ve sıcağın şiddetlenmesi; batınca sakinleşir; ve rüzgâr **نعرت** etti, yani esti; ve **رياح نواعر**; ve **نعرت نعارا**; şair dedi ki:
  عمل الأنامل ساقط أرواقه                      متزحر نعرت به الجوزاء

  Ve **أبو زيد** dedi: “Bu, falan falan yıldızın **نعرة**’sidir; ve **نغرة** ve **بغرة**”; ve o, rüzgâr ve yağmurdan bir def‘adır. Ve **التنعير**: okun eğriliğinden doğruluğunu bilmek için onu tırnak üzerinde döndürmektir. Okları sınamak isteyen böyle yapar. **صاحب العين**’in bunda hikâye ettiği ise ancak **التنقير**’dir. Ve **بنو النعير**، **كأمير**: Araplardan bir batın; bunu **ابن دريد** söyledi. **نعير**، **كزبير**، **ابن بدر العنبري**; ve **عطية بن نعير**; ikisi muhaddistir. Dedim: **نعير بن بدر**، **عمرو بن العلاء العنبري**’den rivayet etti; ondan da **علي بن عبد الجبار الأنصاري** (rivayet etti). Mecazdandır: **النعر**، **ككتف**: bir yerde sabit durmayan ve yerleşmeyen; onu **الحمار النعر**’e benzetti. Denir: “Nereden bize **نعرت**?” yani nereden bize geldin ve bize yöneldin; **ابن الأعرابي**’den; bir defa da dedi: **نعر إليهم**: onların üzerine ansızın geldi. Denir: **امرأة غيرى نعرى** yani gürültücü. **الأزهري** dedi: **نعرى**’nın **نعران**’ın müennesi olması caiz değildir; o ise gürültüdür; çünkü **فعلان** ve **فعلى** “**فرح يفرح**” babında gelir, “**منع يمنع**” babında gelmez. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **العرق النعور**، **كالنعار والناعور**; **العجاج** dedi ki:
  وبج كـل عـانـد نـعـور                      قضب الطبيب نائط المصفور
**ابن بري** dedi: **بج**’in manası: yardı; yani öküz köpeği yaraladı da derisini yardı. **شمر** dedi: **الناعر** iki vecih üzeredir: **الناعر**: ses çıkaran; ve **الناعر**: kan akıtan damar. Ve **جرح نعور**: kanın şiddetli çıkışından ses çıkarır. Ve **ابن عباس** hadisinde:  أعوذ بالله من شر عرق نعار  . **الأزهري** dedi: **أبي عمر الزاهد**’in kitabında, **ابن الأعرابي**’ye nispetle okudum ki o dedi: **جرح تعار**، عين ve تاء ile; ve **تغار**، غين ve تاء ile; ve **نعار**، عين ve نون ile; tek bir manadadır; ve o, durmayan (kanaması kesilmeyen)dir. Hepsini lugatlar yaptı ve onları sahih saydı. Ve ihtiyaçlardan **النعور**: uzak olanlar. Ve bana **النعرة كهمزة** arız oldu: yani bel ağrısı. Ve bu mecazdır. Ve denir: “Bununla bir **صوتا نعارا** uçurdum”, yani onu yaydım. Ve falan kimse **نعر** etti **في قفا الإفلاس**: zengin oldu; ve bu mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **عامر بن نعير كزبير**: Şam’da **الأبدال**’dan biridir; ve o, **وكوران** (ضم ile) bir köydür; **التكملة**’de olduğu gibi. Dedim: o, **عبد الله بن القاسم**’dır; lakabı **لورين**’dir; künyesi **أبو عبيدة**’dir; şeyhlerimizin şeyhlerinden. Ve **ناعورة**: Halep ile Bâlis arasında bir yerdir; onda **مسلمة بن عبد الملك**’e ait bir kasır vardır; taşlardandır; suyu pınarlardandır; onunla Halep arasında sekiz mil vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

نَعَرَ
1 نَعَرَ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. نَعِرَ (S, K) and نَعَرَ , (K,) [in the Msb, نَعُرَ , but this I suppose to be an error in transcription,] the first of which is the most common, (K,) or the most common when the verb relates to a vein, accord. to Fr, as cited by Sgh, (TA,) inf. n. نَعِيرٌ (S, A, Msb, K) and نُعَارٌ, (A, K,) or this latter is a simple subst., (Msb,) and نَعْرَةٌ, (A,) [or this also is a simple subst.,] He (a man, K, or a beast of carriage, Msb,) uttered a sound, or noise, (S, A, Msb, K,) with, (A, K,) or in, (S,) his خَيْشُوم [or the innermost part of his nose]: (S, A, K:) but Az, says, I have not heard this explanation from any of the leading authorities. (TA.) ― -b2- Also, (TA,) inf. n. نَعِيرٌ, (K,) He called out, or cried out vehemently, in war, or in some evil case. (K, * TA.) And نَعَرَتْ, inf. n. نَعِيرٌ, She (a woman) clamoured, and acted in a foul or immodest manner. (TA.) ― -b3- نَعَرَ العِرْقُ, (S, K,) or نَعَرَ العِرْقُ بِالدَّمِ, (A,) aor. نَعِرَ , (Fr, Sgh, K,) and نَعَرَ , (S, K,) the former of which is the more common, (Fr, Sgh,) inf. n. نَعْرٌ, (S, TA,) or نَعِيرٌ and نُعَارٌ, (as app. implied in the K, but perhaps not intended to be so,) (tropical:) The vein gushed with blood: (S, K:) or, (aor. نَعَرَ , inf. n. نُعُورٌ and نَعِيرٌ, TA,) made a sound by reason of the blood coming forth: (K:) or gushed with blood, and made a sound at the coming forth of the blood. (A.)

نَعْرَةٌ
نَعْرَةٌ ذ A sound, or noise, in the خَيْشُوم [or innermost part of the nose]; (S, K;) [as also ↓ نُعَارٌ. (See 1.)] ― -b2- نَعَرَاتٌ [the pl.] is also applied to The call of the مُؤَذِّن. (S.)

نُعْرَى
نُعْرَى ذ : see نَاعِرٌ.

نُعَارٌ
نُعَارٌ ذ : see نَعْرَةٌ.

نَعُورٌ
نَعُورٌ ذ : see نَاعِرٌ.

نَعَّارٌ
نَعَّارٌ ذ and نَعَّارَةٌ: see نَاعِرٌ.

نَاعِرٌ
نَاعِرٌ ذ Uttering a sound or noise [with, or in, the خَيْشُوم, or innermost part of the nose]. (Sh.) And ↓ نَعَّارٌ Clamorous: (K, TA:) ↓ ة, applied to a woman, and signifying the same: (A:) or, so applied, it signifies clamorous and foul, or immodest: (K:) and ↓ اِمْرَأَةٌ غَيْرَى نَعْرَى a [very jealous] clamorous woman; (K;) in which phrase, نعرى may not be regarded as fem. of نَعْرَانُ, because [epithets of the measures] فَعْلَانُ and فَعْلَى come from verbs of the class of فَرِحَ; not from those of the class of مَنَعَ [or that of ضَرَبَ]. (Az, K.) ― -b2- [And so] ↓ نَعَّارٌ One who drives away the beasts and cries out after them. (TA, art. زغق.) ― -b3- You say also, أَطْرَتُ بِهٰذَا ↓ صَوْتًا نَعَّارًا [lit., I made a clamorous voice to fly with this; meaning,] (tropical:) I published this. (A.) ― -b4- Also نَاعِرٌ (tropical:) A vein flowing with blood: (Sh:) [or gushing with blood; &c. (See its verb, above.)] And ↓ نَعَّارٌ (tropical:) A vein gushing with blood; and so ↓ نَعُورٌ: (S:) that does not cease to flow with blood; as also ↓ نَعُورٌ (TA) and ↓ نَاعُورٌ: (K, TA:) and ↓ نَعَّارٌ applied to a wound signifies the same; as also تَعَّارٌ, with ت and ع, and ↓ تَغَّارٌ, with ت and غ: (IAar, Az:) and ↓ نَعُورٌ applied to a wound signifies (tropical:) making a sound by reason of the vehemence with which the blood comes forth. (TA.)

نَاعُورٌ
نَاعُورٌ ذ , (S, A, Mgh, Msb,) or ↓ نَاعُورَةٌ, (K,) A [machine of the kind called] دُولَاب [q. v.], (A, K,) or مَنْجَنُون [q. v.], (Mgh, Msb,) with which water is drawn [for irrigation], (S,) and which is turned by water, (S, Mgh, Msb,) and makes a noise, or [creaking] sound by [its revolving]: (S:) so called because of its نَعِير [or sound]: (A, Mgh, Msb:) [app. also any rotary machine for raising water to irrigate land: see Niebuhr's ' Voyage en Arabie, ' tome i., p. 220 et seq.:] it is used on the banks of the Euphrates (A, TA) and the 'ءsee: (TA:) pl. نَوَاعِيرُ. (S, A, Msb.) ― -b2- And the former, The wing (جَنَاح) of a mill or mill-stone. (K.) ― -b3- Also ↓ نَاعُورَةٌ A bucket with which water is raised. (K.) ― -b4- See also نَاعِرٌ.

نَاعُورَةٌ
نَاعُورَةٌ ذ : see نَاعُورٌ.

##### Türkçe

نَعَرَ
1 **نَعَرَ** ذ , (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **نَعِرَ** (S, K) ve **نَعَرَ** , (K,) [Msb’de, **نَعُرَ** , fakat bunun istinsah hatası olduğunu zannediyorum,] bunların birincisi en yaygın olandır, (K,) yahut fiil bir damara taalluk ettiğinde en yaygın olanıdır; Sgh’nin naklettiği üzere Fr’ye göre, (TA,) mastarı **نَعِيرٌ** (S, A, Msb, K) ve **نُعَارٌ**, (A, K,) yahut bu ikincisi basit bir isimdir, (Msb,) ve **نَعْرَةٌ**, (A,) [yahut bu da basit bir isimdir,] O (bir adam, K, yahut bir binek hayvanı, Msb,) bir ses yahut gürültü çıkardı, (S, A, Msb, K,) **خَيْشُوم**’u ile, (A, K,) yahut **خَيْشُوم**’unda: (S,) [yahut burnunun en iç kısmında]: (S, A, K:) fakat Az der ki, bu açıklamayı önde gelen otoritelerden hiçbirinden işitmedim. (TA.) ― -b2- Yine, (TA,) mastarı **نَعِيرٌ**, (K,) O, savaşta yahut kötü bir durumda şiddetle bağırdı. (K, * TA.) Ve **نَعَرَتْ**, mastarı **نَعِيرٌ**, O (bir kadın) yaygara kopardı ve çirkin yahut edepsiz bir tarzda davrandı. (TA.) ― -b3- **نَعَرَ العِرْقُ**, (S, K,) yahut **نَعَرَ العِرْقُ بِالدَّمِ**, (A,) muzâri‘i **نَعِرَ** , (Fr, Sgh, K,) ve **نَعَرَ** , (S, K,) bunların birincisi daha yaygındır, (Fr, Sgh,) mastarı **نَعْرٌ**, (S, TA,) yahut **نَعِيرٌ** ve **نُعَارٌ**, (K’da zımnen anlaşılır gibi, fakat belki böyle kastedilmemiştir,) (mecaz:) Damar kanla fışkırdı: (S, K:) yahut, (muzâri‘i **نَعَرَ** , mastarı **نُعُورٌ** ve **نَعِيرٌ**, TA,) kanın çıkması sebebiyle bir ses çıkardı: (K:) yahut kanla fışkırdı ve kanın çıkışı sırasında bir ses çıkardı. (A.)

نَعْرَةٌ
**نَعْرَةٌ** ذ **خَيْشُوم**’da [yahut burnun en iç kısmında] bir ses yahut gürültü; (S, K;) [↓ **نُعَارٌ** da böyledir. (1’e bak.)] ― -b2- **نَعَرَاتٌ** [çoğulu] ayrıca **مُؤَذِّن**’in çağrısı için de kullanılır. (S.)

نُعْرَى
**نُعْرَى** ذ : **نَاعِرٌ**’e bak.

نُعَارٌ
**نُعَارٌ** ذ : **نَعْرَةٌ**’ye bak.

نَعُورٌ
**نَعُورٌ** ذ : **نَاعِرٌ**’e bak.

نَعَّارٌ
**نَعَّارٌ** ذ ve **نَعَّارَةٌ**: **نَاعِرٌ**’e bak.

نَاعِرٌ
**نَاعِرٌ** ذ **خَيْشُوم** ile, yahut **خَيْشُوم**’da [yahut burnun en iç kısmında] bir ses yahut gürültü çıkaran. (Sh.) Ve ↓ **نَعَّارٌ** Yaygaracı: (K, TA:) ↓ **نَعَّارَةٌ**, bir kadına nispetle, ve aynı manaya gelerek: (A:) yahut, böyle nispetle, yaygaracı ve çirkin, yahut edepsiz manasına gelir: (K:) ve ↓ **اِمْرَأَةٌ غَيْرَى نَعْرَى** [çok kıskanç] yaygaracı bir kadın; (K;) bu ibarede, **نَعْرَى**’yı **نَعْرَانُ**’un müennesi saymak uygun olmayabilir; çünkü فَعْلَانُ ve فَعْلَى [vezinlerinin sıfatları] فَرِحَ sınıfından fiillerden gelir; مَنَعَ sınıfından [yahut ضَرَبَ sınıfından] olanlardan değil. (Az, K.) ― -b2- [Ve böylece] ↓ **نَعَّارٌ** Hayvanları kovan ve onların ardından bağıran kimse. (TA, md. زغق.) ― -b3- Şunu da dersin: **أَطْرَتُ بِهٰذَا** ↓ **صَوْتًا نَعَّارًا** [lafzen, bununla yaygaracı bir sesi uçurdum; manası,] (mecaz:) Bunu yayımladım. (A.) ― -b4- Yine **نَاعِرٌ** (mecaz:) kanla akan bir damar: (Sh:) [yahut kanla fışkıran; vb. (Yukarıda fiiline bak.)] Ve ↓ **نَعَّارٌ** (mecaz:) kanla fışkıran bir damar; ve yine ↓ **نَعُورٌ**: (S:) kanla akmayı kesmeyen; ↓ **نَعُورٌ** (TA) ve ↓ **نَاعُورٌ** da böyledir: (K, TA:) ve ↓ **نَعَّارٌ** bir yaraya nispetle aynı manaya gelir; **تَعَّارٌ** da, **ت** ve **ع** ile, ve ↓ **تَغَّارٌ**, **ت** ve **غ** ile: (IAar, Az:) ve ↓ **نَعُورٌ** bir yaraya nispetle (mecaz:) kanın şiddetle çıkması sebebiyle bir ses çıkaran manasına gelir. (TA.)

نَاعُورٌ
**نَاعُورٌ** ذ , (S, A, Mgh, Msb,) yahut ↓ **نَاعُورَةٌ**, (K,) **دُولَاب** [bk.], (A, K,) yahut **مَنْجَنُون** [bk.], (Mgh, Msb,) suyun çekildiği [sulama için] bir [alet], (S,) ve su ile döndürülen, (S, Mgh, Msb,) ve dönmesiyle bir gürültü yahut [gıcırdama] sesi çıkaran: (S:) **نَعِير**’i [yahut sesi] sebebiyle böyle adlandırılmıştır: (A, Mgh, Msb:) [görünüşe göre araziyi sulamak için su yükselten her döner makine de: Niebuhr’un “Voyage en Arabie” adlı eserine, cilt i, s. 220 ve devamına bak:] Fırat kıyılarında (A, TA) ve ‘ءsee’de kullanılır: (TA:) çoğulu **نَوَاعِيرُ**. (S, A, Msb.) ― -b2- Ve birincisi, bir değirmenin yahut değirmen taşının kanadı (**جَنَاح**). (K.) ― -b3- Yine ↓ **نَاعُورَةٌ** suyun yükseltildiği bir kova. (K.) ― -b4- **نَاعِرٌ**’e de bak.

نَاعُورَةٌ
**نَاعُورَةٌ** ذ : **نَاعُورٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

نَعَرَ
نَعَرَ A ,  I ( n. ac. نُعَاْر 24 ,  نَعِيْر 25 ),
a.  Made a sound through the nose; bellowed.

b.  Spurted out blood ( artery ).

c.  ( n. ac. نَعْر 1 ), Gathered, ran together ( crowd ).

d.  [ Fī ], Applied himself to.

e.  [ Fī ], Traversed ( country ).

f.  Resisted.

g.  [ Ila ], Advanced towards.

h.  [ coll. ], Stabbed.

i.  [ coll. ], Struck, buffeted.

نَعِرَ
نَعِرَ A ( n. ac. نَعَر 4 ),
a.  Was tormented by flies.

أَنْعَرَ
أَنْعَرَ IV ,
a.  Formed fruit ( tree ).

نَعْرَة
نَعْرَة 1t , ( pl. نَعَرَات ),
a.  Nasal sound; bellowing &c.

b.  [ coll. ], Thump, buffet.

c.  [ coll. ], Stab.

نَعْرَى
نَعْرَى 1ya ,
a.  Clamorous ( woman ).

نُعْرَة
نُعْرَة 3t ,
a.  Gristle, cartilage of the nose.

نَعَرَة
نَعَرَة 4t ,
a.  Pride.

b.  Difficult affair.

نَعِر
نَعِر 5 ,
a.  Tormented by flies.

b.  Restless, fidgety.

نُعَرَة
نُعَرَة 9t , ( pl. نُعَر 9 ),
a.  Cattle-fly.

b.  see 3t .

نَاْعِر
نَاْعِر 21 ,
a.  see 28 (a) , ( c ).

نَعَاْرَة
نَعَاْرَة 22t , ( pl. نَعَاْئِرُ 46 ),
a.  [ coll. ],  see 28 (b) .

نُعَاْر
نُعَاْر 24 ,
a.  see 1t (a) .

نَعِيْر
نَعِيْر 25 ,
a.  Noise, uproar.

b.  Clamorous.

نَعُوْر
نَعُوْر 26 ,
a.  see 28 (c) .

نَعَّاْر
نَعَّاْر 28 ,
a.  Noisy; rebellious, insubordinate.

b.  Fire-brand, incendiary.

c.  Bleeding ( vein ).

نَعَّاْرَة
نَعَّاْرَة 28t ,
a.  fem. of نَعَّاْر 28 .

b.  [ coll. ], Narrow-necked jar.

نَاْعُوْر
نَاْعُوْر 40 , ( pl. نَوَاْعِيْرُ 66 ),
a.  Waterwheel; hydraulic-machine.

b.  see 28 (c) .

نَاْعُوْرَة
نَاْعُوْرَة 40t ,
a.  see 40 (a) .

b.  Bucket.

c.  see 3t .

نَعِيْر الهَمّ
نَعِيْر الهَمّ
a.  Far-sighted.

##### Türkçe

**نَعَرَ**
**نَعَرَ** A , I ( mastar **نُعَاْر** 24 , **نَعِيْر** 25 ),
a. Burundan bir ses çıkardı; böğürdü.

b. Kanı fışkırttı (atardamar).

c. ( mastar **نَعْر** 1 ), toplandı, bir araya koştu (kalabalık).

d. [ Fī ], kendini verdi.

e. [ Fī ], (ülkeyi) katetti.

f. Direndi.

g. [ Ila ], doğru ilerledi.

h. [ coll. ], bıçakladı.

i. [ coll. ], vurdu, tokatladı.

**نَعِرَ**
**نَعِرَ** A ( mastar **نَعَر** 4 ),
a. Sinekler tarafından eziyet gördü.

**أَنْعَرَ**
**أَنْعَرَ** IV ,
a. Meyve oluşturdu (ağaç).

**نَعْرَة**
**نَعْرَة** 1t , ( çoğ. **نَعَرَات** ),
a. Burun sesi; böğürme vb.

b. [ coll. ], yumruk, tokat.

c. [ coll. ], bıçaklama.

**نَعْرَى**
**نَعْرَى** 1ya ,
a. Gürültücü (kadın).

**نُعْرَة**
**نُعْرَة** 3t ,
a. Burun kıkırdağı, burun kıkırdağı dokusu.

**نَعَرَة**
**نَعَرَة** 4t ,
a. Kibir.

b. Zor iş.

**نَعِر**
**نَعِر** 5 ,
a. Sinekler tarafından eziyet gören.

b. Huzursuz, kıpır kıpır.

**نُعَرَة**
**نُعَرَة** 9t , ( çoğ. **نُعَر** 9 ),
a. Sığır sineği.

b. bkz. 3t .

**نَاْعِر**
**نَاْعِر** 21 ,
a. bkz. 28 (a) , ( c ).

**نَعَاْرَة**
**نَعَاْرَة** 22t , ( çoğ. **نَعَاْئِرُ** 46 ),
a. [ coll. ], bkz. 28 (b) .

**نُعَاْر**
**نُعَاْر** 24 ,
a. bkz. 1t (a) .

**نَعِيْر**
**نَعِيْر** 25 ,
a. Gürültü, kargaşa.

b. Gürültücü.

**نَعُوْر**
**نَعُوْر** 26 ,
a. bkz. 28 (c) .

**نَعَّاْر**
**نَعَّاْر** 28 ,
a. Gürültücü; asi, itaatsiz.

b. Yangın çıkaran, kundakçı.

c. Kanayan (damar).

**نَعَّاْرَة**
**نَعَّاْرَة** 28t ,
a. **نَعَّاْر** 28’in müennesi.

b. [ coll. ], dar boyunlu testi.

**نَاْعُوْر**
**نَاْعُوْر** 40 , ( çoğ. **نَوَاْعِيْرُ** 66 ),
a. Su çarkı; hidrolik-makine.

b. bkz. 28 (c) .

**نَاْعُوْرَة**
**نَاْعُوْرَة** 40t ,
a. bkz. 40 (a) .

b. Kova.

c. bkz. 3t .

**نَعِيْر الهَمّ**
**نَعِيْر الهَمّ**
a. İleri görüşlü.
