# نعر — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B1/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B9%D8%B1/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B1.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: نعر

النُعَرَةُ: ذبابٌ ضخمٌ أزرقُ العين أخضرُ، وله إبرةٌ في طرف ذَنَبه يلسع بها ذوات الحافر خاصَّةً. وربَّما دخل في أنف الحمار فيركب رأسه ولا يردُّه شيء. تقول منه: نَعِرَ الحمار بالكسر يَنْعَرُ نَعَراً، فهو حمارٌ نَعِرٌ وأتانٌ نَعِرَةٌ. قال الشاعر:
فَظَلَّ يُرَبِّحُ في غَـيْطَـلٍكما يستديرُ الحمارُ النَعِرُ
وقال أبو عمرو: النَعِرُ: الذي لا يثبت في مكان. وأمَّا قول العجاج:
والشَدَنِيَّاتُ يُساقِطْنَ النُعَرْ
فيريد به الأجِنَّةَ، شبَّهها بذلك الذباب. يقال للمرأة ولكلِّ أنثى: ما حملتْ نُعَرَةً قطّ، أي ما حملتْ ملقوحاً. قال الأصمعيّ: قولهم: وإنَّ في رأسه لنُعَرَةً، أي كِبْراً. وقال الأمويُّ: إنَّ في رأسه نَعَرَةً، بالفتح، أي أمراً يهمُّ به. ونَعَرَ العِرقُ يَنْعَرُ بالفتح فيهما نَعْراً، أي فار منه الدم، فهو عِرقٌ نَعَّارٌ ونَعورٌ. قال الشاعر:
صَرَتْ نَظْرَةً لو صادفتْ جَوْزَ دارِعٍ		غَدا والعَواصي من دمِ الجوفِ تَنْعَرُ
والنَعْرَةُ: صوتٌ في الخيشوم. وقد نَعَرَ الرجل يَنْعَرُ نعيراً. يقال: ما كانت فتنةٌ إلا نَعَرَ فيها فلان، أي نهض فيها. وإنَّ فلاناً لنَعَّارٌ في الفتن، إذا كان سَعَّاءً فيها. والناعورُ: واحد النواعير التي يُستقى بها، يديرها الماء، ولها صوتٌ. ونَعَرَ فلان في البلاد، أي ذهب. وفلانٌ نَعيرُ الهَمِّ، أي بعيده. وأَنْعَرَ الأراكُ، أي أثمرَ، وذلك إذا صار ثمره بمقدار النُعَرَةِ.

### Türkçe

**النُعَرَةُ**: iri bir sinektir; gözü mavi, yeşildir; kuyruğunun ucunda bir iğnesi vardır, onunla özellikle toynaklıları sokar. Bazen eşeğin burnuna girer de başına biner; hiçbir şey onu geri çevirmez. Ondan şöyle denir: **نَعِرَ** eşek (kesre ile) **يَنْعَرُ** **نَعَراً**; o hâlde o, **حمارٌ نَعِرٌ** ve **أتانٌ نَعِرَةٌ**’dir. Şair dedi ki:
فَظَلَّ يُرَبِّحُ في غَـيْطَـلٍكما يستديرُ الحمارُ النَعِرُ
Ebû Amr dedi ki: **النَعِرُ**: yerinde durmayan kimsedir. Ama el-‘Accâc’ın sözü:
والشَدَنِيَّاتُ يُساقِطْنَ النُعَرْ
bununla ceninleri kasteder; onları o sineğe benzetmiştir. Kadına ve her dişiye denir: “Hiç **نُعَرَةً** taşımadı”, yani aşılanmış (döllenmiş) taşımadı. el-Asma‘î dedi ki: Onların sözü: “Şüphesiz onun başında elbette bir **نُعَرَةٌ** vardır”, yani kibir. el-Emevî dedi ki: “Şüphesiz onun başında bir **نَعَرَةٌ** vardır”, fetih ile; yani niyetlendiği bir iş. Ve **نَعَرَ** damar **يَنْعَرُ** (ikisinde de fetih ile) onda **نَعْراً**; yani ondan kan fışkırdı; o hâlde o, **عِرقٌ نَعَّارٌ** ve **نَعورٌ**’dur. Şair dedi ki:
صَرَتْ نَظْرَةً لو صادفتْ جَوْزَ دارِعٍ		غَدا والعَواصي من دمِ الجوفِ تَنْعَرُ
Ve **النَعْرَةُ**: genizde bir sestir. Ve adam **نَعَرَ** **يَنْعَرُ** **نعيراً**. Denir: “Hiçbir fitne olmadı ki falan onda **نَعَرَ** etmesin”, yani onda ayağa kalktı. Ve şüphesiz falan fitnelerde elbette **نَعَّارٌ**’dır; eğer onda koşuşturan ise. Ve **الناعورُ**: onunla su çekilen **النواعير**’in bir tanesidir; su onu döndürür; onun bir sesi vardır. Ve falan ülkelerde **نَعَرَ**, yani gitti. Ve falan, **نَعيرُ الهَمِّ**’dir, yani ondan uzaktır. Ve **أَنْعَرَ** **الأراكُ**, yani meyve verdi; bu, meyvesi **النُعَرَةِ** miktarına vardığı zamandır.
