# نعس — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B3/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%86%D8%B9%D8%B3/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [نعس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B3.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: نعس

نعس
نَعَسَ - يَنْعَسُ (نَعَسَ - يَنْعُسُ) - نُعَاس
نَعَسَ - يَنْعَسُ (نَعَسَ - يَنْعُسُ) + الكائن:  يشعر بميل للنوم يترافق بنقص بالوعي وكسل
نُعاس: اسم فعل مبالغة من " نَعَسَ - يَنْعَسُ ": الشعور بالميل الشديد للنوم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نقص الوعي والنوم وفقد الوعي بدرجاته المختلفة مرتبة تبعاًً لتسلسل دورة النوم والغفلة، ثم مرتبة تبعاً لعمق نقص أو فقد الوعي والانتباه " وهي:
صَعِقَ - يَصْعَقُ، نَعَسَ - يَنْعَسُ (نَعَسَ - يَنْعُسُ)، وسِنَ - يَوْسَنُ، نَامَ - يَنَامُ، قَالَ - يَقِِيلُ، هَجَعَ - يَهْجَعُ
صَعِقَ - يَصْعَقُ، هَجَعَ - يَهْجَعُ، نَامَ - يَنَامُ، قَيَلَ - يَقِيلُ، نَعَسَ - يَنْعَسُ (نَعَسَ - يَنْعُسُ)، وسِنَ - يَوْسَنُ

نعاس
 	﴿ثم أنزل عليكم من بعد الغم أمنة نعاسا يغشى طائفة منكم وطائفة قد أهمتهم أنفسهم يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية يقولون هل لنا من الأمر من شيء قل إن الأمر كله لله يخفون في أنفسهم ما لا يبدون لك يقولون لو كان لنا من الأمر شيء ما قتلنا هاهنا قل لو كنتم في بيوتكم لبرز الذين كتب عليهم القتل إلى مضاجعهم وليبتلي الله ما في صدوركم وليمحص ما في قلوبكم والله عليم بذات الصدور(154)﴾ آل عمران ﴿إذ يغشيكم النعاس أمنة منه وينزل عليكم من السماء ماء ليطهركم به ويذهب عنكم رجز الشيطان وليربط على قلوبكم ويثبت به الأقدام(11)﴾ الأنفال
مختار الصحاح
● [نعس] ن ع س: النُّعَاسُ الوسن وقد نَعَس يَنْعُس بالضم ونَعَس نَعْسَةً واحدة فهو نَاعِسٌ
الراغب
نعس
- النعاس: النوم القليل. قال تعالى: }يغشيكم النعاس أمنة﴿[الأنفال/11]،﴾نعاسا{ [آل عمران/154] وقيل: النعاس ههنا عبارة عن السكون والهدو، وإشارة إلى قول النبي صلى الله عليه وسلم: (طوبى لكل عبد نومة) [استدراك] (هذا من حديث علي رضي الله عنه لا من حديث النبي صلى الله عليه وسلم، فإنه قال: [تعلموا العلم تعرفوا به، واعلموا به تكونوا من أهله، فإنه سيأتي بعد هذا زمان لا يعرف فيه تسعة عشرائهم المعروف، ولا ينجو منه إلا كل نومة، فأولئك أئمة الهدى، ومصابيح العلم، ليسوا بالمساييح ولا المذاييع البذر) راجع الفائق 3/135، وغريب الحديث 3/463، ومسند علي رقم 1609؛ ونهج البلاغة ص 248).
ملخص اللسان
1.     نَعَس يَنْعُس نُعاساً، وهو ناعِس ونَعْسانُ ،والنُّعاس: الوَسَنُ؛
2.     وقيل: ثَقْلَتُه. نَعَس  (* قوله «نعس» من باب قتل كما في المصباح والبصائر لصاحب القاموس، ومن باب منع كما في القاموس.)
3.     وحقيقة النُّعاس السِّنَةُ من  غير نوم
4.    ونَعَسْنا نَعْسَة واحدة وامرأَة ناعِسَة ونَعَّاسَةٌ ونَعْسى ونَعُوسٌ.
لسان العرب
● - نعس: قال اللَّه تعالى: إِذ يَغْشاكم النعاس أَمَنَةً منه؛ النُّعاسُ:  النوم، وقيل: هو مقاربته، وقيل: ثَقْلَتُه. نَعَس  (* قوله «نعس» من باب قتل  كما في المصباح والبصائر لصاحب القاموس، ومن باب منع كما في القاموس.)  يَنْعُس نُعاساً، وهو ناعِس ونَعْسانُ. وقيل: لا يقال نَعْسانُ، قال  الفراء: ولا أَشتهيها، وقال الليث: رجل نَعْسانُ وامرأَة نَعْسى، حملوا ذلك  على وسْنان ووَسْنى، وربما حملوا الشيءَ على نظائره وأَحسن ما يكون ذلك في  الشعر. والنُّعاس: الوَسَنُ؛ قال الأَزهري: وحقيقة النُّعاس السِّنَةُ من  غير نوم كما قال عدي بن الرقاع:  وَسْنانُ أَقْصَدَهُ النُّعاسُ فَرَنَّقَتْ  في عَيْنِه سِنَةٌ، ولَيْس بنائِمِ  ونَعَسْنا نَعْسَة واحدة وامرأَة ناعِسَة ونَعَّاسَةٌ ونَعْسى ونَعُوسٌ.  وناقة نَعُوسٌ: غزيرة تَنْعُس إِذا حُلبت؛ وقال الأَزهري: تُغَمِّضُ  عينها عند الحلب؛ قال الراعي يصف ناقة بالسَّماحة بالدَّرِّ وأَنها إِذا  دَرَّتْ نَعَسَت:  نَعُوسٌ إِذا دَرَّتْ، جَرُوزٌ إِذا غَدَتْ،  بُوَيْزِلُ عامٍ أَو سَديسٌ كَبازِلِ  الجَرُوزُ: الشديدة الأَكل، وذلك أَكثَرُ لِلَبَنِها. وبُوَيْزِلُ عامٍ  أَي بزلت حديثا، والبازل من الإِبل: الذي له تسع سنين، وقوله أَو سديد  كبازل، السديس دون البازل بسنة، يقول: هي سديس، وفي المنظر كالبازل.  والنَّعْسَةُ: الخَفْقَةُ.والكلب يوصف بكثرة النُّعاس؛ وفي المثل: مَطْلٌ  كنُعاس الكَلْبِ أي متصل دائم. ابن الأَعرابي: النَّعْس لين الرأْي والجسم  وضَعْفُهُما.  أَبو عمرو: أَنْعَسَ الرَّجُل إِذا جاء بِبَنِينَ كُسالى. ونَعَسَت  السوق إِذا كَسَدَتْ، وفي الحديث: إِن كلماته بَلغَتْ ناعُوسَ البَحْر؛ قال  ابن الأَثير: قال أَبو موسى كذا وقع في صحيح مسلم وفي سائر الروايات  قاموسَ البحر، وهو وسطه ولُجَّته، ولعله لم يجوِّد كَتْبتَه فصحَّفه بعضهم،  قال: وليست هذه اللفظة أَصلاً في مسند إِسحق الذي روى عنه مسلم هذا الحديث  غير أَنه قَرنَه بأَبي موسى وروايته، فلعلها فيها قال: وإِنما أُورِدُ  نحوَ هذه الأَلفاظ لأَن الإِنسان إِذا طلبه لم يجده في شيء من الكتب فيتحير  فإِذا نظر في كتابنا عرف أَصله ومعناه.
مقاييس اللغة:
(نعس) النون والعين والسين أُصَيلٌ يدلُّ على وَسَن. ونَعَس يَنْعَُس([18]) نُعاساً. وناقةٌ نَعُوسٌ، تُوصَف بالسَّماحة بالدّرّ، لأنَّها إذا دَرَّت نَعَست. قال:
نَعوسٌ إذا درّت جَروزٌ إذا شَتَتْ *** بُويزلُ عامٍ أو سديسٌ كبازِلِ([19])
القاموس المحيط:
النُّعاسُ، بالضم الوَسَنُ، أو فَتْرَةٌ في الحَواسِّ، نَعَسَ، كمَنَعَ، فهو ناعِسٌ، ونَعْسَانُ قليلة.
وناقةٌ نَعوسٌ: سَموحٌ بالدَّرِّ. والنَّعْسُ: لِينُ الرَّأيِ والجِسْمِ، وضَعْفُهُمَا، وكَسَادُ السُّوقِ. وتَناعَسَ: تَنَاوَمَ. وأنْعَسَ: جاء بِبَنينَ كُسالَى.
تاج العروس:
ن ع س
النُّعَاسُ بالضَّمِّ : الوَسَنُ كما في الصّحَاح قال اللهُ تَعَالَى : " أَمَنَةً نُعَاساً " - وقال الأَزْهَرِيّ : حَقِيقةٌ النُّعَاسِ : السِّنَةُ من غيرِ نَوْمٍ كما قَالَ عَدِيُّ بنُ الرِّقاعِ :
وَسْنَانُ أَقْصدَهُ النُّعَاسُ فَرَنَّقَتْ ... فِي عِيْنهِ سِنَةٌ ولِيْسَ بِنَائِمِ أَو هو فَترَةٌ في الحَواسِّ تَحْصُلُ مِن ثِقَلِ النَّومِ نَعَسَ كمَنَعَ يَنْعَسُ نُعَاساً وللمُصَنِّف في البَصَائرِ : وقد نَعَسْتُ أَنْعُسُ نُعَاساً بالضّمّ وهكذا هو مَضْبُوطٌ في نُسْخَةِ الصّحاحِ فهُوَ ناعِسٌ ونَعْسَانُ وهي ناعِسَةٌ ونَعَاسّةٌ ونَعْسَى وقيلَ : لا يُقَالُ : نَعْسَانُ وهي قَلِيلَةٌ قاله ثَعْلَبٌ وقال الفَرّاءُ : لا أَشْتَهِيهَا يَعْنِي هذه اللُّغَةَ نَعْسَان وقال اللَّيْثُ : رجُلٌ نَعْسَانُ وامرأَةٌ نَعْسَى حَمَلُوا ذلك على وَسْنَانَ ووَسْنَى ورُبّمَا حَمَلُوا الشَّيْءَ على نظَائِرِهِ وأَحْسَنُ ما يَكُون ذلِكَ في الشِّعْر . وناقَةٌ نَعُوسٌ كصَبُورٍ : سَمُوحٌ بالدَّرِّ كما في الصّحاحِ . وفي المُحْكَمِ : أَي غَزِيرَةٌ تَنْعَسُ إِذا حُلِبَتْ . وقالَ الأَزْهَرِيُّ : تُغْمِضُ عَيْنَهَا عِنْدَ الحَلْبِ قال الرَّاعِي يَصِفُ ناقَةً بالسَّمَاحَةِ بالدَّرِّ وأَنَّهَا إِذا دَرَّتْ نَعَسَتْ :
نَعُوسٌ إِذا دَرَّتْ جَرُوزٌ إِذا غَدَتْ ... بُوَيْزِلُ عامٍ أَو سَديسٌ كَبَازِلِ وقال ابنُ الأَعْرَابيِّ : النَّعْسُ : لِينُ الرأَيِ والْجِسْمِ وضَعْفُهُما . وقالَ غيرُه : النَّعْسُ : كَسَادُ السُّوقِ . وتنَاعَس الرَّجُلُ : تَنَاوَمَ أَي أَرَاه من نَفْسِه كاذِباً . وقال أَبُو عَمْروٍ : أَنْعَسَ : جاءَ ببَنِينَ كُسَالَى . وممّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : النَّعْسَةُ : الخَفْقةُ . وتَنَاعَسَ البَرْقُ : فتر . وجَدُّه ناعِسٌ وهو مَجازٌ . وفي المَثَل : مَطْلٌ كنُعَاسِ الكَلْبِ : أَي مُتَّصِلٌ دائِمٌ والكَلْبُ يُوصَفُ بكَثْرَةِ النُّعَاسِ كما في الصّحاحِ وزاد المُصّنِّفُ في البَصَائِرِ : ومِن شَأْنِ الكَلْبِ أَن يَفْتَحَ مِن عَيْنَيْه بِقَدْرِ مَا يَكْفِيهِ للحِرَاسَةِ وذلك ساعةً فساعةً . وفي الحَدِيث : إِنّ كَلِمَاتِه بلَغَتْ نَاعُوسَ البحْر قالَ ابنُ الأَثِيرِ : قال أَبُو مُوَسى : كَذَا وَقَعَ في صّحِيح مُسْلِمٍ وفي سائرِ ا لرِّوايات : قامُوسَ البَحْر . ولعلّه تصحيفٌ فلْيُيَتَنَبَّهْ لذلك . والنَّعُوسُ كصبُورٍ : عَلَمٌ على ناقَةٍ بعَيْنِها كما في العُبابِ . وعبدُ الرِّحْمنِ بنُ أَبِي النَّعَّاسِ عن عَبْدِ اللهِ بنِ عبدِ الجَبّارِ عن الحَكَمِ ابنِ خُطّافٍ

### Türkçe

نعس
**نَعَسَ** - **يَنْعَسُ** (**نَعَسَ** - **يَنْعُسُ**) - **نُعَاس**
**نَعَسَ** - **يَنْعَسُ** (**نَعَسَ** - **يَنْعُسُ**) + varlık: uykuya bir meyil hisseder; şuurda eksilme ve gevşeklikle birlikte olur.
**نُعاس**: “**نَعَسَ** - **يَنْعَسُ**”dan mübalağa fiil ismi: uykuya şiddetli meyil hissi.
Ve lafız, “şuur eksilmesi, uyku ve şuur kaybı; uyku ve gaflet döngüsünün sıralanışına göre derecelerinin farklılığıyla tertip edilmiş; sonra da şuur ve dikkatin eksilmesinin veya kaybının derinliğine göre tertip edilmiş” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar şunlardır:
**صَعِقَ** - **يَصْعَقُ**، **نَعَسَ** - **يَنْعَسُ** (**نَعَسَ** - **يَنْعُسُ**)، ve **سِنَ** - **يَوْسَنُ**، **نَامَ** - **يَنَامُ**، **قَالَ** - **يَقِِيلُ**، **هَجَعَ** - **يَهْجَعُ**
**صَعِقَ** - **يَصْعَقُ**، **هَجَعَ** - **يَهْجَعُ**، **نَامَ** - **يَنَامُ**، **قَيَلَ** - **يَقِيلُ**، **نَعَسَ** - **يَنْعَسُ** (**نَعَسَ** - **يَنْعُسُ**)، ve **سِنَ** - **يَوْسَنُ**

**نعاس**
	﴿Sonra kederden sonra üzerinize bir emniyet indirdi: sizden bir taifeyi bürüyen bir **نعاس**; bir taife de nefisleri kendilerini kaygılandırmıştı; Allah hakkında hak olmayanı, cahiliye zannını zannediyorlardı; “Bu işten bize bir şey var mı?” diyorlardı. De ki: “İşin hepsi Allah’ındır.” İçlerinde sana açıklamadıklarını gizliyorlar; “Bu işten bize bir şey olsaydı burada öldürülmezdik” diyorlar. De ki: “Evlerinizde olsaydınız bile, üzerlerine öldürülme yazılmış olanlar mutlaka yataklarına çıkıp giderlerdi.” Ve Allah, göğüslerinizde olanı denemek ve kalplerinizde olanı arıtmak için; Allah göğüslerin özünü bilendir (154)﴾ Âl-i İmrân ﴿O’ndan bir emniyet olarak **النعاس** sizi bürürken; ve sizi onunla temizlemek, sizden şeytanın pisliğini gidermek, kalplerinize bağlamak ve onunla ayakları sağlamlaştırmak için gökten üzerinize su indiriyordu (11)﴾ el-Enfâl

Muhtâr es-Sıhâh
● [**نعس**] ن ع س: **النُّعَاسُ** **الوسن**’dir; ve **نَعَس** **يَنْعُس** (damme ile) ve **نَعَس** bir tek **نَعْسَةً**; o hâlde o **نَاعِسٌ**’tir.

er-Râgıb
**نعس**
- **النعاس**: az uyku. Yüce Allah dedi ki: }sizi bürüyen **النعاس** O’ndan bir emniyet﴿[el-Enfâl/11]،﴾**نعاسا**{ [Âl-i İmrân/154]. Ve denildi ki: buradaki **النعاس**, sükûn ve sakinlikten ibaredir; ve Peygamber’in صلى الله عليه وسلم sözüne bir işarettir: (Her **نومة** olan kul için ne mutlu) [istidrâk] (Bu, Ali رضي الله عنه hadîsindendir; Peygamber’in hadîsinden değildir; çünkü o şöyle dedi: [İlmi öğrenin, onunla tanınırsınız; onunla bilin, onun ehli olursunuz; çünkü bundan sonra bir zaman gelecek, onda on dokuzlarının marufu bilinmeyecek; ondan ancak her **نومة** olan kurtulur; işte onlar hidayet imamları ve ilim kandilleridir; ne **المساييح**’tirler ne de **المذاييع** **البذر**’dirler] el-Fâik 3/135, Garîbü’l-hadîs 3/463, Müsned-i Ali no 1609; ve Nehcü’l-belâğa s. 248’e bak).

Lisân’ın özeti
1.     **نَعَس** **يَنْعُس** **نُعاساً**; o **ناعِس** ve **نَعْسانُ**’dur; ve **النُّعاس**: **الوَسَنُ**’dir;
2.     Ve denildi ki: onun ağırlığıdır. **نَعَس** (* “**نعس**” sözü, Misbâh ve Kâmûs sahibinin Basâir’inde olduğu üzere **قتل** bâbındandır; Kâmûs’ta olduğu üzere **منع** bâbındandır.)
3.     Ve **النُّعاس**’ın hakikati, uyku olmaksızın **السِّنَةُ**’dir.
4.    Ve biz bir tek **نَعْسَة** ile **نَعَسْنا**; ve **امرأَة ناعِسَة** ve **نَعَّاسَةٌ** ve **نَعْسى** ve **نَعُوسٌ**.

Lisânü’l-ʿArab
● - **نعس**: Yüce Allah dedi ki: “O’ndan bir emniyet olarak **النعاس** sizi bürürken”; **النُّعاسُ**: uykudur; ve denildi ki: ona yaklaşmadır; ve denildi ki: onun ağırlığıdır. **نَعَس** (* “**نعس**” sözü, Misbâh ve Kâmûs sahibinin Basâir’inde olduğu üzere **قتل** bâbındandır; Kâmûs’ta olduğu üzere **منع** bâbındandır.) **يَنْعُس** **نُعاساً**; o **ناعِس** ve **نَعْسانُ**’dur. Ve denildi ki: **نَعْسانُ** denilmez. Ferrâ dedi ki: onu istemem. Leys dedi ki: erkek **نَعْسانُ** ve kadın **نَعْسى**; bunu **وسْنان** ve **وَسْنى** üzerine حمل ettiler; bazen şeyi benzerleri üzerine حمل ederler; bunun en güzel olduğu yer şiirdedir. Ve **النُّعاس**: **الوَسَنُ**’dir. Ezherî dedi ki: **النُّعاس**’ın hakikati, uyku olmaksızın **السِّنَةُ**’dir; Adî b. er-Rikâʿ’ın dediği gibi:
وَسْنانُ أَقْصَدَهُ النُّعاسُ فَرَنَّقَتْ
في عَيْنِه سِنَةٌ، ولَيْس بنائِمِ
Ve biz bir tek **نَعْسَة** ile **نَعَسْنا**; ve **امرأَة ناعِسَة** ve **نَعَّاسَةٌ** ve **نَعْسى** ve **نَعُوسٌ**. Ve **ناقة نَعُوسٌ**: bol sütlüdür; sağılınca **تَنْعُس** eder. Ezherî dedi ki: sağım sırasında gözünü kısar. Râʿî, süt vermede cömert bir deveyi ve süt verdiğinde **نَعَسَت** ettiğini vasfederek dedi ki:
نَعُوسٌ إِذا دَرَّتْ، جَرُوزٌ إِذا غَدَتْ،
بُوَيْزِلُ عامٍ أَو سَديسٌ كَبازِلِ
**الجَرُوزُ**: şiddetli yiyendir; bu, sütü için daha çoktur. Ve **بُوَيْزِلُ عامٍ**: yani yeni **بزلت** etti; ve develerden **البازل**: dokuz senesi olan; ve onun “**أَو سديد كبازل**” sözü: **السديس** **البازل**’den bir sene aşağıdır; diyor ki: o **سديس**’tir; görünüşte **البازل** gibidir. Ve **النَّعْسَةُ**: **الخَفْقَةُ**’dir. Ve köpek, **النُّعاس**’ın çokluğu ile vasfedilir; ve meselde: **مَطْلٌ كنُعاس الكَلْبِ** yani bitişik, sürekli. İbnü’l-Aʿrâbî: **النَّعْس** görüşün ve bedenin yumuşaklığı ve ikisinin zayıflığıdır. Ebû ʿAmr: **أَنْعَسَ** adam; tembel oğullarla geldiği zaman. Ve pazar **نَعَسَت** ettiği zaman, durgunlaştı. Ve hadiste: “Onun kelimeleri denizin **ناعُوسَ**’una ulaştı”; İbnü’l-Esîr dedi ki: Ebû Mûsâ dedi: Sahîh-i Müslim’de böyle vâki oldu; diğer rivayetlerin hepsinde “denizin **قاموسَ**’u”dur; o, onun ortası ve derinliğidir; belki yazısını iyi yapmadı da bazıları onu tashîf etti. Dedi ki: Bu lafız aslında, Müslim’in bu hadisi kendisinden rivayet ettiği İshak’ın Müsned’inde yoktur; ancak onu Ebû Mûsâ ve onun rivayetiyle birlikte قرن etti; belki onda vardır, dedi. Dedi ki: Ben bu tür lafızları ancak, insan onu aradığında kitapların hiçbirinde bulamaz da şaşırır; kitabımıza baktığında onun aslını ve manasını bilsin diye zikrediyorum.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**نعس**) **النون** ve **العين** ve **السين**; **وَسَن**’e delâlet eden bir asıldır. Ve **نَعَس** **يَنْعَُس**([18]) **نُعاساً**. Ve **ناقةٌ نَعُوسٌ**; süt vermede cömertlikle vasfedilir; çünkü süt verdiğinde **نَعَست** etti. Dedi ki:
نَعوسٌ إذا درّت جَروزٌ إذا شَتَتْ *** بُويزلُ عامٍ أو سديسٌ كبازِلِ([19])

el-Kâmûsü’l-muhît:
**النُّعاسُ** (damme ile) **الوَسَنُ**’dir; yahut duyularda bir gevşekliktir. **نَعَسَ** ( **مَنَعَ** gibi); o hâlde o **ناعِسٌ**’tir; ve **نَعْسَانُ** azdır.
Ve **ناقةٌ نَعوسٌ**: süt vermede cömerttir. Ve **النَّعْسُ**: görüşün ve bedenin yumuşaklığı ve ikisinin zayıflığı; ve pazarın durgunluğudur. Ve **تَناعَسَ**: uyur gibi yaptı. Ve **أنْعَسَ**: tembel oğullarla geldi.

Tâcü’l-ʿArûs:
ن ع س
**النُّعَاسُ** (damme ile): **الوَسَنُ**’dir; Sıhâh’ta olduğu gibi. Yüce Allah dedi ki: “**أَمَنَةً نُعَاساً**”. Ezherî dedi ki: **النُّعاس**’ın hakikati: uyku olmaksızın **السِّنَةُ**’dir; Adî b. er-Rikâʿ’ın dediği gibi:
وَسْنَانُ أَقْصدَهُ النُّعَاسُ فَرَنَّقَتْ ... فِي عِيْنهِ سِنَةٌ ولِيْسَ بِنَائِمِ
Yahut o, duyularda bir gevşekliktir; uykunun ağırlığından meydana gelir. **نَعَسَ** ( **مَنَعَ** gibi) **يَنْعَسُ** **نُعَاساً**. Ve musannifin Basâir’inde: “Ve gerçekten ben **نَعَسْتُ** **أَنْعُسُ** **نُعَاساً** (damme ile)” ve işte bu, Sıhâh nüshasında ضبط edilmiştir. O hâlde o **ناعِسٌ**’tir; ve **نَعْسَانُ**; ve o **ناعِسَةٌ** ve **نَعَاسّةٌ** ve **نَعْسَى**. Ve denildi ki: **نَعْسَانُ** denilmez; o azdır; bunu Saʿleb söyledi. Ferrâ dedi ki: bu dili, yani **نَعْسَان** dilini istemem. Leys dedi ki: erkek **نَعْسَانُ** ve kadın **نَعْسَى**; bunu **وَسْنَانَ** ve **وَسْنَى** üzerine حمل ettiler; bazen şeyi benzerleri üzerine حمل ederler; bunun en güzel olduğu yer şiirdedir. Ve **ناقَةٌ نَعُوسٌ** ( **صَبُورٍ** gibi): Sıhâh’ta olduğu üzere süt vermede cömerttir. Muhkem’de: yani bol sütlüdür; sağılınca **تَنْعَسُ** eder. Ezherî dedi ki: sağım sırasında gözünü kısar. Râʿî, süt vermede cömert bir deveyi ve süt verdiğinde **نَعَسَتْ** ettiğini vasfederek dedi ki:
نَعُوسٌ إِذا دَرَّتْ جَرُوزٌ إِذا غَدَتْ ... بُوَيْزِلُ عامٍ أَو سَديسٌ كَبَازِلِ
İbnü’l-Aʿrâbî dedi ki: **النَّعْسُ** görüşün ve bedenin yumuşaklığı ve ikisinin zayıflığıdır. Başkası dedi ki: **النَّعْسُ** pazarın durgunluğudur. Ve **تنَاعَس** adam: **تَنَاوَمَ**; yani kendisinden, yalancı olarak, öyle gösterdi. Ebû ʿAmr dedi ki: **أَنْعَسَ**: tembel oğullarla geldi. Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: **النَّعْسَةُ**: **الخَفْقةُ**’dir. Ve şimşek **تَنَاعَسَ** etti: gevşedi. Ve dedesi **ناعِسٌ**’tir; bu mecazdır. Ve meselde: **مَطْلٌ كنُعَاسِ الكَلْبِ**: yani bitişik, sürekli; ve köpek, Sıhâh’ta olduğu üzere **النُّعاس**’ın çokluğu ile vasfedilir. Musannif Basâir’de artırdı: köpeğin hâlindendir ki, gözlerinden, bekçilik için kendisine yetecek kadarını açar; bu da bir saat bir saat olur. Ve hadiste: “Onun kelimeleri denizin **نَاعُوسَ**’una ulaştı.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Ebû Mûsâ dedi: Sahîh-i Müslim’de böyle vâki oldu; diğer rivayetlerde “denizin **قامُوسَ**’u”dur. Belki o bir tashîftir; buna dikkat edilsin. Ve **النَّعُوسُ** ( **صبُورٍ** gibi): ʿUbâb’da olduğu üzere belirli bir deveye özel bir addır. Ve ʿAbdü’r-Rahmân b. Ebî **النَّعَّاسِ**, ʿAbdullâh b. ʿAbdi’l-Cebbâr’dan, el-Hakem b. Huttâf’tan.
